Emri:  faqja.jpg

Shikime: 67

Madhsia:  62.0 KB

Nj nga dshmit q flet pr mungesn e autenticitetit t hadithit q i njihet Profetit (s.a.a) lidhur me ndalesn e shkrimit t haditheve sht deklarata e Umar ibn el-Khattabit mbi qllimin e tij pr ti prmbledhur hadithet. Njoftohet se Umari ka thn: Qllimi ishte q ti shkruaja gjrat q jan prcjellur prej sunnetit t Profetit t Shenjt (s.a.a). Por pastaj mu kujtua se njerzit n t kaluarn kan shkruar libra t caktuar dhe, pr shkak t mbshtetjes s tyre n kta libra, jan larguar nga librat hyjnor. Pr Zotin, un nuk do t lejoj q ndonj gj ta mbuloj (errsoj) Librin e Zotit. [1]


Transmetimi i msiprm tregon se Kalifi i dyt n fillim kishte pasur pr qllim ti shkruante hadithet. N disa versione t ktij transmetimi sht pohuar se, pr kt shtje, ai ishte kshilluar edhe me shokt e tjer t Profetit (s.a.a). Edhe ata e miratuan kt gj, por m von ai ndrroi mendje pr nj arsye q e ka shprehur vet, dhe jo duke u mbshtetur n ndonj ndales t Profetit (s.a.a).


Nj tjetr dshmi e mungess s autenticitetit n hadithin q e ndalon shkrimin e haditheve sht shpallja e Profetit (s.a.a) n t enjten e fundit t jets s tij n kt bot. At dit, kur shokt e tij ishin mbledhur rreth shtratit t tij t vdekjes, Profeti (s.a.a) u tha: M sillni boj dhe letr q t mund t shkruaj pr ju dika, pas t cils nuk do t gaboni. Ather, disa njerz, me Umarin n krye, e kundrshtuan dhe i than: Libri i Zotit sht i mjaftueshm pr ne.


Transmetimi (ar. rivajah) zbulon se nuk ishte e ndaluar t shkruhej ndonj gj tjetr krahas Kuranit t shenjt. Profeti (s.a.a) e ka konsideruar t nevojshme ta mbroj ummetin e tij nga gabimet dhe nga devijimi. Kur Profeti (s.a.a) krkoi ti shkruante udhzimet e tij t fundit dhe u kundrshtua nga nj grup i shokve t tij, i udhhequr, sipas Shehristaniut n veprn El-Milel vel-Nihal, nga kalifi i dyt ai e bnte kt gj pse ishte i vetdijshm pr shkatrrimet q do t vinin nga kjo gj. Hollsit e dmeve q, sipas dijetarve sunnit, mund t shkaktoheshin nga mosshnimi e haditheve, do t shpjegohen m von. A sht e drejt, ather, ta konsiderojm Profetin (s.a.a) prgjegjs pr dika q i ka shkaktuar kaq shum dm sistemit islam dhe sunnetit?


Hadithet e Profetit t shenjt (s.a.a) mbi regjistrimin e shkruar t haditheve


N nj sr hadithesh t tij, Profeti (s.a.a) ka lejuar t shkruhen hadithet n prgjithsi ose u ka dhn nj leje t till individve t caktuar. Vet kta transmetime mjaftojn pr ti zhvlersuar ata q e kan ndaluar shkrimin e haditheve. Numri i ktyre haditheve sht m i madh se i atyre q e ndalojn shkrimin e haditheve. Mundsia q nj numr kaq i madh hadithesh t jen autentik sht tejet reale. Kta hadithe prmbajn pikrisht lejen dhe detyrimin pr ti shkruar hadithet dhe jan prcjell nga zinxhir t ndryshm transmetuesish.


Nj njeri iu ankua Profetit (s.a.a) pr paaftsin e tij pr t mbajtur mend. Profeti (s.a.a) i tha: Krko ndihm nga dora e djatht, pra nga shkrimi, kundr mangsive t kujtess[2]


Prcillet nga Ebu Hurejreja se Profeti (s.a.a), me rastin e lirimit t Mekkes, u ngrit dhe e mbajti nj fjalim. Ebu Shati i krkoi Profetit (s.a.a) nj transkriptim dhe nj kopje t fjalimit, ndaj ai (a.s) urdhroi q fjalimi t shkruhej pr Ebu Shatin.[3]


Profeti (s.a.a) prcillet se ka thn: Prcaktojeni, ruajeni dhe regjistrojeni diturin me an t t shkruarit.[4]


Prcillet nga Rafi ibn Khadixha, i cili ka thn: Ne e pyetm Profetin (s.a.a), A duhet ti shkruajm disa nga gjrat q i dgjojm prej teje? Ai u prgjigj: Shkruani; nuk ka dm n t.[5]


Prcillet nga Amr ibn Shuajbi se gjyshi i tij e kishte pyetur Profetin (s.a.a): Dgjojm gjra nga ju por nuk mund ti mbajm mend. A kemi leje ti shkruajm ato? Profeti u prgjigj:Po, shkruani ato.[6]


sht prcjell nga zinxhir t ndryshm rrfyesish nga Abdullah ibn Amr ibn el-Asi, i cili ka thn: E pyeta Profetin (s.a.a): A mund t shkruajm far dgjojm nga ju? Po, u prgjigj ai. Pavarsisht nse jeni i zemruar ose i qet?, shtova un. Po., u prgjigj Profeti (s.a.a.), edhe i zemruar edhe i qet nuk flas tjetr prpos t vrtets.[7]


N nj hadith tjetr prcillet se rrfyesi e pyeti Profetin (s.a.a): A mund ta shkruajm diturin (nnkuptohet hadithi)? Po, u prgjigj Profeti (s.a.a)[8]


I njjti Abdullah ibn Amr prcjell: Dikur shkruaja fardo q dgjoja prej Profetit (s.a.a), me qllim q ta ruaja at n form t shkruar. Pastaj kurejshitt ma ndaluan at dhe un pushova s shkruari. M von, kt shtje ia prmenda Profetit (s.a.a). Ai tha: Pr Zotin, n duart e t cilit sht jeta ime, un nuk flas asgj prpos t vrtets.[9]


Prcillet nga Prijsi i Besimtarve Aliu (a.s) se Profeti (s.a.a) ka thn: Shkruaje kt dituri (ar. ilm), prej t cils do t prfitosh n kt bot, por edhe n botn e amshueshme. Dije se dituria t mbron nga shkatrrimi.[10]


Nj tjetr hadith i famshm i imamve t Ehl-i Bejti (a.s), q sht prcjellur si nga burimet sunnite, ashtu edhe shiite, i referohet nj mbishkrimi mbi shpatn e Profetit. Imam Sadiku (a.s) prcillet se ka thn: Ishte nj mbishkrim (ar. sahife) n dorezn e shpats s Profetit, q thoshte: I mallkuar sht ai q uzurpon tokn n vijat e kufirit. I mallkuar sht ai q shoqrohet me t tjer ve shokve t tij. Nj transmetim tjetr thot: I mallkuar sht ai q e mohon bekimin e Mirbrsit t tij.[11]


Ebu Hurejre prcillet se ka thn: Askush nuk ka m shum njohuri se un rreth haditheve t Profetit, prve Abdullah ibn Umarit, sepse ai shkruante me dor dhe i msonte prmendsh, ndrsa un vetm i msoja prmendsh dhe nuk i shkruaja. Ai kishte krkuar leje nga Profeti (s.a.a) pr ti shkruar hadithet dhe Profeti (s.a.a) i kishte dhn atij nj leje t till.[12]


Abdullah ibn Umari prcjell si vijon: Shkova te Profeti (s.a.a) dhe i thash: Dshiroj ti prcjell hadithet e tua dhe, nse m lejon, do ti prdor duart e mija pr ti shkruar ato, n mnyr q ta ndihmojn zemrn dhe kujtesn time.[13] Profeti (s.a.a) tha: Nse sht hadithi im ather merr ndihm nga duart e tua.


Gjithashtu prcillet se ai zotronte nj sahife, e cila ishte e mirnjohur si Sahife el-Siddika,[14] ndonse disa kan mohuar se n t gjendeshin hadithet e Profetit.[15] Mughire ibn Shubah prcillet se ka konfirmuar se Abdullahu posedonte nj sahife t till, t njohur si Sahife el-Siddika.[16]


N nj hadith tjetr, prcillet se Profeti (s.a.a) ka thn : Kur nj besimtar (ar. mumin) vdes, fleta ku e ka shkruar diturin (ar. ilm) do t shrbej si nj penges ndrmjet tij dhe zjarrit n Ditn e Ringjalljes.[17]


Tirmidhiu prcjell se Sad bin Ubade zotronte nj sahife, n t ciln kishte shnuar nj sr hadithesh t Profetit (s.a.a).[18] Edhe djali i tij prcillte hadithe nga sahife-ja. Sipas transmetimit t Bukhariut, kjo ishte nj kopje e sahifes s Abdullah ibn Ebu Aufas, i cili i shnonte hadithet me shkrimin e vet.[19]


Samrah ibn Xhundebi gjithashtu ka prmbledhur shum hadithe n nj libr t madh dhe djali i tij, Sulejmani, i cili e trashgoi at, prcillte hadithe prej tij. Me siguri ishte trajtesa e njejt, rreth t cilit Ibn Sirini thot: N trajtesn (ar. risale) q Samrahu ia ka dhn djalit t tij, ka nj thesar t madh diturish (ar.ilm).[20]


Prcillet se Enesi, duke br shenj drejt nj libri (ar. mushaf), tha: Kta jan hadithet, t cilat i kam dgjuar nga Profeti (s.a.a). I shnova dhe pastaj ia prezantova Profetit (s.a.a) pr ta marr miratimin e tij.[21]


Imam Xhafer el-Sadiku (a.s) rrfen nga paraardhsit e tij (a.s) se Profeti (s.a.a) ka thn: Kur e shkruan nj hadith, shkruaje me zinxhirin e prcjellsve (ar. sened). Nse sht i vrtet, ti do t shprblehesh pr kt pun dhe, nse sht i pavrtet, mkati do tu mbetet prcjellsve t tij.[22]


Gjithashtu prcillet se Profeti (s.a.a) ka thn: Ruajeni diturin. Kur u pyet se far kishte dashur t thoshte, ai shpjegoi se nnkuptonte t shkruarit e dituris.


Nna e Besimtarve, Ummu Selemeja, Zoti qoft i knaqur me t, prcillet se ka thn: Profeti (s.a.a) krkoi lkur t nxir deleje (ar. adim). Edhe Aliu (a.s) ishte me t. Pastaj ai i diktoi aq shum gjra Aliut (a.s) sa u mbushn t dyja ant e adimit, madje edhe skajet e tij.


T gjith kta hadithe jan dshmi se Profeti (s.a.a) e ka lejuar t shkruarit e hadithit.


Shum dijetar besojn se Profeti (s.a.a) fillimisht e ndaloi shkrimin e haditheve, ndrsa m von e lejoi at.[23]


Po t ishte kshtu, far themeli kishin disa nga kalift pr ti ndaluar hadithet? Pasi Profeti (s.a.a.) e kishte lejuar at tashm dhe ndrsa nj numr i madh i haditheve ishin shnuar, si mund t ndrlidhet ndalesa e kalifve me Profetin (s.a.a)?


Rashid Rida i ka analizuar hadithet q e lejojn ose e ndalojn shkrimin e haditheve. Ai sht prpjekur t vrtetoj se ndalesa e ka zvendsuar lejen e mhershme dhe se, sipas ksaj, hadithet q e ndalojn shkrimin e haditheve duhet t pranohen si t vrteta. Ai shkruan:


Nse pretendojm se ekziston nj konflikt ndrmjet haditheve q e ndalojn shkrimin e haditheve dhe atyre q e lejojn at, mund t thuhet se njri prej tyre e shfuqizon tjetrin. Hadithet e ndaless i zvendsojn ata t lejimit, pr dy arsye: si e para, shokt e Profetit (s.a.a), edhe pas vdekjes s tij, i kan prcjellur hadithet q e ndalonin shkrimin e haditheve. S dyti, sahabet nuk i kan shnuar hadithet, sepse po ta kishin br kt, prmbledhjet e tyre do t kishin arritur tek ne.[24]


Ky shpjegim, megjithat, nuk i bn dot ball nj analiz t kujdesshme, pr arsyet vijuese:[25]


Si e para, sahabet i kan prcjellur hadithet q e lejojn shkrimin e haditheve n t njjtn koh kur jan prcjell edhe ata q e ndalojn shkrimin e haditheve. Krahas ksaj, si u pa m lart, disa prej shokve t Profetit (s.a.a.) kan vazhduar ti shkruajn hadithet.


S dyti, pr shokt e Profetit (s.a.a.), arsyeja pr heqjen dor nga shnimi i haditheve ishte ndalesa e imponuar nga kalifi i par dhe i dyt, gj q nuk mbshtetej n ndonj ndales nga ana e vet Profetit (s.a.a).[26]


Si e treta, rregulli i prgjithshm thot se, n rast kundrthnieje, t dyja dshmit duhet t shprfillen. Vetm nj dshmi e fuqishme e zvendson nj m pak t fuqishme. N kt rast, asnjra an nuk sht vrtetuar si e till.


Duke iu referuar pohimit t Ebu Hurejres se Abdullah ibn Umari i shnonte hadithet, Rashid Rida thot: Nuk ka arsye pse kt ta konsiderojm si dshmi t lejimit t t shkruarit, sepse n hadith nuk thuhet se Abdullahu ka shkruar me lejen e Profetit.[27]


Si prmendm m lart, transmetimi tregon se Abdullah ibn Umari, n t vrtet, ka poseduar nj leje t till. Ekzistojn shum transmetime q e konfirmojn kt gj, dhe n njrin, t cilin e prmendm m lart, Ebu Hurejre shprehet hapur se Abdullahu e mori nj leje t till nga vet Profeti (s.a.a).[28]


Prkundr ksaj, t tjert, si Ebu Zuhre, jan t mendimit se Profeti (s.a.a) e ka lejuar shkrimin e haditheve kah fundi i udhheqjes s tij, kur tashm rreziku i przierjes s haditheve me tekstet kuranore nuk ekzistonte.[29]


Nse konsiderohet praktika e disa shokve t Profetit (s.a.a.), n veanti ajo e kalifve, ky mendim nuk do t mund t konsiderohej i vlefshm. N ann tjetr, nse do t pranohej si i vlefshm, ai do ti bnte t qortueshme disa nga veprat e kalifve. Ather do ti mbetej Ebu Zuhres q t vendoste se ciln nga t dyja alternativat do ta kishte miratuar.[30]


Pikpamjet e disa sahabeve n lidhje me hadithet


Pavarsisht besimit t disa sahabeve se hadithi nuk duhet t ruhej n form t shkruar, nj grup prej tyre vazhdoi ta bnte kt gj. Kjo sht nj e dshmi se ndalesa sht vendosur me urdhr t kalifve dhe jo me urdhr t Profetit (s.a.a). N mesin e shokve t Profetit (s.a.a) q besonin n lejueshmrin e shnimit t haditheve ishte edhe Prijsi i Besimtarve Aliu (a.s.) dhe djali i tij Hasani (a.s.), i cili i shnonte hadithet dhe i inkurajonte edhe t tjert q ta bnin kt gj.[31]


Prcillet se Abdullah ibn Abbasi ka thn: Ruajeni diturin (ar.ilm) duke e shkruar at.[32] Harun ibn Antarah rrfen nga babai i tij se Abdullah ibn Abbasi, pasi ia prcolli atij nj hadith, i krkoi ta shkruante at. [33]


Selamiu prcjell se i kishte par disa rrasa t Ibn Abbasit, mbi t cilat ai i kishte shkruar veprat e Profetit (s.a.a), si i ishin rrfyer atij nga Ebu Rafiu.[34]


sht prcjell se Enes ibn Maliku i thoshte djalit t tij: Shnoje diturin![35]


El-Kattaniu transmeton se Ajadi prcillte hadithe nga shumica e sahabve dhe tabiinve lidhur me lejueshmrin e shkrimit t haditheve.[36] Gjithsesi, shumica e shokve t Profetit (s.a.a.), me sa duket, ose nuk ishin t bindur n at q pohonin rreth lejueshmris s t shkruarit ose nuk kishin guxim ta shprehnin at me vepra. Dshmia pr kt sht heqja dor nga prmbledhja e haditheve.


sht rrfyer se Ibn Abbasi e shkruante sunnetin e Profetit (s.a.a) mbi rrasa, t cilat ai i mbante me vete gjat seancave n takimet e tija msimore. sht prcjell unanimisht (ar.mutavatir) se, pas vdekjes s tij, ai la aq libra sa t mund t ngarkohej plot nj deve.[37]


Transmetimi sipas t cilit Ebu Bekri i ka shkruar disa hadithe pas Profetit (s.a.a) dhe pas nj kohe i ka djegur ata,[38] gjithashtu tregon se t shkruarit e haditheve ka qen nj praktik e pranuar mes shokve t Profetit (s.a.a.).


Hadithi i prcjell nga Aliu (a.s), sipas t cilit ai thot se dokush q ka shkruar nj hadith, duhet ta shnoj at bashk me senedin (zinxhirin prcjells) e tij[39] gjithashtu e mbshtet kt pikpamje. Burimet jan t qarta lidhur me faktin se nj numr i shokve t Profetit (s.a.a.) e kan konsideruar t lejuar shkrimin e haditheve.[40]


Transmetimi lidhur me sahifen e Xhabir ibn Abdullahut, e cila i prmbante hadithet e Profetit (s.a.a), gjithashtu e mbshtet faktin se praktika e t shkruarit t haditheve ka ekzistuar mes shokve t Profetit (s.a.a.).[41] Kjo vrteton se nj grup n mesin e shokve t tij dhe kalifve e kan miratuar t shkruarit e haditheve. Profeti (s.a.a), pra, nuk e kishte ndaluar dokumentimin dhe regjistrimin e haditheve n form t shkruar.[42]


Kurani i Shenjt dhe t shkruarit


El-Khatib el-Baghdadi, pr ta mbshtetur lejueshmrin e t shkruarit t haditheve, e citon nga Kurani i shenjt dshmin vijuese. Duke u mbshtetur n faktin se Kurani urdhron q t shkruajm rreth gjrave, pr t cilat kemi frik se mund t humbin, ai argumenton se hadithi, duke qen subjekt i nj rreziku t till, duhet t dokumentohet dhe t regjistrohet n form t shkruar. Ai i citon vargjet 2:282, 6:91 dhe 37:157 t Kuranit. Edhe El-Tahaviu e citon vargun q vijon.


Dhe mos hezitoni ta shkruani at, qoft e vogl ose e madhe... (Kuran, 2:282)


Rreth t shkruarit t borxheve ai thot: Kur Zoti urdhron t shkruhen borxhet pr tiu shmangur dyshimit dhe mosbesimit, ather nj thesar diturie, q sht m i vshtir t ruhet dhe m i rndsishm se borxhet, ka nevoj edhe m t madhe pr tu mbrojtur. Nj mbrojtje e till sht pikrisht shkruarja e tij, pr ta eliminuar mundsin q t humbet. Ebu Hanifeja, Ebu Jusufi dhe Muhammed ibn el-Hasan el-Shejbaniu jan t t njjtit mendim. [43]


Arsyeja e vrtet pas ndalimit t shkrimit t haditheve


E lartprmendura tregon se prgjegjsia pr vonesn e t shkruarit t haditheve nuk mund ti ngarkohet Profetit (s.a.a). Hadithet q sugjerojn se ndalesat e tilla jan nga Profeti (s.a.a) jan t papranueshme pr arsye t ndryshme. N baz t shum burimeve t besueshme historike t ehl-i sunnetit, si dhe t burimeve shiite, lexuesit do ta vlersojn qndrueshmrin dhe vlefshmrin e ktij studimi.[44]


Prcillet se Aisheja ka thn:


Babai im mblodhi 500 hadithe t Profetit (s.a.a). Nj mngjes ai erdhi dhe m tha: Silli hadithet q i ke ti. Un ia solla, ai i dogji t gjitha dhe m tha srish: Kam frik t vdes duke i ln kto pran teje.


Prcillet nga Zuhriu se Umari deshi ta shnonte sunnetin e Profetit (s.a.a.). Lidhur me kt, ai mendoi rreth nj muaj, duke krkuar udhzim nga Zoti. Nj mngjes, ai mori nj vendim dhe deklaroi: Mu kujtuan njerzit q jetuan para jush. Ata shkruan gjra t caktuara dhe u joshn nga shkrime t tilla, duke e ln mnjan librin e Zotit.[45]


Abd el-Alai prcjell:


Kasim ibn Muhammed ibn Ebu Bekri m diktonte hadithe. Nj dit m tha: Numri i haditheve ishte rritur gjat kohs s Umarit, ndaj ai urdhroi q hadithet t mblidheshin. Kur u b kjo gj, ai i dogji ata dhe shpalli: Nuk na duhen Mishna si Mishna e pasuesve t Bibls.[46] Mishna sht nj nga librat, q ifutt kishin krahas librit t tyre t shenjt, Torahut. Umar ibn el-Khattabi e krahasoi at me hadithet e Profetit (s.a.a), t cilt nuk dshironte q t ekzistonin krahas Librit t Zotit.


Edhe Jahja ibn Xhudah transmeton se Umari ka pasur pr qllim ti shnonte hadithe dhe sunnetin. Por pasi ndrroi mendje, ai drgoi njoftime n t gjith qytetet dhe shpalli: Kushdo q ka ndonj hadith duhet ta shkatrroj at. sht prcjell nga Urvah ibn el-Zubejri si vijon: Umar ibn el-Khattabi dshironte ta shnonte sunnetin e Profetit (s.a.a). Ai u kshillua me shokt e tij dhe t gjith ishin t mendimit se hadithet duhej t dokumentoheshin n form t shkruar. Por Umari u mendua mbi kt shtje derisa nj mngjes mori nj vendim dhe tha: Kam dashur ta shkruaj sunnetin, por pastaj mu kujtua nj popull q ka jetuar prpara jush e q ka shkruar libra t tjer dhe e ka braktisur librin e Zotit. Pr Zotin, un nuk do ta zvendsoj Librin e Zotit me asgj.[47]


Ky transmetim (ar. rivajah) tregon se shokt e Profetit (s.a.a.) ose t paktn ata q u kshilluan Umarin, e miratuan shkrimin e haditheve. Por kalifi, pas nj muaji prsiatjesh, e ndaloi shkrimin e haditheve n baz t pohimit t vet.[48] Argumenti nuk mbshtetej n sunnetin e Profetit (s.a.a).





Kundrshtimi i disa sahabeve dhe tabiinve ndaj shkrimit t haditheve


Pasi kalift e ndaluan shkrimin e haditheve, meq disa njerz u referoheshin veprave t tyre si precedent ligjor (ar. sunnah), edhe nj grup i sahabeve dhe tabiinve hoqn dor nga prkushtimi pr ti shkruar hadithet dhe nisn t mbshteteshin vetm n kujtesn (mendjen) e tyre. Ata i transmetonin hadithet gojarisht n vend q ti shkruanin. Pr ta ishte e pavend t shkruheshin dhe t prmblidheshin hadithet e Profetit (s.a.a),[49] ndonse Kurani dhe Profeti (s.a.a) shum qart e kishin theksuar t shkruarit n prgjithsi.


Rrfehet nga Ebu Burdahu se babai i tij i kishte thn Ebu Musa el-Eshariut ti sillte atij fardo q kishte shkruar nga transmetimet e babait t vet. Kur iu solln, ai i shkatrroi dhe tha: Edhe ti, njsoj si ne, duhet vetm ti msosh prmendsh.[50]


Abd el-Rahman ibn Selamah el-Xhahmiu prcjell: E dgjova nj hadith t Profetit (s.a.a) nga Abdullah ibn Amri dhe e shkrova at. Pasi e msova prmendsh, at q e kisha shkruar e shkatrrova.[51]


Asimi ka thn: Desha t l nj libr te Ibn Sirini, por ai nuk deshi ta mbante at, duke thn se nuk do t lejonte asnj libr t qndronte afr tij.[52]


Ebu Nadrahu thot: I krkova Ebu Saidit t shkruante pr ne. Ai u prgjigj: Nuk do t shkruaj dhe nuk do t bej prej ndonj gjje nj Kuran pr ju. Merrni hadithet nga ne, njsoj si i morm ne nga Profeti (s.a.a). Ebu Saidi thoshte: Prcilljani hadithet njri-tjetrit, pasi q njri prej jush mund tia kujtoj tjetrit.[53]


Prcillet nga Ibn Ebi Tamimi se Ibn Sirini dhe shokt e tij nuk i shkruanin hadithet.[54]


El-Haravi shkruan se sahabet dhe tabiint nuk i shkruanin hadithet dhe se i ruanin vetm n kujtesn e tyre, me prjashtim t librit t Sadagatit.[55]


El-Nuvaviu shkruan: E gjith vmendja e sahabeve ishte prqndruar mbi xhihadin, gjegjsisht mbi prpjekjen kundr unit, dhe mbi adhurimin. Prandaj, nuk mund t gjenin aspak koh pr t shkruar. Pr arsye t ngjashme, edhe tabiint nuk prodhuan asnj vepr t shkruar.[56]


Ebu Kathir el-Ghubri prcjell se Ebu-Hurejre ka thn: Hadithet as nuk duhet t fshihen e as t shkruhen.[57]


Abdullah ibn Muslimi prcjell se Said ibn Xhubejri e urrente shkrimin.[58] Ngjashm, Ibrahim el-Nakhaiu deklaroi se ai asnjher nuk kishte shkruar ndonj gj.[59] Kur u pyet pse nuk kishte shkruar, ai u prgjigj: Kur njeriu shkruan dika, ai mbshtetet tek ai shkrim.[60]


Habib ibn Ebi Thabiti prcillet se ka thn: Nuk kam asgj t shkruar n kt bot, prve nj hadithi, i cili sht pr arkivolin tim.[61]


El-Hasan ibn Ebil-Hasani, n kohn e vdekjes s tij, u urdhroi shrbtorve ta ndiznin zjarrin dhe ti hidhnin t gjitha librat e tij prve njrit.[62] Ibn Sirini thoshte: Nse do t m duhej ta shkruaja nj libr, do t bja nj libr me letrat e Profetit (s.a.a).[63] Jahja ibn Saidi thot: Msova se dijetart e kundrshtonin shkrimin.[64] Sulejman ibn Harbi prcjell: Jahja ibn Saidi vinte te ne dhe na prcillte hadithe. N fillim, shokt tan nuk i shkruanin hadithet e tij, por pas nj kohe filluan ti shkruanin ato.[65]


Kasim ibn Muhammed ibn Ebi Bekri do ti krkonte Abdullah ibn el-Alait t mos i shkruante hadithet.[66]


Sufjani transmeton se kur Amr bin Dinarit iu tha se Sufjani i kishte shkruar hadithet e Amrit, Amri u ngrit dhe tha: Kushdo q shkruan duhet t largohet nga vendi im. Sufjani thot se, pas ksaj, ai m nuk shkroi asgj q dgjonte nga Amri, por vetm i msonte prmendsh ato.[67]


sht prcjell nga Ibn Tavusi se babai i tij ka thn: Dikush e pyeti Abdullah ibn el-Abbasin nj pyetje q e knaqi at. Njeriu i tha Ibn Abbasit q tia shkruante atij prgjigjen. Por Ibn Abbasi tha se ata nuk do t shkruanin asgj nga dituria (ar.ilm).[68] Ky transmetim bie ndesh me transmetimet e mhershme rreth Ibn Abbasit, t cilat u cituan m lart.


Malik ibn Enesi prcjell se kur Ibn Musajjabi vdiq, ai nuk la pas asnj libr. E njjta vlen edhe pr Kasim ibn Muhammedin, Urvah ibn el-Zubejrin dhe Ibn Shihab el-Zuhriun.[69]Mensur ibn Mutamari prcillet se ka thn: Nuk kam shkruar asgj deri tani.[70]


Pohimi i njejt prcillet edhe nga Junus ibn Ubejdi.[71] Prcillet nga Ibn Ebi Dhuejbi se ai vetm i msonte prmendsh hadithet dhe i shmangej shkrimit t tyre. Ai i prkiste gjenerats (ar. tabakah) s pest dhe jetoi gjat mesit t shekullit II/VIII.[72] sht thn edhe pr Said ibn Abd el-Azizin se ai nuk shkruante asgj.[73]


Ismaiil ibn Ajjashi, i cili i takonte tabakas s gjasht, i dinte prmendsh dhjet mij hadithe, por nuk do ta shkruante asnjrin.[74] Ebu Hatimi prcjell se ai asnjher nuk pa asnj shkrim n duart e Abdul-Velid el-Tajalisiut.[75] Q t dy i takonin gjenerats s shtat dhe e urrenin shkruarjen e haditheve. Edhe pr el-Nufajliun thuhet se ai asnjher nuk sht par me libra n dor.[76] Po kshtu, edhe Sahib el-Basriu thuhet se e ka urryer t shkruarit.[77]





Libra prve Librit t Zotit


Transmetimet e lartprmendura tregojn se ata q e konsideruan t palejuar shkrimin e haditheve, e bn kt me arsyetimin se shkrimi i tyre do t onte drejt shfaqjes s nj libri tjetr krahas Librit t Zotit dhe se njerzit do ti braktisnin shkrimet e shenjta pr libra t tjer.


Kur ta shqyrtojm vlefshmrin e ksaj frike, do t dal n drit se kjo gj ishte vetm nj pretekst. Libri i Zotit, pra Kurani, vetm nprmjet sunnetit t Profetit (s.a.a.) mund ta plotsoj sheriatin.


Mbshtetsit e ndaless s t shkruarit t haditheve kalift ose t tjert q i ndoqn ata n kt shtje dhe krkuan ti justifikonin veprat e tyre - n mendje e kishin shprehjen nj libr krahas Librit t Zotit t Profetit (s.a.a.). Pr fat t keq, gabimisht ose jo, ata e zbatuan gabim kt shprehje.


sht fakt se gjat jets s Profetit (s.a.a), disa shok t tij kishin siguruar kopje t Teuratit (Torahut) dhe t librave t tjer t ifutve. Kur Profeti (s.a.a) dgjoi pr kt, ai u tha atyre q ti shmangeshin krijimit t librave t tjer, q do t kishin autoritet paralel me Librin e Zotit, Kuranin. Lidhur me kt, ia vlen t prmendet transmetimi q vijon, i rrfyer nga Xhabiri, i cili prcjell se Umar ibn el-Khattabi ia solli nj kopje t Teuratit Profetit (s.a.a) dhe i tha: Kjo sht nj kopje e Teuratit, q un e lexoj.


Profeti (s.a.a) heshti, por ngjyra e fytyrs s tij ndryshoi. Ebu Bekri e vrejti kt dhe i tha Umarit: T vajtoft nna, a nuk e sheh fytyrn e Profetit t shenjt (s.a.a)? Umari i hodhi nj vshtrim fytyrs s Profetit (s.a.a) dhe tha: Strehohem te Zoti prej zemrimit t Profetit. Un e pranoj Allahun si Zot, Islamin si fe (ar. din) dhe Muhammedin (s.a.a) si profet. Pas ksaj, Profeti (s.a.a) tha: Pr Zotin, sikur Musa t vinte ktu e ti ta kishe ndjekur at e t m braktisje mua, do t kishe devijuar nga rruga e drejt. Sikur Musa t ishte gjall dhe t m kishte par, ai mua do t m ndiqte.[78]


Ky hadith tregon se Profeti (s.a.a) ishte i zemruar pse Umari kishte marr nj shkrim tjetr si autoritet paralel me Kuranin e shenjt. N nj rrfim tjetr t ngjashm, njri nga ensart prmendet n vend t Ebu Bekrit. Ka gjasa q t dy rastet t jen t ndrlidhur me dy ndodhi t ndryshme.


sht transmetuar nga Ebu Kallabahu se nj her Umar ibn el-Khattabi kaloi pran nj njeriu q ishte duke recituar nga nj libr. Pasi dgjoi pr pak koh, Umarit i plqeu ajo q ai lexonte. Ai i krkoi njeriut t shkruante nga ai libr pr t. Njeriu pranoi ta bnte kt. Umari pastaj i bleu atij letr, n t ciln njeriu shkroi duke i mbushur t dyja ant.


M von, ai erdhi te Profeti (s.a.a) dhe ia lexoi atij (s.a.a). Pas ksaj, ngjyra e fytyrs s Profetit (s.a.a) ndryshoi. Kshtu, nj njeri q ishte prej ensarve i tha Umarit: T vajtoft nna, a nuk e sheh fytyrn e Profetit t shenjt (s.a.a)? Pr kt, Profeti (s.a.a) tha: Jam drguar si profet, si nismtari (ar. fatih) dhe vulossi (ar. kahtim), dhe kam sjell gjithka q duhej sjell. [79]


sht transmetuar nga Zuhriu se Hafsa, vajza e Umarit, i solli nj libr Profetit (s.a.a), n t ciln ishte historia e Jusufit (a.s). Ajo filloi tia lexonte Profetit (s.a.a), fytyra e t cilit u skuq ndrsa dgjonte. Kshtu, Profeti (s.a.a) tha: Pr Zotin, nse vet Jusufi do t vinte ktu dhe nse ti do ta kishe ndjekur at dhe do t m braktisje mua, do t kishe shkuar n rrug t gabuar.[80]


Kta hadithe tregojn se ajo q nuk e ka plqyer Profeti (s.a.a) ishte leximi i teksteve t ndryshuara, efekti i pashmangshm i t cilve ishte prhapja e keqinterpretimeve ifute, q mes muslimanve jan t njohura si israilijjat. Profeti (s.a.a) nuk dshironte q librat ifut t zinin vend krah pr krah me Kuranin e Shenjt, fjalt e sakta nj pr nj t Zotit t Madhruar. Librat q nuk e pranonin dlirsin e profetve t mparshm mund t bnin q njerzit t devijonin nga rruga e drejt dhe nga doktrina e vrtet e fes, t ciln e ngrthen m vete Kurani.


Ekzistojn transmetime t tjera, t cilat konfirmojn se ndalesa e Profetit t shenjt (s.a.a) lidhur me vendosjen e nj libri tjetr krahas Librit t Zotit lidhet me tekstet e izraelitve. sht transmetuar se kur Abdullah ibn Mesudi dgjoi se disa njerz kishin nj libr, prmbajtja e t cilit i mahniti ata, ai e mori at dhe e shkatrroi. Ai tha: Njerzit e Librit u shkatrruan sepse u mbshtetn mbi shkrimet e dijetarve t tyre (ar. ulema) dhe e shprfilln Librin Hyjnor.[81]


Termi ulema te arabt e asaj kohe prdorej pr dijetart ifut dhe t t krishter. Librat, pra, t cilave u referohet ky transmetim ishin shkrimet ifute.


Hadithi vijues e sqaron m gjat kt shtje. Murrah el-Hamadani thot: Ebu-Murrah el-Kindi e solli nj libr nga Siria (el-Sham) dhe ia dha Ibn Mesudit. Ibn Mesudi e shikoi at, solli uj dhe i fshiu prmbajtjet e tij t shkruara. Ather tha: Njerzit q jetuan para jush u zhdukn pasi q ndoqn libra t till. Ata e braktisn Librin e Zotit. Husejni thot: Ai nuk do ta kishte shkatrruar at shkrim, po t ishte Kurani i shenjt ose sunneti. Prkundrazi, duhet t ket qen nj libr q i prkiste Ehl el-Kitabit.[82]


Imam Aliu (a.s) prcillet se ka thn: Secili nga ju q ka nj libr duhet ta shkatrroj at. Njerzit q jetuan prpara jush u shkatrruan pasi q i ndoqn fjalt e dijetarve t tyre dhe e braktisn Librin e Zotit.[83]


Imam Sadiku (a.s) prcillet se ka thn: Disa dijetar i krkojn hadithet e ifutve dhe t t krishterve, nprmjet t cilave duan ta zgjerojn diturin e tyre. Vendi i dijetarve t till sht n shkalln e fundit t Ferrit.[84] sht prcjell nga Amr ibn Jahja ibn Xhudah se kur nj libr iu soll Profetit (s.a.a) ai tha: sht nj pazgjuarsi e madhe dhe devijim pr nj popull (ar. ummah) ta shprfill at q ia ka sjell profeti i vet, ve pr t par far i ka sjell nj profet tjetr popullit t tij.[85] Ky hadith gjithashtu nxjerr n pah librin q iu soll Profetit (s.a.a) dhe e shpjegon domethnien e librave devijues.


Edhe Ibn Abbasi thot: Pse i pyesni Njerzit e Librit rreth pyetjeve dhe problemeve tuaja, kur mes jush sht Libri i Zotit?[86] T gjith kta hadithe tregojn se ndalesa e Profetit (s.a.a) lidhur me vendosjen e nj libri tjetr prkrah Librit t Zotit ishte e ndrlidhur me rrezikun e prhapjes s prrallave izraelite (ar. israilijat). Kta tregime n asnj mnyr nuk mund t ndrlidhen me sunnetin e tij, i cili sht plotsues i Kuranit t Shenjt dhe ligjet e t cilit jan t detyrueshme t ndiqen (ar. vaxhib el-itaah). T gjith muslimant e kan pranuar kt gj. Ekzistenca e prmbledhjeve t respektuara t haditheve, t njohura si Sihah el-Sitteh edhe m tej e mbshtet kt pik.


Dijetart musliman t hadithit n fund i shkruan dhe i prmblodhn hadithet e Profetit t shenjt (s.a.a). Kta dijetar jan t nderuar pasi q e bn at q gjeneratat e mhershme nuk e kishin br. E gjith kjo ishte pr shkak t nj keqkuptimi nga ana e personave si Urva-ja, t cilt i dogjn hadithet, duke u arsyetuar se nuk dshironin t kishin nj libr krahas Librit t Zotit[87]


VAZHDON






________________________________________


[1] Xhami Bajan el-ilm, v.1, fq.57, ky transmetim prcillet nprmjet zinxhirve t ndryshm (ar. turuk); shih edhe Takjid el-ilm, fq.49-51.
[2] Musnad Ahmad ibn Hanbal, VI, 47, 106, 116; I, 90, 22, 29, 32, 336; III, 346; Tahdhib tarikh Dimashk, VI, 451; Abd el-Razzaks el-Musannaf, V, 438, 439.
[3] Bihar el-Anvar, II, 152; Takjid el-ilm, 65-68; Mizan el-itidal, I, 653; Lisan el-Mizan, II, 298, IV, 21.
[4] Musnad Ahmad, I, 238; Xhami bajan el-ilm, I, 84; Fath el-Bari, I, 184; Takjid el-ilm86.
[5] El- ikd el-farid,II, 419; el-Bajan va el-tabjin, II, 38; Takjid el-ilm, 68-70; shih gjithashtu Sunan el-Darimi I, 127; Husn el-Tanbih, 194; Xhami bajan el-ilm, I, 72; Kanz el-ummal, V, 224; Ebu Nuajms Akhbar Isfahan, II, 228.
[6] Maxhma el-Zavajid, I, 151; Kanz el-ummal, V, 225; Takjid el-ilm, 72-74; el-Manar, I, 763; el-Taratib el-idarijjah, II, 245.
[7] Takjid el-ilm, 74,79; Musnad Ahmad, 215; Bihar el-Anvar, II, 147; Xhami bajan el-ilm, I, 85.
Takjid el-ilm, I, 85.
[8] Takjid el-ilm, 74,79; Musnad Ahmad, 215; Bihar el-Anvar, II, 147; Xhami bajan el-ilm, I, 85.
[9] Takjid el-ilm, I, 85.
[10] Po aty., 74,75; Fath el-Bari, I, 184; Tadrib el-Ravi,II, 66.
[11] Musnad Ahmad II, 162,192; XHamibajan el-ilm, I, 85.
[12] Kanz el-ummal, X, 157.
[13] Xhami bajan el-ilm, I, 85; shih gjithashtu Fath el-Bari, I, 182, 199, 203, 246, 247; Takjid el-ilm, 88, 89; el-Adab el-Mufrad e el-Bukharit, 129; Musnad Ahmad, I, 100.
[14] El-Taratib el-idarijjah, II, 24, duke e cituar nga el-Tabakat el-kubra, Musnad Ahmad dhe Sunan el-Tirmidhi; shih el-Musannafin, XI, 254; Sahih el-Bukhari, I, 148; Xhami bajan el-ilm, I, 84; Sharh Maani el-Athar, IV, 318-320; Tadhkirat el-Huffaz, I, 42; Tadrib el-Ravi, II, 66.
[15] Sunan el-Darimi, 1,126; Tadrib el-Ravi, II, 66.
[16] El-Taratib el-idarijjah, II, 245; el-Tabakat el-Kubra, VII 494, IV, 262 Takjid el-ilm, 84; Tavil el-Mukhtelif el-Hadith, 93; el-Maarif e Ibn Kutajbahit, 200.
[17] Hashim Maruf el-Hasani, Dirasat fi el-Hadith va el-mahaddithin.
[18] Bihar el-Anvar II, 144.
[19] Sunan el-Tirmidhi, Kitab el-Ahkam, bab el-Xhamin maa el-Shahid.
[20] El-Sajr el-Hathith fi Tarikh Taduin el-Hadith, p. 9; Ulum el-Hadith, 13.
[21] Tahdhib el-Tahdhib, IV, 236; Ulum el-Hadith, 14.
[22] Takjid el-ilm, 96.
[23] El-imla Va el-istimla 5.
[24] Bihar el-Anvar, II, 152; Xhami bajan el-ilm, II, 34.
[25] El-imla va el-istimla 12.
[26] Ulum el-Hadith va Mustelahuh, 8, 9; Tarikh el-Madhahib el-Fikhijjah, 24; el-imla va el-istimla 146.
[27] Adva ela el-Sunnah el-Muhammadijjah, 48.
[28] Po aty., 50, duke cituar el-Manar.
[29] Ebu Zuhrah, Tarikh el-Madhahib el-Fikhijjah, 24; el-Imla va el-istimla, 146.
[30] Burimet pr kt deklarat jan t cituara m posht.
[31] Takjid el-ilm, 92.
[32] Sharh Maani el-Athar, IV, 319; Sunan el-Darimi, I, 128.
[33]El-Taratib el-idarijjah, II, 246; Takjid el-ilm, 92.
[34] El-Tabakat el-kubra, VII, 21; Sunan el-Darimi, I, 127; Takjid el-ilm, 96, 97.
[35] El-Taratib el-idarijjah, II, 247
[36] el-Musannafi i Ibn abi-Shajbahut, II, 390.
[37] Tadhkirat el-Huffaz, I, 123; el-Marifah va el-tatrikh, II, 142, 143, 661; el-Tabakat el-kubra, V, 467; Sharh Maani el-Athar, IV, 319; el-Musannaf i Abd el-Razzakut, XI, 183.
[38] Tadhkirat el-Huffaz, I, 5.
[39] Tadrib el-Ravi, II, 67.
[40] Sunan el-Darimi, I, 127, 128, el-Marifah va el-Tarikh, II, 279; Xhami bajan el-ilm, I, 84, el-Tabakat el-Kubra, II, 371; Takjid el-ilm, 113 199.
[41] Tadhkirat el-Huffaz, I, 123; el-Marifah va el-tatrikh, II, 142, 143, 661; el-Tabakat el-kubra, V, 467; Sharh Maani el-Athar, IV, 319 el-Musannafi i Abd el-Razzakut, XI, 183.
[42] Takjid el-ilm, 71.
[43] Sharh Maani el-Athar, IV, 319.
[44] Tadhkirat el-Huffaz, I, 5; Kanz el-ummal, I, 174.
[45] El-Tabakat el-Kubra, III, 287; el-Musannafi i Abd el-Razzakut, XI 257; Takjid el-ilm, 49; Tatrikh el-Khulafa 138.
[46] El-Tabakat el-Kubra, V, 188.
[47] Xhami bajan el-ilm, I,77; Takjid el-ilm, 53.
[48] Tadrib el-Ravi, II, 68.
[49] Po aty., II, 65.
[50] Kashf el-Astar, I, 109.
[51] El-Marifah va el-Tarikh, II, 523.
[52] El-Kifajah, 353; el-Marifah va el-Tarikh, II, 59.
[53] Hajat el-Sahabah, I, 243, 244.
[54] El-Taratib el-idarljjah, I, 62; el-Turuk el-Hukmijjah, 256.
[55] El-Taratib el-idarijjah, II, 249.
[56] Po aty.
[57] El-Tabagat el-Kubra, II, 364.
[58] Po aty., VI 258; n faqen 257 ai i shkroi hadithet e Ibn Abbasit.
[59] El-Tabagat el-Kubra, VI, 258.
[60] Po aty., VI, 271, nxnsi i tij u pendua qe nuk e kishte shkruar hadithin, shih f. 270.
[61] El-Tabagat el-Kubra, VI, 320.
[62] El-Tabagat el-Kubra, VII, 157.
[63] El-Tabagat el-Kubra, VII, 157; Sunan el-Darimi, I 120.
[64] El-Tabagat el-Kubra, VII, 141, Xhami bajan el-ilm, I, 81.
[65] Takjid el-ilm, 111, el-Marifah va el-Tarikh, II, 829.
[66] El-Tabakat el-Kubra, V, 188.
[67] Po aty, V, 480; Tadhkirat el-Huffaz, I, 113.
[68] El-Musannafi i Abd el-Razzakut, XI 258; Takjid el-ilm, 42.
[69] Tadhkirat el-Huffaz., I, 111.
[70] Tadhkirat el-Huffaz., I, 142.
[71] Tadhkirat el-Huffaz., I, 145.
[72] Tadhkirat el-Huffaz., I, 192.
[73] Po aty, I, 219.
[74] Po aty., I, 254.
[75] Po aty., I, 382.
[76] Po aty. I, 441.
[77] Po aty. I, 461; shih Xhami bajan el-ilm, I, 78-79; Sunan el-Darimi, I, 119, 120
[78] Sunan el-Darimi, I, 116; el-Musannafi i Abd el-Razzakut, X, 313.
[79] Po aty., VI, 113, XI, 111; Maxhma el-zavaid, I, 182.
[80] El-Musannafi i Abd el-Razzakut, XI, 110; Mizan el- itidal, I, 666; Lisan el-Mizan, II, 408; Bihar el-Anvar, XI 99; Gharib el-Hadith, IV, 49, III, 28, 29; el-Faiku i el-Zamakhshari, IV,114.
[81] Sunan el-Darimi, I, 122; Takjid el-ilm, 53, 56.
[82] Gharib el-Hadith, IV, 48; Xhami bajan el-ilm, II, 52, 53; n Takjid elilm, 34, ka nj rivajah t ngjashme se nj libr i sht sjell atij nga Jemeni n t ciln ka pasur hadithe n lidhje me Ehl el-Bejt (a.s) dhe se ai e ka shkatrruar at.
[83] Xhami bajan el-ilm, I, 76.
[84]Bihar el-Anvar, II, 108.
[85] Xhami bajan el-ilm, II, 50
[86] el-Musannafi i Abd el-Rizzakut, X, 314; Xhamibajan el-ilm, II, 51.
[87] Ebu Zuhrah, el-Imam Zajd, 167.

Vazhdon...