Close
Faqja 2 prej 2 FillimFillim 12
Duke shfaqur rezultatin 21 deri 29 prej 29
  1. #21
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    Lirimi nga detyra i guvernatorve t Osmanit


    Kur Aliu e mori n duar qeverisjen, guvernatort dhe tatim-mbledhsit e Osmanit po e plakisnin popullit, pa frikn se mund t’u krkohej llogari nga pushteti qendror. Dekreti i par i Aliut ishte n lidhje me lirimin e tyre nga detyra.


    Mughire bin Shaaba ishte njri nga shokt e Profetit (sahabet). Umari e kishte emruar pr guvernator t Kufes por Osmani e kishte liruar nga detyra. Ai nuk ia kishte shprehur besnikrin Aliut por e kshilloi at q t mos ndrmerrte ndryshime radikale n politik dhe n rradht e qeveritarve. Ai thoshte se sikur guvernatort e emruar nga Osmani t mos e pranonin Kalifatin e tij, Aliu kurr nuk do t mundej t’i largonte nga detyra. Ai e paralajmroi Aliun se sikur t’i lironte nga detyra para se ta prforconte njher pushtetin e tij, guvernatort do t rebeloheshin.


    Edhe kushriri i par i Aliut, Ibn Abbasi, e kshilloi pr t njejtn gj. Sipas tij, Aliu duhej t ishte i kujdesshm.


    Por nj kshill e till ishte e papranueshme pr Aliun. Ai besonte se ishte prgjegjs ndaj Zotit pr t gjitha veprimet e tija dhe si pasoj, nuk mund t lejonte q njerz t pavler dhe t korruptuar t’i sundonin muslimant. N t vrtet, ai e mbante veten prgjegjs jo vetm pr veprat e tija, por edhe pr veprimet e guvernatorve t tij. Andaj, ai i refuzoi kto kshilla, duke u mbshtetur n Zotin dhe duke qen i bindur se e bnte at q ishte e drejt.


    Disa njerz kan thn se sikur Aliu t mos i lironte nga detyra guvernatort e Osmanit, ata nuk do t rebeloheshin kundr tij. Por ky mendim sht tejet naiv. Guvernatort e Osmanit do ta sfidonin domosdo Aliun, pavarsisht si do t vepronte Aliu. Ata ishin armiqt e tij t vjetr:


    N vijim, do t japim disa arsye prse Aliu i liroi nga detyra guvernatort e Osmanit:


    1. Qllimi i Aliut ishte ringjallja e qeverisjes s Muhammedit dhe prforcimi i sistemit islam. Pr ta br kt, ai duhej ta “pastronte” qeverisjen e trashguar nga Osmani, duke e shptuar fillimisht nga kthetrat e umajjadve. N vend t tyre, ai emroi njerz q i druheshin Zotit dhe q besonin sinqerisht se mbanin prgjegsi para Tij n gjithka q bnin.


    2. Muslimant i kishin krkuar Osmanit q t’i largonte guvernatort e tij t korruptuar dhe n vend t tyre, t emronte njerz t virtytshm. Por Osmani u b i shurdhr prball krkesave t tyre dhe ata ndrmorrn hapa drastike pr ndrrimin e guvernatorve. Sikur Aliu t bnte manovra t ngjashme me Osmanin, edhe qeverisja etij do t prfundonte njsoj si ajo e Osmanit.


    3. Po t mos i lironte nga detyra guvernatort e Osmanit, Aliu do t vinte n pozitn e bashkpuntorit n bmat e tyre.


    4. Muavije nuk ishte i knaqur thjesht me sundimin e Siris. Ai dshironte ta sundonte gjith perandorin dhe t bhej Kalif i muslimanve. Kur vrejti se Osmani i kishte krijuar shum armiq vetes, ai provoi t prfitonte nga rasti. I sugjeroi Osmanit q t largohej nga Medineja dhe t shkonte bashk me t n Siri, ku e siguroi se do t mund t jetonte i sigurt, ndrkoh q n kryeqytetin e tij (n Medine), mund t vritej do ast. Po t shkonte n Damask, Osmani do t bhej nj “kukull” e Muavijes. Muavije do ta merrte n duar gjith pushtetin e Osmanit dhe do t ishte Kalifi de facto i muslimanve. Por Osmani nuk shkoi n Siri dhe strategjia e Muavijes nuk funksionoi. Kur Osmani u vra m pas, ai filloi nj ekspedit kundr Aliut, me pretekstin se po krkonte hakmarrje pr gjakun e Osmanit. Prball Muavijes, Aliu s’kishte mundsi tjetr vese ta lironte nga detyra.


    5. Osmani nuk i kishte emruar guvernatort e tij sipas aftsive ose sipas vullnetit t tyre pr t’u shrbyer muslimanve. Ai emroi njerz pr guvernator vetm ngase ishin t afrt me t. Sipas Aliut, ky ishte nj diskriminim i atyre q ishin t kualifikuar pr t qen guvernator, duke u mbshtetur n aftsit e tyre, n virtytet dhe n shrbimet e bra pr Islamin. Pr kt arsye, ai i liroi nga detyra guvernatort e Osmanit.


    6. Osmani i kishte emruar vetm pjestart e familjes s tij si guvernator t provincave. T gjith guvernatort kishin njerz dhe materiale t mjaftueshme pr luft. Osmani ishte n gjendje rrethimi n pallatin e tij pr 49 dit. Ai u drgoi shum thirrje ndihme atyre, por asnjri nuk erdhi pr ta shptuar. M n fund, Osmani u vra. Nse kta njerz ishin t gatshm ta linin n balt personin q ua kishte falur at pozit, si mundej Aliu t mbshtetej n ta?


    Njfar Ebu Tufajl Kinaniu, nj banor i Medines, nj dit shkoi n Damask pr t’u takuar me Muavijen. Kur erdhn ball pr ball, dialogu n vijim u zhvillua mes tyre:
    Muavije: Ku ishe kur u vra Osmani?
    Kinaniu: Isha n Medine.
    Muavije: A bre dika pr t’ia shptuar jetn nga armiqt?
    Kinaniu: Jo!
    Muavije: Prse jo? E dije se ishte detyra jote t bj ’mos pr ta shptuar.
    Kinaniu: Mbase ishte. Por e njejta gj q s’t lejoi ty t vije pr t’ia shptuar jetn, s’m lejoi edhe mua ta bja t njejtn.


    Guvernatort e ri


    N muajin Muharrem t vitit 36 pas Hixhrit, Aliu i emroi guvernatort n vijim:


    1. Kajs ibn Saad Ensari, guvernatori i Egjiptit
    Kajsi hyri n Egjipt pa u prballur me rezistenc dhe e mori kontrollin e qeverisjes. N Egjipt, ai i gjeti muslimant t ndar n tre grupe. Njri grup ishin prkrahsit e tij, tjetri ishte grupi i kundrshtarve t tij (dmth. i pkrahsve t Osmanit) dhe i treti ishte grupi i t pavendosurve. Kajsi vendosi q t mos i ngacmonte dy grupet e fundit dhe u prqndrua vetm n administrimin sa m cilsor t provincs. Prnga pamja fizike, Kajsi ishte njeriu m mbreslns n Medine. Ishte shtatlart, me trup t zhvilluar dhe t fuqishm dhe ishte mjaft i njohur pr diturin, pr moralin dhe pr oratorin e tij. Kajsi ishte nj njeri i zgjuar dhe largpams, i denj pr t’u br ball n menuri tipave si Muavije, Amr bin As dhe Mughire bin Shaaba. Por njsoj si udhheqsi i tij Aliu, edhe ai nuk besonte se qllimi i arsyeton mjetet. Filozofia e tij ishte se principet e politiks duhet t’i bindeshin etiks s Kur’anit.


    2. Osman bin Hunejf, guvernatori i Basrs
    Edhe Osmani arriti t hynte n Basra dhe ta merrte n dor kontrollin e qytetit. Njsoj si Kajsi n Egjipt, edhe ai i gjeti njerzit t ndar n tre grupe. Edhe ai ndoqi nj strategji t ngjashme me at t Kajsit.
    Osman bin Hunejfi i takonte nj familjeje t shquar medinase. Ai ishte nj shok i afrt i t Drguarit t Zotit dhe gjat Kalifatit t Umarit, kishte qen prgjegjs financiar i Irakut.


    3. Ammare bin Shihab Ensari, guvernatori i emruar i Kufes
    Ammareja u nis nga Medineja pr ta marr n duar administrimin e Kufes. Por kur arriti n Zabala, nj ndales n mes t rrugs, u takua me njfar Talha bin Huvejlid Esadi, q vinte nga Kufeja. Ai e kshilloi q t kthehej n Medine, duke i thn se n Kufe mund t vritej. Pas ksaj, Ammare u kthye n Medine.


    4. Sehl bin Hunejf Ensari, guvernatori i emruar i Siris
    Sehli u nis nga Medineja dhe para se t hynte n kufijt e Siris, u ndal nga nj grup kalorsish. Ata i than se ishin sirian dhe se nuk do ta njihnin ask si sundues, prve Muavijes. Ata e paralajmruan se po t shkonte nj hap m tej, do ta vrisnin sakaq. Pas ksaj, Sehli nuk hyri dot n Siri dhe u kthye n Medine.
    Sehli ishte vllai i Osman bin Hunejfit. Edhe ai ishte nga shokt e Profetit dhe kishte luftuar n t gjitha betejat e tija, duke u dalluar me guximin e tij.


    5. Ubejdullah ibn Abbas, guvernatori i Jemenit
    Ubejdullahu ishte kushriri i par i Muhammedit dhe i Aliut. Ai hyri n Jemen pa u prballur me rezistenc dhe e mori n duar qeverisjen. Jajla bin Umejje, i cili kishte qen guvernatori i Osmanit n Jemen, kishte ikur para se t vinte ai dhe e kishte marr me vete edhe thesarin.


    6. Kathm ibn Abbas, guvernatori i emruar i Mekkes
    Kathmi ishte vllai i vogl i Ubejdullahut. Thuhet se ai kishte nj ngjashmri t jashtzakonshme me Profetin. Ai ishte akoma n Medine, kur Mekkeja u kthye n nj qendr t kundrshtuesve t Aliut. Andaj, ai priti derisa gjendja n Mekke t qetsohej. Pas vdekjes s Aliut, ai u largua nga Arabia, shkoi n Semerkand, n Azin Qendrore dhe atje vdiq.


    Disa muaj pas ardhjes n pushtet, Aliu u nis nga Medineja pr n Basra, pr t’u prballur me sfidn e rebelve t atjeshm. Si mkmbs t tij n Medine, e emroi Sehl bin Hunejf Ensariun.
    Pas betejs s Basrs, Aliu e emroi Abdullah ibn Abbasin (prkthyesi: t mos przihet me Ubejdullah ibn Abbasin e prmendur m sipr) si guvernator t ri t qytetit. Abdullahu ishte nj “prodhim” i msuesit t tij, Aliut dhe ishte tejet i njohur pr diturin q kishte. Ai ishte njri nga zrat m autoritar n lmin e komentimit t Kur’anit. Vdiq n Taif kur ishte 70 vje.


    59. Preludi lufts


    Si u tha edhe m sipr, guvernatort e Aliut nuk arritn t hynin n Siri dhe n Kufe pr shkak t kundrshtimeve t guvernatorve t Osmanit q gjendeshin atje. Por Siria dhe Kufeja nuk ishin qendrat e vetme t trazirave. Edhe n vet Medinen ishin shfaqur probleme, t cilat mund ta rrezikonin sigurin e Shtetit. Andaj, ai u detyrua q ta shtynte pr nj koh zgjidhjen e problemeve npr provinca.


    Si tham, kur Aliu e mori postin e Kalifit t muslimanve, dy nga njerzit m me ndikim n Medine, Talha dhe Zubejri, ishin t part pr t’ia shprehur besnikrin. Q t dy, si shum t tjer, ishin pasuruar mjaft gjat sundimit t tre Kalifve para Aliut. Ata u bn gjith m t pasur dhe tani, me ardhjen e Aliut n fron, dshironin t bheshin guvernator t Kufes dhe t Basrs. Kur ia shprehnin besnikrin Aliut, ata shpresonin fshehurazi se Aliu, si nj falnderim pr besnikrin e tyre, do t’i emronte n kto poste. Por Aliu zgjodhi njerz t tjer dhe nuk u dha atyre asgj. Kjo i dshproi mjaft q t dy. Ndonse mbetn zemrthyer, ata nuk e shprehn hapur zemrimin e tyre dhe si njerz pragmatik q ishin, vendosin t vepronin.


    Talha dhe Zubejri bn nj plan pr t’iu shmangur Aliut. Ata shkuan tek Aliu dhe i than se do t shkonin n Mekke pr t br Umre (pelegrinazhi i vogl). Por sapo arritn n Mekke, kta dy veteran t Islamit e thyen betimin e tyre pr besnikri ndaj Aliut dhe than se ishin betuar pr besnikri me shum pikpyetje n kok. N kt koh, Aisheja, e bija e Ebu Bekrit dhe njra nga t vejat e Profetit, ishte gjithashtu n Mekke. Ajo e kishte kryer haxhxhin por nuk ishte kthyer n Medine, me t dgjuar se Aliu ishte br Kalif. Ajo shpalli se do t krkonte hakmarrje pr vrasjen e Osmanit. Tek Talhaja dhe Zubejri, ajo gjeti prkrahs pr kt “siprmarrje” t saj. Kshtu u krijua treshja e prbr nga Aisheja, Talhaja dhe Zubejri, e cila do t prballej me Aliun, pasardhsin e Muhammedit dhe sovranin legjitim t muslimanve. Boshti i ksaj tresheje s’ishte tjetr vese antipatia ndaj Aliut.


    Nj prshkrim i shkurtr i secilit pjestar t “treshes” do t ishte i dobishm pr t’i kuptuar ndodhit q solln deri n kt luft civile.


    Talha bin Ubejdullah


    Ubejdullahu (babai i Talhas) dhe babai i Ebu Bekrit, Ebu Kuhafeja, ishin vllezr. Nna e Talhas ishte e bija e Hadhramit dhe babai i tij, Ubejdullahu, ishte burri i saj i dyt. Pr nj koh t shkurtr, ajo kishte qen edhe e shoqja e Ebu Sufjanit, i cili ishte divorcuar prej saj m pas.


    Talha u martua me Umm Kulthumin, t bijn e Ebu Bekrit dhe kjo e bnte at kunat t Aishes. Kur Ebu Bekri e emroi Umarin si pasardhs, Talhaja kundrshtoi ashpr dhe ia trhoqi vmendjen drejt ashprsis s Umarit. M pas, kur vet Umari ishte duke vdekur, ai e bri Talhan pjestar t kshillit zgjedhs.


    Talhaja e theu premtimin q ia kishte dhn Aliut sepse ky i fundit nuk e bri guvernator t Basrs. Me shum gjasa, edhe kundrshtimet e tij ndaj Osmanit ishin t motivuara nga e njejta gj. Balad’huriu, historiani arab, n veprn e tij “Enseb’ul-Eshref”, n faqen 113 t vllimit t par, shkruan:


    “N mesin shokve t Profetit, kishte pak njerz q i nxisnin njerzit kundr Osmanit sa Talhaja...”


    Kur pallati i Osmanit u rrethua nga rebelt, ishte Talhaja q nuk u lejoi skllevrve t Osmanit q t’i sillnin uj. Natn, ai hidhte shigjeta drejt pallatit t tij dhe Osmani e dinte kt gj. Taberiu thot: Osmani shpesh lutej:


    “O Zot! M mbro nga e liga q Talhaja mund t ma bj. Ai sht personi q i nxit njerzit kundr meje dhe ai bri q t m rrethohej shtpia. (“Historia”, vll.3, fq.411)


    Urrejtja e Talhas pr Osmanin duhet t ket qen shum e madhe. Reagimet e tija ndaj Osmanit nuk morrn fund as me vdekjen e ktij t fundit. Ai urdhroi q t goditej me gur arkivoli i Osmanit dhe personat q e mbanin at. Osmanit nuk iu lejua q t varrosej n varrezn muslimane. Si pasoj, ai u varros n varrezn e hebrenjve.


    Zubejr bin Avvami


    Nna e Zubejrit ishte Safijeja, e bija e Abdul Muttalib bin Hashimit. Ajo, pra, ishte halla e Muhammedit dhe e Aliut.


    Edhe Zubejri u martua me njrn nga vajzat e Ebu Bekrit dhe kjo e bnte edhe at nj kunat t Aishes. Njsoj si Talhaja, edhe ai e kundrshtoi vjehrrin e tij kur ky i fundit e emroi Umarin si pasardhs t vetin. Dhe kur Umari po vdiste, ai e emroi edhe Zubejrin si pjestar t kshillit zgjedhs. N veprn “Tabakaat”, Ibn Saadi thot se edhe Zubejri ishte shum i pasur, njsoj si Talhaja.


    Zubejri e ndante me Talhan dshirn pr pasuri dhe ambicjen pr pushtet politik. Ai shpresonte se Aliu do ta trajtonte njsoj si i kishte trajtuar Osmani kushrinjt e tij dhe se do ta bnte guvernator t ndonj province. N fund t fundit, ai ishte kushriri i Aliut.


    Por Aliu nuk kishte ndrmend t sillej me Zubejrin si ishte sjellur Osmani me kushrinjt e tij. Kur Zubejrit s’i mbeti kurrfar dyshimi se Aliu nuk do ta emronte si guvernator, ai e theu premtimin pr besnikri dhe u rebelua kundr tij.


    Njsoj si Talhaja, edhe Zubejri e urrente Osmanin dhe i nxiste njerzit kundr tij. Ibn Kutejbeja, nj historian arab, thot se disa dit pas ardhjes n pushtet t Aliut, Talhaja dhe Zubejri erdhn pr ta par dhe mes tyre u zhvillua dialogu n vijim:


    Talhaja dhe Zubejri: A e di prse t’u betuam pr besnikri?
    Aliu: Pr arsyen e njejt pr t ciln muslimant e tjer m’u bindn.
    Talhaja dhe Zubejri: Jo! Ne ta shprehm besnikrin me shpresn se ti do ta shprbleje kt gjest tonin, duke nga dhn nj hise n qeverisjen tnde. N fund t fundit, me prkrahjen ton ti u bre Kalif.
    Aliu: E shumta, un mund t konsultohem me ju n shtjet e qeverisjes por nuk ekziston nj “hise” pr ju n qeverisje.


    Talhaja dhe Zubejri u dshpruan thell nga refuzimi i Aliut pr ta ndar fuqin me ta dhe komenti i tyre pas ktij takimi ishte:
    Talhaja: N Medine, jan tre pjestar t kshillit zgjedhs. Njri prej tyre (Saadi) nuk ia shprehu besnikrin Aliut. Por un dhe Zubejri e bm kt gj. Ne dy i mundsuam t bhej Kalif dhe ai tani ka harruar se ’kemi br pr t.
    Zubejri: Ne i mblodhm rrethuesit e Osmanit dhe ne e dnuam at, t gjitha pr hir t Aliut. N kt koh, Aliu qndroi n shtpi. Pastaj, me ndihmn ton u b Kalif. Por menjher pasi e mori Kalifatin, ai i harroi shrbimet tona dhe t gjitha postet ua dha njerzve t tjer.


    Fjalt e tyre arritn deri tek Aliu. Ai e thirri Abdullah ibn Abbasin dhe i krkoi nj kshill pr kt rast. N veprn, “Kitab’ul-Imama ve’s-sijasa”, prcillet se Abdullah ibn Abbasi tha:
    “Pr mendimin tim, ti duhet ta emrosh Talhan si guvernator t Basrs dhe Zubejrin si guvernator t Kufes. Kjo do t’i knaq dhe do t’i hesht q t dy.”
    Aliu heshti pr nj ast pr t menduar n lidhje me kshilln e kushririt t tij dhe m pas tha: “Nuk pajtohem me ty n lidhje me kt. Un i njoh mir q t dy. Po t’i bj guvernator, tirania, shtypja dhe shfrytzimi do t prhapen n Basra dhe n Kufe dhe srish do t lartsohen klithmat e t shtypurve. Po t’i bj guvernator njerzit si Talhaja dhe Zubejri, ather do t duhet t lejoj q edhe Muavije t mbetet guvernator i Siris.”
    M tej, Ibn Kutejbe shkruan:
    “Amr bin As, Talha dhe Zubejri ishin t part q e kritikuan hapur Osmanin. Ata ishin t part q u krkuan njerzve ta vrisnin at. Talhaja dhe Zubejri ishin t part q ia shprehn besnikrin Aliut dhe t part q e thyen premtimin e tyre. “


    Qkur Umari i kishte caktuar pr kshillin zgjedhs, Talhaja dhe Zubejri kishin ushqyer ambicje pr t’u br Kalif. N vend t tyre, Abdurrahmani e kishte br Osmanin Kalif.


    Nj mundsi e dyt erdhi menjher pas vdekjes s Osmanit. Por ksaj rradhe ata e ndjenin se muslimant nuk i donin. Ata kuptuan se pavarsisht se ’do t bnin, muslimant nuk do ta pranonin ndonjrin prej tyre si Kalif. Gjithkush n Medine e kishte par sjelljen e tyre ndaj Osmanit gjat rrethimit t pallatit t ktij t fundit.


    Talhaja dhe Zubejri gjithashtu pan se nuk ishte Aliu q prpiqej t ngjitej n pushtet por ishin vet muslimant, q prpiqeshin ta vendosnin at n postin e Kalifit. Zgjedhja e Aliut si Kalif ishte nj proces spontan dhe rezistenca e vetme kundr ktij procesi ishte nga vet Aliu. Talhaja dhe Zubejri e dinin gjithashtu se sikur t mos ia shprehnin besnikrin Aliut, do t dukeshin tepr t dyshimt. Duke mos dashur nj gj t till, ata ia shprehn Aliut besnikrin.


    Duke par se Kalifati u kishte rrshqitur nga duart, Talha dhe Zubejri vendosn se t qenit guvernator t Basrs dhe t Kufes respektivisht, do t ishte nj dhurat e mjaftueshme ngushlluese pr ta. Ata shpresonin se Aliu nuk do ta shprfillte statusin e tyre t lart n shoqri, si pjestar t kshillit zgjedhs q kishin qen. Ata gjithashtu mendonin se Aliu nuk do t mundej ta shprfillte prestigjin dhe ndikimin q kishin n Basra dhe n Kufe. Por Aliu nuk ndikohej fare nga statusi dhe nga prestigji i tyre dhe nuk ua dha postet e krkuara n Basra dhe n Kufe. Talhaja dhe Zubejri kuptuan se Medineja ishte nj tok shterrp pr ambicjet e tyre. Andaj vendosn q t shkonin n Mekke dhe t provonin atje. Aliu nuk bri asgj pr t’i ndalur. T dy u nisn nga Medineja me tradhti n zemrat e tyre. Sikur Aliu t’i kishte emruar pr guvernator t Basrs dhe t Kufes, ata do t’i prforconin pozitat e tyre n kto vende dhe do ta trhiqnin premtimin pr besnikri ndaj pushtetit qendror. N kto rrethana, shoqria do t ishte e sunduar nga katr sundues t ndryshm dhe armiqsor me njri-tjetrin. Talhaja n Basra, Zubejri n Kufe, Muavijeja n Siri dhe Aliu n Hixhaz. N nj luft potenciale civile t ktyre katr sunduesve, Shteti Islam do t ishte mbytur n anarki dhe srish do t ishte kthyer n “qeverisjen” e fiseve arabe si n kohn e Injorancs. Ishte pikrisht vizioni dhe gjenialiteti i Aliut q e shptoi Islamin nga nj katastrof e till.


    sht shum e qart se vendimet qeveritare zakonisht prpilohen n baz t shtypjeve t grupeve t ndryshme t interesit. Talhaja, Zubejri dhe pkrahsit e tyre formonin pikrisht nj grup t till. Ata krijuan shtypje por kur kjo shtypje e tyre u prball me rezistenc, iu drejtuan lufts.

    Vazhdon...

  2. #22
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    Aisheja, e bija e Ebu Bekrit


    Aisheja ishte e bija e Ebu Bekrit, Kalifit t par t muslimanve. Ajo u lind katr vite pasi Profeti i Islamit e kishte shpallur misionin e tij dhe ishte 9 vjee kur u kurorzua me t. Ajo ishte gruaja e tij e tret. Ngase nuk lindi nj fmij, ajo e adoptoi Abdullah ibn Zubejrin, djalin e motrs s saj. Pikrisht pr kt arsye, ajo u njoh edhe si “nna e Abdullahut” (Umm Abdullah).
    Aisheja ishte e pranishme n betejn e Uhudit. Buhariu prcjell nga Enesi se ai e kishte par Aishen dhe Umm Selemen duke sjell uj pr ushtart e plagosur.


    Aisheja e urrente Aliun. Madje e urrente aq shum se nuk kishte dshir as t’ia prmendte emrin. Buhariu e prcjell ndodhin n vijim: Aisheja thot:


    kur t Drguarit t Zotit iu prkeqsua gjendja, ai krkoi leje nga grat e tjera q t sillej n dhomn time, q t kujdesesha un pr t. At dit ishte n dhomn e Mejmunes. Ngase nuk kishte fuqi pr t ecur, ai u soll nga dy burra, t cilt i ndihmuan deri n dhom. Njri prej tyre ishte Abdullah ibn Abbasi. Ky rrfim i Aishes iu prcoll Abdullah ibn Abbasit dhe ai tha se njeriu tjetr q e kishte ndihmuar t Drguarin deri tek dhoma e Aishes kishte qen Aliu.


    Historiant jan prpjekur ta zbulojn arsyen e urrejtjes s Aishes ndaj Aliut. Nj arsye e mundshme supozohet se ishte rasti i “shpifjes” q ndodhi n vitin e gjasht pas Hixhrit. Kur ushtria medinase po kthehej nga ekspedita e Beni Mustalikut, Aisheja, e cila e kishte shoqruar t Drguarin, aksidentalisht mbeti prapa karavanit. M von, ajo u shfaq srish mbi deven e nj njeriu tjetr. Ky rast bri q njerzit t fillonin tl flisnin fjal t ndryshme, gj q i shkaktoi shum vuajtje t Drguarit. Thuhet se n lidhje me kt, i Drguari u konsultua me Usame bin Zejdin dhe me Ali ibn Ebu Talibin. Usameja i tha se Aisheja ishte krejtsisht e pafajshme por Aliu i tha se nuk ishte fare e nevojshme t duronte probleme t tilla, sepse mundej fare leht t ndahej prej saj dhe t martohej me gra t tjera.


    Aisheja gjithashtu pretendonte se Aliu e kishte rrahur nj robresh t sajn pr ta kuptuar t vrtetn. Profeti ishte akoma duke u lodhur me kt pun, kur erdhi nj shpallje e re nga Zoti, e cila vrtetonte se Aisheja ishte e pafajshme. Pafajsia e saj u pranua dhe ky incident u mbyll.


    Ndonse ky rast u prmbyll n mnyr t lumtur pr Aishen, ajo kurr nuk e fali Aliun pr kt kshill, t ciln thuhej se ai ia dha Muhammedit. Nse vrtet Aliu i dha nj kshill t till Muhammedit, ai s’bri tjetr vese e parafrazoi vargun e pest t kapitullit 66 t Kur’anit, ku thuhet:


    Dhe nse ai ndahet prej juve, Zoti do t’i jap gra m t mira...


    Sipas ktij vargu t Kur’anit, kishte gra q ishin m t mira se grat e Profetit dhe Zoti mund t’ia jepte ato t Drguarit t Tij.


    Rrfimi se Aliu e kishte rrahur robreshn e Aishes nuk prshtatet me karakterin e tij. Ai ishte i njohur si nj njeri guximtar dhe as n betej kurr s’e kishte goditur i pari armikun. Gjithnj e ftonte armikun q t sulmonte i pari. Vetm kur armiku t kishte sulmuar, Aliu ndjehej i lir pr ta mbrojtur veten. sht e pamendueshme q nj njeri i till t rrah nj vajz t dobt. Kur ushtria ishte nisur dhe Aisheja kishte mbetur prapa ushtris, robresha e saj nuk ishte me t. Si mund ta dinte ajo se ’kishte ngjar me t zonjn? Edhe sikur dikush ta krcnonte me vdekje, ajo srish s’do t kishte ndonj gj pr t thn.


    Sir William Muir, historian britanik, ka shkruar se rrfyesja e rastit t “rrahjes” s robreshs ishte vet Aisheja dhe se kjo gj, sipas tij, e bn t dyshimt kt tregim.


    Por Aishes nuk i duhej incidenti i shpifjes pr ta urryer Aliun. Urrejtja e saj pr t kthehej shum m prapa n koh, shum para ktij rasti. Ajo gjithnj e xhelozonte Hatixhen, e xhelozonte vajzn e Hatixhes dhe fmijt e saj. Muhammedi kalonte shum koh me fmijt e Fatimes dhe Aisheja mund t ket menduar se sikur ajo t kishte patur fmij, Muhammedi do t’u kishte kushtuar vmendje atyre, njsoj si u kushtonte niprve t Hatixhes. Pr fat t keq, Aisheja nuk i lindi fmij t Drguarit.


    Ta xhelozonte t bijn dhe niprit e Hatixhes mund t ishte dika tejet normale pr Aishen. Por gjithsesi, ajo q nuk ishte aspak normale pr bashkshorten e nj t Drguari t Zotit, ishte nj xhelozi q shkonte prtej vetkontrollit dhe kthehej n nj obsesion. Aisheja thoshte shpesh se ndonse kurr s’e kishte par Hatixhen, at e xhelozonte m shum se grat e tjera t t Drguarit. Nj arsye e xhelozis s saj ishte fakti se i shoqi gjithnj e kujtonte Hatixhen me shum dashuri dhe mirnjohje. N nj rast, ai po e lvdonte Hatixhen kur Aisheja e humbi durimin dhe i tha:


    “Prse flet pr at grua plak gjith kohs? A s’t ka dhn Zoti gra m t mira se ajo?” “Kurr!”, ia ktheu i Drguari. “Zoti kurr s’m ka dhn nj grua m t mir se Hatixheja. Ajo m besoi kur gjithkush m kundrshtonte. Ajo m prkrahu kur nuk kisha asknd t m prkrahte. Ajo ishte e para q e pranoi Islamin kur t gjith t tjert ishin idhujtar. Dhe Zoti m bekoi me fmij vetm nprmjet saj.” ( prcjellur nga Buhariu)


    Sido q t ishte, Aisheja nuk arrinte ta shtypte ose ta fshihte urrjetjen q kishte ndaj Hatixhes, vajz s saj dhe niprve. As vdekja e Hatixhes dhe e Fatimes nuk ia ndryshoi qndrimin. Ajo e urrente Aliun dhe niprit e Hatixhes.


    Kishte qen e pashmangshme q Aisheja ta kundrshtonte Osmanin. Nj dit teksa ishte n foltore, Osmani po prdorte fjal t pahijshme pr Abdullah ibn Mesudin, nj shok t t Drguarit t Zotit. N kt rast, Aisheja ishte ngritur n mbrojtje t ktij t fundit. Kishte patur edhe raste t tjera kur ajo e kishte kundrshtuar Osmanin. Nj der e dhoms s saj hapej drejt xhamis dhe koh pas kohe, ajo vendoste para ders nj pal kpuc dhe nj kmish q i kishte takuar t Drguarit, duke thn:


    “Para se t mund t mblidhej pluhuri mbi kto gjra t t Drguarit, ti i ke ndryshuar urdhrat e tij dhe traditn dhe e ke prishur fen.”


    Aisheja dyshonte se Osmani po e “shprfillte” statusin e saj. M pas, Osmani do t’ia ndrpriste edhe pagesn e saj t zakonshme nga thesari. Kjo e zemroi Aishen jasht mase dhe bashk me shum gjra t tjera, ishte arsyeja q e bri at nj armike t Osmanit.


    Abbas Mahmud el-Akkad nga Egjipti, n veprn “Ekberijet el-Imam Ali” (botuar Kairo, 1970), thot se Aisheja ia kishte ngjitur Osmanit emrin “Na’thal”. Nathali ishte nj ifut plak nga Medineja. Thuhet se mjekrra e Osmanit i ngjante mjekrrs s tij. N aste zemrimi, Aisheja i nxiste hapur njerzit kundr Osmanit duke thn:


    “Vriteni kt Nathal! Ai sht br mohues!” Umar Faruku, n faqen 190 t veprs “Historia e mendimtaris arabe deri n ditt e Ibn Khaldunit” t botuar n vitin 1983 n Beirut, shkruan: “Prcillet se Aisheja thoshte: “Vriteni kt Na’thal! Ai sht br mohues..”


    Rrethimi i pallatit t Osmanit kishte filluar tashm, kur Aisheja u nis nga Medineja pr n Mekke, pr ta kryer haxhxhin. Mervani iu lut q t qndronte n Medine por ajo nuk ia vari veshin dhe u largua. Gjat mungess s saj, Osmani u vra.


    N Mekke, Aisheja ishte e interesuar t dgjonte se ’po ndodhte n Medine. Pas haxhxhit, ajo i mblodhi rrobat e saja pr t’u kthyer. Por para se t nisej nga Mekkeja, dgjoi se nj njeri i quajtur Akdhar sapo kishte ardhur nga Medineja n Mekke. Ajo e thirri dhe e pyeti ’po ndodhte n Medine. Ai i tha:


    “Osmani i vrau rebelt n qytet dhe e mori situatn nn kontroll.”Aisheja u tmerrua nga ky lajm dhe tha: “A i vrua Osmani ata njerz q kishin ardhur t protestonin kundr tiranis dhe t krkonin drejtsi? Pr Zotin, ne s’jemi t knaqur me kt gj.” (“Historia” e Taberiut, vll.3, fq. 468)


    Por ditn tjetr, nj tjetr udhtar erdhi nga Medineja dhe i tha Aishes se rebelt e kishin vrar Osmanin dhe se njeriu i djeshm e kishte lajmruar gabim. Ksaj rradhe, ajo tha:


    “Zoti e largoft Osmanin nga mshira e Tij! Gjith ’ka ndodhur, Osmani ia bri vetes s tij. Zoti nuk e shtyp asknd.”


    Kur u konfirmua lajmi i vrasjes s Osmanit, Aisheja vendosi t largohej menjher nga Mekkeja. Ajo ishte e bindur se prania e saj n Medine ishte jetike para zgjedhjes s nj Kalifi t ri. Ajo u nis nga Mekkeja por pa u larguar shum, u takua me nj udhtar q vinte nga Medineja dhe q quhej Ubejd ibn Ebi Selma. Ajo e pyeti pr t rejat m t fundit n Medine dhe ai i tha:


    “Osmani u vra dhe njerzit e Medines iu bindn Ali ibn Ebu Talibit si Kalif.”


    Ardhja e Aliut n pushtet nuk ishte nj lajm q Aisheja ishte e gatshme ta dgjonte. Por duke shpresuar se kishte kuptuar gabim, pyeti srish:


    “A the se njerzit e Medines iu bindn Aliut pr besnikri?” Ubejdi u prgjigj: “Po, Aliut iu bindn. Dhe kujt tjetr mund t’i bindeshin prve tij?”


    Aisheja klithi:



    “Oh m mir t ahej toka ose qielli t binte mbi ne, sesa Aliu t bhej Kalif. Tani s’mund t kthehem n Medine. N Mekke do t shkoj srish.” (Tarih el-Kamil” nga Ibn Ethiri, vll.3, fq.105)


    Aisheja u urdhroi njerzve t saj q t ktheheshin drejt Mekkes dhe tha:



    “Osmani u vra pa ndonj faj. Pr Zotin kam pr t krkuar hakmarrje pr gjakun e tij.”
    Kto fjal t Aishes e befasuan Ubejdin, i cili pyeti: “O nn e besimtarve! A do t krkoni hakmarrje pr Osmanin, ndonse ju ishit ajo q e quajtt Nathal dhe q i nxitt muslimant pr ta vrar, duke thn se ishte br mohues?”


    Aisheja u prgjigj: “sht e vrtet se e quajta Osmanin me at emr por edhe t tjer e thirrnin ashtu. sht gjithashtu e sakt se un thash q ka devijuar dhe se duhet t sillet n rrug t drejt. Por ajo q them tani sht m e sakt se ajo q thash ather dhe po t them se Osmani u pendua para se t vdiste. Andaj, kur ai u vra, ishte i pafajshm dhe un kam pr t krkuar hakmarrje pr gjakun e tij.”


    Nga e dinte Aisheja se Osmani ishte penduar? Derisa Aisheja ishte akoma n Medine, Osmani s’ishte penduar akoma. Edhe pasi ajo e kishte kryer haxhxhin dhe po bhej gati pr t’u kthyer n Medine, ai nuk ishte penduar. Prndryshe, Aisheja nuk do t shprehte knaqsi me t dgjuar se ai ishte vrar. Por kur e dgjoi lajmin se Aliu ishte br Kalif, ajo prnjher zbuloi se Osmani qenka penduar dhe se ai ishte i pafajshm. Ajo shpalli se do t ishte nj mbrojtse e Osmanit dhe se do t shpallte nj kampanj pr t krkuar hakmarrje pr gjakun e tij.


    Gjat ksaj kohe, edhe Mervani, i cili ishte larguar nga Medineja me ardhjen n pushtet t Aliut, erdhi n Mekke. Ai shkoi tek Aisheja dhe i bri nj prshkrim aq preks t vrasjes s Osmanit, sa thuhet se Aisheja mezi i mbajti lott.


    M pas, ajo filloi nj kampanj dydimensionale. Nga njra an, ajo duhej t vrtetonte se Osmani ishte “i pafajshm” dhe s dyti, t vrtetonte se Aliu ishte “fajtor”.


    Udhtart po i bartnin fjalt e Aishes drejt Medines. Talhaja dhe Zubejri u mrekulluan kur i dgjuan kto gjra. N kt kampanj t Aishes, ata pan nj shpres pr veten e tyre dhe i shkruan asaj nj letr, duke e miratuar veprimtarin e saj dhe duke ia shprehur prkrahjen. Me kt, ata e motivuan Aishen q ta rriste akoma m shum propagandn e saj kundr Aliut. Shum shpejt, edhe ata t dy do t niseshin drejt Mekkes “pr t br Umre”. Me ndihmn e Mervanit, Aisheja kishte filluar ndrkoh t mblidhte prkrahs. I pari q iu prgjigj thirrjes s saj ishte Abdullah bin Amir el-Hadhremiu, guvernatori i Osmanit n Mekke. Bashk me t, ai e solli edhe Said bin Asin, Velid bin Akaben dhe umajjadt e tjer q ndodheshin n Mekke. N ndrkoh, edhe Talha dhe Zubejri arritn nga Medineja dhe bn nj aleanc me Aishen dhe me Mervanin, kundr Ali ibn Ebu Talibit. Dalngadal, t gjith dirigjuesit n prapaskenn e vrasjes s Osmanit ishin mbledhur n Mekke. Ngase n mes tyre kishte nj unitet n metoda dhe n qllim, formimi i nj aleance t till nuk ishte shum i vshtir.


    Qllimi “zyrtar” i ksaj aleance ishte krkimi i hakmarrjes pr gjakun e Osmanit. Aleatt vendosn se kjo gj nuk mund t bhej ndryshe, vese duke e marr n dor vet Kalifatin. Por prapaskena e ksaj ekspedite hakmarrjeje ishte e mbushur me lakmin pr fuqi, me frikn e ca burrave dhe me xhelozin dhe dinakrin e nj gruaje.


    60. Beteja e Basrs (Beteja e Deves)


    Lufta e dyt civile n Islam


    Muslimant tashm kishin br nj luft civile gjat Kalifatit t Ebu Bekrit. Brenda gjenerats s njejt, tani srish po shfaqej problemi i lufts s brendshme. Lufta e par civile ishte br nga ana e qeveris kundr disa njerzve disident, kurse e dyta u b nga disa njerz disident kundr qeveris s tyre.


    Prof. Sejjid Abdul Kadir dhe Prof. Muhammed Shuxha’ud Din, n veprn e tyre “Historia e Islamit”, n pjesn e par shkruajn:
    Kur dgjoi se Osmani ishte vrar dhe se Aliu ishte zgjedhur si Kalif, Aisheja ishte duke u kthyer nga Mekkeja n Medine, pas kryerjes s ritualeve t haxhxhit. Me ta marr kt lajm, ajo vendosi t mos shkonte n Medine dhe u kthye srish n Mekke. Talhaja dhe Zubejri arritn gjithashtu n Mekke. Guvernatori i Osmanit n Mekke, ishte Abdullah bin Amir Hadhremiu. Mervani dhe pjestart e tjer t fisit Umejje po qndronin n qytet si mysafir t tij. Q t gjith u mblodhn dhe vendosn t krkonin hakmarrje pr gjakun e Osmanit. N Mekke, ata mblodhn nj ushtri prej 3000 vetsh dhe pas shum diskutimesh, vendosn t marshonin drejt Basrs. Ata e okupuan Basrn, e konfiskuan thesarin shtetror dhe duke prhapur tmerr npr qytet, vran 600 musliman, pr t cilt dyshonin se ishin kundr tyre.


    Prpjekja pr t krkuar hakmarrje pr vrasjen e Osmanit ishte vetem nj pretekst pr t luftuar. Kjo gj s’ishte tjetr vese nj mask pr ambicjet e prijsve t ksaj lvizjeje dhe pr krimet e tyre. S’kishte mnyr tjetr pr t’i fshehur qllimet e tyre t vrteta, ambicjet dhe prfshirjen n vrasjen e Osmanit, vese nprmjet pretendimit se ishin mbrojts t gjakut t tij. Nj gj q e dinin t gjith ishte se, sikur Aliu ta konsolidonte pushtetin e tij, gjja e par q do t bnte, ishte nj hetim i trthort i vrasjes s Osmanit. Nj hetim i till domosdo do t’i onte hetuesit tek gjurmt e vet prijsve rebel. Roli q kishin luajtur gjat rrethimit t pallatit t Osmanit nuk ishte i fshehur nga njerzit. T gjith dshmitart okular gjendeshin n Medine dhe q t gjith do t dshmonin duke u betuar pr at q kishin par. Pr prijsit rebel, kishte vetm nj rrug pr ta penguar drejtsin e Aliut dhe kjo ishte ngritja e nj “britme” pr hakmarrje, para se Aliu t mund ta vinte n funksion aparatin e drejtsis. Dhe pikrisht kt e bn. Disa prej tyre pranonin se ajo q ishin duke br ishte nj pendim pr mkatet e tyre dhe s’kishte pendim m t mir sesa “t lahej gjaku me gjak”. Ata e kishin vrar nj Kalif tashm dhe do ta vrisnin edhe nj tjetr. Kjo ishte mbase mnyra e vetme q ata ta arrinin “shptimin”.


    Askush nuk e di se me far t drejte Aisheja, Talhaja dhe Zubejri po krkonin hakmarrje pr gjakun e Osmanit. Asnjri prej tyre s’kishte lidhje familjare me t dhe secili i takonte nj fisi t ndryshm. M t afrmit e Osmanit ishin e veja e tij, Naileja dhe djemt dhe vajzat e tija. Si pr ironi, asnjri prej tyre nuk po krkonte hakmarrje. Vetm pas vrasjes s tij, Osmani gjeti “trima” t t dyja gjinive, q ishin t gatshm pr t qen “mbrojts” t tij.


    Aisheja nuk e shihte dot Aliun n fronin e Kalifatit. Urrejtja e saj pr Aliun ishte e jashtzakonshme. Nse dikush tjetr do t bhej Kalif, ajo mbase kurr nuk do ta niste kt avantur t kot q prfundoi me vdekjen e dhjetra mijra muslimanve. Ndonse arsyeja e vrtet n rastin e saj ishte urrejtja ndaj Aliut, ajo gjeti edhe nj arsye tjetr pr t luftuar m me vullnet. N rast t largimit t Aliut nga posti i tij, ajo do ta bnte Kalif nipin dhe djalin e saj t adoptuar, Abdullah bin Zubejrin.


    Tre guvernatort e Osmanit, t cilt u liruan nga detyra prej Aliut, ishin Amir Hadhremiu n Mekke, Ja’la bin Umejje n Jemen dhe Abdullah bin Amir bin Kurejz n Basra. Pas lirimit nga detyra, guvernatori i Mekkes qndroi n Mekke dhe dy t tjert iu bashkangjitn, duke e sjell me vet edhe thesarin e provincave prkatse. Edhe disa qytetar t Mekkes dhan nj kontribut t majm n xhepin e rebelve. N kt mnyr, rebelt i gjetn t ardhurat e nevojshme pr ta filluar luftn e tyre.


    Prijsit e rebelve u mblodhn n shtpin e Abdullah bin Amir Hadhremiut, ish-guvernatorit t Mekkes, pr t diskutuar si do t vepronin. Nj sulm i drejprdrejt kundr Medines dhe nj marshim drejt Siris ishin n mesin e opcioneve. Por m n fund, Abdullah bin Amir bin Kurejzi, ish-guvernatori i Basrs, sugjeroi q t marshonin drejt Basrs. Kjo ide u plqeu t tjerve dhe u pranua. Talhaja e pranoi menjher kt sugjerim, duke thn se kishte shum pjestar t fisit t tij n at qytet dhe se t gjith do ta prkrahnin me siguri.


    M pas, rebelt krijuan nj strategji t tyren. Fillimisht do ta merrnin Basrn dhe m pas, duke e prdorur at si baz, do ta sulmonin Kufen, ku Zubejri kishte shum prkrahs. Me Basrn dhe Kufen n duart e tyre, ata do t mund ta izolonin Aliun n Hixhaz, t’i pushtonin territoret e tija, ta mundnin dhe m n fund, t’ia merrnin Kalifatin.


    Qllimi q rebelt e shpalln n fillim t avanturs s tyre ishte vrasja e njerzve q e kishin vrar Osmanin. Njerzit q e vran Osmanin ishin t gjith n Medine. Por kta mbrojts t vetshpallur t gjakut t Osmanit po marshonin drej Basrs, 800 milja (rreth 1300 km) n lindje t Medines.


    Talhaja dhe Zubejri i krkuan Abdullah ibn Umar ibn el-Hattabit q t’u bashkangjitej por ai nuk pranoi. Aisheja u bri shtypje t gjitha vejushave t Profetit q t shkonin bashk me t por asnjra prej tyre nuk pranoi, prve Hafss. Por edhe ajo nuk u nis dot, pasi i vllai Abdullah ibn Umari i ndaloi nj gj t till.


    Umm Selemeja ishte njra nga t vejat e Profetit. Aisheja i drgoi asaj nj letr n Medine dhe e ftoi q t’i bashkangjitej. Umm Selemeja iu prgjigj:



    “Aishe, a ke harruar se i Drguari t ka urdhruar t qndrosh n shtpi dhe t mos i kalosh kufijt e caktuar nga feja? Lufta sht e ndaluar pr grat. Syt dhe zri i tyre nuk duhet t ngrihet lart. Mos mendon vall se nse i Drguari i Zotit t shihte duke u endur me deve npr shkrettir, do t ishte i knaqur me ty? Po t mos i bindem tim shoqi, me far fytyre do t dal para tij? Andaj kije droje Zotin gjithmon! Do t ishte m mir pr ty q t qndroje n shtpi.”


    Aisheja pretendonte se misioni i saj ishte nj mision paqeje. Nse vrtet ishte kshtu, ather s’mund t kalojm pa thn se ky ishte mbase misioni m i uditshm i paqes q sht br ndonjher. Ajo shoqrohej n Basra nga 3000 ushtar t armatosur deri n dhmb dhe t etur pr ta derdhur gjakun e muslimanve t tjer.
    T gjitha prgatitjet morn fund the ushtria e Aishes, Talhas dhe Zubejrit u nis me shum entuziazm nga Mekkeja drejt destinacionit t saj, Basrs.


    Teksa ushtria mekkase po marshonte drejt lindjes, dikush e parashtroi pyetjen se kush do t bhej Kalif, nse Aliu humbiste. Djali i Talhas tha se babai i tij do t ishte Kalifi i ardhshm. T njejtn e bri edhe djali i Zubejrit.
    Nj diskutim i zjarrt u zhvillua mes tyre, derisa Aisheja hyri n sken. Ajo ndrmjetsoi mes tyre dhe prkrahsve t tyre dhe tha se ishte shum hert q t bisedohej pr kt gj.


    Ndonse ajo e shtyu kt pyetje pr m von, prapseprap shpalli se nipi i saj, Abdullah ibn Zubejri do t ishte imam n namaz. N kontekstin e athershm, nj emrim i till kishte shum rndsi simbolike. N nj rast gjat smundjes s Profetit, babai i Aishes, Ebu Bekri i kishte udhhequr muslimant n namaz. Fakti se ai i udhhoqi n namaz u prdor menjher pas vdekjes s Profetit, edhe si argument pr Kalifatin e Ebu Bekrit por edhe si nj “kualifikim” i tij pr kt post.


    Aisheja e donte t nipin m tepr nga ’e donte vet e ma at. Ajo ishte e vendosur pr ta br Abdullahun Kalif. Me insistimin e saj, edhe Zubejri u detyrua t qndronte n namaz pas t birit. N syt e Aishes, asnjri n ushtrin rebele nuk mund t pretendonte t bhej Kalif, pas rastit kur Abdullahu i udhhoqi njerzit n namaz.


    Pyetja e udhheqsis e brente edhe Said bin Asin. Ai e hapi kt shtje me Talhan dhe Zubejrin dhe ndrmjet tyre u zhvillua dialogu n vijim:
    Saidi: Po ta fitojm luftn kundr Aliut, kush do t bhet Kalifi i ardhshm?
    Talha: Kushdo q t zgjidhet nga muslimant, ai do t bhet Kalif.
    Saidi: Kur u nist nga Mekkeja, ju that se po luftonit me Aliun pr t’u hakmarr pr gjakun e Osmanit. Nse ende nuk e keni ndryshuar qllimin, do t duhej q njrin nga bijt e Osmanit ta bni Kalif, sepse dy prej tyre jan me ne n ushtri.
    Talha: A mendon se do t’i lm anash muhaxhirt m t vjetr pr t’ia lshuar kt pozit nj t riu? Kurrn e kurrs!


    At ast, Saidi e kuptoi se shtja e hakmarrjes pr gjakun e Osmanit ishte vetm nj loj, qllimi i vrtet i t cils ishte q “treshja” ta merrte n duar pushtetin.


    Nj vizitor i dalluar n kampin rebel ishte Mughire ibn Shaaba. Ai bisedoi me Aishen dhe me Mervanin dhe i kshilloi q t hiqnin dor nga plani i tyre pr ta sulmuar Basrn. Ai i tha Mervanit:


    “Nse vrtet jeni nisur pr t’i gjetur vrassit e Osmanit, ather dijeni se ata jan pikrisht ktu n kampin tuaj dhe jo n Basra. Ata s’jan tjetr vese gjeneralt e ksaj ushtrie. Ata e vran Osmanin sepse secili prej tyre dshironte t ishte Kalif. Por dshtuan dhe pas ktij dshtimi, e nxorrn kt tregim t hakmarrjes.”


    Por Aisheja dhe Mervani nuk kishin ndrmend t hiqnin dor nga plani i tyre i pushtimit t Basrs. Ata nuk i pranuan kshillat e Mughires, me far ky i fundit, bashk me Said bin Asin, Abdullah bin Halidin dhe disa t tjer, u nda nga ushtria rebele dhe shkoi n Taif.


    Ushtria rebele vazhdoi me marshimini e saj drejt Basrs por nj ndodhi e uditshme e bri t ndaloj. Teksa Aisheja po kalonte pran pusit t nj katundi ndan rrugs, disa nga qent rruga t fshatit u mblodhn rreth deves s saj dhe filluan t lehnin ashpr. Aisheja e zgjati kokn pr t par dhe e pyeti djalin e Talhas, n e dinte si quhej katundi ku po kalonin. Ai iu prgjigj se ishte nj vendbanim i vogl q quhej Havab.


    Kur Aisheja e dgoi kt emr, prnjher u kaplua nga nj shqetsim i thell. Ajo urdhroi q deveja e saj t ulej dhe m pas tha se do t nisej drejt Medines, n vend q t shkonte n Basra.


    Ky ndryshim i menjhershm drejtimi i Aishes e befasoi djalin e Talhas dhe ai e pyeti prse nuk duhej t shkonin n Basra. Ajo i tha se i ishte kujtuar nj parashikim i t Drguarit t Zotit dhe i rrfeu atij:
    Nj dit i Drguari ishte me grat e tija dhe u tha:


    “Do t vij nj dit, kur qent e Havabit do t’i lehin njrs prej juve, derisa ajo t jet n nj gabim t qart.” Pastaj u kthye drejt meje dhe m tha: “Ki kujdes Humejra (nofk e Aishes) t mosh jesh ti ajo!” Dhe ja ku jam tani duke i dgjuar t lehurat e qenve t Havabit. Kjo do t thot se un jam n nj gabim t qart.”
    Por djali i Talhas nuk ishte i bindur pr kt dhe tha:
    “Oj nn e besimtarve! Mos ua varr veshin ktyre qenve q lehin! Kemi gjra m t rndsishme pr t br. Andaj ejani t vazhdojm n drejtimin ton t caktuar!”


    Por Aisheja ishte e vendosur pr t’u kthyer n Medine. I alarmuar nga kmbngulja e saj, djali i Talhas e thirri Abdullah ibn Zubejrin, me shpres se ai do t mund ta bindte.


    Abdullahu erdhi dhe e dgjoi tregimin e Aishes. fardo q t ishte e vrteta, ai duhej ta ndalte at me do kusht. Po t ndahej ajo nga ushtria rebele, e gjith prpjekja e tyre pr ta marr pushtetin do ta humbte ndikimin e saj. Pr m tepr, nuk do t kishin vend ku t shkonin. Andaj, ai i tha tezes s tij se vendi, ku qent i kishin lehur dhe e kishin shqetsuar aq shum, nuk ishte Havabi por nj katund tjetr. Megjithat, Aisheja nuk u bind nga prgjigja e tij dhe shpalli se nuk do t shkonte n Basra.


    Abdullah ibn Zubejri bri ’mos pr ta bindur tezen e tij se duhej t shkonte n Basra, se nuk duhej t devijonte nga kjo rrug dhe se nuk duhej q qent t’ia lkundnin vendosmrin. M pas, ai u betua se ushtria ishte larguar prej kohsh nga Havabi. Prve ksaj, ai mblodhi nja pesdhjet arab t shkrettirs, i solli para Aishes dhe i bri t gjith t’i betoheshin asaj se Havabi ishte shum larg vendit ku ndodheshin ata. Historiant arab thon se “dshmia” e Abdullah bin Zubejrit para Aishes ishte dshmia e par e gnjeshtrt n Islam.


    Edhe Taberiu, mbase m i dalluari i historianve arab, e ka prcjellur kt incident. Ai shton se me prpjekjet e djalit t saj t adoptuar, Abdullah ibn Zubejrit, dhe t pesdhjet “dshmitarve” q ai solli, Aisheja m n fund u bind se qent q i lehn nuk ishin qent e Havabit por t nj katundi tjetr. M pas, ajo e harroi kt ndodhi dhe e quajti nj gabim t pafat. Ndrgjegja e saj “u lirua” srish dhe ajo ishte e gatshme pr t vazhduar drejt Basrs.


    N ndrkoh, Aliu po e analizonte situatn. Nga t gjith armiqt e tij, ai e dinte se Muavije, guvernatori i Siris, ishte m i rrezikshmi dhe se me t duhej t merrej s pari. Por pikrisht ather, dgjoi se Talhaja dhe Zubejri, q ishin larguar nga Medineja “pr t br Umre n Mekke” e kishin thyer premtimin e tyre pr besnikri dhe se Aisheja e kishte ngritur flamurin e kryengritjes kundr tij. Prve ksaj, atij iu prcoll se tre udhheqsit po prparonin n krye t nj ushtrie t armatosur mir, pr ta pushtuar qytetin e Basrs n Irak.


    Aisheja kurr s’e kishte fshehur antipatin q ndjente pr Aliun. Por ky i fundit nuk kishte menduar kurr se ajo do t shkonte deri n ekstrem dhe t’i shpallte luft atij. Pr t, aleanca e Talhas, Zubejrit dhe Muavijes ishte dukur tejet e mundshme por kurr s’kishte menduar se Talha dhe Zubejri do t bnin nj aleanc me Aishen. Por ja ku ishin, Aisheja dhe aleatt e saj, t cilt ishin br nj rrezik m i madh pr Shtetin Islam se vet Muavijeja. Aliu u detyrua t anulonte do gj tjetr dhe t merrej me sfidn e Aishes, Talhas dhe Zubejrit. At e piklloi shum ky veprim krejtsisht i pakoh dhe i paarsyeshm i ktyre personave dhe bri ’mos pr t’i bindur q t mos derdhnin gjak t muslimanve, gj q do t ishte domosdo nj revolt kundr pushtetit legjitim. Ai i drgoi Aishes nj letr, n t ciln thoshte:


    Me emrin e Zotit, Bamirs dhe Mshirues!
    Ti ke dal nga shtpia jote dhe me kt u je kundrvn urdhrave t Zotit dhe t t Drguarit t Tij. Tani po prpiqesh ta hedhsh farn e lufts vllavrasse n mesin e muslimanve. Vetm ndalu pr nj ast dhe mendo pr kt gj: ’pun ke ti me ushtrit dhe me luftn? A sht detyra jote t luftosh?Dhe kundr kujt vall? Kundr muslimanve? Vendi yt sht n shtpi. Zoti t ka urdhruar t qndrosh n shtpin tnde. Andaj kije droje At dhe mos trego mosbindje! Kthehu menjher n Medine!
    Aisheja e mori letrn e Aliut por fjalt e tija nuk patn ndikim tek ajo. Aliu u drgoi letra t ngjashme edhe Zubejrit dhe Talhas, por asnjri nuk iu prgjigj.


    Aliu kuptoi se rebelt ishin t vendosur pr t derdhur gjak muslimansh. Pr t parandaluar nj gj t till, Aliu vendosi t prballej me ta. Por pr t’u prballur me rebelt, atij i duheshte nj ushtri dhe pikrisht kjo i mungonte.
    Kalifi i ri do t duhej t mblidht nj ushtri pr ta penguar pushtimin e Basrs nga ushtria rebele. Ai shkoi n xhami, i informoi muslimant pr planin e rebelve, u shpjegoi se duhej nj ushtri pr t’u prballur me sfidn e tyre dhe i ftoi t gjith q t’i bashkangjiteshin ushtris si vullnetar.


    Aliu mbeti i shtangur nga reagimi i njerzve. Askush nuk po bhej vullnetar pr t luftuar kundr rebelve. Ai e prsriti disa her thirrjen e tij dhe prgjigja ishte e njejta.


    Megjithat, pas disa ditsh, nj njeri u ngrit n xhami dhe tha se do t’u bindej urdhrave t Aliut. Edhe disa t tjer, t guximshm si ky i pari, e ndoqn shembullin e tij. Shum shpejt, Aliu arriti t mblidhte nj forc t vogl ushtarake, t prbr nga 700 burra.


    Sir John Glubb



    Sapo dgjoi se Zubejri, Talhaja dhe Aisheja ishin nisur nga Mekkeja, Aliu vendosi t’i ndiqte por pati vshtirsi t mblidhte forca t mjaftueshme ushtarake pr nj gj t till. Vetm disa muaj m par, shokt e Profetit dhe banort e Medines e kishin lutur q t bhej Kalif. Kurse tani, kishte shum pak njerz q po e prkrahnin, ndonse Zubejri dhe Talhaja kishin mbledhur nj ushtri prej 3000 burrash nga Mekkeja dhe nga fiset prreth.


    N tetor t vitit 656, katr muaj pas vrasjes s Osmanit, Aliu u nis pr t’u prballur me Talhan dhe Zubejrin. Me vete kishte vetm 700 vet. Duke qen tepr i dobt numerikisht, ai e ndali ushtrin rreth nj pusi n Nexhd. (“Pushtimet e mdha arabe”, fq.318)



    Para se t nisej nga Medineja, Aliu shkoi pr t’i thn lamtumir Umm Selemes, njrs nga t vejat e Profetit. Umm Selemeja i tha:



    “Me emrin e Zotit po t l nn mbrojtjen e Tij. Betohem n fuqin dhe n madhshtin e Tij, se vetm ti je me t vrtetn dhe t gjith armiqt e tu jan duke gabuar. Po t mos ishte urdhri i Zotit q grat e t Drguarit t qndrojn n shtpit e tyre, un vet do t vija bashk me ty n kt rrug.” (“Historia” nga Ebu’l-Fida)


    Umm Selemeja kishte nj djal nga martesa e saj e par. At ia ofroi Aliut dhe i tha:


    “Ky sht fmija im i vetm dhe sht gjith ’m ka mbetur n kt bot. Kt po ta jap ty dhe po t duhet, pr ty do ta jap edhe jetn.”


    Aliu u prek mjaft nga ky gjest i Umm Selemes. E falnderoi at dhe u nda prej saj, pa e ditur n do t kthehej srish n Medine. Djali i saj e shoqroi Aliun pr n Irak. Aliu e emroi Sehl bin Hunejf Ensariun si guvernator t Medines n munges t tij dhe e drgoi Kathm ibn Abbasin n Mekke, q ta merrte nn kontroll qytetin, si guvernator i ri i tij.


    Gjje e fundit q Aliu bri n Medine ishte vizita e varrit t Muhammedit dhe t Fatimes. Muhammedi ishte udhzuesi, bamirsi dhe miku i tij kurse Fatimeja shoqja e tij. Ai u tha lamtumir q t dyve, me nj zemr t piklluar dhe me sy t mbushur lot. Pas arritjes n Irak, Aliu dhe forcat e tija t pakta u ndaln n vendin e quajtur Dhikar. Abdullah ibn Abbasi, kushriri i Aliut, kshtu e prcjell arritjen n kamp t nj njeriu t ri:


    Ishim n Dhikar nj pasdite dhe pam nj njeri q vinte drejt kampit ton. Ishte shum i plakur dhe shndetlig. Gjja e vetme q kishte ishte nj cop buk dhe nj trast lkure e mbushur me uj. Ai hyri n kamp dhe krkoi t shihej me Aliun. Kur e uam tek Aliu, njeriu tha se ishte Uvejsi Karaniu nga Jemeni. Me ta dgjuar emrin e tij, t gjith e kuptuam se ai ishte miku i largt i msuesit ton, Muhammedit. Ai i krkoi Aliut q t’ia zgjaste dorn dhe ky i fundit pranoi. Pastaj ai e vendosi dorn e tij mbi at t Aliut dhe iu bind atij pr besnikri.


    Aliu e prshndeti mikun e dashur t msuesit t tij, njsoj si do t bnte vet Muhammedi po t ishte gjall. Uvejsi i famshm u prfshi n ushtrin e Medines. Pr Aliun, arritja e Uvejsit ishte nj rast i rrall lumturie n mes t gjith atij skenari t mbushur me ndarje, tradhti, intriga dhe rebelime, q po mbisundonte n tokat e Islamit. Pr disa aste, ai e harroi t tanishmen dhe u kthye plot nostalgji n t kaluarn, n kohn e msuesit t tij Muhammedit. Kishin qen vrtet dit t bukura. Me siguri do t ket dashur t kthehej n ato koh, kur si krahu i djatht i Muhammedit, ai e kishte mbrojtur Islamin dhe shoqrin muslimane nga idhujtart. Tani, n nj kontrast t jashtzakonshm, pikrisht ajo shoqri po e sfidonte autoritetin e tij dhe dukej e etur pr gjak. Nga kto kujtime t bukura dhe t lavdishme t t kaluars, Aliu u zgjua n nj t sotme t shmtuar sa m s’ka.


    Prpjekjet e Aliut pr ta parandaluar luftn q n Medine, kishin dshtuar. Por ai akoma prpiqej pr t mos lejuar nj luft civile mes muslimanve. Andaj, kur ushtart e tij u vendosn n kamp, ai e nisi ofenzivn e tij paqsore dhe bri nj sr prpjekjesh diplomatike drejt udhheqsve rebel, pr t’i bindur q t bisedonin dhe t vendosnin nj paqe, n vend q t’i drejtoheshin gjykimit t armve. Ai i drgoi disa nga shokt m t famshm t Profetit tek Aisheja, Talhaja dhe Zubejri por pa ndonj rezultat konkret.


    Edward Gibbon



    Nj jet prplot prsiatje dhe lutje nuk i kishte dobsuar aftsit luftarake t Aliut. Por n mosh t pjekur, ndonse pas nj prvoje t gjat me njerzit, n sjelljen e tij ishin t dukshme pakujdesia dhe veprimi n mnyr t hapur. N ditt e para t sundimit t tij, ai dshtoi q nprmjet dhuratave ose dhuns, ta siguronte besnikrin e dyshimt t Talhas dhe t Zubejrit, dy nga prijsit m t fuqishm arab t kohs. Ata ikn nga Medineja n Mekke dhe m pas shkuan n Basra, ku e ngritn flamurin e revolts dhe e uzurpuan qeverisjen e Irakut, t ciln dshprimthi e kishin krkuar si nj shprblim pr shrbimet e tyre. Maska e patriotizmit arrin t’i mbuloj edhe kundrthniet m t mdha. Kshtu, armiqt dhe mbase vrassit e Osmanit tani po krkonin hakmarrje pr gjakun e tij. N kt ekspedit t tyre, ata shoqroheshin edhe nga Aisheja, e veja e Profetit, e cila deri n astet e fundit t jets s saj, ruajti nj urrejtje ndaj t burrit dhe pasardhsve t Fatimes. (“Rnia dhe shkatrrimi i Perandoris Romake”)


    Duke mos e siguruar nprmjet dhuratave besnikrin e dyshimt t Talhas dhe Zubejrit, Aliu nuk shfaqte pakujdesi, si pretendon Gibboni. Aliu e dinte mir se Talhaja dhe Zubejri kishin intriga n zemr. T’u jepeshin dhurata atyre t dyve s’do t ishte vese nj ryshfet, gj q Aliu kurr nuk do ta bnte.


    N Medine, Abdullah ibn Abbasi e kishte kshilluar Aliun q Talhan dhe Zubejrin t’i bnte guvernator t Basrs dhe t Kufes respektivisht. Po t gjykohet sipas karakterit t tyre, nj emrim i till do t ishte nj goditje vdekjeprurse pr Aliun. Po ta bnte kt, n vend t nj Muavijeje n Damask, do t kishte prball tre “Muavije” prnjher.
    Sa pr dhunn, Aliu kurr nuk do ta arrestonte nj njeri pr ndonj krim q e kishte menduar por q s’e kishte realizuar kurr. Kur Talhaja dhe Zubejri erdhn pr t’i krkuar leje q t niseshin drejt Mekkes, ai u lejoi t shkonin por u tha se qllimi i tyre n kt udhtim nuk ishte pelegrinazhi.


    Si u tha edhe m sipr, Aliu arriti t mblidhte vetm 700 vet n Medine. Me nj forc kaq t vogl ushtarake, ai nuk mund t prballej me sfidn e rebelve. Andaj, ai e drgoi Muhammed ibn Xhaferin dhe Muhammed ibn Ebu Bekrin n Kufe, pr t siguruar prforcime nga ky qytet. Guvernatori i Kufes ishte Ebu Musa el-Eshariu, i cili e kundrshtoi kt krkes t Aliut. Kur pa se prforcimet nuk po vinin, Aliu e drgoi fillimisht Abdullah ibn Abbasin dhe Malik el-Eshter kurse m pas, djalin e vet Hasanin dhe Ammar bin Jasirin.
    Hasani i shprfilli kundrshtimet e Ebu Muss, hyri n xhamin e madhe t qytetit dhe u mbajti njerzve t Kufes nj fjalim, n t cilin ua prkujtoi detyrimet q i kishin ndaj Zotit dhe ndaj t Drguarit t Tij.


    Arritja n Kufe e Hasanit, nipit t dashur t Muhammedit, krijoi shum entuziazm. Fjalimi i tij s’kishte mbaruar akoma kur njerzit filluan t brtisnin: “ty t bindemi.”


    N ndrkoh, Malik el-Eshteri hyri n pallatin e guvernatorit. I przuri q atje skllevrit e Ebu Musa el-Eshariut dhe e mori ndrtesn nn kontroll. Ebu Musa u arratis gjat nats dhe u strehua tek Muavijeja n Damask.


    Hasani, Ammar bin Jasiri, Abdullah ibn Abbasi dhe Malik el-Eshteri u kthyen n kampin e Dhikarit bashk me 12 mij ushtar nga Kufeja.


    Guvernatori i Aliut n Basra ishte Osman bin Hunejf Ensariu, i njejti sahabe i t Drguarit t Zotit, t cilin Umari e kishte emruar si prgjegjs financiar pr Irakun. Kur kuptoi se ushtria e Aishes, Talhas dhe Zubejrit ishte n rrethinat e Basrs, ai e drgoi Ebu Esved el-Duelin, njrin nga miqt e Aliut, pr t’i kuptuar arsyet e ardhjes s tyre. Ebu’l Esvedi u takua me Aishen dhe ndrmjet tyre u zhvillua dialogu n vijim:


    Ebu’l Esvedi: “O nn e besimtarve! ’sht arsyeja e ardhjes suaj n Basra me nj ushtri?”
    Aisheja: “Kam ardhur pr t krkuar hakmarrje pr vrasjen e Osmanit, i cili u vra n shtpin e tij ndonse s’kishte kryer ndonj krim.”
    Ebu’l Esvedi: “Kushdo q e vrau Osmanin nuk sht n Basra.”
    Aisheja: “E di at. Por q t mund t hakmerremi, neve na duhet prkrahja dhe bashkpunimi i popullit t Basrs.”
    Ebu’l Esvedi: “Shpresoj se nuk keni harruar q i Drguari i Zotit ju urdhroi t qndroni n shtpi. Sido q t jet situata, nuk ju takon juve t prziheni n politik e n luft. sht e padenj pr t ven e t Drguarit q t dal prej shtpie dhe t luftoj kundr muslimanve.”
    Aisheja: “A ka musliman q do t guxoj t luftoj kundr meje?”


    Aisheja besonte se kur t shfaqej n krye t ushtris n fushbetej, ushtart armiq, me ta par at, ose do t vinin n ann e saj, ose do ta tradhtonin udhheqsin e tyre.


    Pas biseds me Aishen, Ebu’l Esvedi shkoi tek Talhaja dhe Zubejri, pr ta kuptuar qllimin e ardhjes s tyre.


    Talhaja dhe Zubejri: “Prej Aliut, ne krkojm hakmarrje pr vrasjen e Osmanit.”
    Ebu’l Esvedi: “Aliu nuk e vrau Osmanin dhe nuk pati ndonj rol n vrasjen e tij. Ju e dini mir kt.
    Talhaja dhe Zubejri: “N sht ashtu, ather prse i mbron vrassit e tij?”
    Ebu’l Esvedi: “A do t thot kjo se ju e keni thyer premtimin q ia dhat Aliut?”
    Talhaja dhe Zubejri: “Premtimi yn u mor nprmjet shpats. Andaj nuk sht i vlefshm.


    Ebu’l Esvedi e shihte se prijsit rebel ishin t obsesinuar me luftn dhe se bisedat e mtejme me ta ishin t padobishme. Andaj, ai u kthye n Basra dhe raportoi tek Osman bin Hunejfi n lidhje me fjalt e Aishes, Talhas dhe Zubejrit.


    Prijsit rebel nuk i kishin mbajtur fshehur qllimet e tyre por Osman bin Hunejfi nuk kishte ndonj ushtri t fuqishme pr ta mbrojtur qytetin kundr tyre. Andaj, kur ata u shfaqn tek portat e qytetit, ai filloi bisedime me ta. T dyja palt u pajtuan q derisa t arrinte Aliu, rebelt nuk do ta prishnin rendin n Basra dhe Osman bin Hunejfi do t mbetej guvernator i qytetit.


    Por vetm dy dit kishin kaluar kur prijsit rebel e prishn marrveshjen. Ushtria e tyre e sulmoi natn qytetin dhe e morn n dor. Me t hyr brenda mureve t qytetit, gjendja doli jasht kontrollit. Ushtart rebel e pushtuan gjith qytetin dhe vran rreth 600 musliman, prej t cilve 40 n vet Xhamin Qendrore t qytetit. Talhaja dhe Zubejri hyn me forc n pallatin e guvernatorit dhe e robruan Osman bin Hunejfin, duke i vrar ata q deshn ta mbronin. Ata deshn ta vrisnin edhe Osmanin por ai u tha se po ta bnin kt, vllai i tij Sehl bin Hunejfi, q ather ishte mkmbs i Aliut n Medine, mund t’i vriste si hakmarrje t gjith t afrmit e tyre q jetonin n at qytet. Pas ktyre fjalve, ata vendosn t mos e vrisnin kt shok t famshm t Muhammedit. Prapseprap e rrahn ashpr, ia rruan flokt, mjekrrn dhe qepallat dhe e dbuan nga Basra. Osmani disi arriti t’i bashkangjitej Aliut n kampin e tij dhe t dilte n prani t Kalifit, m shum i vdekur sesa i gjall.


    Aliu u tmerrua nga gjendja n t ciln e pa Osman bin Hunejfin. Ishte e vshtir ta njihje. Ai u prpoq ta ngushllonte kt mik t Muhammedit. Ushtria rebele tashm e kishte n dor Basrn, me far e kishte prmbushur qllimin e saj t par. Prijsit e ushtris i dbuan ose i vran t gjith prkrahsit e Osman bin Hunejfit n Basra.


    Aliu nuk pati zgjidhje tjetr vese t’i urdhronte ushtris q t nisej drejt Basrs. Duke u ndalur n Zavije, n veri t Basrs, ai u drgoi letra prijsve t rebelve, duke u krkuar q t dyja palt t’i tejkalonin me bisedime mosmarrveshjet e tyre, n vend q t luftonin me njra-tjetrn. Por prijsit rebel nuk kishin dshir t’u prgjegjshin letrave t Aliut. Pr t mos i ln dyshim Aliut n lidhje me faktin se prej kohsh e kishin prjashtuar paqen si nj mundsi, ata e ftuan pr t’u takuar n rrethinat e qytetit.


    Sir John Glubb



    Teksa Kalifi i afrohej Basrs, rebelt doln pr ta takuar at, t prir nga Zubejri dhe Talhaja. Por e tr Basra nuk ishte me ta. Fisi Bekr, q dikur ishte udhhequr nga trimi i famshm Muthana, iu bashkangjit ushtris s Aliut. Fisi Tamim vendosi t mbetej i paanshm. Ushtria e Aliut ishte pak m e fuqishme se ajo e rebelve. N ditt e Injorancs, grat e hipura mbi deve shum shpesh i shoqronin fiset e tyre n beteja, pr t’u dhn prkrahje lufttarve. Ksaj rradhe, Aisheja, “nna e besimtarve” po e shoqronte ushtrin rebele, e hipur mbi deven e saj. (“Pushtimet e mdha arabe”, fq.320, botim i vitit 1967)


    Kur dy ushtrit erdhn ball pr ball, Aliu doli nga rradht e tija dhe e thirri Talhan dhe Zubejrin pr t’u takuar me t. Dr. Taha Husejn nga Egjipit shkruan se t dy gjeneralt doln nga rradht e tyre t prgatitur dhe t armatosur deri n dhmb, aq sa pjesa e vetme q shihej nga trupi i tyre ishin syt. Kur Aisheja i pa se shkonin, filloi t merakosej pr pasojat q mund t’i gjenin nse ata dy prballeshin drejprdrejt me Aliun. Por m pas e qetsuan duke i thn se Aliu nuk ishte i armatosur dhe madje nuk e kishte veshur as parzmoren e tij. Aliu i pyeti prse e kishin thyer premtimin q ia kishin dhn vullnetarisht dhe prse dshironin t luftonin kundr tij.
    Si prgjigje, Talhaja dhe Zubejri e filluan kngn e vjetr se Aliu po i mbronte vrassit e Osmanit dhe se ata vet po krkonin hakmarrje pr vrasjen e ktij t fundit. Aliu ua ktheu se ata e dinin shum mir q ai s’kishte t bnte fare me vrasjen e Osmanit ose me vrassit e tij. M pas, ai shtoi: “Ngase nuk dshironi ta dgjoni zrin e arsyes, un sugjeroj q t provojm nj gj tjetr pr ta zgjidhur kt problem. Ju kujtohet se Muhammedi, i Drguari i bekuar i Zotit njher mbajti nj “mubahala” (mallkim) me t krishtert e Nexhranit. Ejani edhe ne ta ndjekim shembullin e tij, t bjm “mubahala” dhe t’i lutemi Zotit si vijon:


    “O Zot i t gjitha krijesave! E krkoj mshirn Tnde. Ti je i vetdijshm pr gjith ’them dhe ’mendoj. Prej Teje asgj nuk rri fshehur. Nse drejprdrejt ose trthorazi kam marr pjes n vrasjen e Osmanit, ose nse i kam fshehur e mbrojtur vrassit e tij dhe jam gzuar s brendshmi q ai u vra, ather shfaqe paknaqsin Tnde ndaj meje! Por nse jam i pastr nga faji n vrasjen e Osmanit, ather shfaqe paknaqsin Tnde ndaj njerzve q m akuzojn me kto gjra.”


    Talhaja dhe Zubejri nuk e pranuan ofertn e Aliut pr “mubahala” dhe i than hapur: “Ne nuk mendojm se ti je i denj pr t qen Kalif. Ne nuk jemi m pak t denj se ti pr ta mbajtur kt post.” (“Historia” nga Taberiu, vll.3, fq.519)


    Ajo q bn Talhaja dhe Zubejri ishte heqja dor nga pretendimi se po luftonin pr hakmarrjen pr Osmanin. Ata luftonin kundr Aliut q t mund t bheshin Kalif.


    Edhe nj prpjekje tjetr pr ta ruajtur paqen kishte dshtuar por Aliu akoma nuk dshironte t’i shihte muslimant t vriteshin ndrmjet veti. Andaj, ai e thirri srish Zubejrin, i cili ishte kushriri i tij dhe n nj takim privat me t, ia prkujtoi ditt e kaluara kur t dy kishin qen shok armsh dhe kishin luftuar kundr armiqve t besimit nn flamurin e t Drguarit t Zotit. Duke ia prkujtuar bukurin e atyre ditve, Aliu e pyeti srish Zubejrin se si mund t luftonte kundr tij, se si ishte e mundur q Zubejri t luftonte kundr kushririt t vet?


    Prve ksaj, Aliu ia prkujtoi Zubejrit nj parashikim t t Drguarit t Zotit.


    “A t kujtohet”, tha Aliu, “dita kur i Drguari i Zotit, n pranin time, t tha se nj dit do t luftoje kundr meje dhe do t gaboje duke e br kt?” “Po” , tha Zubejri. “Vetm tani mu kujtua kjo fjal e t Drguarit. Por e kisha harruar at krejtsisht. Pas ksaj, s’kam pr t luftuar kundr teje.”


    Zubejrit iu kujtua edhe nj thnie tjetr e t Drguarit t Zotit n lidhje me mikun e tij Ammar bin Jasirin, n t ciln ai e paralajmronte Ammarin se ai do t vritej nga nj grup njerzish t devijuar. Zubejri tani po shihte se Ammari ishte n ann e Aliut.
    Zubejri i ktheu frert e kalit t tij dhe u kthye n kampin e vet, me shenja t dallueshme t nj konflikti t brendshm dhe shqetsimi. Pas pyetjeve t merakosura t Aishes, ai i tregoi se Aliu ia kishte prkujtuar nj thnie t t Drguarit t Zotit, pas t cils ai kishte kuptuar se sht duke br gabim dhe ishte betuar se nuk do t luftonte prball tij. Por djali i tij dhe njherit djali i adoptuar i Aishes, Abdullah ibn Zubejri, filloi ta akuzonte se shkaku i trheqjes s tij ishte frika prej Aliut.


    Zubejri u zemrua me kto fjal t tija. I tha t birit se ishte betuar pr t mos luftuar kundr Aliut dhe shtoi se zgjedhja para tij ishte shum e thjesht: ose do ta humbte nderin para arabve ngase trhiqej nga lufta si frikacak ose do ta hidhte veten n dnimin e prjetshm t Zotit. Ai e preferonte t parn.


    Zubejri u largua nga fushbeteja, mbase pr t’u kthyer n Medine. Ai kishte udhtuar disa kilometra kur ndjeu se po ndiqej nga nj i huaj. Ky i huaj ishte nj njeri nga Basra, i quajtur Amr bin Xhermuz. Ndonse Zubejri dyshoi, ai vazhdoi t udhtonte derisa arriti n nj katund. Atje zbriti nga kali i tij pr t’u pastruar dhe pr ta falur namazin. Por ky do t ishte fundi i rrugs pr t. Teksa po e falte namazin, Amr bin Xhemruzi e sulmoi dhe e vrau.


    Zubejri ishte hequr nga llogarit por Talhaja dhe Aisheja ishin t vendosur pr t luftuar edhe pa t. Por Aliu ende nuk dshironte t bnte luft dhe vendosi t bnte nj prpjekje t fundit pr ta ruajtur paqen. Ai drgoi nj t ri t quajtur Muslim ibn Abdullah, i cili ishte i njohur pr virtytet e tij t larta, bashk me nj kopje t Kur’anit, q t’u krkonte armiqve t’i bindeshin gjykimit t Zotit dhe ta ruanin paqen pr hir t shenjtris s gjakut t muslimanve.


    Duke qndruar afr rradhve t armikut, Muslimi e hapi Kur’anin dhe tha: “Do t recitoj nj pjes nga Kur’ani, q ju ta dini se ’jan urdhrat e Zotit dhe ndalesat e Tija.” Por fjala e tij u ndrpre nga nj shigjetar i armikut, i cili filloi t hidhte shigjeta drejt Kur’anit q mbante n dor Muslimi. Teksa Muslimi prpiqej ta mbronte Kur’anin, njri nga skllevrit e Aishes erdhi drejt tij dhe e vrau me shpat.
    Trupi i Muslim ibn Abdullahut u soll para Aliut dhe u vendos n tok. Aliu ishte akoma duke u piklluar pr vdekjen e tij, kur e solln edhe nj tjetr t vrar nga shigjetat e ushtris s Basrs. Ai u prpoq t’i hiqte me duart e veta shigjetat e ngulura mbi trupat e tyre por pa i hequr ato, trupa t tjer vinin. Rebelt kishin filluar ta godisnin me shigjeta ushtrin e Aliut.


    N “Historin” e tij (vll.2, fq.522), Taberiu thot se Aliu i pa kta trupa para vetes dhe tha:


    “Tani sht e lejuar t luftojm kundr tyre.” M pas i ngriti duart drejt qiejve dhe u lut: “O Zot! Ti bhu Dshmitar se nuk lam gj pa br pr ta ruajtur paqen mes muslimanve. Tani nuk ka zgjidhje tjetr pr mua vese t’i lejoj ushtris sime q t mbrohet nga sulmet e tyre. Ne jemi robrit e tu t prulur. Na fal mirsin Tnde dhe na mshiro! Na fal fitore kundr armikut dhe nse knaqsia jote sht q ata t fitojn, ather na beko me kurorn e dshmorve!”


    M pas, pak para se ta jepte urdhrin q t luftonin, ai u foli ushtarve t tij:
    O musliman! Mos jini t part pr t goditur dhe lreni armikun t’ju sulmoj i pari. Kur ta bj kt, ju mbrojeni veten tuaj! Nse Zoti ju fal fitore kundr armiqve, mos harroni se edhe ata jan musliman! Andaj mos i vrisni t plagosurit mes tyre! Nse ikin nga fushbeteja, mos i ndiqni dhe lrini t’i shptojn jett! Nse zini robr, mos i vrisni! Mos i masakroni t vrarit dhe mos i plakisni pr gjrat e vlefshme, armt ose parzmoret e tyre! Mos e sulmoni kampin e tyre dhe mos ua prekni grat, edhe sikur ato t flasin keq pr ju ose pr udhheqsin tuaj! Para se t gjithash, mos jini t pakujdesshm ndaj pranis s Krijuesit n jetn tuaj! Ai ju sheh do ast...


    M pas, t dyja ushtrit e sulmuan njra-tjetrn. Rebelt tashm e kishin humbur Zubejrin, njrin nga gjeneralt e tyre. Edhe gjenerali tjetr, Talhaja, do t prballej me nj fund t ngjashm. Sipas Ebu’l-Fidas, Mervani i urdhroi skllavit t tij q ta mbulonte pr t mos u dukur. Pasi u kamuflazhua si duhet, ai vendosi nj shigjet n hark dhe i tha skllavit: “Kt njeri e kam par gjat ditve kur shtpia e Osmanit ishte e rrethuar. Ai i nxiste njerzit pr t hyr n shtpin e tij dhe pr ta vrar. Shih sot si krkon hakmarrje pr gjakun e tij! Shih sa prekse! Shum e ka dashur Osmanin dhe un tani kam pr ta shprblyer pr kt “dashuri”.
    Me ta thn kt, Mervani e lshoi shigjetn. Ishte nj goditje vdekjeprurse q Talhan e kapi n kofsh. Talhaja u zvarrit n krye t ushtris derisa vdiq.


    Ibn Saad



    N betejn e deves, Talhaja ishte mbi nj kal pran Aishes, kur Mervani hodhi nj shigjet drejt tij, e cila ia sakatoi kmbn. Mervani tha:


    “Pr Zotin, tani s’kam m pse ta krkoj vrassin e Osmanit.” (“Tabakaat”, vll.3, fq. 223)


    Hakim el-Nishapuri



    Ibrahim ibn Muhammed ibn Talhaja ka thn se Mervan bin Hakemi ishte ai q ia vrau gjyshin (Talhan) me nj shigjet n betejn e deves. (prcjellur n veprn “Mustadrak”)


    Sir John Glubb



    Zubejri ishte kushri i par i Profetit. Nna e tij ishte motra e babait t Muhammedi. Zubejri dhe Aliu njiheshin prej kohsh dhe kishin bashkpunuar gjat gjith jets s tyre. Kur u takuan mes dy ushtrive, Aliu e pyeti Zubejrin n i kujtohej koha e rinis s tyre, kur t dy kishin luftuar prplot devotshmri fetare dhe besnikri ndaj Muhammedit. Aliu ia prkujtoi fjalt e Muhammedit dhe fjalt e tyre n ato koh t bukura. Zubejrit iu mbushn syt nga kto fjal t Aliut dhe u betua se kurr nuk do t luftonte kundr tij. Aliu ishte i famshm si nj orator binds.


    Kur filloi beteja, Zubejri, si kishte premtuar, u trhoq nga fushbeteja. Duke udhtuar n shkrettir, n pak largsi nga Basra, ai u sulmua dhe u vra nga nj kalimtar. Kshtu, n nj dshtim t plot dhe n gjendje t turpshme vdiq njri nga heronjt e hershm t Islamit. N ndrkoh, Talhaja ishte lnduar nga nj shigjet dhe ishte drguar n Basra, ku vdiq m pas. (“Pushtimet e mdha arabe”, fq.320, botim i vitit 1967)?


    Zubejri dhe Talhaja vdiqn pr nj kauz krejtsisht t dyshimt. Me sa duket, ata ishin t vetdijshm se kauza pr t ciln luftonin nuk u takonte atyre dhe se nuk ishte e drejt. Q t dy kishin qen nga heronjt kryesor t ditve t hershme t Islamit. Por n betejn e Basrs, heroizmi u largua prej tyre. Ata nuk shfaqn kurrfar heroizmi dhe vdiqn si dele. Shpjegimi i vetm pr kt dshtim t tyre mund t jet degradimi moral, pr shkak t t cilit ata e kishin humbur luftn edhe pa filluar ajo. Disfata e tyre, pra, ishte nj disfat morale.


    N t vrtet, Talhaja dhe Zubejri kishin hyr n nj qorrsokak. N fillim, ata ishin t zellshm pr ta eliminuar Osmanin. E luajtn kt gur dhe humbn. Pas vdekjes s Osmanit, qndrimi i tyre n Medine do t ishte i rrezikshm. Pr kt gjendje t tyre, ata nuk gjetn nj rrugdalje tjetr vese t fillonin t brtisnin se krkonin hakmarrje pr gjakun e tij. Arrestimi i vrassve t Osmanit ishte detyra e pushtetit legjitim q ekzistonte dhe i cili kishte shpallur se do ta hetonte kt rast. Por pikrisht ky hetim ishte gjja q i trembte m shum Talhan dhe Zubejrin. Ata nuk donin nj hetim. Mnyra e vetme q ta shptonin kokn ishte q ta shtynin vendin drejt nj kaosi dhe ta mbanin n nj gjendje t till. Ksaj ia doln mban me shum sukses. Ata kishin “sukses” n kuptimin q nuk i lejuan Aliut ta hetonte vrasjen e Osmanit dhe n vend t ksaj, e detyruan t merrej me rebelimin e tyre.


    sht vrtet e pabesueshme se si Talhaja dhe Zubejri, dy shok t famshm t Profetit dhe dy nga muslimant m t hershm, mundn aq lehtsisht ta thyenin premtimin e tyre pr besnikri ndaj Aliut. Nse vrtet besonin se Aliu kishte rol n vrasjen e Osmanit, ata do t duhej ta thonin kt q n Xhamin e Profetit, n mbledhjen e muhaxhirve dhe t ensarve dhe jo t’ia shprehnin Aliut besnikrin.


    Por ata nuk than gj dhe iu betuan Aliut pr besnikri. Derisa kishin shpres se Aliu mund t’i emronte si guvernator, ata heshtn. Por n astin q e humbn kt shpres, ata e thyen premtimin e dhn dhe filluan t rebeloheshin. Rebelimi ishte mnyra e vetme pr t penguar nj hetim t vrasjes s Osmanit. Sikur Talhaja dhe Zubejri t kishin qen t sinqert kur krkonin hakmarrje pr vrasjen e Osmanit, do t duhej t bnin vetm nj gj: t’i thonin Aliut se do t vendosnin nj afat t caktuar, brenda t cilit ai do t duhej ta hetonte vrasjen e Osmanit dhe t’i gjente vrassit. Por ata nuk vendosn nj afat t till dhe n vend t ksaj, filluan nj rebelim, duke u fshehur pas pretekstit se po luftonin pr hakmarrje t vrasjes s Osmanit.


    Disa historian kan thn se Aliu vajtoi pr vdekjen e Talhas dhe t Zubejrit. Nse vrtet ndodhi nj gj e till, ai duhet ta ket menduar fillimin e lavdishm dhe fundin e mjer t ktyre dy heronjve t hershm t Islamit. Talhaja dhe Zubejri e paguan shtrenjt ambicjen e tyre pa principe dhe si thot nj thnie moderne arabe, “u mbytn n mllefin e tyre”.


    Me eliminimin e Talhas dhe t Zubejrit, deveja mbi t ciln gjendej Aisheja u b pika ku do t mblidheshin ushtart e Basrs. Ushtart e saj luftuan ashpr dhe me vendosmri, duke krijuar nj mur prej mishi prreth deves. Njri nga ushtart ia mbante frert. Gjenerali i famshm i Aliut, Malik el-Eshteri, ia preu krahun. Sakaq nj tjetr e zvendsoi t parin por edhe ai e humbi krahun nga goditja e Malikut. E njejta ngjau edhe me nj t tret. Kjo vazhdoi kshtu derisa para deves u mblodh nj grumbull krahsh t prer. Gjithkund rreth deves s Aishes, njerzit po luftonin dhe po vdisnin. Aisheja, q rrinte ulur n shpin t deves, po u jepte kurajo ushtarve q ta mbronin nga armiku, i cili sipas saj, e kishte vrar Osmanin e pafajshm. Seciln her q dgjohej zri i saj, ushtart frymzoheshin pr t luftuar m shum. Ata e godisnin armikun jo vetm pr ta mbrojtur “nnn e besimtarve” por edhe pr t’u hakmarr pr Kalifin e vrar.


    Maliku ishte akoma i zn me “lojn” e tij t prerjes s krahve, kur e pa Abdullah ibn Zubejrin, nxitsin e ushtris mekkase dhe nipin e dashur t Aishes. Ai kishte qen “lokomotiva” kryesore e betejs s Basrs, n t ciln mijra musliman ishin vrar. Po t mos ishin nxitjet e tija, mbase beteja e Basrs nuk do t kishte ngjar kurr.


    Maliku u largua nga deveja e Aishes dhe e sulmoi ashpr Abdullahun, duke e rrzuar n tok. Kur ia afroi shpatn n fyt pr ta vrar, nj klithm u dgjua nga Aisheja, e cila ishte e sigurt se Maliku do ta vriste Abdullahun. E zn nga paniku, ajo klithi:


    “Shptojeni Abdullahun ose Maliku ka pr ta vrar..”


    Por kush mund ta shptonte nipin e Aishes nga duart e Malikut? Kushdo q i afrohej Malikut, vdiste. I vetmi njeri q mund ta shptonte Abdullahun, ishte vet Maliku. Kur e dgjoi klithmn e Aishes, ai i tha Abdullahut:


    “Tani dua shum t t coptoj me shpatn time por ta fal jetn pr shkak t afrsis q ke me t Drguarin e Zotit.”


    M shum sesa nga mshira, Maliku ia fali jetn Abdullahut pr shkakun se ai nuk kishte kurrfar vlere n syt e tij. Ky i fundit u ngrit nga toka dhe i shqetsuar nga ky takim me vdekjen, menjher iku larg Malikut, i vendosur pr t mos u dukur kurr m para tij.
    Maliku u kthye n luftimet rreth deves s Aishes, ku ushtart nuk e humbnin guximin nga rreziku i humbjes s krahve t tyre. Aisheja u jepte kurajo duke brtitur:


    “T bekuar qofshi bijt e mi, q me kaq guxim e mbroni nnn tuaj!”


    Maliku, i lodhur s preri krah t ushtarve armiq, vendosi t’i jepte nj fund ksaj loje q kishte zgjatur pak tepr. Ai shkeli mbi trupat e t vrarve dhe me shpatn e tij, e goditi dhe e vrau deven e Aishes.


    Deveja ra n tok, me gjakun e saj q derdhej prreth. Bashk me t, edhe ulsja ku rrinte Aisheja ra n tok. Por vet Aisheja shptoi pa ndonj lndim. Aliu e drgoi Ammar bin Jasirin dhe vllain e Aishes, Muhammed ibn Ebu Bekrin q ta shoqronin at deri tek shtpia e nj vejushe fisnike nga Basra.


    Deveja e Aishes kishte qen nj emblem pr t ciln luftone ushtria e Basrs. Kur ajo u vra, “emblema” e tyre u zhduk. Prnjher, ushtris s Basrs nuk i mbeti asgj pr t luftuar dhe ajo filloi t shprndahej. T gjith filluan t arratiseshin n ndonj an. Gjat arratisjes s tyre, ushtart e harruan edhe Aishen, pr t ciln kishin luftuar me aq heroizm deri ather. Shum shpejt, n fushbetej nuk mbeti tjetr prve t vrarve dhe t plagosurve. Ngase Aliu e kishte ndaluar ndjekjen e ikanakve, shumica e rebelve arriti t largohej, me far edhe beteja mori fund.


    Aliu i prsriti edhe njher urdhrat se t vdekurit nuk do t masakroheshin, se kampi armik nuk do t plakitej dhe se t dorzuarit nuk do t vriteshin. Ai insistonte q ushtria e tij t tregonte nj shembull butsie, vetkontrolli dhe drejtsie, si vlerat m themelore t nj organizimi ushtarak q ishte pastr islamik.


    Sir John Glubb



    Beteja e Deves u b n dhjetor t vitit 656. Menjher pas trheqjes s armikut, Aliu dha urdhr q askush t mos ndiqej dhe q vrasjet t pushonin sakaq. Kur Aliu hyri n Basra, ai u prpoq t arrinte pajtim mes palve. Ushtria armike u trajtua me bujari. Aliu insistoi q t kaluarat t mbeteshin t kaluara, sepse ishte nj njeri i but dhe bujar, i cili dshironte ta bashkonte Shtetin dhe jo t hakmerrej kundr armiqve. (“Pushtimet e mdha arabe”, fq.322; botim i vitit 1963)


    Aliu ishte bujar dhe dshironta ta ribashkonte shoqrin muslimane t msuesit t tij, Muhammedit. Arsyeja prse Aliu nuk i dnoi rebelt ishte se ai kishte nj urrejtje ndaj gjakderdhjes n prgjithsi dhe n veanti ndaj gjakderdhjes mes muslimanve.
    Ai gjithashtu ndaloi q t sulmohej qyteti rebel i Basrs pr shkaqet e njejta, gjegjsisht ngase e konsideronte t shenjt gjakun e muslimanve. Ironikisht, asnjri nga bashkkohsit e tij nuk e ndante kt besim. Ata nuk hezitonin kur bhej fjal pr t derdhur gjak muslimani dhe kt e bn me t madhe.


    Aisheja ndrmjetsoi pran Aliut dhe i krkoi q nipi dhe djali i saj i adoptuar, Abdullah bin Zubejri t falej. Aliu iu prgjigj: “Falje vetm pr Abdullah bin Zubejrin? Jo! Do t ket falje pr t gjith.”
    Aliu jo vetm q e fali Abdullah bin Zubejrin, por edhe shum armiq t pandreqshm si Mervan bin Hakemi, Velid bin Akabeja, Abdullah ibn Amiri dhe t gjith umajjadt e tjer.


    Asnjher n historin e njerzimit, nj fitimar nuk i ka trajtuar me aq bujari armiqt e tij, si i trajtonte Aliu. Duke i falur t gjith rebelt, Aliu srish vetm sa e imitonte shembullin e mikut dhe msuesit t tij Muhammedit, t Drguarit t Zotit, i cili i kishte falur politeistt e Mekkes menjher pas lirimit t qytet, ndonse mes tyre ndodheshin disa nga armiqt e tij m t prbetuar. Aliu hapronte mbi gjurmt e Muhammedit dhe jetonte n nj imitim t plot t jets s shenjt t tij.


    Pas disa ditsh, Aisheja ishte gati pr t udhtuar. N prshtatshmri me krkesn e saj, Aliu e drgoi at n Mekke, n shoqri t vllait t saj, Muhammed ibn Ebu Bekrit. N Mekke, ajo bri Umre dhe m pas u nis drejt Medines. Aisheja njihet si nj person shum i ditur n shtjet e fes dhe konsiderohet si nj prcjellse e haditheve t Profetit. Duke qen kaq e ditur, si sht e mundur q ajo t mos e dinte se s’kishte t drejt t krkonte hakmarrje pr vrasjen e Osmanit? Krkimi pr hakmarrje sht nj e drejt q i takon pals s dmtuar dhe ushtrimi i dnimit sht nj detyr e qeveris s muslimanve. Por edhe prkundr ksaj, ajo e sfidoi nj qeverisje legjitime pr hir t hakmarrjes dhe oi shum musliman drejt lufts. Obsesioni i saj me luftn i la jetim mijra fmij dhe mijra gra i bri vejusha.


    Nj grua e quajtur Umm Aufa el-Abdija nj dit e pyeti Aishen:


    “O nn e besimtarve! ’sht mendimi juaj pr nj grua q e vret fmijn e saj?” Aisheja iu prgjigj se nj grua e till do t hidhej n zjarr. Umm Aufa pyeti prap: “Dhe ’do t’i ndodh ather nj gruaje q vret 20 mij fmij t saj prnjher?” Aisheja u mllefos nga kto fjal t gruas dhe i brtiti asaj. (marr nga vepra “Ikd’ul-Farid”,vll.3, fq.108)


    Edhe disa pjestar t familjes s Aishes dshironin q ajo kurr t mos kishte marr pjes n luftra. N nj rast, ajo drgoi lajmtar tek nj nip i saj i quajtur Ibn Ebi’l Atik dhe i krkoi q t’i drgonte nj mushk. Kur nipi i saj e mori porosin, ai iu prgjigj lajmtarit:


    “Thuaji nns s besimtarve se pr Zotin, ende nuk i kemi lar duart nga gjaku i derdhur n betejn e deves. A dshiron tani t filloj nj betej t mushkave?” (nga vepra “Ensab’ul Eshref”, vll.1, fq. 431)


    Fjalt e Ibn Ebi’l Atikut ishin thjesht ironike. Por n vitin 669, do t vinte dita kur Aisheja, e hipur mbi nj mushk, do t nisej n nj “ekspedit” tjetr. Kur arkivoli i Imam Hasan ibn Aliut u soll pr t’u varrosur n tyrben e gjyshit t tij Muhammedit, Mervan bin Hakemi dhe pjestart e tjer t fisit Umejje doln para tyre t armatosur. Qllimi ishte q Imam Hasanit t mos i lejohej nj varrim pran t gjyshit. Dhe umajjadt nuk ishin vetm. Edhe Aisheja ishte pran tyre, e hipur mbi nj mushk.
    Ajo mbase e humbi betejn n Basra, por ngadhnjeu n “betejn e Medines”. Pr shkak t Aishes dhe t umajjadve, Hasanit nuk iu lejua q t varrosej pran gjyshit t tij. Si pasoj, ai u varros n varrezat “Xhennet’ul-Baki”.


    Nuk ka mundsi pr t’i racionalizuar rolet e Aishes, Talhas dhe Zubejrit pas vdekjes s Osmanit. Fakti se ata ishin personalitete t famshme t historis s muslimanve nuk e ndryshon rolin e tyre n gjith kto ndodhi. Nj gabim nuk bhet m pak i papranueshm, vetm nse nj njeri i rndsishm e kryen at. Gabimi mbetet nj gabim, pavarsisht se prej kujt kryhet.
    Veanrisht nga bashkshortet e Profetit pritej q t ishin t kujdesshme n gjrat q bnin dhe q thonin. N fund t fundit, ato duhet t ishin modele t sjelljes shembullore pr shoqrin muslimane. Nj gabim mund t’i falej bashkshortes s nj njeriu t rndomt por jo edhe atyre. Duke u folur atyre, Kur’ani thot:


    O ju gra t Profetit! Nse ndonjra nga ju bn ndonj t lig, dnimi i saj do t dyfishohet. Kjo sht e leht pr Zotin...(Kur’an 33:30)


    Disa historian kan br prpjekje pr ta zbutur goditjen e ktyre ndodhive tek gjeneratat e ardhshme, duke thn se veprat e “shokve t Profetit” (sahabeve) ishin vetm gabime t vogla gjykimi. Dhjetra mijra musliman u vran n betejn e Basrs pa ndonj arsye tjetr, prve ktij “gabimi t vogl n gjykim”.


    M hert e kemi prmendur edhe karakterin misterioz dhe mitik, t quajtur Abdullah ibn Sebe, i cili sipas historianve sunnit, ishte “katalizatori” i vrtet i vrasjes s Osmanit. T njejtt historian e kan par t nevojshme q edhe disa ndodhi t tjera t komplikuara dhe t pashpjegueshme, t’i shpjegojn nprmjet tij.


    Sipas ktyre historianve, Abdullah ibn Sebe dhe ndjeksit e tij e shihnin paqen si nj dnim t tyre. Ata ishin t bindur se nse prpjekjet e Aliut pr paqe do t ishin t suksesshme, ata vet do t ishin viktimat e para. Andaj, garancia e vetme q mund ta gjenin pr sigurin e tyre, ishte pikrisht n nj luft civile n mesin e muslimanve.


    Me kto mendime, sipas historianve sunnit, Abdullah ibn Sebe dhe grupi i tij i sulmuan natn t dy kampet njkohsisht. N errsir, asnjra an nuk mund t’i shihte provokatort dhe sulmuesit e vrtet dhe secila an do t ishte e bindur se pala tjetr e kishte filluar luftn.


    Shpikja e Abdullah ibn Sebes sht pasoj e nevojs pragmatike pr t’i maskuar disa pjes t turpshme t historis. Ndonse nj shpikje tejet gjeniale, Abdullah ibn Sebe, pr fatin e keq t shpiksve t tij, nuk sht nj prgjigje pr t gjitha pyetjet. Pr shembull, a ishte Abdullah ibn Sebe ai q e dhunoi marrveshjen me Osman bin Hunejfin dhe q e sulmoi natn Basrn, e plakiti thesarin e qytetit dhe vrau 600 musliman? Dhe a ishte srish Abdullah ibn Sebe q e krcnoi me vdekje Osman bin Hunejfin, e torturoi at, e dboi nga shtpia e tij dhe prfundimisht edhe nga Basra?


    Dhe si ndodhi q Aliu e drgoi Abdullah ibn Muslimin me nj kopje t Kur’anit dhe rebelt filluan t hidhinin shigjet derisa e vran Abdullahun? A ishte srish Abdullah ibn Sebe q e vrau?


    Aisheja jetoi edhe shum vite pas betejs s Basrs por ajo kurr nuk e prmendi ndonj njeri t quajtur Abdullah ibn Sebe dhe rolin e tij n gjith kt luft. Ajo shpesh thoshte se do t kishte dashur t vdiste shum koh para asaj beteje, n t ciln u vran mijra musliman. Po t kishte qen Abdullah ibn Sebe nj figur kaq historike, Aisheja do ta akuzonte at domosdo pr gjrat q ndodhn n Basra. Por e vrteta sht se Abdullah ibn Sebe u shpik shum koh pas betejs s Basrs dhe shum vite pas vdekjes s Aishes.
    Nse vrtet Abdullah ibn Sebe ishte nj karakter i till historik, kjo do t thoshte se ai gjendej n qendr t ngjarjeve t ksaj epoke, veanrisht pas gjith atij roli t jashtzakonshm n historin e hershme t Islamit. A nuk ishte i pranishm n betejn e Siffinit ose t Nehrevanit? A nuk i shkaktoi vall edhe kto dy beteja, pasi kishte qen kaq i suksesshm n Basra? Dhe a nuk u bn edhe Muavijeje dhe harixhinjt, viktima t intrigave t tija? ’ngjau vrtet me n karakter kaq t rndsishm t historis s muslimanve?


    Abdullah ibn Sebe ishte nj karakter krejtsisht artificial, i krijuar pr nevojat e astit. Ai u shpik qllimisht nga adhuruesit e disa prej personazheve m t rndsishme historike t Islamit t hershm. Qllimi i tyre ishte q t mbrohej reputacioni, dhe po t jet e mundur, t maskohej identiteti i ktyre personave, t cilt ishin prgjegjs fillimisht pr vrasjen e Osmanit dhe m pas edhe pr fillimin e lufts s dyt civile n Islam, gjegjsisht t betejs s Basrs. Shpiksit e Ibn Sebes mendonin se kta personazhe t historis s Islamit do t ishin t mbrojtur nga gjykimi i historis, nse shpikej nj Abdullah ibn Sebe q do t mund t fajsohej pr gjithka.


    Abdullah ibn Sebe, me sa duket, ishte nj njeri i jashtzakonshm n historin e muslimanve. Ai arriti q fillimisht ta sillte n Basra nj person aq “t pavullnetshm” si Aisheja dhe gjeneral aq “paqedashs” si Talhaja, Zubejri, Abdullah ibn Zubejri dhe Mervani. Ai arriti q t sjellj nj ushtri t tr npr shkrettirn arabe dhe m pas, i detyroi q ta sulmonin ushtrin e Aliut. Dhe muslimant, jo vetm q i bindeshin me zell, por edhe ishin t gatshm pr t vdekur pr t, si vdiqn shum prej tyre n betejn e Basrs. Ai duhet t ket qen nj njeri shum karizmatik. S’ka si t mos i admiroj njeriu aftsit e tija!!!


    Por edhe prkundr gjith “karizms” dhe aftsive t tija, Abdullah ibn Sebe duket se ishte nj njeri shum i turpshm. Kjo vrtetohet nga fakti se ai ishte “alergjik” ndaj t qenit publik. Menjher pas betejs s Basrs, ai u zhyt n fshehtsi dhe kurr nuk u shfaq m. Mbase vdiq diku i pavajtuar. sht e mundur madje q “mamicat” e pranishme n lindjen e tij, t ken qen edhe n “varrim” dhe t ken qen t bindura se detyra e tij kishte prfunduar dhe se mund t varrosej pr t’u mos e nxjerr kurr m.


    Beteja e Basrs ose Beteja e Deves, si njihet ndryshe, sht njra nga tragjedit m t mdha t Islamit. Ajo ia dha goditjen e par unitetit t muslimanve, prej t cils Islami kurr nuk do t shrohej m pas. Shum historian musliman e kan prcjellur historin e ksaj beteje por gjithnj duke u prpjekur t’i zbusin disa shtje jetike, pr ta turbulluar lexuesin. Arsyeja e ksaj sht fakti se prijsit rebel n betejn e Basrs ishin “shok” (sahabe) t Profetit dhe si t till, duhet t ishin t pastr nga do krim ose faj. N fund t fundit, “statusi” i tyre special krkonte nj gj t till.


    Por nj historian duhet t’i jet besnik t vrtets dhe jo personave, qofshin ata edhe “shok” t Profetit. Detyra e historianit sht t’i shpreh faktet. Ai mund t’i analizoj ato, t’i interpretoj ose t prgjithsoj duke u mbshtetur n to, por kurr nuk guxon t’i ndryshoj. Nj historian duhet t’i mundsoj lexuesit q t’i gjykoj vet meritat e shokve t Profetit, duke u mbshtetur n bmat e tyre dhe jo t krijoj nj mjegull pr t’i maskuar “shenjat” n fytyrn e tyre. Dshtimi i nj historiani n kt drejtim sht shtypja e t vrtets, e cila s’sht gj tjetr vese prhapja e gnjeshtrave.


    Po t mos zhvillohej beteja e Basrs, as beteja e Siffinit dhe ajo e Nehrevanit nuk do t zhvilloheshin. Fara e ndarjes n Islam u mboll n betejn e Basrs. Sikur Aisheja, Talhaja dhe Zubejri t mos e kishin sfiduar sovranin legjitim t muslimanve, dyert e prarjes n mes tyre nuk do t hapeshin kurr.


    Prijsit rebel ishin njerz t lir. Zgjedhja e tyre ndryshonte n varsi prej kombinimit t tyre personal t ambicjes, urrejtjes, fajit dhe xhelozis. Nuk ishin principet q e trajtsonin veprimtarin e tyre por thjesht interesi, altruizmi dhe dshira pr fuqi. Dshira e tyre pr t luftuar nuk pati pasoja t dmshme vetm pr muslimant, por edhe pr veten e tyre.
    A jan ndalur ndonjher historiant musliman t mendojn se ’do t kishte ngjar sikur “treshja” e Basrs t triumfonte kundr Aliut? N nj rast t till, do t kishin ngjar dy gjra:


    1. T mbushur me urrejtje si ishin, ata n vitin 656 do ta bnin n Basra at q do ta bnte Jezidi m pas n vitin 680 n Qerbela: do ta masakronin gjith familjen e Muhammedit, t Drguarit t Zotit.


    2. Pas fitores kundr Aliut, ata do t prballeshin me Muavije ibn Ebu Sufjanin, guvernatorin e Siris.


    N kt organizim t ri t forcave, Aisheja, Talhaja dhe Zubejri do t ishin n njrn an, kurse Muavije ibn Ebu Sufjani dhe Amr bin Asi n ann tjetr. Bota muslimane do t ishte e ndar ndrmjet ktyre dy kampeve armike dhe n luftn e tyre pr hegjemoni, t dyja ant do ta masakronin njra-tjetrn. Lexuesi duhet ta ket parasysh se n kt prballje t re, asnjra nga palt nuk do t ishte “e hendikepuar” si Aliu, nga humaniteti, vetkontrolli dhe urrejtja ndaj gjakderdhjes. Si pasoj, lufta ndrmjet tyre do t ishte e egr dhe e pamshirshme, pa ndonj kufizim pr hir t shenjtris s gjakut t muslimanve. Bota muslimane do t fundosej n gjak dhe do t krijohej nj vakum i madh pushteti. Dhe brenda ktij vakumi t pushtetit do t marshonte perandori bizantin me ushtrin e tij, pr ta shuar njher e prgjithmon dritn e Islamit.


    Qllimisht dhe n mnyr t paskrupullt, “treshja” e Basrs kishte shkaktuar nj luft q mund t kthehej n nj katastrof t prgjithshme pr shoqrin muslimane. Ishte pikrisht shkathtsia, vizioni, humaniteti dhe udhheqsia e Aliut q e shptoi shoqrin muslimane nga nj katastrof e till.


    Disa historian kan thn se shokt e Profetit q luftuan n ushtrin e Basrs ndjen keqardhje pr at q bn dhe ngase ishin “penduar” sinqerisht, ata duhet t konsideroheshin t pafajshm. Ndoshta atyre u duhej nj “katarsis”, nj ritual i pendimit, pr t’i pastruar nga ndjenja e fajit. Por nuk kemi asnj dshmi historike se ata u penduan vrtet pr at q bn. Aliu u dha atyre shum mundsi pr t’u penduar dhe pr t hequr dor por ata vazhdimisht i refuzuan kto oferta t tijat.


    Nse ata vrtet u penduan, ather i mbetet Zotit t’i pranoj pendimet e tyre, nse ishin vrtet t sinqert. Por pranimin e pendimit t tyre nga Zoti nuk mund ta dim deri n Ditn e Gjykimit. Detyra e historianit, si tham edhe m sipr, sht ndarja e t vrtets nga gnjeshtrat n t cilat sht fshehur dhe m pas, shprehja e saj me qartsi. Historiani duhet t’i interpretoj faktet por kurr nuk guxon t’i ndryshoj, t’i fsheh ose t’i shpik nga mendja, me frikn se e vrteta mund ta dmtoj imazhin e ndonj personazhi t tij t dashur n historin e Islamit.


    Pas betejs, Aliu u lut pr t vdekurit e t dyja ushtrive dhe urdhroi q t varroseshin t gjith trupat n fushbetej. Urdhrat e tij ishin q secili trup t trajtohej me respekt, qoft ushtar i tij ose i armikut. Vetm pas varrimit t t gjith muslimanve t vrar n kt betej, Aliu mundi t prqndrohej n gjra t tjera.

    Vazhdon...

  3. #23
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    Hyrja e Aliut n Basra


    Mesudiu, historiani q konsiderohet “Herodoti i arabve”, n veprn e tij “Livadhet prej ari” (Muruxhu’z dheheb), e jep prshkrimin vijues n lidhje me hyrjen e ushtris s Aliut n Basra. Ky sht njherit edhe nj prshkrim i mir i organizimit t tij ushtarak dhe tregues i pozits s rndsishme t ensarve n kt ushtri. Ai shkruan:


    Nj banor i dalluar i Basrs m rrfeu se kur dgjoi q ushtria fitimtare po afrohej drejt ports kryesore t qytetit, ai u ngjit mbi muret rrethuese pr ta par at. Ai tha:


    Kishte shum njsi kalorsiake dhe kmbsore n ushtrin e Medines, ndonse vet ushtria ishte relativisht e vogl. N krye t nj kontingjenti kalorsish, q ishin t part q hyn n Basra, ishte nj kalors m n mosh. Anash i luhatej shpata dhe ai e mbante flamurin e njsis q udhhiqte. I pyeta njerzit se kush ishte ky njeri dhe ata m than se ishte Ebu Ejjub Ensariu, miku dhe nikoqiri i dikurshm medinas i Muhammedit, t Drguarit t Zotit. Kontingjenti i tij prej 1000 burrash prbhej nga ushtart e ensarve.


    Pas tyre ishte nj kalors tjetr. Ai mbante nj turban t verdh dhe rroba t bardha. Kishte nj hark n krahun e djatht dhe n dorn e majt e mbante flamurin e njsis s tij. Edhe ai ecte n krye t nj njsie prej 1000 kalorsish q ishin t gjith ensar. M pas kuptova se ai ishte Khuzajma ibn Thabit Ensariu.


    Komandanti i tret kalronte mbi nj kal t fuqishm boj dheu. Ai kishte nj turban t bardh, mbante nj shpat dhe nj hark dhe udhhiqte nj kontingjent prej 1000 kalorsish. Kuptova se ishte Ebu Katade ibn Rabii Ensariu.


    Komandanti i katrt ngiste nj kal t bardh. T bardha i kishte rrobat dhe turbanin t zi. Dukej se ishte nj njeri i dalluar dhe me emr, i cili krijonte respekt tek do vzhgues. Ishte shum i plakur por kishte nj qndrim ushtarak. Teksa lvizte drejt qytetit, recitonte vargje t Kur’anit. Anash vetes kishte t varur nj shpat dhe n shpatulln e djatht kishte nj hark. Pas tij ishin 1000 kalors, kryesisht burra m t moshuar q mbanin nga nj shtiz t gjat secili. Kur pyeta, m than se ishte Ammar bin Jasiri, miku i dashur i Muhammedit dhe i Ali ibn Ebu Talibit. Kalorsit q vinin pas tij ishin edhe muhaxhir edhe ensar dhe shum prej tyre ishin veteran t Bedrit.


    Pastaj vrejta nj burr shum t pashm. I hipur mbi nj kal me ngjyr t errt, ai kishte mbathur rroba t bardha dhe nj turban t zi. Ky ishte Abdullah ibn Abbasi, kushriri i Muhammedit dhe i Ali ibn Ebu Talibit. Bashk me t ishin edhe vllezrit dhe niprit e tij.
    N ndrkoh, pjesa m e madhe e kalorsve kishte hyr n Basra dhe vrejta se dy njsit e fundit t ushtris po afroheshin drejt dyerve t qytetit. Pas disa astesh, u duk njsia e par. N krye t saj ishte nj kalors me trup t zhvilluar mir. Ai ishte i mbathur me rroba t lufts dhe mbillte tmerr n zemrat e atyre q e shihnin. N dorn e djatht kishte nj flamur t zi dhe n t majtn nj shtiz. Me sa dukej, ai ishte flamurtari i ushtris ose njri nga komandantt e saj. Parashikimi im ishte i sakt. Njeriu ishte Malik el-Eshteri, njeriu kryesor i ushtris s Medines dhe lufttari m i madh q arabt e kan patur ndonjher. S’kishte armik q u prball me t dhe q shptoi gjall. Ai udhhiqte 4000 ushtar, kalors dhe kmbsor.


    Njeriu i fundit q vrejta ishte nj burr me fytyr t ndritur si dielli. N t djatht dhe n t majt t tij ishin dy t rinj, secili me fytyr shklqimtare si hna. Q t tre ishin veshur me t zeza. T zi ishin edhe kuajt e fuqishm dhe krenar mbi t cilt po kalronin. Nj burr i ri ecte para tyre dhe mbante n dor nj shtiz t gjat. Kuptova se njeriu q qndronte n mes ishte gjenerali i ksaj ushtrie, Ali ibn Ebu Talibi. Dy t rinjt q i kishte n t djatht dhe n t majt ishin bijt e tij Hasani dhe Husejni, dritat e syve t Muhammedit. Edhe ushtari i tret q ecte para tyre ishte njri nga djemt e tij, Muhammed ibn Hanefijje.
    Pas tyre kishte shum njsi t tjera me ushtar. Ata e prbnin njsin e pasme t ushtris. N mesin e tyre ishin bijt e Xhafer Tajjarit, bijt e Akil ibn Ebu Talibit dhe t rinjt e tjer t fisit Hashim. Ata ishin kalorsit e fundit q hyn n Basra.


    Para ders s Xhamis s Basrs, Aliu zbriti nga kali i tij. M pas hyri n xhami, fali namaz dhe e falnderoi Zotin pr bekimet e Tija dhe pr fitoren.


    Banort e Basrs ishin mbledhur n oborrin e xhamis pr ta pritur Aliun. At ast, ai doli nga xhamia dhe u foli atyre. Ai i qortoi pr sjelljen e tyre t pamenduar gjat gjith ksaj beteje dhe u tha:


    “Ju ishin ndjeks t nj bishe. Kur ajo klithte, ju e ndiqnit. Kur u vra, ju t gjith ikt dhe u shprndat.”


    M pas Aliu mori betim pr besnikri nga banort e Basrs. Ai i kshilloi t’i bindeshin Zotit dhe t Drguarit t Tij dhe kurr m t mos silleshin si dele t humbura.


    Nga xhamia e qytetit, Aliu shkoi drejt e tek thesari, i cili ishte plakitur. M pas urdhroi q t gjitha gjrat e vjedhura t ktheheshin sakaq n thesar. Kur shkoi s dyti, thesari ishte i mbushur plot me copza ari dhe argjendi. Ai e vshtroi pasurin e madhe q fshihej aty dhe tha:


    “Prpiqu ta mashtrosh dik tjetr!”


    M pas, urdhroi q e gjith pasuria t’u shprndahej trupave. Prgjegjsi i thesarit i shprndau t gjitha dhe m n fund thesari u zbraz i tri.


    Pr disa arsye misterioze, Aliu dhe ensart ishin gjithnj n nj an. Dhe pr arsye po kaq misterioze, ensart kurr nuk e deshn Kurejshin. Ndrmjet Kurejshit dhe ensarve kishte vetm nj mirsjellje formale. Me ardhjen e Aliut n pushtet, ishte hera e par q nga koha e Muhammedit, q ensart kishin patur mundsi t luanin nj rol t rndsishm n qeverisjen e muslimanve. Aliu i emroi ata n pozitat m t larta n perandori, qoft n detyra ushtarake dhe qoft si guvernator t provincave. N t dyja sferat, ensart u dalluan me aftsit dhe me vendosmrin e tyre.


    Aliu e shkatrroi karakterin “provincial” t Kalifatit, duke e “dekurejshizuar” administratn shtetrore dhe duke ua dhn ensarve t drejtn e tyre. N qeverin e tij, nj njeri s’duhej t ishte domosdo nga Kurejshi q t mund t arrinte n poste t larta. do njeri, qoft nga Kurejshi ose jo, mund t ngrihej n pozita t larta gjat Kalifatit t Aliut, prderisa kishte dy cilsi: karakter dhe aftsi.


    61. Transferimi i kryeqytetit nga Medineja n Kufe


    N muajin Rexheb t vitit 36 pas Hixhrit (Janar 657), Aliu vendosi ta transferonte kryeqendrn e tij nga Medineja drejt Kufes n Irak. Kur u vendos rendi n Basra, ai e emroi Abdullah ibn Abbasin si guvernator t ri dhe m pas u largua drejt Kufes q do t ishte kryeqytetit i ri i Islamit.


    N ditn e dymbdhjet t muajit Rexheb, Aliu arriti para portave t Kufes. Fisnikt e qytetit doln pr ta prshndetur dhe pr ta prgzuar pr fitoren. Pas hyrjes n qytet, Aliu fillimisht shkoi n Xhamin e Madhe, e fali namazin aty duke iu falnderuar Zotit pr fitoren dhe m pas, mbajti nj fjalim, n t cilin u falnderoi banorve t Kufes pr prkrahjen e tyre, duke i prgzuar pr suksesin e treguar n betejn e Basrs.


    Fisnikt e Kufes i krkuan Aliut q t vendosej n pallatin e guvernatorit por ai nuk pranoi. N vend t ksaj, ai zgjodhi nj shtpi modeste pr t banuar.


    Historiant jan prpjekur ta shpjegojn arsyen prse Aliu e ndrroi kryeqytetin nga Medineja n Kufe. N veprn “Historia e Islamit” (botuar n Lahore t Pakistanit), Prof. Sejjid Abdul Kadir dhe Prof. Muhammed Shuxha’ud-Din, shkruajn:


    Shtat muaj pasi e mori prsipr qeverisjen, Aliu e bri Kufen kryeqytet. N vijim po i japim disa nga arsyet e ktij vendimi:


    1. Beteja e Basrs u zhvillua dhe u fitua me ndihmn e popullit t Kufes. Aliu e bri Kufen kryeqytet, pjesrisht n shenj falnderimi pr kt shrbim t tyre.


    2. Aliu dshironte ta shptoj Medinen nga kaosi i lufts civile q kishte prfunduar me vrasjen e Osmant. Ai nuk dshironte q Medineja t bhej vatr e trazirave politike. Me kt, Qyteti i Profetit do t mbrohej nga shkatrrimi i mundshm i luftrave q mund t ngjanin n t ardhmen.


    3. Kufeja kishte nj pozit m qendrore n perandori. Kushtet administrative t nj territori shum t madh e impononin nj lvizje t till.


    4. Nga Kufeja, Aliu e kishte m leht t’i vzhgonte lvizjet e Muavijes. (“Historia e Islamit”)


    Muhammed Latif Ensari, nj historian bashkkohor nga Pakistani, n veprn e tij t titulluar gjithashtu “Historia e Islamit”, thot se njsoj si ishte Ebu Sufjani (bashk me Ebu Xhehlin) prgjegjs pr shprnguljen e Muhammedit nga Mekkeja n Medine, edhe djali i Ebu Sufjanit ishte prgjegjs pr shprnguljen e Aliut nga Medineja drejt Kufes. Ai thot se luftrat civile kishin filluar tashm dhe Medineja mbetej larg skenave t lufts. Aliu, pra, e ndrroi kryeqytetin pr arsye strategjike. Kjo e prkrah pretendimin e historianit n fjal se ishte pikrisht rebelimi i Muavijes q e detyroi Aliun t bnte nj gj t till.


    N t vrtet, kishte edhe arsye idealiste edhe pragmatike pr ta transferuar kryeqytetin nga Medineja n Kufe. Kto arsye mund t rradhiten si vijon:


    1. Kur Aliu erdhi n pushtet, qendrat m t rndsishme urbane t perandoris ishin Damasku n Siri, Mekkeja dhe Medineja n Hixhaz dhe Basra dhe Kufeja n Irak. Damasku ishte n duart e Muavijes dhe rrjedhimisht, ishte qendra e opozits kundr Aliut. Nga katr qytetet e tjera, Mekkeja kishte qen fillimisht n duart e treshes rebele t prbr nga Talhaja, Zubejri dhe Aisheja. N Mekke ata kishin formuar nj ushtri prej 3000 vetsh, me t ciln u nisn pr n Basra dhe e pushtuan qytetin. Shum nga ata mekkas q nuk dshironin t shkonin n Basra me ushtrin rebele, i dhan asaj vetm prkrahje materiale. Si pasoj e gjith ksaj, Aliu nuk mund t mbshtetej tek Mekkeja.


    Edhe Medineja nuk ishte shum m mir se Mekkeja. Si u tha edhe m par, kur Osmani u vra, Medineja mbeti n mshir t protestuesve. Muhaxhirt dhe ensart e kuptuan se n gjith tokn e Islamit nuk kishte njeri tjetr prve Aliut q mund ta shptonte Medinen nga plakitja, masakra dhe shkatrrimi. Andaj pikrisht Aliut iu krkua q ta merrte n duar pushtetin. Ai u tha muhaxhirve dhe ensarve se do ta pranonte ofertn e tyre vetm nse i premtonin se do t’i bindeshin n luft e n paqe. Ata iu zotuan dhe ai e pranoi detyrn e Kalifit.


    Vetm pak dit kishin kaluar prej ktij rasti, kur n Mekke filloi rebelimi kundr Kalifit. Aliu shkoi n xhami dhe i ftoi muhaxhirt dhe ensart q t dilnin n mbrojtje t qeveris. Prgjigja e vetme q mori Aliu ishte heshtja. Ai srish ua prkujtoi premtimin pr t’iu bindur por t gjith vazhdonin t heshtnin. Thirrjet e Aliut u prballn me vesh t shurdhr.
    Pas shum javsh dhe nj prpjekjeje t jashtzakonshme, m n fund u paraqitn shtatqind vullnetar nga Medineja. Kjo ishte e tra q Medineja arriti t bnte pr t. M pas, Aliu u nis nga ky qytet pr t mos u kthyer kurr m.
    Qyteti i katrt, Basra, e kishte njohur autoritetin e Aliut dhe ai e kishte emruar Osman bin Hunejf Ensariun si guvernator t qytetit. Por kur Aliu arriti n Irak, “treshja” Aishe-Talha-Zubejr e kishte pushtuar tashm Basrn. Osman bin Hunejfi mezi arriti ta shptonte kokn.


    Tani mundsia pr t zgjedhur ishte kufizuar tek nj qytet i vetm: Kufeja. Aliu e kishte drguar t birin Hasanin dhe Ammar bin Jasirin q t sillnin prforcime nga ky qytet. Si prgjigje, Kufeja i drgoi 12 mij ushtar dhe ishin pikrisht kta burra q luftuan n betejn e Basrs dhe q e mundn “treshen” rebele.


    Mekkeja, Medineja dhe Basra i kishin treguar qart Aliut se ’do t bnin n raste trazirash. Por qytetart e Kufes i kishin drguar prforcime n nj ast shum kritik n karriern e tij si Kalif. Aliu tani e shihte se sikur t duhej t luftonte me Muavijen, ai mund t mbshtetej vetm tek ushtria e Kufes. Ishte pra rrjedha e ngjarjeve q e detyroi Aliut ta bnte Kufen kryeqytet t tij.
    Me aq sa dukej, populli i Medines nuk ishte shum i interesuar pr ngjarjet q ndodhnin rreth tyre. Kur Aliu shpalli se do ta lvizte selin e shtetit drejt Kufes, askush nuk kundrshtoi. Medinasit nuk shfaqn kurrfar reagimi, sikur t mos bnte fare dallim pr ta, n do t ishte qyteti i tyre kryeqytet i Islamit ose jo.


    2. Medineja ishte djepi i kulturs islame dhe i civilizimit islamik. N Medine mund t shihej mnyra m origjinale e jetess islame. Luftrat dhe pushtimet kishin sjellur njerz t kulturave t ndryshme n Islam. Sikur Medineja t mbetej qendra politike dhe administrative e shtetit, si ishte qendra shpirtrore e saj, ather shum t huaj, me kulturat e tyre dhe me prapavijn joislame, do t ishin vendosur n Medine. Ata do ta sillnin moralin e tyre, traditat, mnyrn e jetess dhe praktikat religjioze. Me kt, ata ose do ta nnshtronin kulturn e pastr islame ose n rastin m optimist, do ta dmtonin at. Sido q t ishte, Islami burimor do t ishte viktim e shum ndikimeve t huaja.


    Joel Carmichael



    Islami u prball me trashgimin e madhe intelektuale t Krishterimit, t ngarkuar me idet e Greqis dhe t Roms s lasht. Trashgimia intelektuale e Krishterimit jo vetm q i prfshinte idet heleniste, por edhe idet aktuale t Persis dhe t vendeve t tjera t Lindjes. Kshtu, nj llojllojshmri e jashtzakonshme idesh dhe traditash, t gjitha pak shum t prfshira brenda Krishterimit, iu transferuan masivisht universit t ri t Islamit. (“Trajtsimi i arabve”, fq. 194, botim i vitit 1967)


    Por Aliu e lvizi kryeqytetin larg Medines, duke e shptuar kshtu mnyrn islame t jetess n djepin e Islamit. Ai e shptoi Mekken dhe Medinen nga hegjemonia e t krishterve, hebrenjve, romakve dhe zoroastrianve. Ai e ruajti karakterin e ktyre dy qyteteve, t till si ishte n kohn e Muhammedit, t Drguarit t Zotit.


    3. N t shumtn e rasteve, kryeqyteti i nj shteti sht edhe kryeqendra e t ligave, e krimeve dhe e intrigave. Kryqyetetet e perandorive t mdha, si Babiloni, Roma dhe Bizantiumi (m pas i emruar Konstantinopolis nga Konstantini dhe Istanbul nga Otomant), ishin gjithnj epiqendra t ngarjeve m t mdha t kohs. Shum njerz i vizitojn kryeqytetet perandorake dhe sjellin shum probleme me vete. Rritja e pakontrollouar dhe mbipopullimi i qyteteve t mdha krijon potenciale t shumta pr do lloj krimi. Edhe shum kryeqytete t periudhs son nuk dallojn shum n kt drejtim nga Babiloni ose Roma.


    Medineja ishte qendra e msimeve t Kur’anit dhe n t ndodhej tyrbeja e Muhammedit, t Drguarit t Zotit dhe t Intepretuesit t Porosis s fundit hyjnore pr njerzimin, qllimi i t cils ishte q njeriu t jetoj nj jet t pastr, fisnike dhe t ndershme. Islami ishte nj ndrtues i prsosur i karakterit dhe pr kt nuk kishte nj shembull m t mir se vet jeta e shenjt e Profetit t tij. Sikur Medineja t bhej si kryeqytetet e t kaluars, ftesa e Islamit pr njerzimin do ta kishte humbur peshn. Aliu e shptoi shenjtrin e Medines dhe etosin e programit misionar t Islamit duke e ndar kryeqendrn shpirtrore (ose fetare) t perandoris nga kryeqendra politike e saj.


    Aliu ishte vrtet profetik n vizionin e tij. Ai e shptoi Medinen nga degradimi q do ta gjente m pas Damaskun, Bagdadin ose Kordobn. Civilizimi u zhvillua shum shpejt n Siri, i ushqyer nga dinamizmi i nj perandorie n rritje. E gjith pasuria e popujve t pushtuar u derdh drejt Damaskut (dhe m pas Bagdadit dhe kryeqendrave t tjera t bots islame). Por me pasurin, erdhi edhe jeta luksoze dhe ambicja e klasave sunduese pr t’u br mbrojts t “arteve t bukura”. Muzika greke ose perse dhe valltaret e ndryshme erdhn me shpejtsi drejt qendrave t perandoris arabe. Lexuesit q duan t’i hedhin nj vshtrim periudhs kulmore t sundimit umajjad dhe abbasid, kan n dispozicion libra t shumt, ndr t cilt “Kitab el-aghani” (Libri i kngve) nga Ebu’l-Ferexh Isfahaniu ose “Unaza e pllumbit” nga Ibn Hazmi, t cilat jan nga nj pasqyr tejet besnike e epokave t tyre.


    A.J. Arberry



    Pasuria e perandoris rritej, teksa tregtia shkonte gjith m larg e m larg. Pasuria e mbledhur ishte e prqndruar n duart e disa personve, t cilt arritn nj fuqi q paraardhsit e tyre beduin as q mund ta paramendonin. Pallate t bukura dhe shtpi luksoze e zbukuronin Bagdadin si kryeqytet por edhe qendrat e tjera si Buhara, Semerkandi, Balkhu, Shirazi, Damasku, Aleppoja, Jerusalemi, Kairoja, Tripoli, Tunisi, Fezi, Palermoja dhe Kordoba. “Dolce vita” e aristokracis n kohn q prkonte me pushtimin norman t Anglis, prshkruhet n mnyr t mrekullueshme tek “Unaza e pllumbit”, e shkruar nga teologu Ibn Hazm. Robr e robresha dhe lukse t panjohura pr arabt e lasht, tani i knaqnin zotrinjt musliman dhe krijonin nj thesar t ri fjalsh pr poett. Vera ishte e ndaluar pr besimtart me nj ndales t qart n Shkrimin t Shenjt. Por sunduesit e Islamit, bashk me qeveritart e tyre, garonin me njri-tjetrin pr t’i thurrur lavde “bijs s rrushit”. (“Disa aspekte t civilizimit islamik”, fq.15, botim i vitit 1967)


    Megjithat, nuk duhet t mendohet se vetm qytetet e largta si Kordoba ose Bagdadi ishin t infektuara nga veset e luksit dhe t ekstravagancs. Edhe vet Mekkeja dhe Medineja nuk ishin plotsisht t mbrojtura prej ktyre gjrave.


    Ella Mamura



    Poezia erotike gjeti shprehje n dy zhanre t ndryshme. Njri prbhej nga poezi t hareshme dhe u zhvillua n qytetet si Mekkeja dhe Medineja. Q t dy qytetet kishin nj ndikim t madh por pak rndsi politike. Shum aristokrat musliman q nuk ishin aktivizuar n ndonj post qeveritar, e harxhonin pasurin e tyre n krkim t knaqsis. Shkolla t muziks ishin hapur dhe disa poezi ishin kthyer n kng. Prijsi i ksaj shkolle t poezis ishte Umar ibn Ebi Rabiah (vdiq n vitin 720), nj aristokrat mekkas. Zhanri i dyt i poezive u zhvillua kryesisht n mesin e beduinve dhe zakonisht i kishte tiparet e nj poezie ku shpreheshin ndjenja t forta dhe ku prshkruhej i gjith dshprimi i nj dashurie tragjike. (“Letrsia arabe: nj trashgimi e gjall”, botuar n veprn “Hyrje n civilizimin islam” nga R.M. Savory, New York, 1976)


    Philip K. Hitti



    Dorzimi i Mekkes do t thoshte pranim i Islamit. Njri pas tjetrit, pjestart e Kurejshit u shprnguln n Medine, pr t marr pjes n prhapjen e fes s re dhe pr t krijuar karriera t reja pr veten. Pozitat m t larta t qeverisjes ishin t hapura pr ta. Shum kurejshit morn pjes n ekspeditat, t cilat n periudhn e Kalifve Besimdrejt, veanrisht nn udhheqsin Umar ibn el-Hattabit rezultuan me pushtimin e Irakut, Persis dhe Egjiptit. Pas ksaj, disa prej tyre shrbyen si guvernator t provincave t sapopushtuara. Pas ksaj, jeta n Mekke u zhvillua n dy vija t kundrta: n at t modestis dhe n at t luksit.
    Pas pushtimeve t mdha, preja e lufts dhe tatimet filluan t vinin drejt qytetit, duke u br burimi kryesor i t ardhurave. Ky ishte nj kompenzim m se i mjaftueshm pr humbjen e karavanve tregtar. Pelegrinazhi, gjithsesi vazhdonte dhe madje u rrit edhe m. Dhe kur u b nj qendr e tregtis, Mekkeja filloi t ishte edhe qendra e knaqsis. Pasanikt e rinj vinin bashk me haremin, me valltaret dhe me kngtaret e tyre, duke sjell nj koncept t ri t asaj q e quanin “nj jet e mir”. Ata jetonin si aristokrat n pallate dhe oborre, t cilat Mekkeja s’i kishte dshmuar m par. (fq.21-22)
    Njkohsisht, edhe jeta n Medine po lvizte n nj vij t ndryshme: n at t prbotshmris. N fund t fundit, rrjedha e arit nga provincat, e prbr nga tatimet e toks dhe tatimet pr kok, fillimisht vinin n Medine. Sasia e pasuris n thesarin shtetror ishte e jashtzakonshme. N “betejn” pr ta fituar elitn e re t krkuesve t knaqsis, Medineja, krahasuar me konkurrenten e saj n jug (Mekken), e kishte prparsin e nj lartsie m t madhe mbidetare, e burimeve m t bollshme t ujit dhe t kopshteve m t gjera. Zyrtart e pensionuar qeveritar, qofshin ushtarak ose civil, vinin n Medine bashk me skllevrit dhe konkubinat e tyre, me kngtart, me valltaret dhe me muzikantt, pr t krijuar nj atmosfer t papar n Qytetin e Shenjt. (“Kryeqytetet e Islamit arab”, 1973)


    E till ishte Medineja pasi u “zvoglua” dhe u b nj qytet provincial. Por sikur t mbetej qendra politike dhe tregtare e shtetit musliman, s’ka dyshim se ajo do t bhej edhe kryeqendra e “argtimeve” t tyre, duke i trhequr t gjith personat bohemian t kohs, krkues t knaqsis dhe ndjeks t epsheve.


    4. Kur’ani q ishte Libri i Zotit, ishte shpallur n nj arabishte t pastr. Mekkeja dhe Medineja ishin djepi i arabishtes kuranore. T huajt q jetojn n kryeqytetin e nj shteti dhe q flasin gjuh t huaja, pak nga pak e prishin edhe gjuhn e vendit. Sikur Medineja t mbetej kryeqytet, arabishtja e Kur’anit pa dyshim do t ndikohej nga gjuht e huaja. Shkencat kuranore dhe leksikoni kuranor nuk ekzistonin n nj form t organizuar asokohe. Q t mund t kuptohej Kur’ani nga gjeneratat e reja, ishte jetike q arabishtja e Mekkes dhe e Medines t ruhej e till si kishte qen n koh t Profetit, n mnyr q fjalt t mos fitonin kuptime q ndryshonin nga kuptimet e tyre n kt periudh.


    T gjitha gjuht e gjalla ndryshojn dhe fjalve u ndryshon kuptimi. Si do organizm tjetr i gjall, edhe fjalt lindin dhe vdesin. Dhe njsoj si organizmat, edhe ato ndikohen nga faktor t jashtm. Shembulli m i mir sht “deformimi” i anglishtes moderne. Edhe arabishtja mund t prjetonte nj deformim t till por u shptua nga nj fat i till nprmjet Aliut, i cili e ndryshoi drejtimin e lvizjes s t huajve dhe e barti at larg Medines. Aliu, pra, sht bamirsi i par dhe m i madh i gjuhs arabe dhe i shkencave t Kur’anit.


    5. Sunduesit umajjad t Damaskut i imitonin perandort bizantin dhe pers n mnyrn e tyre t jetess. Ata ishin t rrethuar nga nj luks i pafund, t cilin ua siguronte pushteti q kishin. Thjeshtsia zanafillore dhe barazia e Islamit ishte zhdukur n Siri, nse vrtet kishte ekzistuar ndonjher. Aliu, n ann tjetr, dshironte t’ia shfaqte bots imazhin e vrtet t Islamit. Ky imazh do t ishte imazhi i njejt q Muhammedi ua kishte shfaqur arabve n Mekke dhe n Medine. Pr fat t keq, ishte nj imazh q fqinjt e sirianve dhe pjesa m e madhe e vet sirianve kurr s’e kishin par. N t vrtet, ajo q sunduesit e tyre e kishin prezantuar si nj imazh t Islamit, s’ishte tjetr vese anti-Islami.


    John Alden Williams



    T gjith mbretrit pers, q nga Ardashiri, djali i Papakut dhe deri tek Jazdegerdi, e ndanin veten nga shrbetort e tyre me nj perde.
    Nj dit e pyetn (muzikantin oborrtar) Is’hak ibn Ibrahim el-Mevsiliun, n shfaqeshin Kalift umajjad para kngtarve dhe shrbetorve t tyre. Ai m tha: “Muavije I dhe Mervani I, Abdul Maliku, Velidi I, Sulejmani, Hishami dhe Velidi II qndronin pas nj perdeje, n mnyr q asnj shrbetor nuk shihte se ’bnte Kalifi, nse humbej n tingujt e muziks, i luante shpatullat, vallzonte ose zhvishej. Askush nuk e shihte Kalifin prve shrbetorve t tij t veant. Kurse pjesa tjetr e Kalifve umajjad nuk turproheshin t vallzonin dhe t zhvisheshin n prani t shrbetorve ose muzikantve t tyre. Por n kt drejtim, asnjri prej tyre nuk ishte m ekstrem se Jezid ibn Abdul Meliku dhe Velid bin Jezidi, t cilt nuk mrziteshin fare pr at q bnin n prani t shrbetorve.” (“Jeta n pallatin e Kalifit”, n veprn “Libri i kurors” (Kitab el-taxh), botuar n Kairo, n vitin 1914; marr nga libri “Motive t civilizimit islamik”, nga Berkeley, botuar n vitin 1971)


    Kur Aliu e bri Kufen kryeqytet, miqt dhe armiqt e dshmuan me syt e tyre Islamin e Muhammedit, t Drguarit t Zotit. Ata pan se si sovrani i muslimanve punonte me duart e tija n fusha dhe n kopshte dhe e ushqente familjen e tij me parat q i fitonte nga kjo pun. Ata pan se si ai jetonte vetm me pak ushqim, ndonse gjithkush n tokn e tij ishte i ushqyer mir. Ata shihnin se kmisha e tij ishte e arnuar gjithandej, ndonse populli q sundonte ishte i veshur bukur. Ata gjithashtu pan se ai nuk kishte nj pallat prej mermeri por jetonte n nj kasolle prej balte, pa ushtar me shtiza n dyert e saj, q ishin gjithnj t hapura pr njerzit.


    6. Pr hir t siguris s Mekkes dhe Medines, Aliu dshironte t’i bnte kto qytete politiksht t parndsishme, q t mos trhiqnin vmendje t panevojshme (dhe t rrezikshme). Mbretria e Qiejve mbi tok, t ciln Muhammedi e themeloi, kishte pushuar s qeni “qiellore” pas vdekjes s tij dhe ishte br nj imitim i qeverisjeve greke dhe persiane. N kto rrethana, dinjiteti dhe karakteri i shenjt i Mekkes dhe i Medines ishte n rrezik t vazhdueshm. Duke i parashikuar koht q do t vinin, Aliu i nxorri kta dy qytete jasht orbits s ngjarjeve politike. Edhe djali i tij i vogl, Husejni, do ta kishte kujdesin e njejt pr ta mbrojtur shenjtrin e qytetit t gjyshit t tij. Edhe ai vrejti stuhi q afroheshin n horizont dhe u largua n koh edhe nga Medineja edhe nga Mekkeja, q ta trhiqte vmendjen e qeveris larg tyre.


    Pas masakrs s Qerbelas n vitin 680, qytetet e shenjta t Islamit, Mekkeja dhe Medineja, do ta trhiqnin vmendjen e Jezidit, djalit t Muavijes. Ai e drgoi gjeneralin e tij Muslim bin Akabe n Medine, me nj ushtri siriane, e cila masakroi rreth 10 mij banor. N mesin e t vrarve kishte edhe shum shok t Profetit (sahabe). Medineja u la n mshir t ushtris okupuese, e cila do ta prdorte qytetin pr knaqsite e tyre t shfrenuara. Xhamia e Profetit do t prdorej si nj stall pr kuajt e kalorsis siriane. Ata t pakt q shptuan gjall, u detyruan t’i betoheshin Jezidit pr besnikri. Muslim bin Akabeja u tha atyre se Jezidi ishte i zoti i jets s tyre dhe mund t’i shiste si skllevr po t dshironte.


    Alfred Guillaume



    Ndrmjet periudhs s prshkruar n veprn “Sira” (t Ibn Is’hakut) dhe kohs kur vepra u prpilua, ndodhn dy tragjedi. E para ishte tragjedia e Qerbelas n vitin 61, n t ciln Husejni dhe ndjeksit e tij u masakruan dhe e dyta, plakitja e Medines n vitin 63 pas Hixhrit, kur dhjetra mijra ensar u vran, duke prfshir jo m pak se 80 shok t Profetit. (“Jeta e Muhammedit”, fq.28, botim i vitit 1967)


    Muslim bin Akabeja u largua nga Medineja e mbetur n grmadha dhe u nis drejt Mekkes. Por ai vdiq gjat rrugs dhe komanda kaloi n duart e nj oficeri tjetr t ushtris s Jezidit, t quajtur Ibn Namir.


    N Mekke, Abdullah ibn Zubejri ishte vetshpallur Kalif. Ibn Namiri e bombardoi qytetin nga kodrat prreth dhe e dogji Qaben. Por akoma nuk e kishte marr nn kontroll qytetin kur Jezidi vdiq n Damask. Pas ksaj, Ibn Namiri e ndaloi rrethimin dhe u trhoq n Siri. Por gjith ’fitoi Abdullah ibn Zubejri ishte nj shtyrje e shkurtr e afatit. Kur Abdul Melik ibn Mervani u b Kalif, Mekkeja srish u b sken e lufts. Gjenerali i tij, Haxhxhaxh bin Jusufi e rrethoi Mekken dhe e bombardoi, duke e dmtuar edhe vet Qaben. Abdullah ibn Zubejri duroi shtat muaj. M pas u vra n rrethinat e Qabes dhe qyteti iu dorzua pushtuesit.


    Philip K. Hitti



    N vitin 683, nj ushtri u drgua nga Jezidi kundr pretendentit pr Kalif, Abdullah ibn Zubejrit. Rebelt u strehuan n tokn e shenjt por pavarsisht ksaj, u sulmuan dhe madje edhe Qabeja u dogj. Guri i Zi u thye n tri pjes. Shtpia e Zotit, si thot historiani i madh Taberiut, “dukej si gjoksi i grisur i nj gruaje q vajton”. (“Kryeqytetet e Islamit”, botuar n vitin 1973)


    Duke e lvizur kryeqytetin nga Medineja n Kufe, Aliu dshiroi t’i shptonte Mekken dhe Medinen nga ky fat, i cili fatkeqsisht do t’i gjente n vitet n vijim. Por n fund t fundit, kush tjetr prve tij dhe djemve t tij mrzitej pr dinjitetin dhe pr sigurin e ktyre dy qyteteve? Kur Husejn ibn Aliu ndjeu se rreziku po i afrohej, ai menjher u largua drejt Irakut, bashk me miqt dhe me familjen, ndonse e dinte se atje e priste vdekja. Por Abdullah ibn Zubejri nuk hezitoi fare “ta ftonte” shkatrrimin dhe masakrn drejt qyteteve t shenjta.


    Bota muslimane i ka borxh nj falnderim Aliut pr vizionin dhe pr humanitetin e tij. Ai e mbrojti djepin e Islamit n t gjall t tij dhe mori masa pr ta mbrojtur edhe pasi t vdiste. Nuk kishte ndonj mnyr tjetr pr ta mbrojtur Hixhazin nga prvojat e trazirave t shkaktuara nga politika dhe nga lufta, vese duke e lvizur kryeqytetin nga Medineja n Kufe.


    Kur Aliu e lvizi kryeqytetin drejt Kufes, Muavije mendoi se m n fund e kishte zn Aliun duke br dika “t dyshimt” dhe menjher i shkroi, duke i thn se ai e kishte “ln” qytetin e Profetit. Nj lvizje kjo q, sipas tij, “nuk mund t falej”.
    Vetm katr vite m von, vet Muavije ibn Ebu Sufjani u b sunduesi absolut i perandoris muslimane dhe askush nuk guxonte t’i krkonte llogari pr ndonj veprim q bnte. Sikur vrtet ta kishte dashur qytetin e Profetit aq sa prpiqej t tregonte n letrn e drguar Aliut, ai mund ta bnte at kryeqytet. Por as ai dhe as ndonjri nga pasardhsit e tij nuk bri nj gj t till, njsoj si nuk do t bnin edhe Kalift abbasid.


    62. Ringjallja e Umajjadve


    Fisi Umejje ishte njri nga fiset e Kurejshit n Mekke. Si kemi prshkruar tashm, ata ishin armiq tradicional t fisit Hashim, q ishte nj deg tjetr e Kurejshit. Kur Muhammedi, pjestar i fisit Hashim, shpalli se ai ishte i Drguari i Zotit dhe i ftoi arabt q t largoheshin nga idhujtaria dhe t besonin n nj Zot t vetm, umajjadt e kundrshtuan dhe luftuan kundr tij pr njzet vite me rradh.


    Por kjo luft e tyre dshtoi. Prpjekja e gjat dhe e hidhur kundr Muhammedit dhe Islamit mori nj fund turprues pr ta n vitin 630 kur Muhammedi e pushtoi Mekken. Ata u detyruan ta pranonin disfatn dhe ta “pranonin” edhe Islamin. Megjithat, n zemrat e umajjadve fitorja e Islamit ndezi flak t reja urrejtjeje kundr mbrojtsve t tij, Muhammedit dhe Aliut. Ata ishin mjaft t aft sa ta fshihnin urrejtjen e tyre ndaj Muhammedit por kur bhej fjal pr Aliun, ata kur s’e bn t njejtn prpjekje. Ishte pikrisht Aliu, i cili jo vetm q i kishte shkatrruar simbolet e dukshme t fes s umajjadve por edhe u kishte dhn nj goditje vdekjeprurse privilegjeve t tyre. Shum shpejt, umajjadt do t tregonin se ndonse kishin humbur fuqi, nuk ishin shkatrruar akoma. Andaj, ata pritn tridhjet vjet me rradh deri n vitin 661, kur m n fund e fituan shprblimin e shumkrkuar: Kalifatin e muslimanve. Umajjadt ishin armiqt m t ashpr t Islamit. Si pasoj, suksesi i tyre n marrjen e Kalifatit i ka habitur shum historian. N vijim po i japim komentet e disa prej ktyre historianve n lidhje me kt paradoks t historis muslimane.


    Edward Gibbon


    Persekutuesit e Muhammedit e uzurpuan trashgimin e fmijve t tij dhe me kt, avokatt m t mdhenj t idhujtaris u bn sunduesit kryesor t fes dhe t perandoris s tij. Opozita e Ebu Sufjanit kishte qen e ashpr dhe e vendosur, konvertimi i tij kishte qen i pavullnetshm dhe besimi i tij i re mbshtetej vetm n nevojat dhe interesat. Ai shrbeu, luftoi, mbase besoi dhe me kt, mkatet e kohs s injorancs u shlyen nga meritat e shumta t familjes Umejje. Muavije, djali i Ebu Sufjanit dhe i Hinds s lig, u nderua q n rini me pozitn e sekretarit t Profetit. Gjykimi i Umarit m pas, do t’ia besonte atij qeverisjen e Siris, nj provinc t ciln ai e qeverisi pr dyzet vite, ose si guvernator ose si sundues absolut. Detyra e shenjt e gjetjes s vrassve t Osmanit kishte qen lokomotiva dhe preteksti i ambicjeve t tija. (“Rnia dhe shkatrrimi i Perandoris Romake”)


    E.A. Freeman



    Mund t paramendohej q Kalifati t’i jepej m t mirit n mesin e besimtarve ose t bhej i trashgueshm n familjen e Profetit. Por Muhammedi kurr nuk mund ta kishte imagjinuar se Kalifati do t bhej i trashgueshm n familjen e armiqve t tij m t ashpr. (“Historia e saracenve”)


    R.A. Nicholson



    Kur aristokratt mekkas e pranuan Islamin, ata vetm iu nnshtruan t pashmangshmes. Por tani do t kishin mundsi pr hakmarrje. Osman bin Affani, i cili e trashgoi Umarin si Kalif, i takonte familjes s dalluar mekkase t umajjadve, e cila gjithnj kishte qen prijse e opozits kundr Muhammedit, pavarsisht se vet Osmani ishte ndr nxnsit m t hershm t tij. Ai ishte nj plak i virtytshm dhe pa qllim t keq, nj lodr e leht n duart e familjes s tij ambicioze. Ata shum shpejt do t ngjiteshin n pozitat m t rndsishme dhe do t jetonin nj jet luksoze, ndonse shum shpesh, sjellja e tyre jofetare do t bnte q t parashtrohej pyetja n ishin akoma jobesimtar kta konvertit t sekondave t fundit. Edhe shum arsye t tjera do t jepnin kontribut pr t shkaktuar nj paknaqsi t prgjithshme. Rritja e shpejt e jets luksoze dhe e imoralitetit n Qytetet e Shenjta dhe n provincat e reja do t ishte nj gjemb n syt e muslimanve t devotshm. Aristokracia e vrtet islame, gjegjsisht shokt e Profetit si Aliu, Talhaja dhe Zubejri, bnin prpjekje pr ta shkatrruar kt fisnikri t re, e cila e rrezikonte ekzistencn e tyre. Ushtria e t paknaqurve ishte e gatshme pr nj revolt kundr lakmis dhe arrogancs umajjade. Rebelimi filloi shpejt dhe m n fund, Kalifi i moshuar, pas nj rrethimi shtatjavor, u vra n shtpin e tij. (“Nj histori letrare e arabve”, fq.190; botim i vitit 1969)


    Nicholsoni gabon kur thot se Aliu, Talhaja dhe Zubejri po prpiqeshin t’i shkatrronin umajjadt, t cilt e rrezikonin ekzistencn e tyre. Aliu nuk bri nj prpjekje t till, ndonse Talhaja dhe Zubejri u prpoqn ta shkatrronin Osmanin dhe ia arritn ktij qllimi. N ann tjetr, umajjadt e krcnonin Aliun por nuk e krcnonin Talhan dhe Zubejrin me shkatrrim. N t vrtet, Talhaja, Zubejri dhe Aisheja do t luftonin n betejn e Basrs kundr Aliut, krah pr krah me umajjadt.


    Philip K. Hitti



    Nga tet Kalift umajjad t periudhs ndrmjet viteve 715 dhe 750, vetm dy e meritonin trashgimin e krijuar nga Muavije dhe t pasuruar nga Abdul Meliku dhe Velidi. Gjasht t tjert, tre prej t cilve ishin bij t robreshave, ishin t paaft, pr t mos thn t degjeneruar. Vllai trashgimtar i Velidit ishte m shum i interesuar t pinte, t bnte gjueti dhe t dgjonte muzik sesa t merrej me punt e shtetit. Djali i tij ishte akoma m ekstravagant. Ai kalonte m shum koh n shtpit e tij t qejfit n shkrettir, sesa n kryeqytetin ku bhej politika. Ai thuhet se notonte n nj pishin t mbushur me ver dhe pinte nj sasi t mjaftueshme, kurdoher q niveli i pishins duhet t ulej. Prve t qenit nj libertin i pandreqshm, ky Kalif bri edhe nj sakrilegj t pazakont: e goditi Kur’anin me shigjeta nga harku i tij. Ishte e qart se rritja e madhe e pasuris, numri i pafund i skllevrve dhe i konkubinave, mundsit e pakufizuara t luksit dhe t knaqsis dhe veset e tjera karakteristike t nj civilizimi urban, kundr t cilit bijt e shkrettirs nuk kishin zhvilluar asnj mekanizm mbrojtjeje, kishin nisur ta dobsonin forcn arabe. (“Kryeqytetet e Islamit arab”, fq.78-79; botim i vitit 1973)


    Arnold J. Toynbee



    Njra nga ironit m t mdha t historis sht fati i “shtpis” q ndrtoi Muhammedi. Muhammedi pati nj rnie t madhe. Profeti i dshtuar iu nnshtrua lakmis pr t qen nj burr shteti dhe strategjist. Por, duke krkuar sukses t prbotshm n Medine, Muhammedi po punonte pr armiqt e tij mekkas. Kur ishte fjala pr garimet n “Realpolitik”, princrit tregtar t Mekkes ishin m se t denj si armik pr bashkqytetarin e tyre dhe shum m t aft se kushriri dhe dhndri i guximshm por i paaft i Muhammedit, Aliu. Pasi Muhammedi i ndrpreu me sukses rrugt tregtare t Mekkes me Sirin, mekkasit u dorzuan para kushteve t leht q ua ofronte ky ekzil sentimental mekkas. Por teksa i bindej s jashtmi Muhammedit dhe Islamit, fisi Umejje s’ishte aspak serioz. Ata nuk kishin ndrmend t mbeteshin larg pushtetit prjetsisht.Tani q kishin dshtuar n shkatrrimin e Islamit dhe m pas n largimin e tij, alternative e vetme e mbetur ishte q ta merrnin at n duar, nprmjet nj konvertimi formal. Ata pritn derisa e gjetn tek Aliu viktimn e tyre dhe tek Muavijeja heroin ky.
    Muavije ishte njri nga mjeshtrit m t mdhenj t historis, kur bhet fjal pr politikn e zgjuar dhe t durueshme. Ai mund t krahasohet me Augustin, Filipin e Maqedonis, Liu Pangun dhe Cavourin. Aliu i shkret u mashtrua mjeshtrisht prej tij. Vetm njzet vjet pas vdekjes s Muhammedit, shteti i themeluar prej tij dhe i zgjeruar nga pasardhsit e tij n madhsin e nj perandorie, u b nj plak e padiskutueshme e Muavijes, djalit t Hinds, asaj princeshe-tregtare t Mekkes, e cila kishte qen armikja m e ashpr e Muhammedit. Pr dallim nga Muhammedi, Muavije themeloi nj dinasti, at t Umajjadve, e cila zgjati 90 vite dhe sundoi nga Multani dhe Tashkenti deri n Eden dhe nga Edeni deri n Gjibraltar dhe Narbonne.
    Muavije dhe pasardhsit e tij, duke qen pagan t pandreqshm n gjithka prve emrit t tyre (ktu mund t prjashtohet vetm Umar bin Abdulazizi si nj musliman i devotshm), shkuan larg n mosrespektimin e Islamit, duke i kryer veset m t liga t nj jete t civilizuar. Ata pinin ver dhe i dekoronin pallatet e tyre me mozaiqe dhe piktura t stilit helenist q kishte mbijetuar n Siri pr 1000 vjet. Ata e thyen tabun islame duke br piktura t gjallesave. Pr kt detyr, ata i aktivizuan artistt e krishter q ishin mjeshtr t zanatit. Pr m tepr, ata nuk u mjaftuan vetm m pikturimin e gjallesave dosido. Zgjedhja e tyre m e preferuar ishin pikturat e grave, mundsisht lakuriqe, ose s paku lakuriqe deri n mjedis.
    Si arritn umajjadt t mbijetonin 90 vite edhe prkundr ktij imoralitet kaq t hapur? Kur Zhezabeli dhe Ahabi treguan mosbindje ndaj adhurimit ortodoks t Jahves, dnimi ishte i shpejt. Ather si arritn umajjadt t’ia kalonin kaq leht? Dikush mund t mos i doj ose t mos i admiroj umajjadt, por zgjuarsia e tyre meriton respekt dhe ne s’kemi si t mos jemi mirnjohs pr veprat e artit q na kan ln pas. (“Nga lindja n perndim: nj udhtim prreth bots”, fq.214,215; botuar n vitin 1958)


    Toynbee mund t pretendoj se sht nj historian i madh por ky pretendim nuk i bn domosdo t sakta ose t menura idet e tija, t cilat ai i shpreh me aq bindje dhe siguri. Duke u prpjekur ta nnmoj Muhammedin dhe Aliun, ai vetm sa e nxjerr n siprfaqe astigmatizmin e tij aq karakteristik pr nj misionar britanik t shekullit t nntmbdhjet. Mendimet e tija jan t nj natyre agresive dhe polemike, me nj analiz m shum qesharake sesa objektive t fakteve.
    Fjalt e fillimit jan mjaft interesante. Toynbee thot “Njra nga ironit m t mdha t historis sht fati i “shtpis” q ndrtoi Muhammedi. Muhammedi pati nj rnie t madhe.” Ironia duhet t ket patur shkaqe por Toynbee nuk thot se ’ishin ato. Ai vetm sa i konsideron pasojat.


    Toynbee sht nj produkt i kulturs moderne, materialiste dhe mekaniste perndimore dhe shum musliman mund t’ia falin paaftsin pr ta kuptuar etosin e Islamit. Suksesi i Islamit mbshtetej pak a shum n iden klasike (t profetit Ibrahim) mbi sakrificn. Muhammedi dhe Aliu jo vetm q e sakrifikuan pasurin e tyre materiale, por i sakrifikuan edhe jett q ta bnin Islamin t fuqishm. Por pas vdekjes s tyre, Islami krkonte sakrifica t reja dhe t freskta, t cilat do t’i bnin srish fmijt e Aliut. Niprit e Muhammedit dhe fmijt e Aliut do t masakroheshin n Qerbela pr idealet, t cilat ata t dy ishin prpjekur t’i bnin t prjetshme.
    Sakrificat e bra nga Muhammedi, Aliu dhe nga fmijt e tyre jan vet triumfi dhe lavdia e Islamit. Por Toynbee i barazon ato me nj “ironi”.


    Muhammedi nuk pati ndonj rnie, qoft t vogl ose t madhe, ndonse Toynbee do t kishte dshiruar nj gj t till. M tej, ai e quan Muhammedin nj “profet t dshtuar”, i cili iu nnshtrua lakmis pr t’u br burr shteti. Por vrtet, si mund t thuhet se dshtoi Muhammedi? Detyra e tij ishte q t’i prcillej njerzimit porosia e fundit e Zotit dhe ai e bri kt gj, duke br q i gjith Gadishulli Arabik ta pranonte kt thirrje q n t gjall t tij. Ai nuk iu “nnshtrua lakmis” pr “t’u br” burr shteti. Ai ishte burr shteti. Misioni i tij ishte gjithprfshirs dhe njra nga detyrat e t Drguarit t Zotit ishte q t’i edukonte muslimant n lidhje me principet e organizimit politik. Pikrisht kt e bri Muhammedi n Medine.


    Muhammedi nuk ishte duke garuar me pagant ose me kripto-pagant e Mekkes. Ai erdhi n bot pr t’i shpallur ligjet e Mbretris s Qiejve dhe jo pr t garuar me dik, aq m pak me idhujtart dhe fajdexhinjt e Mekkes. Mendimi se ai garonte me umajjadt sht mendimi m qesharak dhe m i mendur i historianit Toynbee.


    Idhujtart e Mekkes nuk ishin “m se t denj si armik” pr Muhammedin ose pr Aliun dhe Aliu nuk ishte “i paaft” ose “i mashtruar” nga Muavijeja. Toynbee sht i paaft pr t gjykuar nga pikpamja e etosit t Islamit. Ai nuk kupton se ajo q quan “Realpolitik” mund t ket qen krejt e parndsishme pr Muhammedin dhe pr Aliun. Prfundimet q ai i sjell, n mnyr t pashmangshme jan t ndikuara nga kultura e tij oportuniste dhe sekulare e Perndimit modern. Ai ishte i panjohur me kulturn e Kur’anit, i cili e mohon t ashtuquajturn “Realpolitik”.


    Muhammedi dhe Aliu i tregonin bots se n politik, jo m pak se n fe, qllimi nuk i arsyetonte mjetet. N Islam, vet mjetet bhen nj qllim. Mjetet q armiqt e tyre umajjad i prdorn, ishin mjetet q siguronin “sukses”. Por Muhammedi dhe Aliu nuk e gjykonin suksesin ose dshtimin sipas standardit t njejt, me t cilin e gjykonin umajjadt ose vet Toynbee. Pr Muhammedin dhe Aliun, sukses do t thoshte t fitohet knaqsia e Zotit dhe dshtimi s’ishte tjetr vese humbja e ksaj knaqsie. Duke gjykuar sipas ktij standardi, edhe Muhammedi edhe Aliu ishin tejet t suksesshm. Zoti i bekoft prjetsisht ata dhe pasardhsit e tyre!


    Toynbee thot m tej se umajjadt nuk kishin ndrmend t mbeteshin gjat koh larg pushtetit. Por a thua qllimet e umajjadve kishin ndonj kuptim n vitin 630, kur Muhammedi e liroi Mekken? Ai e kishte shkatrruar politeizmin dhe fuqin e tyre ekonomike dhe politike, ndrkoh q Aliu ua kishte shkatrruar forcn ushtarake. Ata qndronin t prkulur para kmbve t Muhammedit dhe mbase t till do t mbeteshin prgjithmon, sikur Ebu Bekri dhe Umari t mos i zgjidhnin dhe t mos ua rikthenin atyre fuqin politike dhe ekonomike. Prnjher, ajo q n koh t Muhammedit ishte dukur e pamundur, ishte br e pashmangshme n kohn e Ebu Bekrit dhe t Umarit. Ishin pikrisht ata dy q perandorin e muslimanve e bn “nj plak t padiskutueshme t Muavijes, djalit t Hinds.”


    Admirimi, respekti dhe mirnjohja q Toynbee “nuk ka si t mos ua shpreh” umajjadve, sht m se e kuptueshme. Ai sht nj aleat i tyre filozofik. Q t dy e kan t prbashkt armiqsin pr Islamin dhe pr mbrojtsit e tij: Muhammedin dhe Aliun.
    “Verdikti” i historianit Toynbee n lidhje me Muhammedin dhe Aliun, sht nj shembull klasik i gjrave t pakuptimta q ndonjher din t burojn nga dijetar t famshm.


    Edhe Hitti edhe Toynbee kan br nj prshkrim t disa Kalifve t Islamit nga rradht e dinastis Umejje. Fakti se shoqria muslimane duhej t duronte mbi shpin Kalif t till, sht vrtet “njra nga ironit m t mdha t historis”. Por a ka nj shpjegim kjo ironi? S’ka dyshim se po. Ky libr sht pikrisht nj prpjekje pr ta shpjeguar kt ironi.


    Umajjadt kishin gzuar nj rndsi lokale n Mekke, si mbrojts t panteonit pagan dhe si fajdexhinj t pasur. Kur Muhammedi e liroi Mekken, ai i dha fund edhe idhujtaris s tyre edhe fajdes, t cilat u eklipsuan krejtsisht.


    Por ky eklips nuk do t zgjaste shum. Ai zgjati vetm nga lirimi i Mekkes n shkurt t vitit 630 deri n vdekjen e Muhammedit n qershor t vitit 632. Me perndimin nn horizonte t “diellit” t profetsis, edhe “ylli” i umajjadve filloi t lartsohej.
    Nuk do t ishte e sakt q fillimi i ringjalljes umajjade t barazohej me datn n t ciln Osmani u b Kalif dhe as me kohn kur Muavije e mori Kalifatin n duar. Data e vrtete e ringjalljes umajjade sht pikrisht 8 qershori i vitit 632, dita n t ciln vdiq Muhammedi, Profeti i Islamit.


    Por ’sht ndrlidhja mes vdekjes s Muhammedit dhe ringjalljes s umajjadve?


    Si u tha edhe m sipr, Muhammedi ishte prgjegjs pr eklipsin e fisit Umejje. Por sapo vdiq ai, ata u rikthyen nga eklipsi, ndonse jo me forcat e tyre. Ebu Bekri dhe Umari, sunduesit e ri t shtetit q Muhammedi e kishte themeluar, e ngritn fisin Umejje nga eklipsi dhe anonimiteti i tyre dhe i vendosn ata si nj forc n peisazhin politik t Islamit.
    Fisi Umejje u ringjall me nj qllim t vendosur: t krkonte hakmarrje nga Muhammedi dhe nga Aliu ose nga pasardhsit e tyre. Pranimi i Islamit nga ana e umajjadve dhe dshtimi i tyre pr ta shkatrruar at, ishin vetm nj dshmi e fleksibilitetit t tyre. Ata kuptuan se prballja frontale me Islamin kishte marr fund dhe se kishte ardhur koha q t provonin ndonj gj t re. Dhe kt do ta bnin. Strategjia e tyre ishte q t infiltroheshin n rradht e besimtarve, t maskuar si musliman, pr t’i par ngjarjet nga brenda dhe m pas, pr ta goditur Islamin n nj ast t volitshm.


    asti i volitshm erdhi menjher pas vdekjes s Muhammedit. M sipr e kemi prmendur ofertn q Ebu Sufjani ia bri Aliut pr t’i mbushur rrugt e Medines me ushtar t gatshm pr t vdekur pr Aliun, me kusht q ta sfidonte qeverin e Sakifes.


    Ebu Sufjani dshiroi ta godiste srish Islamin por goditja e tij shkoi huq. Ai ishte prpjekur t bashkpunonte me Aliun, mbrojtsin e Islamit, dhe kishte dshtuar. Ky i fundit ishte m i kujdesshm se kurr. Por Ebu Sufjani nuk u dshprua nga ky dshtim. Ai pa se mund t’i afronte me veten prijsit e qeveris s Sakifes, t cilt do ta mirprisnin nj gj t till m shum se Aliu. Ai e bri kt dhe ata e pranuan kt afrim.


    Gjat Kalifatit t patronve t tyre, Ebu Bekrit dhe Umarit, fisi Umejje heshturazi e konsolidoi pozitn e tij. Ata nuk u prpoqn t bnin zhurm ose t dukeshin hapur. Koha akoma s’kishte ardhur pr t br nj sulm kundr Islamit. Andaj, ata mbetn n prapavij. Por kur Osmani u b Kalif, ata e pan se kishte ardhur koha pr t hequr dor nga kujdesi dhe fshehja. Pas ksaj, ata erdhn mbi perandorin islame si vampir t etur, t gatshm t gllabrojn gjithka. Osmani i liroi nga detyra t gjith guvernatort e Ebu Bekrit dhe Umarit dhe postet e zbrazura i mbushi me familjart e tij. Ai gjithashtu ua fali umajjadve tokat m pjellore dhe kullotat m t mira, bashk me shum ar dhe argjend nga thesari shtetror.


    N vitin 656, Aliu e mori n duar pushtetin. Ai i liroi nga detyra guvernatort q e plakisnin shtetin dhe u urdhroi umajjadve q t’ia kthenin Shtetit t gjitha tokat, pronat dhe kullotat q i kishin marr n mnyr ilegale.


    Por umajjadt nuk kishin ndrmend t hiqnin dor nga kto gjra. Ata e bn t qart se do t’i mbanin aq sa t ishte e mundur pozitat e tyre t vjetra dhe privilegjet. Dhe nse Aliu akoma dshironte t’ua merrte, do t duhej ta bnte kt me forc.
    Aliu e dinte se do t prballej me shum rezistenc nse fillonte ta shprndante n mnyr t barabart pasurin. Por ai e vendosi detyrimin e tij ndaj Zotit dhe ndaj shoqris muslimane para dshirave dhe mosplqimeve t klasave t privilegjuara t tokave t Islamit. Ai nuk pati zgjedhje tjetr dhe ishte i detyruar t’i shkatrronte bastionet e privilegjeve, pavarsisht pasojave q do t sillte kjo gj. N kt drejtim, nuk kishte aspak hapsir pr kompromis.


    Presidenti Jimmy Carter



    Kjo s’sht pun pr frikacakt sepse do t prballet me kundrshtime t ashpra nga ata q tani gzojn privilegje t veanta, ata q preferojn t punojn n errsir dhe pasuria e t cilve rrezikohet. (“Pse jo m i miri?” fq.148; botim i vitit 1975)


    Talhaja dhe Zubejri ishin jasht barazimeve ushtarake dhe prballja e re e Aliut do t ishte me umajjadt, armiqt e kahmotshm dhe sabotues t Islamit. Kjo prballje ishte dshmi e suksesit t Umarit n polarizimin e shoqris arabe ndrmjet armiqve t shumt dhe miqve t pakt t familjes s Muhammedit, t Drguarit t Zotit.


    Sfida e umajjadve kundr Aliut ishte manifestimi i reagimit t paganizmit kundr Islamit. Pr nj koh t gjat, urrejtja e fisit Umejje kundr Islamit dhe fisit Hashim ishte djegur “pa tym”, derisa Aliu t vinte n pushtet dhe kjo urrejtje t kthehej n nj flak q e rrezikonte, si thot Toynbee, “shtpin q ndrtoi Muhammedi”.


    Pas betejs s Basrs, t gjith pjestart e fisit Umejje ishin rradhitur pas Muavijes, guvernatorit t Siris. Ai ishte udhheqsi i tyre dhe udhheqsi i opozits pagane kundr Islamit. N luftn e tij kundr Aliut, ai u ndihmua dhe u strehua nga Amr bin Asi. Amri nuk ishte umajjad por interesat e prbashkta e kishin afruar at me Muavijen. N vijim do t japim nga nj prshkrim t ktyre dy armiqve t Aliut, me far lexuesi do t njihet m mir me arsyet e kundrshtimeve t tyre t ashpra.

    Vazhdon...

  4. #24
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    Muavije ibn Ebu Sufjani


    Muavije ishte djali i Hinds dhe i Ebu Sufjanit, i cili ishte burri i saj i tret. Ajo ishte ndr armiqt m t ashpr t Islamit, t Profetit dhe t familjes s tij. N betejn e Bedrit, babai i saj Utbeja ishte vrar nga Hamza. Djali i saj i madh Hanzalaja, vllai i saj Velidi dhe daja i saj Shaiba ishin vrar nga Aliu. Pikrisht pr kt, ajo u betua se do t’ua pinte gjakun atyre. (“Sirat’un-Nebi” nga M.Shibli Nomani, vll.1, fq.370; botuar n Azamgarh, Indi)


    N betejn e Uhudit, ajo e preu barkun e Hamzs, ia nxorri mlin dhe e hngri at, duke u br e famshme q ather me emrin “ngrnsja e mlis”.


    Dhe nse Muavije ishte djali i Hinds, ai ishte gjithashtu edhe babai i Jezidit, “kasapit” t Qerbelas, i cili i tmerroi dhe i masakroi niprit dhe strniprit e t Drguarit t Zotit. Njri nga shokt e Profetit, i cili iu betua pr besnikri Jezidit si Kalif, ishte edhe Abdullahu, djali i Umar ibn el-Hattabit. Ai ishte njri nga “spektatort” e ksaj masakre, n t ciln faqet e historis s Islamit u lagn me gjakun m t shenjt t njerzimit.


    Jezidi sht i famshm me nj pedigre “t dalluar” pr armiqsit ndaj fisit Hashim.


    Kur Profeti e pushtoi Mekken n vitin 630, Ebu Sufjani, Hinda dhe djali i tyre Muavijeja, bashk me pjestart e tjer t fisit Umejje, e pranuan Islamin. Xhelaleddin Sujutiu, n faqen 135 t librit “Historia e Kalifve”, shkruan:
    Muavije e pranoi Islamin bashk me babain e tij Ebu Sufjanin, ditn q Mekkeja u lirua. Ata ishin t pranishm n betejn e Hunejnit dhe ishin “mualefetul kulub”


    Disa historian thon se pas lirimit t Mekkes, Profeti e emroi Muavijen si njrin nga sekretart e tij. Si sekretar, ai mbase shkroi disa letra t Profetit.


    Si n Mekke ashtu edhe n Medine, Profeti krijoi “vllazri” ndrmjet muslimanve. Si rezultat, edhe Muavijes i caktoi nj vlla.


    Muhammed ibn Is’hak



    I Drguari krijoi vllazri ndrmjet Muavije ibn Ebu Sufjanit dhe el-Huttatit. Ai e bri kt ndrmjet disa shokve t tij, pr shembull Ebu Bekrin e kishte vllazruar me Umarin, Osmanin me Abdurrahman bin Aufin, Talhan me Zubejrin, Ebu Dherrin me Mikdadin dhe Muavije ibn Ebu Sufjanin me el-Huttat bin Jezid el-Muxhashiut. El-Huttati vdiq n prani t Muavijes dhe gjat Kalifati t tij. Duke u mbshtetur n kt “vllazri”, Muavije e mori mbi vete gjith pasurin e tij. El-Farazdaku i tha Muavijes:
    “Babai yt dhe daja im, o Muavije, na ka ln trashgimi
    Q ta trashgojn t afrmit e tij.
    Si i lakmohesh pasuris s Huttatit
    Kur ende pronat e Harbit t shkrihen mbi duar? (“Jeta e t Drguarit t Zotit”)


    Si kemi shpjeguar m sipr, Ebu Bekri e emroi Jezid bin Ebu Sufjanin si njrin nga gjeneralt e tij n ekspeditn siriane. Siria u pushtua pas vdekjes s Ebu Bekrit, gjegjsisht gjat Kalifatit t Umarit. Ky i fundit e bri Jezidin guvernator t Siris. Megjithat, n vitin 639, Siria dhe Palestina u prfshin nga murtaja q shkaktoi mijra viktima, ndr t cilt edhe Jezid ibn Ebu Sufjani dhe Ubejdullah ibn el-Xherrahu. Pas vdekjes s Jezidit, Umari e emroi vllain e tij t vogl Muavijen, si guvernator t ri.


    Sir John Glubb



    N Hixhaz pati nj thatsir t madhe n vitin 639. Prve thatsis, viti 639 e solli edhe murtajn n Siri dhe n Palestin. Shum arab vdiqn dhe mijra njerz u strehuan n shkrettir pr t shptuar nga qytetet e infektuara. Para se t mbaronte ky emigrim drejt shkrettirs, vet komandanti i trupave, Ebu Ubejdeja, vdiq. Ai u varros n luginn e Jordanit. Edhe Jezid ibn Ebu Sufjani, i cili kishte patur nj rol t rndsishm si komandant n ekspeditn siriane, vdiq nga murtaja.
    Kalifi sypatrembur vendosi ta vizitonte vet Sirin, q ta riorganizonte administratn pas humbjes t kaq shum udhheqsve. Aq vdekjeprurse ishte murtaja n mesin e arabve, prej t cilve thuhet se vdiqn 25 mij vet, sa ekzistonte frika se Bizanti mund t prpiqej ta ripushtonte Sirin.
    N vend t Ebu Ubejdes dhe t Jezid ibn Ebu sufjanit, Muavije ibn Ebu Sufjani u emrua guvernator i Siris. (“Pushtimet e mdha arabe”, fq.214; botim i vitit 1967)


    N pjesn e mbetur t Kalifatit t tij, Muavije ibn Ebu Sufjani mbeti guvernator i Umarit n Siri. Kur Osmani e zvendsoi Umarin si Kalif, edhe ai e konfirmoi Muavijen si guvernator. Muavije ndoqi nj politike t tolerancs fetare ndaj t krishterve t Siris dhe me shum kujdes i “kultivoi” siriant q t bhej mjaft i dashur tek ta.


    Francesco Gabrieli



    Djali i Ebu Sufjanit ishte emruar nga Umari si guvernator i Siris, n pushtimin e t cils kishte marr pjes nn urdhrat e t vllait Jezidit. Njzet vite sundimi n kt provinc ia kishin siguruar prkrahjen e elementit t fuqishm arab n kt krahin. (“Arabt: nj histori e prmbledhur”, fq.74; botim i vitit 1963)


    Gjat Kalifateve t Umarit dhe t Osmanit, ai e ktheu Sirin n nj kshtjell t tij dhe e bri veten t paprekshm.


    E. A. Belyaev



    Edhe gjat kohs kur ishte vetm guvernator i Siris, Muavije krijoi nj baz t fort materiale pr veten, pr familjart e tij dhe pr klasn ushtarake, duke u br nj feudal i vrtet nprmjet konfiskimit t tokave t ndryshme. Kalifi umajjad Muavije kishte krijuar themele shum m t forta ekonomike dhe forca shum m t besueshme ushtarake sesa kundrshtart e tij. Ai ishte br guvernatori i gjithfuqishm i Siris s pasur dhe t civilizuar q n ditt e Umarit dhe duke qen se kaloi njzet vite n kt post, u njoh si prijsi i aristokracis fisnore arabe n Siri. (“Arabt, Islami dhe Kalifati arab n Mesjet”, botim i vitit 1969)


    Pikrisht n kt mnyr, Muavijeja, feniksi politik i arabve, u ngrit nga hiri i nj prpjekjeje t dshtuar pr ta rikthyer paganizmin dhe u b fillimisht armiku kryesor i Aliut, pasardhsit legjitim t Profetit dhe m pas, e mori mbi vete edhe vet titullin e pasardhst t Profetit.


    Muavije ishte nj njeri i risive. Ai e ktheu Kalifatin n monarki dhe mburrej haptazi se ishte “mbreti i par i arabve”. Dhe kuptohet se monarkia do t ishte e trashgueshme pikrisht n familjen e tij. Andaj, ai e emroi t birin Jezidin si pasardhs t vetin. Edhe ata musliman q e kishin mbyllur njrin sy para krimeve t tija, nuk ishin t knaqur me kt lvizje. Emrimi i Jezidit si Kalif ishte nj thyerje e hapur e premtimit q ia kishte dhn Hasan ibn Aliut, se nuk do t emronte nj pasardhs t vetin. Por Muavije nuk ishte nj njeri q do t kufizohej nga premtimet e tija ose nga ndonj kod etik. Etika ishte viktima e par n duart e tija. Megjithat, Muavije e kishte t qart se muslimant nuk do ta pranonin vullnetarisht Jezidin si Kalif t tyre. Andaj, ai fillimisht e heshti me ar dhe argjend do lloj opozite. At q nuk arriti ta blente, e heshti me krcnime. Por n rastet kur nuk funksiononte asnjra nga kto dy metoda, ai e prdorte nj arm t fsheht q kurr nuk dshtonte: helmin. N historin e Islamit, ai sht njri nga pionert n prdorimin e helmit pr t’i eliminuar kundrshtart e tij. Duke ndjer se Hasan bin Aliu do ta kundrshtonte emrimin e Jezidit, ai e orkestroi vdekjen e ktij t fundit. Mesudiu, historiani i famshm, shkruan:


    “Muavije i oi fjal Xhodah bint Eshathit, gruas s Hasanit, se sikur ta vriste t shoqin, ai do t’i jepte 100,000 dirhem dhe do ta martonte me t birin Jezidin.“


    Tek Xhodah, Muavije e zgjoi ambicjen pr t’u br mbretresh dhe pasi ia drgoi helmin, si ishin marr vesh, ajo ia dha at t shoqit, i cili vdiq. Muavije e shprbleu me 100,000 dirhem por nuk e mbajti premtimin pr ta martuar me Jezidin, duke i thn: “E dua tim bir”.
    Edhe Abdurrahman bin Halid bin Velidi, nj ish-guvernator i Emess, u eliminua n t njejtn mnyr t heshtur. Nj dit Muavijes shkoi n Emes, hyri n xhami dhe duke u folur njerzve, tha:



    “Un jam plakur tashm dhe nuk jam larg nga vdekja. Andaj kam dshir ta emroj dik si sundues tuajin.”



    Ai fshehurazi shpresonte q populli, pr ta knaqur at, t’ia sugjeronte Jezidin si Kalif t ardhshm. Por askush nuk kishte nj mendim t till. Prkundrazi, populli e donte mjaft Abdurrahman bin Halid bin Velidin dhe e dha emrin e tij si nj kandidat pr Kalif t ardhshm t muslimanve. Muavije e fshehu dshprimin e tij dhe u kthye n Damask. Popullariteti i Abdurrahmanit e trembte dhe shum shpejt filloi ta shihte si nj rival potencial pr fronin e tij. Andaj, vendosi q ta “siguronte” fronin pr t birin Jezidin. Pak koh m pas, Abdurrahamani u smur dhe ra n shtrat. Muavije e bindi mjekun e Abdurrahmanit q t’i hidhte helm n ilaet e tija dhe t’ia jepte pr t’i pir. N rast se e bnte kt, Muavije i premtoi se do ta shprblente me t ardhurat vjetore t qytetit. Mjeku u pajtua dhe ia dha Abdurrahmanit “ilain”n fjal, i cili e pati ndikimin e vet dhe e vrau. (marr nga Isti’aab, vll.2, fq.401)
    Pas vdekjes s Osmanit, shumica e muslimanve e njohn Aliun si sunduesin e ri t perandoris muslimane. Por kishte edhe disa q nuk e njohn si t till dhe kuptohet, Muavije ishte njri prej tyre.
    Ahmed ibn Daud Dinavari, nj historian arab, shkruan:



    “Shoqria muslimane e njohu Aliun si sundues suprem t Islamit por Muavije dhe pjesa tjetr e fisit Umejje, baza e t cilve ishte Siria, nuk e bn kt.”



    Aliu i drgoi Muavijes nj lajmtar pr t’i krkuar betim pr besnikri. Por n vend q t’i prgjigjej, Muavije e mbajti peng lajmtarin n pallatin e tij dhe e ftoi Amr bin Asin nga Palestina pr t’u “kshilluar” me t. Qllimi i tij i vrtet ishte q ta fitonte prkrahjen e Amrit.


    Amr bin As



    Asokohe Amr bin Asi ishte duke jetuar n Palestin dhe duke e vzhguar skenn politike prej anash. Ai u mrekullua nga ftesa e Muavijes dhe veproi menjher pr ta shfrytzuar rastin. Por prkrahja e tij do t kishte nj mim dhe ky mim s’ishte tjetr vese sundimi i Egjiptit.
    Pr Muavijen, mimi ishte tepr i lart por pas nj kohe, vendosi t’ia paguante kt mim n shkmbim t kshillave t Amrit dhe t shrbimeve t tija n luftn kundr Aliut, pasardhsit t t Drguarit t Zotit dhe sovranit t muslimanve. Muavije do ta emronte Amrin sundues t Egjiptit, nse ai arrinte ta merrte Egjiptin nga Aliu. Amr bin Asi ishte i destinuar pr t luajtur nj rol t rndsishm, pavarsisht se t lig, n historin e Islamit. Ai ishte nj njeri tejet i aft. Dshmi pr aftsin e tij sht pozita e lart q kishte patur gjat Kalifatit t Ebu Bekrit dhe m pas t Umarit. Megjithat, kishte nj njoll n lindjen e tij: ai kishte lindur si djali i nj “gruaje t flamurit” n Mekke.


    Edward Gibbon



    Lindja e Amrit ishte nderuese. Nna e tij, nj prostitut e famshme, s’ishte e sigurt se cili ishte babai n mesin e pes burrave nga Kurejshi. Por verifikimi i ngjashmris e solli n prfundimin se ai ishte fmija i Asit, m t moshuarit nga t dashurit e saj. (“Rnia dhe shkatrrimi i Perandoris Romake)


    Washington Irving



    Nga sulmuesit m t ashpr t Muhammedit ishte nj i ri i quajtur Amr, djali i nj kurtizane nga Mekkeja, e cila s’ishte m pak e famshme mes arabve se Phryneja dhe Aspasia n mesin e grekve dhe q n mesin e t dashurve t saj, kishte disa nga fisnikt m t famshm. Kur i lindi djali, ajo prmendi disa emra q mund t ishin baba potencial i fmijs. M pas, u shpall se fmija m s shumti i ngjante Asit, m t moshuarit nga adhuruesit e saj, me far emrit t Amrit iu shtua cilsimi “Ibn el-As” ose djali i Asit.
    Natyra ia fali dhuntit m t zgjedhura fmijs, si t donte ta shpaguante pr lindjen e tij t “njollosur”. Ndonse i ri, ai ishte njri nga poett m t famshm n Arabi. Ai e sulmonte Muhammedin me poezi t ndryshme tallse. (“Jeta e Muhammedit”)


    R.V.C. Bodley



    Dhe ishte Amr ibn el-Asi, djali i nj prostitute t bukur mekkase. T gjith mekkasit m t famshm kishin qen klient t saj dhe si pasoj, gjithkush, duke filluar nga Ebu Sufjani e posht, mund t ishte babai i Amrit. Ngase asnjri nuk mund t ishte i sigurt pr atsin, ai lehtsisht mund t quhej Amr ibn Ebi Leheb ose Amr ibn el-Abbas ose Amr ibn el-tjetrkushi nga paria mekkase. (“I Drguari”, New York, fq.73; botim i vitit 1946)


    Njher Kurejshi e kishte drguar Amrin si emisar n pallatin e mbretit abisinian pr ta krkuar rikthimin e muslimanve t arratisur nga Mekkeja dhe t strehuar n Abisini. Ky mision i tij prfundoi me dshtim.


    N vitin 629, Amri e pranoi Islamin. Pas konvertimit t tij, Profeti e drgoi disa her n krye t ndonj ekspedite ushtarake kundr fiseve pagane. Detyra e tij m e rndsishme n t gjall t Profetit ishte udhheqsia q iu dha n ekspeditn Dhat es-Salasil, n t ciln Amri u vendos n krye t 500 vetve, n mesin e t cilve edhe Ebu Bekri, Umar ibn el-Hattabi dhe Ebu Ubejde ibn el-Xherrahu. Ksaj rradhe, Amri pati sukses n misionin e tij.


    Amri ishte guvernatori i Umarit n Egjipt. Por kur Osmani u b Kalif, Amri u lirua nga detyra dhe u kthye n Medine, ku filloi t krijonte trazira. Ai ishte nj “specialist” n thurrjen e komploteve dhe n prhapjen e trazirave. T gjith kto talente ai i prdori kundr Osmanit, ndaj t cilit filloi nj sulm propagandistik. Ai mburrej haptazi se kishte arritur t’i nxiste edhe barinjt npr male q t ngriheshin pr ta vrar Osmanin dhe e vrteta sht se kjo mburrje e tij nuk ishte e kot. Osmani e kishte shtyr Amrin n nj anonimitet politik por ai nuk kishte ndrmend t qndronte i heshtur pr nj koh t gjat, teksa e shihte Osmanin q tallej me t dhe i imagjinonte familjart e Osmanit tek knaqeshin n Egjipt, nj provinc t ciln ai vet ua kishte shtuar tokave islame. Amri vendosi t vepronte.


    Humbja e pushtetit sht mbase prvoja m e dhimbshme pr nj njeri. Nj gj e till jo vetm q ia merr njeriut aftsin pr t’u dhn form ngjarjeve por ia merr edhe at vler simbolike t fituar fal zyrs dhe postit. Talhaja dhe Zubejri kurr nuk u kishin dhn trajt ngjarjeve. Ata bn nj prpjekje pr ta marr n duar Kalifatin nprmjet forcs por dshtuan. Kjo prpjekje jo vetm q ua morri jetn por edhe prestigjin q kishin. Amr bin Asi, n ann tjetr, kishte patur nj rol t rndsishm n ngjarje t rndsishme. Tani prnjher, Osmani e kishte br nj njeri anonim. Q nga ai ast, ndjenja e hakmarrjes u rrit gjith kohs brenda Amrit, bashk me dshirn pr ta shkatrruar burimin e zemrimit t tij: Osmanin.


    Shum shpejt, Medineja ishte gati pr t shprthyer. Q m hert, Amri kishte ndrtuar nj pallat pr veten e tij n Palestin. Pak para se Medineja t “shprthente” n trazira, ai u arratis nga qyteti dhe shkoi pr t jetuar n kt pallat. M pas, ai u ul dhe i vshtroi frytet e prpjekjeve t tija. Kur dgjoi se Osmani ishte vrar, Amri u gzua tej mase dhe filloi t mburrej hapur pr “suksesin” e tij.


    Aftsit dhe mendjemprehtsia e Amrit ishin prtej dyshimit. Duke u larguar nga Medineja n astin e duhur dhe duke u “trhequr” drejt Palestins, ai nuk shptoi vetm nga akuzat e mundshme n at koh por edhe nga gjykimi i historis.


    E vetmja gj q dinte Amri ishte se nuk mundej kurr ta merrte Aliun n ann e tij. Ata dy ishin njerz me stile dhe filozofi krejtsisht t papajtueshme me njra-tjetrn. Por e dinte se nj aleanc me Muavijen ishte m se e mundshme. Q t dy ishin oportunist t mrekullueshm dhe q t dy kishin dhn kontribut n vrasjen e Osmanit: njri duke i nxitur njerzit pr ta vrar dhe tjetri duke i mohuar do lloj ndihme. Tani q t dy ishin t etur pr t’i korrur frytet e suksesit t tyre.


    Kshtu, Amr bin Asi dhe Muavije ibn Ebu Sufjani, dy mjeshtr t komplotit, t intrigs, t mashtrimit, paradoksit, t gnjeshtrs por megjithat, t nj qllimi t njejt, krijuan nj aleanc pr ta prkrahur njri-tjerin kundr Ali ibn Ebu Talibit. Kur Muavije ia ofroi Amrit pozitn e krye-strategut politik n ekspeditn e tij, Amri nuk pranoi derisa nuk u sigurua pr nj shprblim tjetr. Ky shprblim do t ishte Egjipti.


    Duke marr msim nga “treshja” e Basrs, Amri e kshilloi Muavijen q ta niste ekspeditn me propagand kundr Aliut, duke e akuzuar at m vrasjen e Osmanit. Muavije menjher e pranoi kt sugjerim dhe e filloi sakaq “luftn e ftoht” kundr Aliut.
    N xhamin qendrore t Damaskut, flamuri i umajjadve valvitej prdit dhe pran tij, dy objekte t tjera rrinin varur. Njri ishte nj kmish e prgjakur, q thuhej se ishte kmisha t ciln Osmani e kishte veshur natn q u vra dhe objekti tjetr, ishin gishtat e prer t Nailes, gruas s Osmanit. Siriant ecnin prreth flamurit, duke vajtuar dhe duke e mallkuar Aliun, pjestart e fisit Hashim dhe duke u betuar se do t hakmerreshin pr vrasjen e Osmanit. Sejjid Abdul Kadir dhe Muhammed Shuxha’ud-Din, n veprn e tyre “Historia e Islamit”, thon se ky ishte fillimi i praktiks q m pas do t njihej me emrin “teberri”.


    Muavije dhe Amr bin As e futn Sirin n nj gjendje histerike, n t ciln do sirian filloi t ishte i mllefosur me Aliun dhe i etur pr gjakun e tij. Pas tre muajsh, lajmtari i Aliut u kthye srish n Kufe dhe raportoi se misioni i tij n Damask kishte dshtuar.
    Muavije kishte krkuar luft kundr Aliut. Por Aliu nuk dshironte luft sepse pr t, s’kishte gj m t urryer se kur muslimant vriteshin ndrmjet veti.


    Duke shpresuar n nj gjendje t pashpres dhe duke mos ln pas dore asnj prpjekje, Aliu i drgoi nj letr Muavijes. N t, ai nuk u prpoq t’i prkujtonte Muavijes se i Drguari i Zotit e kishte emruar si pasardhs t vetin dhe si sovran t muslimanve. E dinte se pr Muavijen, ky argument nuk ishte aspak binds. N vend t ktij argumenti, Aliu i dha nj argument q kishte mundsi ta “prekte” m shum Muavijen. Prmbajtja e letrs s tij sht si vijon:


    T ftoj q t’i bindesh Zotit dhe t Drguarit t Tij dhe t mos bsh ndonj gj kundr interesit t muslimanve. Ti e di se t njejtt njerz q ia shprehn besnikrin Ebu Bekrit dhe Umarit, ma kan shprehur besnikrin edhe mua tani. N kt shtje, s’ka vend pr diskutime. Ti e di se muhaxhirt dhe ensart e kan zgjedhur Kalifin n t kaluarn dhe tani po ata m kan zgjedhur mua pr Kalif. Edhe muslimant e tjer m jan betuar pr besnikri. Andaj edhe ti duhet ta bsh t njejtn. Ti ke prhapur shum trazira dhe gnjeshtra n emr t hakmarrjes pr gjakun e Osmanit, ndonse e di mir se kush e derdhi gjakun e tij. Pasi t ma shprehsh besnikrin, eja tek un dhe hape shtjen e vrasjes s Osmanit. M pas, un do t gjykoj sipas Librit t Zotit dhe sipas tradits t t Drguarit, q t mund t ndahet e vrteta nga gnjeshtra.


    Por Muavije nuk kishte ndrmend t hiqte dor nga ambicjet e tija. Ai besonte se e vetmja gj q mund ta pengonte realizimin e ambicjeve t tija ishte paqja. Andaj, ai tregohej po aq “alergjik” ndaj paqes, sa ’kishte qen “treshja” e Basrs m par. Prgjigja e tij ndaj thirrjeve pr paqe t Aliut, ishte lufta.


    Nga pikpamja e Muavijes, klithma pr hakmarrje pr gjakun e Osmanit ishte nj mjet i shklqyeshm pr ta luftuar Aliun. Ai derdhi shum lot krokodili pr Osmanin por me sjelljet e tija, si para vrasjes s Osmanit ashtu edhe m pas, ai tregoi qart se nuk i interesonte fare Osmani. Ai formoi nj ushtri prej 80 mij vetsh pr t luftuar kundr Aliut por nuk arriti t drgonte disa dhjetra ushtar n Medine pr ta penguar rrethimin e shtpis s Osmanit dhe pr t’ia shptuar jetn n kt mnyr.


    Pr Osmanin mbase do t kishte qen nj ndjenj e keqe q t dij se do t vinte nj dit kur kritikt e tij do t bheshin adhuruesit e tij m t mdhenj dhe kur armiqt do ta mbronin kauzn e tij (pasi t kishte vdekur). Ai kishte shum kritik n Medine, n mesin e t cilve ishin Aisheja, Talhaja dhe Zubejri. Por kritiku m i zshm n mesin e kritikve t tij, si shprehm m sipr, ishte pikrisht Amr bin Asi. Ai madje, mund t ket qen edhe autori i vrtet i vrasjes s Osmanit. Por n nj kthim ironik t fatit, pikrisht Amr bin Asi po marshonte tani n krye t ushtris siriane, pr t krkuar pikrisht nga Aliu “hakmarrje” pr vrasjen e Osmanit.


    Njsoj si Talhaja dhe Zubejri, pararendsit e tij n punn e hakmarrjes, edhe Amri sht nj tem e mrekullueshme pr studimin e “metamorfozs” s nj karakteri dhe t shndrrimit ironik t nj personi. Ai ishte nj figur komplekse, enigmatike dhe e ndryshueshme, e vshtir pr t’u analizuar dhe pr t’u klasifikuar qart.


    Njra nga arsyet prse Muavije kishte filluar nj luft nervash kundr Aliut ishte q ta detyronte at t’i dnonte t gjith njerzit q kishin ardhur n Medine pr t protestuar kundr Osmanit. Nj strategji e tille, po t ndiqej nga Aliu, do t shkaktonte nj luft t pafundme. Por Aliu nuk do t ndiqte nj politik shtypjeje dhe n dshprim t plot t Muavijes, do t vijonte me prpjekjet e tija pr t’i bindur njerzit. Ky komplot i Muavijes kishte dshtuar.


    Muavije ia krkoi Aliut t njejtn q ia kishte krkuar edhe “treshja” e Basrs m par: q t’ia dorzonte ata njerz t pacaktuar, t cilt n mnyr t drejtprdrejt ose t trthort kishin marr pjes n vrasjen e Osmanit. Megjithat, kjo krkes na sjell tek disa pyetje shum fundamentale:


    1. A ka t drejt guvernatori i nj province t’i krkoje pushtetit legjitim qendror q atij t’ia dorzoj njerzit e dyshimt pr nj vrasje, ndonse vrasja s’kishte ndodhur n provincn e guvernatorit n fjal? Dhe a ka t drejt nj guvernator i till ta krcnoj pushtetin qendror me luft, nse pushteti qendror nuk i plotson krkesat e tija?


    2. Muavije nuk ishte as trashgimtar dhe as familjar i afrt i Osmanit. Ai ishte thjesht nj familjar i largt nga i njejti fis me Osmanin. A ka shembuj n histori kur n n rastin e nj vrasjeje, n vend t familjarve m t afrt t nj personi, nj familjar i largt t’i krkoj qeverisjes qendrore q t’i dorzoj atij qindra ose mijra vet t dyshimt pr pjesmarrje n vrasjen n fjal? A mund nj njeri ta marr ligjin n duart e veta? A guxon pushteti qendror i nj shteti t lejoj q secili qytetar t bhet gjykats n vete? Po t jet kshtu, far autoriteti i mbetet pushtetit qendror dhe ’do t mbetet nga ligji dhe rendi?


    3. Muavijeja pati nj letrkmbim t gjat me Aliun. N njrn nga letrat e tija, ai shkruan:


    “Ne do t’i krkojm vrassit e Osmanit n do cep t bots dhe do t’i vrasim t gjith. S’kemi pr t pushuar derisa nuk i vrasim t gjith ata ose derisa ne vet nuk vdesim.”


    ’vendosmri pr t’u admiruar!!! Por kur vet Muavije u b Kalif, a u prcoll vall n vepra kjo vendosmri e tija?


    Pas abdikimit t Hasan ibn Aliut nga froni n vitin 661, Muavije u b sunduesi i muslimanve dhe t gjith njerzit e dyshuar pr vrasjen e Osmanit jetonin nn sundimin e tij. A e arrestoi vall ndonjrin prej tyre? A ekzekutoi dik pr kt vrasje? A hapi ndonj hetim zyrtar pr vrasjen e Osmanit? Jo! Ambicja e tij ishte thjesht marrja e Kalifatit. Pasi e arriti at, vrasja e Osmanit u harrua.


    E vrteta sht se vet Muavije dshironte q Osmani t vritej. Shpresa e tij ishte se pas vdekjes s Osmanit, do t kishte kaos gjithkah dhe kjo do t’i mundsonte atij hapsir pr t manovruar m leht dhe pr ta marr n dor pushtetin. Kur ia krkonte Aliut vrassit e Osmanit, Muavije e dinte mir se ata ishin shprndar npr Hixhaz, Irak dhe Egjipt dhe se ishte e pamundur t vriteshin q t gjith. Por edhe sikur t ishte e mundur nj gj e till, nuk do t ishte fare e drejt q qindra njerz t vriteshin pr vrasjen e nj njeriu t vetm.


    Krkimi i hakmarrjes pr nj vrasje i takon trashgimtarit t viktims, me ’rast krkimi i drejtsis bhet nj detyr e qeverisjes qendrore. Muavije nuk ishte as trashgimtari i Osmanit dhe as prijsi i muslimanve. Ai nuk ishte trashgimtar i Osmanit, m shum se ’ishte Aisheja, Talhaja ose Zubejri. Interesi i vetm i tij dhe i atyre ishte marrja e Kalifatit.


    Ngase nuk kishte arritur t vepronte n koh pr ta shptuar Osmanin, Muavije do ta shfrytzonte rastin pr t dshmuar se ishte nj gjakmarrs i sinqert pr vrasjen e Osmanit. Kur tre “gjakmarrsit” e tjer, Aisheja, Talhaja dhe Zubejri e sfiduan Aliun, Muavije do t duhej t’u kishte ndihmuar. N fund t fundit, t gjith e kishin t njejtin qllim. Vrasja e Osmanit e kishte ngjallur tek t gjith dshirn pr gjakmarrje. Uniteti i qllimit do t duhej t kishte krijuar nj lidhje t fort ndrmjet tyre. Por t njejtat arsye q e penguan Muavijen nga shkuarja n Medine pr ta shptuar Osmanin, nuk do t’i lejonin atij t shkonte n Basra pr t’i prkrahur aleatt e tij “shpirtror”.


    Pretendimi se Muavije nuk interesohej fare pr Osmanin, qoft i gjall ose i vdekur, prforcohet akoma m shum nga prgjigja q ai ia dha vajzs s Osmanit. Kur u b Kalif, ai shkoi n Medine dhe e vizitoi familjen e Osmanit, bija e t cilit, n mnyr ironike e pyeti n e mbante mend akoma at deklaratn e tij aq shum t prmendur se kishte krkuar hakmarrje pr vrassit e babait t saj.
    Prgjigja e Muavijes ishte si vijon:


    Arrita t sjell paqe n shtet pas shum trazirave dhe ti duhet t jesh e lumtur q ke qen e bija e nj Kalifi dhe mbesa e nj Kalifi tjetr. Por nse tani pr hatrin tnd do t filloja me arrestimin dhe me vrasjen e vrassve t babait tnd, ather paqja do t zhdukej srish. Dhe po t zhdukej, un mund ta humbas fuqin q e fitova me aq mund dhe nse ajo ndodh, ti do t biesh n statusin e nj gruaje t rndomt. (“Ikd’ul Farid”)


    Muavijeja, pragmatisti i pandreqshm, gjithnj ishte i aft pr t gjetur nj prgjigje. Pr t, t gjitha mjetet ishin t drejta prderisa i mundsonin t’ia arrinte qllimit. Nuk kishte nj gj q s’do ta kishte br pr t qen Kalif i muslimanve. N t vrtet, ai do t shkonte aq larg sa t bhej vazal i nj fuqie jomuslimane, vetm e vetm q t mund t luftonte kundr pasardhsit legjitim t t Drguarit t Zotit. Duke e br kt, ai po mbillte nj politike q do t linte gjurm n rrnjt e Islamit.


    Sir John Glubb



    Q t mund t ishte i lir pr t luftuar me rivalin e tij (Aliun), Muavije bri nj marrveshje paqeje me Bizantin, sipas t cils do t duhej t’i paguante nj tatim vjetor Perandorit. (“Pushtimet e mdha arabe”, fq.338; botim i vitit 1967)


    D.M. Dunlop



    Para se Muavije ta merrte Kalifatin, teksa akoma pas Siffinit, konfrontimet me Aliun vazhdonin, ai e siguroi kufirin e tij verior duke br marrveshje paqeje me Bizantin, sipas t cils pajtohej t’i paguante nj tatim Perandorit Konstantin II. N vitin 678, kur po afrohej fundi i Kalifatit t tij, pas dshtimit t sulmit t madh arab kundr Konstantinopolit n t ashtuquajturn “Luft t shtat viteve” dhe pas nj sulmi t mardaitve n kufirin e tij verior, Muavije srish pranoi t’i paguante tatime Bizantit, ksaj rradhe Konstantinit IV. M pas, ushtrit bizantine do ta sulmonin Sirin dhe do ta rimerrnin Antiokun dhe Aleppon. (“Civilizimi arab deri n vitin 1500”, botim i vitit 1971)


    “Statusi” i ri q Muavije e fitoi si vazal i perandorit bizantin, i lejonte atij t luftonte m lehtsisht kundr Ali ibn Ebu Talibit, pasardhsit t t Drguarit t Zotit. Ai luftoi kundr Prijsit t Besimtarve, kundr veteranve t Bedrit, kundr sahabeve t “Pems s besnikris”, kundr muhaxhirve dhe ensarve, duke qen nn mbrojtjen e t krishterve t Perandoris Lindore Romake.
    Por pr Muavijen, nuk duhej domosdo t bhej fjal pr kurorn dhe pr fronin q t mund t ishte “fleksibl”. Ai mund t ishte fleksibl edhe n shtje m t vogla. Pr shembull ai kishte nj lidhje tejet sentimentale me paran dhe besonte se pr ta fituar at, rreptsia e “dal mode” e principeve islame nuk ishte dhe aq e nevojshme. Ajo q ishte me rndsi ishte t fitoje para. Tashm e kemi prcjellur rrfimin e Ibn Is’hakut, biografit t Profetit, n lidhje me sekuestrimin nga ana e Muavijes t pronave t el-Huttat bin Jezid el-Muxhashiut, “vllait” t tij. Kjo “vllazri” e tyre ishte e dobishme vetm pr Muavijen. Pr t’i mbushur xhepat e tij, Muavije do t shiste edhe idhuj. Muavije, pasardhsi i Ebu Bekrit, i Umarit dhe i Osmanit, mund t bhej edhe nj tregtar idhujsh po ta dinte se kjo gj do t’i sillte para.


    Sir John Glubb



    Sicilia u plakit disa her nga flotat arabe gjat sundimit t Muavijes. Nj rrfim interesant prcjell se n nj rast, plakitsit solln me vete edhe disa “idhuj” prej ari dhe argjendi, t stolisur me perla. sht interesant ndryshimi i mentalitetit arab, ku Kalifi, n vend q t urdhronte t shkatrroheshin idhuj t till, urdhronte q ato t drgoheshin n Indi, ku mund t shiteshin pr m tepr para. (“Pushtimet e mdha arabe”, fq.355, botim i vitit 1967)


    Shitja e idhujve nga Muavije ibn Ebu Sufjani ishte pa dyshim nj “defekt” atavist i umajjadve. N parim, kto veprime t tija nuk ishin t prira nga vlerat e shpallura (islame) por nga vlerat nostalgjike (pagane), karakteristike pr emrin dhe pr gjakun e umajjadve. Mbase n nnvetdijn e tij, Muavije po e krkonte “Injorancn e humbur” t dinastis s tij. Ai ishte nj reflektim dhe njherit edhe trajtsues i “Xhahilijjetit” (Injorancs) post-islamike. Sfida kundr Aliut, pra, nuk ishte nj sfid thjesht ose kryesisht fizike por nj sfid metafizike. N kt prballje, Islami si nj forc morale, u prball me rrezikun m t madh t mishruar tek Muavijeja dhe umajjadt e tjer.

    Vazhdon...

  5. #25
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    63. Beteja e Siffinit


    Pr ta bindur Muavijen q t mos luftonte kundr muslimanve, Aliu i prdori t njejtat argumente q i kishte prdorur me Aishen, Talhan dhe Zubejrin. Por rezultati ishte i njejt edhe n kt rast. N perceptimin e armiqve t tij, paqja mundej vetm t’i komplikonte problemete tashm t komplikuara t toks s Islamit. Pr ta, zgjidhja e vetme pr problemet ishte lufta.


    Por ksaj rradhe, Aliu prballej me nj armik q ishte m dinak, m djallzor dhe m i rrezikshm se “treshja” Aishe-Talha-Zubejr. N t vrtet, Muavije ishte aq dinak, sa Talhaja dhe Zubejri mund t konsideroheshin amator politik pran tij.


    N Basra, grupi rebel ishte nj koalicion me interesa t ndryshme q mbahej bashk vetm nga urrejtja q t gjith e kishin ndaj Aliut. Atyre u mungonte nj qllim i prbashkt. Aisheja po luftonte pr ta br Kalif nipin e saj, Abdullah ibn Zubejrin. Por Talhaja dhe Zubejri s’kishin ndrmend ta dgjonin at n kt shtje sepse vet dshironin t ishin Kalif. Andaj, koalicioni i tyre ishte shum larg t qenit nj koalicion ku t gjith ishin pr secilin dhe ku secili ishte pr t gjith.


    Treshja e Basrs ishte e prar me sugjerimet e ndryshme por Muavije nuk ishte i till. Ai i krkonte kshilla Amr bin Asit por vet i merrte t gjith vendimet. N ann tjetr, Aliu prpiqej pr ta ruajtur unitetin e shoqris muslimane, e cila po krcnohej nga tensione dhe trazira t reja gjith kohs. Pr fat t keq, armiqt e tij nuk mrziteshin pr kto gjra. Interesi i tyre i vetm ishte q ta shkatrronin unitetin dhe ksaj ia doln mban.


    N pranver t vitit 657, Muavije u nis nga Damasku pr n Irak me nj ushtri. Ai e kaloi kufirin e Siris dhe ndaloi n nj fshat t quajtur Siffin, n breg t lumit Eufrat. Veprimi i par i tij ishte q t’i okuponte burimet e ujit.


    Pasi e mori lajmin e nisjes s ushtris siriane, Aliu e emroi Akaba ibn Amr Ensariun si guverntor t Kufes, e thirri Ibn Abbasin nga Basra q t’i bashkangjitej dhe m pas u nis drejt Siffinit n prill t vitit 657.


    “Shtatdhjet veteran t betejs s Bedrit dhe 250 sahabe t Pems s Besnikris marshuan nn flamurin e Aliut, prgjat bregut t Eufratit, derisa arritn n Siffin” (“El-Mustadrak”, vll.3)


    Pas arritjes n Siffin, ushtria e Aliut pa se ushtria armike i kishte marr nn kontroll burimet e ujit. Aliu e drgoi Sa’sa ibn Sauhanin, nj shok t Profetit, pr t’i krkuar Muavijes q t’i hiqte ushtart nga burimet, q gjithkush t mund ta prdorte ujin lirisht. Si mund t pritet, Muavije nuk e pranoi kt. Pas ksaj, Aliu u urdhroi trupave t tija q t’i merrnin me forc burimet. Trupat e tij i przun trupat siriane dhe i morn nn kontroll burimet. At ast filloi paniku dhe shqetsimi n kampin e Muavijes. Hija e vdekjes nga etja filloi t dukej n horizont. Por Amr bin Asi e siguroi se Aliu nuk do t’ia mohonte ujin askujt.


    Siriant nuk kishin mundsi t merrnin uj. Gjeneralt e Aliut ishin t mendimit se duhet t’ia kthenin Muavijes n t njejtn mnyr si kishte vepruar ai. S’kishte gj m t leht se t’i lije siriant t vdisnin nga etja. Por Aliu i qortoi butsisht pr dshirn e tyre pr ta imituar nj shembull t cilin vet e patn kritikuar m par dhe u tha:


    “Lumi i takon Zotit. Askush nuk mund t’ia ndaloj ujin nj tjetri dhe gjithkush mund t marr aq sa t doj.”


    N muajin Dhilhixhxhe (muaji i fundit sipas kalendarit islamik) t vitit 36 pas Hixhrit pati disa konfrontime t vogla q vazhduan n mnyr sporadike. Me hyrjen e muajit Muharrem (muaji i par i vitit hixhri), luftimet u shtyn pr nj muaj. Gjat ktij muaji t paqes, Aliu srish filloi me prpjekjet e tija pr ta zgjidhur problemin nprmjet negociatave ose pr t gjetur nj zgjidhje q nuk do t lejonte luft ndrmjet muslimanve. Por t gjitha prpjekjet e tija mbetet pa rezultate, pr vet faktin se armiku i tij nuk e shihte paqen si nj opcion. Pr Muavijen, paqja nuk ishte n prshtatshmri me interesat e tija.


    Edhe prkundr prvojave t hidhura, Aliu ishte i gatshm t besonte se paqja ishte e mundur.


    Por kur muaji Muharrem mbaroi dhe filloi muaji Safar, Aliu e drgoi Merthid ibn Harithin pr t’u drguar nj porosi sirianve. Merthidi qndroi para tyre dhe e lexoi porosin:



    O sirian! Prijsi i Besimtarve Aliu ju informon se ai ju dha do mundsi pr t’i verifikuar faktet dhe pr t’u informuar. Ai ju urdhroi q ta ndiqni Librin e Zotit por ju nuk ia vart veshin thirrjes s tij. Tani ai s’ka gj tjetr pr t’ju thn. S’ka dyshim se Zoti nuk i do ata q e kundrshtojn t Vrtetn. (“Historia” e Taberiut, vll.4, fq.6)


    Kur t dyja ushtrit u prballn, Aliu, njsoj si para betejs s Basrs, ua dha trupave t tij urdhrat n vijim:
    O musliman! Prisni q armiku ta filloj luftn dhe mbrohuni vetm kur t sulmoheni! Nse armiku dshiron t largohet nga fushbeteja, ather lejoni q ta shptoj jetn e tij! Nse Zoti ju fal fitore, ather mos e plakisni kampin e armikut, mos i masakroni trupat e t vrarve, mos ua merrni armt ose parzmoret dhe mos i sulmoni grat e tyre! Por para se t gjithash, kujtojeni Zotin do ast!


    Aliu i vendosi trupat e tija n fushbetej. Komandn e krahut t djatht ia dha Abdullah ibn Abbasit, at t krahut t majt Malik el-Eshterit kurse pjesn qendrore t ushtris e komandoi ai vet. Me t ishin shokt e t Drguarit t Zotit, n mesin e t cilve edhe Ammar bin Jasiri. N fillim sulmuan siriant dhe m pas Aliu u urdhroi trupave t tija q t’i prgjigjeshin sulmit t tyre. Beteja e Siffinit kishte filluar...


    Ammar bin Jasiri i kishte kaluar t shtatdhjetat asokohe por besimi n Zotin dhe dashuria pr t Drguarin e tij Muhammedin akoma i ndizej n zemr dhe i mundsonte t luftonte si nj djal i ri. Pr t’ia rritur tonin dramatik ksaj beteje, ai e e kishte me vete armn e njejt q e kishte prdorur n Bedr kundr politeistve t Mekkes.


    Armiku me t cilin Ammar po prballej n Siffin, ishte vetm i maskuar si musliman por nuk arrinte ta mashtronte at. Syt e mpreht t Ammarit e shihnin qart fytyrn pas masks. Pr t duhet t ket qen nj prvoj interesant q srish pas shum vitesh, t prballej me armikun e vjetr n nj betej t re. Pr t, beteja e Siffinit ishte vetm nj prsritje e betejs s Bedrit. Dhe ai srish po luftonte n ann e Muhammedit e t Aliut, kundr armiqve t tyre. Teksa po i godiste siriant, ai thoshte: “Sot luftojm kundr juve pr interpretimin e Kur’anit, njsoj si luftuam n koh t Profetit pr shpalljen e tij”


    Imam Ahmed bin Hanbeli n veprn “Musned” dhe Hakimi n veprn “el-Mustadrak”, nprmjet Ebu Said Hudriut e kan prcjellur hadithin n vijim nga i Drguari i Zotit:


    “O Ali! Njsoj si luftoj un kundr idhujtarve pr shpalljen e ktij Kur’ani ti ke pr t luftuar nj dit pr interpretimin e tij.”


    Ammari pushoi pr disa aste dhe duke u folur shokve t tij, u tha:


    “Miqt e mi! Sulmojeni armikun! Nuk ka koh pr t dyshuar e pr t pritur. Dyert e Qiejve jan hapur sot por q t mund t hyni, duhet t’i prdornit shpatat tuaja kundr ktyre armiqve t Zotit dhe t t Drguarit t Tij. Sulmojini! Thyeni shpatat e tyre, shtizat dhe kokt, q t mund t hyni npr dyert e drits dhe t lumturis s prjetshme. Atje do t jeni n shoqri t Muhammedit, t t Dashurit t vet Zotit.”


    Vet Ammari po e udhhiqte sulmin dhe shum shpejt hyri n mesin e trupave siriane. Por gjat ktij sulmi filloi t ndjente nj etje t madhe dhe dalngadal u trhoq prapa drejt ushtarve t tij dhe u krkoi uj bashklufttarve t vet. At ast nuk gjetn dot uj dhe dikush i zgjati nj tas me qumsht.


    Kur Ammari e pa tasin me qumsht para vetes, nj drithm i kaloi npr trup. Buzt iu lakuan n nj buzqeshje dhe thirri:


    “Allahu Ekber (Zoti sht m i madhi). I Drguari i Zotit e tha t vrtetn.” Njeriu q ishte pran tij e pyeti prse kishte thn kshtu. Ai iu prgjigj:
    “I Drguari i Zotit m kishte thn se gjja e fundit q do t shijoja n kt bot do t ishte qumshti. Tani e di se m ka ardhur koha t takohem me t. Aq shum koh dhe me aq shum dshir e kisha pritur kt ast. Ja ku erdhi m n fund. Lavdi i qoft Zotit!”
    Ammari ishte i trajtsin me dashurin ndaj Zotit dhe ndaj t Drguarit. Ai e piu qumshtin, i hipi kalit t tij dhe me t shpejt u nis drejt rradhve siriane. Pas pak, n mesin e tyre e vrejti Amr bin Asin dhe thirri: “I mallkuar qofsh o shrbetor i Muavijes! E shite fen tnde pr Egjiptin. A e ke harruar parashikimin e t Drguarit se nj grup i lig ka pr t m vrar mua? M vshtro mir! A s’m njohe? Un jam, Ammari. Ammari, i biri i Jasirit, miku i Muhammedit.”


    Amr bin Asi i kishte konsideruar t gjitha mundsit dhe e kishte zgjedhur Egjiptin. Por heshti, duke e ditur se po ta hapte gojn, vetm sa do ta pranonte gabimin dhe pavarsisht se do t thoshte, vetm do ta tradhtonte vetveten.


    Ammari po kalronte pr her t fundit mbi tok. Shum shpejt do t shkonte drejt Qiejve pr t’u takuar me mikun e tij t dashur Muhammedin, i cili po e priste pr ta prshndetur dhe pr t’ia shkundur nga flokt pluhurin e Siffinit, njsoj si ia kishte shkundur vite m par, pluhurin e hendekut t Medines nga flokt dhe nga fytyra e tij shklqimtare.


    Duke sulmuar n t djatht e n t majt, Ammari po prparonte, krejtsisht shprfills ndaj rrezikut. Koka dhe fytyra i ishin kapluar n pluhur e n gjak dhe ishte vshtir ta njihje. At ast, nj ushtar sirian, duke marr shnjestr, e hodhi drejt tij nj shtiz, e cila e goditi pikrisht mbi zemr. Duke rn nga kali i tij, ai tashm e kishte shkmbyer jetn e tij me kurorn e dshmorit. Me kt kuror mbi kok, Ammar bin Jasiri hyri n shoqrin e t Prjetshmive t Parajss, t prir nga miku i tij, Muhammedi.


    Dy kalors sirian erdhn tek Muavijeja dhe secili pretendonte se ai e kishte hedhur shtizn q e vrau Ammarin, duke shpresuar se Muavije do t’i shprblente. Amr bin Asi ishte me Muavijen dhe i pyeti:


    “Prse keni aq shum dshir t futeni n zjarrin e ferrit?”



    Historiant dhe shkenctart e hadithit e kan prcjellur parashikimin e t Drguarit t Zotit se Ammar bin Jasiri do t vritej nga nj grup i devijuar.


    Sir John Glubb



    Kur muslimant e par n Medine u krcnuan nga Kurejshi, t cilin e dbuan duke hapur nj hendek, Ammar bin Jasiri punoi duke mbajtur nj sasi t madhe dheu. Vet Profeti e vrejti kt gj dhe i erdhi n ndihm, duke e liruar nga sasia e madhe e dheut dhe duke ia shkundur kokn dhe rrobat. Me at shpirt prej babai, i cili ishte ndr arsyet prse ndjeksit e tij ishin aq t devotshm, ai tha: “Mjer ti o Ammar! Ca njerz t lig e t padrejt do t jen vrassit e tu.” sht e mundshme q fjalt e tija t ishin thn me shaka, duke i akuzuar shokt e vet se e kishin ngarkuar tepr Ammarin. Por kjo fraz u mbajt mend si nj profeci. Dhe tani, n ditn e dyt t Siffinit, Ammari ishte vrar duke luftuar pr Aliun dhe duke thirrur me sa i mjaftonte zri: “O parajs! Sa pran q je!” Aq i madh ishte nderimi i t dyja ushtrive pr kujtimin e t Drguarit, sa vdekja e Ammarit krijoi aq vullnet tek ushtria e Aliut, sa ’kishte krijuar dyshim tek ajo e Muavijes. Prfundimi q sillte ky parashikim i Profetit ishte se njerzit q e vran Ammarin, do t ishin ndjeks t nj kauze t gabuar. (“Pushtimet e mdha arabe”, Londr, fq.326; botim i vitit 1963)


    Sir John Glubb gabon kur thot se Profetit e kishte “me shaka”. I Drguari nuk po bnte shaka sepse rrethanat nuk ishin ato t nj shakaje. Ai ishte tmerrsisht serioz kur i thoshte Ammarit se nj grup i lig dhe i padrejt do ta vriste at.


    Vdekja e Ammarit pati nj ndikim t thell si tek miqt ashtu edhe tek armiqt. Irakient filluan t luftonin me m shum vullnet, duke qen t siguruar se po luftonin n ann e t Vrtets. N t njejtn koh, siriant filluan t dyshonin. Shum prej tyre pushuan s luftuari dhe n mesin e tyre edhe vet Amr bin Asi. Djali i tij, Abdullahu, i tha:


    “Sot e vram nj njeri, nga fytyra e t cilit vet i Drguari e ka shkundur pluhurin dhe i ka thn se do t vritet nga nj grup njerzish t lig.”


    Muavije i krkoi Amrit q t heshtte dhe t mos lejonte q t tjert ta dgjonin kt thnie t Profetit, duke shpallur se ishte Aliu q e kishte vrar Ammarin, duke qen se Aliu e kishte sjell at n kt betej.


    Njri nga shokt e Profetit q ishte i pranishm n ann e Muavijes, i komentoi kto fjal t tija duke thn se po t ishte Aliu vrassi i Ammarit, ather edhe Muhammedi ishte vrassi i Hamzs sepse ai e kishte sjell Hamzn n betejn e Uhudit.


    Kur Aliu dgjoi se Ammari ishte vrar, ai e recitoi vargnu 156 t kapitullit t dyt t Kur’anit, i cili thot:


    Ne t Zotit jemi dhe tek Ai sht kthimi yn...


    Vdekja e Ammarit ishte nj goditje e jashtzakonshme pr Aliun. Ata kishin qen miq q nga dita kur Ammari dhe prindrit e tij ishin torturuar nga Kurejshi pr shkak t pranimit t Islamit dhe kur miku i tyre Muhammedi, i kishte ngushlluar. Por vet Muhammedi ishte ndar prej kohsh nga kjo bot. Tani Ammari i kishte mbetur Aliut, por edhe ai do ta linte vetm. Aliu u kaplua nga pikllimi dhe nga nj ndjenj e jashtzakonshme “vetmie”.


    Aliu dhe miqt e tij e faln namazin e t vdekurit pr Ammar bin Jasirin, mikun e Zotit dhe t Muhammedit dhe martirin e betejs s Siffinit. M pas, Ammari u varros.


    Njsoj si dy miqt e tij Muhammedi dhe Aliu, Ammari gjith jetn kishte luftuar kundr Kurejshit. Kurejshi i njejt q dikur ia kishte vrar prindrit, tani e kishte vrar edhe vet at. Q t tre pjestart e familjes Jasir ishin stolisur me kurorn e dshmorit.
    Pikllimi i Aliut pas vrasjes s Ammarit mund t krahasohej vetm me gzimin e madh t Muavijes. Ai shpesh thoshte se Ammari ishte njri nga dy kraht e Aliut dhe se tani, ai e kishte prer at.


    Pas vazhdimit t luftimeve, t dy bijt e Hudhejfe ibn el-Jemeniut, Saidi dhe Safvani u vran nga trupat siriane. Lutja e fundit e babait t tyre kishte qen q ata t vdisnin duke luftuar pr Aliun.


    Shum dit kaluan n luftime q nuk solln ndonj rezultat. Pikrisht n kto luftime, Aliu psoi edhe dy humbje t mdha nga rradht e shokve t Profetit. Njri prej tyre ishte Khuzejme ibn Thabit Ensariu (dshmia e t cilit njihej si e barabart me dshmin e dy vetve, sipas fjalve t Profetit) dhe tjetri Uvejs Karaniu. Ky i fundit, si shpjeguam edhe m sipr, kishte ardhur nga Jemeni dhe ishte takuar pr her t par me Aliun n vigjilje t betejs s Basrs. Dshira jetsore e Khuzejmes dhe e Uvejsit kishte qen q t bheshin dshmor t Islamit. Kt nder e fituan n betejn e Siffinit.


    Vdekja e Khuzejmes dhe e Uvejsit ishte aq dshpruese pr Aliun sa ai i drgoi fjal Muavijes q t dilnin ata t dy dhe t luftonin nj me nj, q n kt mnyr t’i shptonin jett e mijra muslimanve q po vdisnin n t dyja ant. Muavije, kuptohet, nuk e pranoi ftesn e Aliut. Ishte m se e qart se zgjuarsia politike dhe guximi nuk gjendeshin domosdo n t njejtn pem.


    Shum njerz po vdisnin por pa ndonj rezultat t dukshm. Aliu shihte se kjo mungse suksesi ndikonte mbi moralin e trupave dhe vendosi t bnte dika vendimtare. At nat, ai e thirri Abdullah ibn Abbasin q ishte kshilltari i tij kryesor dhe m pas edhe Malik el-Eshterin, i cili ishte kryekomandant i trupave. Bashk me ta, ai prpiloi nj strategji, e cila do t’i jepte betejs nj prfundim t suksesshm.


    Ditn e ardhshme, Aliu dhe Maliku do ta sulmonin njkohsisht armikun, njri nga ana e djatht dhe njri nga e majta. Me nj koordinim, sinkronizim dhe prpikmri t prsosur, ata do ta rrethonin armikun nga t dyja ant dhe duke lvizur drejt qendrs s kampit armik, Maliku do t’i printe sulmit vendimtar q do ta bnte armikun t dorzohej. Pas namazit t nats, Aliu u foli trupave t tija:



    O musliman! Nesr do ta bjm betejn vendimtare. Andaj kalojeni kt nat n adhurim t Krijuesit tuaj! Krkoni mshir prej Tij dhe lutuni q t’ju fal vendosmri dhe fitore. Dhe nesr, dshmojini gjithkujt se ju jeni ushtart e Drejtsis dhe t t Vrtets! (“Historia” nga Ibn Ethiri, vll.3, fq.151)


    Beteja e “nats s zhurmave” (Lejlet’ul-Harir)


    Ditn tjetr, Aliu dhe Maliku u hipn kuajve t tyre dhe kalruan para trupave siriane, duke e vzhguar vendosjen e tyre. Pasi bn disa ndryshime t vogla n planin e betejs, me nj shenj t Aliut, Maliku filloi ta sulmonte krahun e majt t ushtris armike.
    Siriant ishin superior n numr ndaj Malikut dhe gjeneralt e tyre e jepnin maksimumin. Kurdoher q i sulmonte Maliku, ata arrinin t mblidheshin dhe t riorganizoheshin.


    Maliku luftoi gjat gjith dits. Si ishte norma, t dyja ushtrit pushuan kur perndoi dielli dhe u kthyen n kampet e tyre. Por Maliku nuk pranoi t kthehej dhe nuk u lejoi trupave siriane t largoheshin nga fushbeteja.


    Pas nj pushimi t shkurtt pr namaz, Maliku urdhroi nj sulm t ri kundr sirianve. Ksaj rradhe sulmi ishte aq i fuqishm sa trupat siriane filluan t shprndaheshin para tij si dele. Pas namazit, edhe Aliu u ritkhye n fushbetej dhe e sulmoi krahun e djatht t ushtris siriane. Ndrmjet tyre, Aliu dhe Maliku po e coptonin armikun. Ata vran qindra sirian dhe i tmerruan rradht e tyre. Klithmat dhe britmat e sirianve q po vdisnin, zhurma e shpatave dhe zri i shpats s Malikut q i coptonte parzmoret e sirianve, bashk me thirrjen e tij “Allahu Ekber” po e mbushnin qiellin e shkrettirs.


    Veprimet e Malikut ishin tejet t guximshme. N syt e armikut, ai ishte gjeniu i fitores s Aliut. Ai ishte nj shpat vdekjeprurse n duart e Fatit. Ngado q shkonte Maliku, fitorje vinte nga pas.


    Edward Gibbon



    N kt prballje t prgjakshme, Kalifi legjitim shfaqte nj karakter sipror prplot trimri dhe humanitet. Trupat e tija u urdhruan t prisnin q armiku t sulmonte i pari, t’i falnin vllezrit e tyre q do t arratiseshin dhe t’i respektonin trupat e tyre t vdekur dhe nderin e robreshave. N mnyr shum bujare, ai ofroi q gjaku i muslimanve t ruhej duke e zgjidhur kt shtje me nj dyluftim t vetm, por rivali i tij frikacak nuk e pranoi kt ftes, q e dinte se do t ishte nj vdekje e pashmangshme pr t. Rradht e sirianve u thyen me sulmin e nj heroi t hipur mbi kal, i cili e prdorte me nj fuqi t parezistueshme shpatn e tij me dy tehe. Kurdo q t vriste ndonj rebel nga ushtria armike, ai thrriste “Allahu Ekber”, Zoti sht fitimtar. Gjat nats m t ashpr t betejs, thuhet se ai e prsriti katrqind her kt shprehje. (“Rnia dhe shkatrrimi i perandoris Romake”)


    Heroi q i theu rradht siriane ishte Maliku. Por ai kishte vrar aq shum ushtar t rndomt sirian, sa filloi t humbte interes n kt gj. Ai krkonte nj viktim t nj grade m t lart. N betejn e Basrs, ai i kishte dhn fund luftimit duke e vrar deven q e mbante Aishen mbi shpin. Qllimi i tij i tanishm ishte q ta vriste ose ta robronte Muavijen dhe me kt, t’i jepte fund betejs s Siffinit. Me instinktin e nj gjuetari, ai filloi t lvizte drejt gjahut t tij.


    Maliku po hapronte mbi gjakun dhe mbi trupat e vrar t sirianve. Kushdo q i qndronte prpara, coptohej sakaq. Muavije mund t shihte me syt e tij tashm, se Maliku po afrohej. Tek Maliku ai nuk e shihte thjesht kryekomandantin e trupave t Aliut por vet ngjllin e Vdekjes. Toka nn kmb i dukej se po i rrshqiste. Truprojat e tij, ndonse t zgjedhur me kujdes pr guximin, forcn dhe devotshmrin ndaj tij, ishin t paaft para shpats s Malikut. Ata nuk e ndalnin dot prparimin e tij por arritn ta bnin gjn e dyt m t mir: i solln Muavijes kuaj t shlodhur, me t cilt mund t largohej nga fushbeteja duke prfituar nga errsira e nats.


    N kt gjendje t tensionuar, Muavije u kthye drejt Amr bin Asit dhe i tha:


    “A ka shpres se mund ta shptojm jetn? Ose a thua ky rrafsh do t bhet varr pr ne?Edhe dika, e dshiron ende Egjiptin? Nse po, ather mendo ndonj gj pr ta ndalur Malikun sepse po s’e br kt, q t gjith do t vritemi.”


    Instinkti i mbijetess ishte shum i zhvilluar tek Amr bin Asi. Ai mund ta tejkalonte thuase do situat t vshtir dhe kishte tashm nj dredhi pr ta tejkaluar situatn n fjal. Kjo dredhi e Amrit do t bnte q, jo vetm “gjahu” i krkuar, por edhe fitorja t’i rrshqiste Malikut nga duart.


    Beteja q Maliku po bnte at nat njihet n histori si “Lejlet’ul-Harir” (Nata e zhurmave). Kjo betej ishte kulmi i prballjes s prgjakshme n rrafshin e Siffinit, pran bregut t Eufratit. Njkohsisht, si do t tregonin ngjarjet n vijim, kjo betej ishte edhe pika kulmore e karriers politike dhe ushtarake t Aliut dhe t Malikut. Qkur Aliu i kishte krkuar premtim pr besnikri Muavijes, ai kishte filluar nj luft psikologjike kundr tij. Njra nga armt q Muavije kishte prdorur n kt luft, ishte pikrisht fuqia e floririt. Nna e tij Hinda e kishte prdorur seksin n betejn e Uhudit, si nj arm n luftn e saj kundr Islamit. Me armn e quajtur “flori”, Muavije arriti t’i mashtronte disa nga oficert e lart t ushtris s Irakut dhe ta thyente vullnetin e tyre pr t luftuar. Prve q i kishte ngarkuar me ar dhe argjend, ai u kishte premtuar t’i emronte n poste t rndsishme qeveritare ose ushtarake, me kusht q ta tradhtonin Aliun n astet m kritike t betejs.


    asti kritik kishte arritur. Goditjet e fuqishme t Malikut i kishin hedhur trupat siriane n nj gjendje t pashpres kaosi. Shpresa e tyre e vetme pr t shptuar ishte errsira e nats, e cila mund t’i fshihte nga syt e Malikut.


    Maliku q e dinte se i kishte mbetur pak pr ta vrar ose robruar Muavijen ose Amrin, nuk e dinte se ata dy posedonin nj arm t fsheht q do t’ua shptonte jett. Arma e fsheht e Muavijes po funksiononte tashm qetsisht por me ndikim. Kjo arm ishte pikrisht fara e tradhtis q e kishte mbjellur n mesin e trupave t Aliut. Kjo far filloi t “gjelbronte” pikrisht n “natn e zhurmave”.
    Maliku akoma po i coptonte rradht siriane kur Amr bin Asi u urdhroi ushtarve q t varnin faqe t Kur’anit n maje t shtizave t tyre, si nj shenj t dshirs s tyre q kjo mosmarrveshje t zgjidhej sipas Gjykimit t Zotit.


    Ata oficer t ushtris s Aliut q ishin bler nga Muavijeja dhe ishin gati ta luanin rolin e tyre, po prisnin nj shenj. Sapo i pan flett e Kur’anit mbi shtiza, ata i vun shpatat n mill dhe e ndrpren luftimin, pr befasi t Aliut, Abdullah ibn Abbasit dhe t disa komandantve t tjer besnik. Pikrisht at ast, Abdullah ibn Abbasi i vrejti flett e Kur’anit mbi shtiza dhe e kuptoi ’po ngjante. Komenti i tij i par ishte: “Beteja mbaroi dhe tradhtia po fillon.”


    Dhe pikrisht ashtu ishte. Muavije dhe Amr bin Asi kishin dashur q armt t vendosnin dhe kishin dshtuar n kt prpjekje. Tani ata i ktheheshin mashtrimit dhe si dshmon historia, do t’ia arrinin qllimit t tyre. Njeriu i par n ushtrin e Irakut q pushoi s luftuari ishte Eshath ibn Kajsi, i njejti njeri, vajza e t cilit disa vite m pas, do ta vriste Hasan ibn Aliun duke i vn helm n ushqim. Ai ishte prijsi i tradhtarve t ushtris s Irakut. Ai erdhi tek Aliu dhe i tha:


    “Siriant nuk duan m gjakderdhje mes muslimanve. Ata duan q Libri i Zotit t gjykoj mes nesh. Andaj, ne s’kemi pr t luftuar m kundr tyre.”


    Edhe prijsit e disa fiseve t tjera, t lidhur me Muavijen, pushuan s luftuari duke e ndjekur shembullin e Eshathit. T gjith pjestart e fiseve t tyre i ndoqn prijsit dhe i vendosn shpatat n mill. Me kt, luftimet mbaruan n pjesn m t madhe t frontit. Vetm nj njsi, ajo e udhhequr nga Maliku, po luftonte akoma dhe po i shkatrronte siriant.


    Tradhtarve n ushtrin e Irakut as q u kalonte npr mendje se sikur Muavije dhe Amr bin Asi vrtet t kishin ndonj respekt pr Kur’anin, do t kishin br thirrje q para betejs, q Libri i Zotit t gjykonte mes tyre. Por nj gj t till nuk e bn. Ata e kujtuan Kur’anin vetm kur shkatrrimi i ushtris siriane ishte tashm i qart prpara tyre. Eshath bin Kajsin prnjher e kaploi dashuria pr jetn e muslimanve. Ai e morri nj kopje t Kur’anit, doli para ushtris dhe thirri:


    “O musliman! Detyrojeni Aliun ta pranoj gjykimin sipas Librit t Zotit dhe n kt mnyr t’i jap fund gjakderdhjes!”


    sht interesante se gjakderdhja n mesin e muslimanve e alarmoi Eshathin vetm kur pa se Aliu ishte n prag t fitores. Ai e dinte se fitorja e Aliut nuk do t’i sillte asgj atij. Por nse Aliu dshtonte, ather ai do t fitonte shum shprblime prej Muavijes. Andaj sht tejet e kuptueshme “merakosja” e tij pr t’ua shptuar jetn muslimanve.
    At ast, Aliu u rrethua nga prijsit e fiseve t ushtris s tij, t cilt i krkonin me ngulm q t’i ndrpriste luftimet kundr sirianve, t cilt sipas tyre, po i krkonin Aliut q t vendoste sipas Librit t Zotit. Aliu i paralajmroi se po mashtroheshin nga armiku dhe i ftoi q t vazhdonin pr ta siguruar fitoren. Ai gjithashtu u tha se thirrja pr t gjykuar sipas Librit t Zotit s’ishte vese nj dredhi e sirianve, pr t’i shptuar disfats dhe vdekjes.


    Por floriri dhe argjendi i Muavijes duket se kishin m shum ndikim se fjalt e Aliut. Tradhtart shum shpejt filluan t bheshin t padgjueshm dhe i krkuan Aliut q ta thirrte prapa Malikun, duke shpallur armpushim t menjhershm. Aliu hezitoi nj ast por shum shpejt kuptoi se nuk i mbeteshin shum zgjedhje prball rebelimit t ushtris s tij. Si pasoj, ai i drgoi nj lajmtar Malikut, duke i krkuar t kthehej prapa. Maliku ishte prqndruar aq shum n shkatrrimin e pjesve t mbetura t ushtris siriane, sa q nuk kishte vn re se ushtria e tij nuk po luftonte m. Andaj, ai i tha lajmtarit se duhej t qndronte dhe se nuk mund ta linte t paprfunduar kt pun.


    Maliku shum shpejt do t kuptonte se ajo shpat me dy tehe q e kishte grir ushtrin siriane, do t mbetej e pafuqishme para nj arme t re t krijuar nga Muavijeja dhe Amr bin Asi: mashtrimit.
    Kur agjentt e Muavijes n kampin e Aliut e dgjuan prgjigjen e Malikut, ata i than se sikur t mos kthehej prapa, do ta kapnin Aliun dhe do ta t’ia dorzonin Muavijes. Ksaj rradhe, Aliu u detyrua t’i drgoj nj sinjal urgjence Malikut, t cilit iu tha se sikur t mos kthehej menjher n kamp, kurr m nuk do ta shihte Aliun.


    Maliku u zemrua jasht mase me kt gjendje dhe me fitoren q i rrshqiste nga duart. Ai u kthye i zemruar n kamp, me qllimin q t’i vriste tradhtart. Por menjher e ndjeu se prijsi i tij ishte n mesin e tyre dhe n rrezik. Kur i qortoi ashpr pr mendjelehtsin dhe pr tradhtin e tyre, ata e sulmuan me shpata. Por Aliu ndrmjetsoi dhe u tha tradhtarve:


    “Nuk po luftoni kundr armikut. S paku mos e vrisni mikun ton m t madh!”


    Aliu nuk dshironte q Muavije ta shihte prarjen q mbretronte n kampin e tij.
    Beteja e Siffinit kishte mbaruar. Atje ku dshtoi fuqia e Muavijes, dinakria e tij pati sukses. Fitorja i rrshqiti Aliut nga duart dhe q at ast, ai do t ishte n pozit mbrojtjeje, n nj luft humbse kundr Muavijes. Armpushimi ishte fillimi i rrnies s tij politike.
    Pas ndrprerjes s luftimeve, palt u morn vesh q lufta civile e muslimanve t zgjidhej nprmjet nj arbitrazhi, vendimi i t cilit do t pranohej nga t dy ant. N kto negociata paraprake, u theksua shum qart se gjyqtart do t vendosnin vetm “sipas Librit t Zotit”. Muavije e emroi Amr bin Asin si negociator nga ana e tij dhe rebelt e ushtris s Aliut e propozuan Ebu Musa el-Eshariun si prfaqsues t Aliut.


    Ebu Musa ishte nj kombinimi i mendjelehtsis dhe i nj besnikrie t dyshimt ndaj Aliut. Shum shpejt, prball nj Amr bin Asi, pr t cilin s’ishte nj kundrshtar i denj n asgj dhe aq m pak n diplomaci, ai do t’i demonstronte qart kto dy cilsi, njrn t mendjes dhe tjetrn t zemrs s tij.


    Aliu menjher e refuzoi Ebu Musa el-Eshariun si negociator t vetin. Zgjedhja e tij ishte Abdullah ibn Abbasi ose Malik el-Eshteri. Por kta dy nuk ishin t pranueshm as pr Muavijen dhe as pr agjentt e tij n ushtrin e Irakut, si shembulli i Eshath ibn Kajsit dhe t tjerve. Ata than se dshironin nj njeri “t paanshm” si Ebu Musa dhe jo prkrahs t Aliut si Abdullah ibn Abbasi dhe Malik el-Eshteri. Aliu i pyeti:


    “N sht kshtu, ather prse nuk e kundrshtoni emrimin e Amr bin Asit i cili s’sht aspak i paanshm?”


    Ata i than se nuk mbanin prgjegjsi pr punt e t tjerve dhe se ishin prgjegjs vetm pr punt e tyre.


    Aliu u rezistoi shtypjeve t tradhtarve por ata ishin t lidhur fort pas florinjve t Muavijes, t cilt nuk donin t’i humbnin assesi. N t vrtet, ishte vendosur prej kohsh q Ebu Musa ta prfaqsonte Irakun. M n fund, tradhtart n rradht e Aliut arritn q ta impononin emrimin e Ebu Musa el-Eshariut si negociator nga ana e tyre.


    Kur marrveshja e armpushimit po shkruhej, ndodhi nj incident, i cili ishte nj lloj prsritje e Hudejbijes. Sekretari i shkroi fjalt:


    “Kjo sht nj marrveshje ndrmjet Ali ibn Ebu Talibit, Prijsit t Besimtarve dhe Muavije ibn Ebu Sufjanit...” Amr bin Asi, i cili ishte prfaqsues i Muavijes kundrshtoi dhe tha: “Fshini fjalt Prijsi i Besimtarve. Sikur ta njihnim Aliun si t till, nuk do t ishim duke luftuar kundr tij.” Pas ksaj, Aliu tha:


    Sa e vrtet ishte ajo q parashikoi i Drguari n lidhje me kt. Kur marrveshja e Hudejbijes po shkruhej dhe un i pata shkruar fjalt “kjo sht nj marrveshje ndrmjet Muhammedit, t Drguarit t Zotit dhe...”, idhujtart m ndrpren dhe than se sikur ta kishin njohur Muhammedin si t Drguarin e Zotit, nuk do t luftonin kundr tij. Ata kmbnguln q t fshiheshin fjalt “i Drguari i Zotit” nga prmbajtja.


    N Hudejbije, Muhammedi urdhroi q t fshiheshin fjalt “i Drguari i Zotit” nga teksti i marrveshjes. N Siffin, duke ecur n hapat e msuesit t tij, Aliu urdhroi q t hiqeshin fjalt “Prijsi i besimtarve”. Me kt, u nnshkrua marrveshja pr armpushim, me dshmitar nga t dyja palt dhe me nga nj kopje pr seciln pal, q t ruhej n arkiva.


    Kushtet e armpushimit ishin:


    1. Q t dy gjyqtart do t merrnin vendim duke u mbshtetur n Librin e Zotit. Po t jet e pamundur nj gj e till, ather ata duhet ta ndjekin shembullin dhe traditn e t Drguarit t Zotit.


    2. Vendimi i dy gjyqtarve, i mbshtetur n Librin e Zotit, do t jet i obligueshm pr t dyja palt.


    3. Gjyqtart do t bnin nj hetim t shkaqeve t vrasjes s Osmanit dhe t lufts civile n mesin e muslimanve.


    4. Gjyqtart do ta shpallnin verdiktin e tyre prfundimtar gjasht muaj pas armpushimit.


    5. T dyja palt do ta ruajn paqen dhe do t’i mbrojn gjyqtart, t cilt do t ken liri lvizjeje n gjith vendin.


    6. Gjyqtart do t takohen n nj vend kufitar ndrmjet Irakut dhe Siris.

    Elementi m i rndsishm n kt marrveshje ishte q dy gjyqtart t merrnin nj vendim sipas Librit t Zotit dhe jo sipas dshirave dhe interesave t tyre.


    Beteja e Siffinit kishte mbaruar zyrtarisht por Malik el-Eshteri, “dragoi i prangosur i arabve”, nuk pranonte t bhej dshmitar i marrveshjes pr armpushim sepse e konsideronte nj dokument t padrejt.


    R.A. Nicholson



    Nj betej e madhe u zhvillua n Siffin, nj fshat n luginn e Eufratit. Aliu ishte fitimtari i dits, kur Muavijes iu kujtua nj dredhi. Ai u urdhroi trupave t tija q t varnin faqe t Kur’anit n maje t shtizave t tyre dhe t thirrnin “Ja ku sht Libri i Zotit! Le t vendos ai ndrmjet nesh!” Kjo dredhi e tmerrshme pati sukses. N ushtrin e Aliut kishte shum fanatik fetar, t cilve gjykimi i Librit t Zotit u dukej si nj opcion i parezistueshm. Ata menjher krcyen prpara dhe krcnuan se do ta vrisnin prijsin e tyre, nse ai nuk e pranonte gjykimin e Librit. M kot u prpoq Aliu t’i bindte kta rebel dhe t’i paralajmronte pr mashtrimin q s’e kuptonin pikrisht n astin kur ishin kaq pran fitores. Ai nuk pati zgjidhje tjetr vese t’u bindej atyre dhe si gjyqtar nga ana e tij ta emronte nj njeri me besnikri t dyshimt, Ebu Musa el-Eshariun, njrin nga shokt m t moshuar t Profetit, q ishte akoma gjall. Nga ana e tij, Muavije e emroi Amr ibn el-Asin, dinakria e t cilit kishte qen shkaku i ksaj manovre. (“Nj histori letrare e arabve”, fq.192; botim i vitit 1969)


    T dy gjyqtart, Ebu Musa el-Eshariu dhe Amr bin Asi, shpalln se do t takoheshin pas gjasht muajsh n Adhruh, pr ta shpallur verdiktin e tyre n lidhje me kt mosmarrveshje. Pas ksaj, Aliu dhe Muavijeja u kthyen nga Siffini pr ta pritur vendimin e tyre.
    Kur Aliu u kthye n Kufe, ai filloi t punonte pr ta riorganizuar qeverisjen. Por pr fat t keq, prpjekjet e tija u shtyn srish pr shkak t rebelimit t nj grupi nga ushtria e tij.


    Gjat betejs s Siffinit, Muavije e kishte mbjellur farn e tradhtis n ushtrin e Irakut, si shprehm edhe m sipr. Kt e kishte br duke u falur dhurata prej floriri e prej argjendi disa oficerve t rndsishm t ushtris s Aliut dhe duke u premtuar toka t mdha, poste qeveritare dhe tituj ushtarak. Kto investime kishin dhn fryt. Ata q i pranuan dhuratat e tija e detyruan Aliun t’i ndrpriste luftimet dhe ta pranonte arbitrazhin, duke e shptuar kshtu Muavijen nga vdekja dhe nga disfata n Siffin. Tani po rrinin dhe prisnin q bmat e tyre t shprbleheshin nga ana e Muavijes.
    Por kur Muavije u kthye n Damask, ai ndjeu se mund edhe fare t mos ua varte veshin ktyre agjentve n ushtrin e Aliut. Andaj, u tha t gjithve se s’kishte asgj pr t’ju dhn.


    Agjentt e Muavijes e kuptuan se ishin mashtruar prej tij. T zemruar jasht mase, ata iu kthyen Aliut dhe i krkuan q ta zhvleftsonte marrveshjen pr armpushim dhe t vazhdonte me luftn kundr Muavijes. Por Aliu nuk e pranoi nj gj t till dhe tha se do t priste pr t par n do t ishte vendimi i gjyqtarve n prshtatshmri me Kur’anin.


    Por ish-agjentt e Muavijes nuk donin t prisnin. Ata i bn shtypje Aliut q t luftonte dhe kur ai nuk pranoi nj gj t till, ata u ndan masivisht nga ushtria dhe e trhoqn premtimin pr besnikri q ia patn dhn. Ishin rreth 12 mij vet q e trhoqn premtimin e tyre pr besnikri pas betejs s Siffinit. Kta u njohn me emrin “Khavarixh” dhe u mblodhn n nj vend t quajtur Harura, prej ku filluan ta plakisnin zonn prreth dhe t’i vrisnin njerzit e pafajshm dhe t gjith ata q nuk pajtoheshin me pikpamjet e tyre mbi qeverisjen dhe politikn.


    Aliu u prpoq t’i bindte khavarixht q t ktheheshin n Kufe dhe t’i bisedonin me t mospajtimet q i kishin. Ai dha prgjigje t gjata dhe t knaqshme pr do pyetje dhe disa prej tyre, t bindur se Aliu kishte t drejt, ia shprehn atij srish besnikrin. Megjithat, shum prej tyre mbetn n pozitn q ishin. Pretendimi i tyre i tanishm ishte se duke pranuar q shtja me Muavijen t zgjidhej nprmjet arbitrimit nga dy njerz t gabueshm dhe jo nga Libri i Zotit, Aliu ishte br nj “mohues” dhe se vetm nj “pendim” i hapur mund ta shptonte at.


    Aliu e toleroi padgjueshmrin e khavarixhve, me shpresn se hert a von do t kuptonin se jan duke gabuar. Por kjo gj vetm sa i br m t paskrupullt dhe m t ashpr. M n fund, prijsit e tyre vendosn t largoheshin nga Kufeja dhe t vendoseshin n nj vend tjetr. Pr kt qllim, ata e zgjodhn fshatin e quajtur Nehrevan dhe u urdhruan t gjith khavarixhve q t mblidheshin n kt vend. Nga Nehrevani, khavarixht filluan t prhapnin tmerr n t gjith vendin. Pr ta mbuluar fajin dhe turpin e vet, ata filluan t kryenin krime t reja. Gjithandej filluan t vrisnin njerz t pafajshm, duke mos i falur as grat dhe fmijt. M n fund, erdhi lajmi se ata kishin ndrmend ta sulmonin edhe vet Kufen.


    Aliu duhej t vepronte menjher pr ta ndalur anarkin e khavarixhve. Pr kt qllim, ai shkoi personalisht n Nehrevan pr t’u takuar me ta. Atje u tha se do t ishin t mbrojtur t gjith ata q do t largoheshin nga ai kamp, q do t ktheheshin n shtpit e tyre dhe do t vazhdonin t jetonin n paqe me t tjert. Shum vet kuptuan se s’kishin ndonj arsye t vrtet pr t luftuar me Aliun dhe menjher u larguan nga Nehrevani pr t’u kthyer npr shtpit e tyre. Por nj grup prej 4000 khavarixhve kokfort mbeti n kamp dhe i krkoi Aliut q t “pendohej”, duke i thn se vetm ather do ta pranonin si udhheqs t muslimanve. M pas, ata filluan me slloganin e tyre “Sundimi i takon vetm Zotit” dhe i sulmuan trupat e Aliut. Kur ushtria e Aliut u kundrprgjigj, khavarixht u mundn. Pjesa m e madhe e tyre u vra n fushbetej dhe vetm disa arritn t shptonin.


    Ndonse khavarixht e kishin adoptuar vargun kuranor “sundimi i takon ve Zotit” si sllogan t tyre, ata nuk e kishin as qllimin dhe as aftsin pr ta krijuar nj “mbretri t Zotit” n tok. Ata vetm donin fuqi pr vetveten. Khavarixht ishin thjesht nj przierje eksplozive terrorizmi, politike dhe fanatizmi fetar. Po t kishin qen t suksesshm, ata vetm do ta ringjallnin rivalitetin fisnor t kohve para-islame. Deri sot, ata kan mbetur nj grup i paasimiluar n historin e muslimanve.


    Dr. Hamid’ud-Din



    Khavarixht nuk u lejonin njerzve q t merrnin pjes n ushtrin e Aliut. Dhe sikur dikush t mos pajtohej me mendimet e tyre, menjher vritej. Shum musliman u vran n kt mnyr. Aliu drgoi nj emisar pr t’i bindur q t mos vrisnin njerz t pafajshm por ata e vran edhe emisarin e drguar.


    Kampi i tyre ishte n Nehrevan. Edhe Aliu lvizi drejt Nehrevanit me ushtrin e tij. Ai u krkoi khavarixhve q t’i dorzonin ata njerz q ishin prgjegjs pr vrasjen e muslimanve t pafajshm. Por t gjith thirrn njzri se t gjith ishin vrassit e tyre dhe se vrasjen e njerzve t till e konsideronin nj detyr. Aliu edhe njher ua shpjegoi gabimin q po e bnin dhe u krkoi q t shkonin npr shtpi. Por prgjigja e tyre ishte negative.


    M n fund, Aliu e drgoi Ebu Ejjub Ensariun bashk me flamurin e Islamit. Ebu Ejjubi u ndal n mes t dy ushtrive, e valviti flamurin dhe tha se gjithkush nga kampi khavarixh q do t strehohej nn flamurin e Islamit, do t ishte i mbrojtur.
    Shum khavarixh q e kishin kuptuar gabimin e tyre, erdhn nn flamurin e ngulur n tok nga Ebu Ejjubi. Por 4000 vet mbetn akoma n kamp.Ata ishin t vendosur pr t luftuar kundr Aliut. Ata brtitn “sundimi i takon vetm Zotit” dhe e sulmuan ushtrin e Aliut. Q t gjith luftuan me nj guxim prej fanatiku por shum shpejt u rrethuan dhe u mundn, me far thuase t gjith u vran. (“Historia e Islamit”, Lahore, Pakistan, fq.202; botim i vitit 1971)


    Sllogani “sundimi i takon vetm Zotit” ishte vetm nj instrument, qllimi i t cilit ishte q fuqia t binte n duart e tyre dhe t’i mohohej gjithkujt tjetr.


    N ndrkoh, Amr bin As dhe Ebu Musa el-Eshariu, dy gjyqtart, i kishin prfunduar negociatat e tyre dhe ishin gati pr ta shpallur vendimin. Q t dy u pajtuan se ishte n interes t tokave t Islamit q edhe Aliu edhe Muavijeja t abdikonin ose t zbriteshin nga froni, q t mundej shoqria muslimane t zgjidhte nj prijs t ri.


    Gjyqtart u takuan n Adhruf, bashk me ekipet e tyre. Edhe katrqind ushtar nga secila pal ishin t pranishme n sken, n prshtatshmri me marrveshjen. Delegacioni sirian ishte i prir nga Ebu’l Avar Selmiu kurse delegacioni i Irakut nga Abdullah ibn Abbasi dhe Shurejh ibn Haniu.


    Edhe shum njerz t tjer kishin ardhur n Adhruh pr ta dgjuar vendimin e dy gjyqtarve n lidhje me fatin e tokave t Islamit. N mesin e tyre ishin Abdullah ibn Umari, Abdullah ibn Zubejri, Abdurrahman ibn Ebu Bekri, Sad ibn Ebi Vakkasi dhe Mughire ibn Shaaba.


    Amr bin Asi i tha Ebu Musa el-Eshariut se e respektonte at jasht mase si nj shok i t Drguarit t Zotit dhe si nj dijetar i madh q ishte dhe se pikrisht pr kt arsye, el-Eshariu duhej t ishte i pari q ta shpallte vendimin e tyre t prbashkt, q t mund Amri ta miratonte m pas t njejtn gj.


    Abdullah ibn Abbasi e paralajmroi Ebu Musa el-Eshariun se Amri mund ta mashtronte at dhe i sugjeroi q t’i lejonte Amrit t shpallte i pari. Por Ebu Musa nuk ia vari veshin ksaj kshille dhe i tha: “Rasti sht i sigurt dhe nuk ka hapsir q Amri t mund t bj ndonj manovr”.


    Ebu Musa el-Eshariu ishte ndikuar mjaft nga shfaqja e “respektit” t Amr bin Asit. Ai u ngjit n foltore dhe tha:



    O musliman! Shum trazira dhe vuajtje u ka shkaktuar muslimanve lufta e Aliut dhe Muavijes. Andaj, ne kemi vendosur q t’i lirojm nga detyra ata t dy dhe jemi marr vesh q e drejta pr ta zgjedhur Kalifin e ri duhet t’i takoj shoqris muslimane, domethn t gjith juve.


    Delegacioni i Irakut u tmerrua me ta dgjuar kt shpallje t Eshariut por megjithat priti pr t par se ’do t thoshte gjyqtari tjetr. Amri u ngrit dhe tha:



    O musliman! Ju t gjith dgjuat se far tha Ebu Musa n lidhje me lirimin e Aliut nga detyra. Ai e liroi Aliu nga detyra e Kalifit. Un e miratoj kt vendim dhe shpall se Aliu sht larguar nga Kalifati. Dhe n vend t Aliut, un po e emroj Muavijen si Kalif t ri...”


    Amr bin As nuk e kishte prfunduar akoma fjaln e tij kur u dgjuan disa britma zemrimi. Ebu Musa brtiti i mllefosur: “Gnjeshtar! Ti je gnjeshtari m i pacip! Ti je nj qen i ngarkuar me libra, q e nxjerr gjuhn nga pesha e ngarkess.” Amri iu prgjigj: “Dhe ti je nj gomar i ngarkuar me libra q klith kur e ngarkojn tepr.”


    “Qeni” dhe “gomari” shkmbyen disa fjal dhe m n fund e sulmuan njri-tjetrin. Ata u goditn ndrmjet veti dhe klithn t dy derisa mbetn pa z. Pati edhe t qeshura, ndonse vetm n kurriz t Ebu Musa el-Eshariut.


    Pas gjasht muaj pritjeje, “shfaqja” e vetme q kishin prgatitur dy gjyqtart pr argtimin e qindra muslimanve t mbledhur n Adhruh pr “festn”, ishte vetm pak muzik e prbr nga zri i nj “qeni” dhe i nj “gomari”.


    M n fund, “koncerti” mbaroi dhe muslimant q kishin ardhur nga vende t largta, u larguan srish nga Adhruhu.


    Ebu Musa kuptoi se ishte br nj objekt talljeje pr arabt dhe u largua drejt Jemenit pr ta fshehur turpin e tij. Ai ishte nj njeri me aftsi modeste, t cilin disa ngjarje t rastsishme e solln n nj pozit t till, n t ciln ai mbase mendonte se fati i shoqris muslimane ishte n duart e tija. Krenaria e tij ishte gjithnj n konflikt me kujdesin por krenaria fitonte gjithnj. Detyra q iu dha atij ishte nj detyr tepr e madhe pr nj njeri t paaft si ai, gj q edhe do ta dshmonte. Ai ishte njri nga njerzit e besueshm t Umar ibn el-Hattabit, i cili e kishte emruar el-Eshariun guvernator t Basrs dhe m pas, edhe t Kufes.


    Krcnimi q Muavije kishte prjetuar, kishte mbetur pas tashm. N luftn pr ta marr Kalifatin, tani atij i kishte kaluar iniciativa. Pretendimi i tij pr t’u br Kalif, tani mbshtetej n gjykimin e br nga “mbretbrsi” Amr bin As n Adhruh. Gjykimi i Amrit kishte qen nj shfaqje e shkatht prej magjistari politik q do ta mrekullonte edhe Machiavellin. Por pr siriant, gjykimi i tij ishte si urdhr i ardhur nga qielli dhe si i till, ishte i pakthyeshm.


    R.A. Nicholson



    sht nj karakteristik e moralitetit arab q ky mashtrim i paskrupullt u lvdua nga ndjeksit e Muavijes si nj triumf diplomatik, i cili i jepte atij t drejt pr ta krkuar titullin e Kalifit. (“Nj histori letrare e arabve”, fq.192-193)


    Arbitrimi doli thjesht nj fars dhe rezultoi n nj dshtim t plot. Por edhe ashtu, vendimi i tyre kishte qen prtej fuqis s caktuar pr kt arbitrazh. Askush nuk u kishte dhn autoritet dy gjyqtarve q t gjykonin n lidhje me Kalifatin, t lironin nga detyra ose t emronin nj Kalif. Prkrahsit e Muavijes krkonin hakmarrje pr vrasjen e Osmanit. Muavije i kishte bindur se Aliu ishte prgjegjs pr kt gj dhe se kjo ishte arsyeja e ardhjes s tyre n Siffin.Ata nuk luftonin kundr Aliut pr ta kurorzuar Muavijen si Kalif.


    Por gjyqtart as q i hetuan burimet e lufts civile. Ata foln vetm pr Kalifatin, ndonse kjo nuk ishte tema e takimit t tyre. Detyra e tyre e vrtet ishte q t gjenin se kush e kishte vrar Osmanin dhe n kishte t drejt Muavije t krkonte hakmarrje pr gjakun e tij.
    Ebu Musa Eshariu e shprehu vendimin e tij duke thn se e lironte nga detyra edhe Muavijen. Por ’do t thoshte kjo vrtet? Dhe prej ’detyre e lironte Muavijen Ebu Musa Eshariu? Muavije edhe ashtu nuk ishte Kalif dhe as q ishte propozuar pr t qen. N ann tjetr, Aliu ishte Kalifi legjitim i muslimanve. Ai ishte zgjedhur me koncenzusin e muhaxhirve dhe t ensarve dhe t t gjitha pjesve t shtetit, n prjashtim t Siris, e cila nuk e pranonte sundimin e tij.


    Si gjyqtar dhe mbase si “mbretbrs”, Amr bin Asi dhe Ebu Musa el-Eshariu patn nj diskutim t gjat mbi politikn dhe luftn dhe mbase edhe mbi t ardhmen e shoqris muslimane. Por gjje e vetme q ata nuk e diskutuan ishte mendimi i Kur’anit. Gjat diskutimeve t tyre n Adhruh, ata e kishin ln mnjan Kur’anin, njsoj si pararendsit e tyre n “mbretbrje”, t cilt gjat diskutimeve n Sakife, e kishin “harruar” krejtsisht Librin e Zotit.


    N nj “rastsi” t uditshme, t gjith “mbretbrsit” e arabve, qofshin n Sakife, n kshillin zgjedhs t Umarit ose n Adhruh, dukeshin krejtsisht “alergjik” ndaj Kur’anit t Shenjt. Ose ndoshta ishte e kundrta. Mbase Kur’ani ishte “alergjik” ndaj ktyre “mbretbrsve”? Sido q t ishte e vrteta, ajo sht vrtet njra nga “rastsit” m fantastike t historis s muslimanve. Pr disa arsye misterioze, “mbretbrsit” dhe Kur’ani kishin qndruar gjithnj t ndar nga njri-tjetri.


    Amr bin Asi dhe Ebu Musa el-Eshariu duhej q ta bnin Kur’anin nj udhzues gjat arbitrimit t tyre sepse marrveshja i detyronte pr ta br kt. Urdhri i Zotit n lidhje me rastet e tilla sht m se i qart:


    O ju q besuat! Bindjuni Zotit, t Drguarit t Tij dhe atyre q u sht dhn autoritet n mesin tuaj! Po t dalloni mes veti n dika, ather drejtojuni Zotit dhe t Drguarit, nse vrtet e besoni Zotin dhe Ditn e Fundit...(Kur’an 4:59)


    Me sa duket, gjyqtart e harruan edhe kt urdhr t Kur’anit por edhe detyrimet e caktuara pr ta. Por Kur’ani nuk harron dhe n nj varg t tij, i shpreh shum qart gjrat q ata i bn ose m sakt, dshtimet e tyre:



    Ata thirren drejt Librit t Zotit pr t’i zgjidhur mospajtimet. Por nj grup prej tyre kthehet prapa dhe nuk pranon...(Kur’an 3:23)



    Amr bin As dhe Ebu Musa el-Eshariu u bn nj grup i atyre q largohen nga Libri i Zotit. Ata vendosn t priheshin nga dshirat e tyre dhe pr kt arsye, e merituan gjykimin e Kur’anit pr ta:
    Dhe ata q s’gjykojn sipas asaj q ka shpallur Zoti, jan jobesimtar...(Kur’an 5:47)


    N betejn e Siffinit, ushtrit e Irakut dhe t Siris u prballn pr 110 dit. N mesin e tyre pati rreth 90 prballje, n t cilat u vran rreth 25 mij vet nga ushtria e Irakut dhe 45 mij nga ushtria siriane.


    Kjo betej e prgjakshme ishte fryt i ambicjeve t Muavijes dhe t Amr bin Asit. Muavije ishte guvernator i Siris dhe asgj nuk urrente m tepr sesa ta humbte kt post t tij. Amr bin As kishte qen guvernator i Egjiptit derisa Osmani e kishte liruar nga detyra. Ai mezi priste q t rikthehej n kt pozit. Pr ta mbajtur, gjegjsisht pr ta rifituar pozitn e tyre, ata ishin t gatshm t paguanin do mim. N kt rreth, e vrteta dhe drejtsia s’kishin kurrfar rndsie pr ta. Pr hir t dshirave dhe ambicjeve t tyre, ata mund ta mbushnin me gnjeshtra gjith tokn e Islamit dhe ta mbulonin at me gjakun e muslimanve. “Treshja” e Basrs, bashk me Muavijen dhe Amr bin Asin, e gjetn mundsin e tyre tek vrasja e Osmanit. Hakmarrja pr gjakun e tij ishte nj mask q do t’i shtonte shenjtri lakmis s tyre pr pushtet. Nj Osman i vdekur ishte shum m i dobishm pr ta sesa nj Osman i gjall. Andaj ata dhan do kontribut t mundshm q ai t vdiste. Por sapo vdiq, prnjher u b e lejuar dhe madje e detyrueshme pr ta q t kryenin vrasje masive n emr t hakmarrjes pr gjakun e tij.


    Beteja e Basrs dhe ajo e Siffinit s’ishin tjetr vese vrasja masive e muslimanve, e diktuar nga logjika e asaj q quhet “Realpolitik”.
    Toynbee thot se Muhammedi dhe Aliu nuk ishin kundrshtar t denj pr prijsit mekkas, kur bhej fjal pr t br “Realpolitik”. Mbase ka t drejt n nj kuptim. Muhammedi dhe Aliu nuk dshironin ta vrisnin kot as edhe nj idhujtar t vetm, jo m muslimant. Ata kurr nuk do ta vrisnin dik pr hir t fuqis materiale. Si pasoj, q t dy ishin t hendikepuar n kt “prballje” t tyre me umajjadt.

    Vazhdon...

  6. #26
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    64. Vdekja e Malik el-Eshterit dhe humbja e Egjiptit


    Guvernatori i Aliut n Egjipt ishte Muhammed ibn Ebu Bekri. N vitin 38 pas Hixhrit, Muavije e drgoi Amr bin Asin n krye t 6000 trupave pr ta pushtuar Egjiptin. Muhammedi i krkoi Aliut prkrahje ushtarake pr ta mbrojtur provincn. Aliu kuptoi se njeriu i vetm q mund ta shptonte Egjiptin nga kthetrat e Muavijes dhe Amr bin Asit ishte Malik el-Eshteri. Andaj, ai e drgoi Malikun si guvernator t ri t Egjiptit dhe e thirri Muhammed ibn Ebu Bekrin n Kufe.


    Por as Maliku dhe as Muhammedi nuk arritn n destinacionin e duhur. Maliku u nis nga Kufeja pr ta marr prsipr qeverisjen e Egjiptit. Por agjentt e Muavijes, t maskuar si punonjsit e nj hani, e “pritn” at n kufi. Ata hodhn helm n pijn e Malikut dhe ai vdiq nga pasoja e helmit. (prcjellur nga Ebu’l-Fida)


    Maliku ishte makthi i Muavijes. Agjenti q e helmoi Malikun, menjher raportoi tek Muavijeja pr kt “arritje” t tijn dhe Muavije nuk u besonte veshve pr kt fat t madh q e kishte gjetur. N nj ekstaz lumturie, ai tha: “Sot Aliu e humbi edhe krahun e tij t dyt.” Duke e vrar Ammar bin Jasirin n betejn e Siffinit, Muavije e kishte prer njrin krah t Aliut. Tani, duke e vrar Malikun, edhe krahu tjetr i Aliut ishte prer. Pas vdekjes s Malikut, Aliu i humbi t dy “kraht”. Muavije i preu “kraht” e Aliut nprmjet arms s tij t fsheht por t fuqishme: helmit. Helmi e shptoi prgjithmon Muavijen nga “makthi” i quajtur Malik el-Eshter.


    Francesco Gabrieli



    N at periudh, Amr ibn el-Asi e pushtoi Egjiptin, duke e eliminuar nprmjet helmit Malik el-Eshterin, t cilin Aliu e kishte emruar si guvernator. (“Arabt: nj histori e prmbledhur”, fq.69)


    Pr Aliun, vrasja e Malikut ishte nj goditje krejtsisht e papritur. Nse Arabia ndonjher kishte patur nj njeri q vlente sa nj ushtri e tr, ky ishte Maliku. Prania e tij e shtonte vetbesimin e ushtris dhe emri i tij mbillte frik n zemrat e armiqve. Arabt kurr nuk patn nj lufttar m t madh se Maliku. sht njra nga tragjedit m t mdha t Islamit q jeta e tij u shua aq hert. Ai ishte nj njeri guximtar, i vendosur, i zgjuar, fisnik dhe besimtar. Kishte shum njerz q deri n vdekjen e Ammar bin Jasirit nuk kishin qen t sigurt n duhej t luftonin pran Aliut ose jo. Vetm pas plotsimit t parashikimit t famshm t t Drguarit, kta njerz iu bashkangjitn Aliut. Por Maliku kurr nuk pati dyshime t tilla. Ai e dinte se Aliu dhe e vrteta ishin t pandashm. Si pasoj, devotshmria e Malikut ndaj Aliut ishte e pakushtzuar.


    Disa historian kan thn se Maliku ishte n mesin e njerzve q ishin fajtor pr vrasjen e Osmanit. sht e vrtet se Maliku erdhi nga Kufeja n krye t nj delegacioni por qllimi i tij nuk ishte vrasja e Osmanit. Ai kishte ardhur t’i krkonte Osmanit q ta lironte nga detyra nj guvernator prtac dhe t korruptuar. Maliku ishte njri nga trimat m t famshm t Arabis dhe gjja e fundit q do t’i shkonte pr shtati nj trimi t till do t ishte q ta vriste nj plak 84-vjear. N t vrtet, Maliku as q hyri ndonjher n pallatin e Osmanit. Po t kishte dika t till, Naileja (gruaja e Osmanit) do ta prcillte kt gj kur Aliu i mori n pyetje dshmitart dhe s’ka dyshim se Mervani do ta kishte shpallur me shum zell kt gj, n nj mnyr q do ta kuptonte e gjith bota. Por kurr nuk bri nj gj t till.


    Akuza se Maliku ishte njri nga vrassit e Osmanit ishte nj shpifje e Muavijes q gjith kohsh prodhonte ide t reja. Kur e pa Malikun q po i afrohej n sulm, ai thirri i tmerruar:


    “M shptoni nga Maliku! sht ai q e vrau Osmanin...”


    Muavije e dinte mir se Maliku s’e kishte vrar Osmanin por e dinte gjithashtu se siriant e donin Osmanin dhe se do t bnin ’mos pr ta vrar vrassin e tij. Duke i thn kto fjal, Muavije shpresonte q t’i nxiste siriant pr t br ndonj prpjekje mbinjerzore pr ta ndalur Malikun. Historiant oborrtar t Damaskut e morn kt thirrje t Muavijes dhe q ather, gnjeshtra sht prcjellur nga gjenerata n gjenerat.


    sht nj ironi e historis s muslimanve q Aisheja, Talhaja dhe Zubejri, ndonse hapur i nxisnin njerzit pr ta vrar Osmanin, kurr nuk jan gjykuar nga historia pr kt krim. Dhe n fund t fundit, ’mund ta ndalte Muavijen pr t mos shkuar n Medine dhe pr t’ia shptuar jetn Osmanit? Asgj! Por ai kurr nuk shkoi. Ai qllimisht nuk e ndihmoi Osmanin dhe pas vdekjes s tij, bri nj aleanc me Amr bin Asin (n shkmbim t Egjiptit), pr “t’u hakmarr pr vrasjen e Osmanit”. Si tham edhe m sipr, Amri ishte njri nga armiqt m t ashpr t Osmanit dhe me shum gjasa, vrassi i tij i vrtet.


    Por pas vdekjes s Osmanit, skenari ndryshoi. Fillimisht Aisheja, Talhaja dhe Zubejri dhe m pas edhe Muavije ibn Ebu Sufjani dhe Amr bin Asi do t krkonin hakmarrje pr gjakun e tij. Pavarsisht se far ishin shkaqet q i uan kta njerz t mblidheshin prreth kufoms s Osmanit, nj gj dihet qart: asnjri prej tyre nuk mrzitej pr sigurin e Osmanit n t gjall t tij. Ky sht nj fakt q nuk mund t ndryshohet por t cilin historiant sunnit nuk duan ta prmendin. Pr ta sht shum m leht t thon se Muhammed ibn Ebu Bekri ose Malik el-Eshteri ishin t prfshir n vrasjen e Osmanit, sesa t t pranojn se Aisheja, Talhaja, Zubejri, Muavijeja dhe Amr ibn Asi luajtn nj rol t rndsishm n tragjedin e Kalifit plak.


    Malik el-Eshteri vdiq n nj koh kur Aliut i duhej m s shumti dhe pr fat t keq, n nj koh kur s’kishte njeri q mund t’ia zinte vendin.


    Goditja e vdekjes s miqve t tij si Ammari dhe Maliku ishte shkatrrimtare pr Aliun. Por besimi i tij e mbante n kmb. do goditje dhe do fatkeqsi t re, ai e konsideronte si nj sfid t re pr besimin e tij, i cili mbetej i palkundur. Besimi i tij n mshirn e Krijuesit ishte m i madh se gjithka q mund t ngjante. Andaj, Aliu kurr nuk iu dorzuar dshprimit.


    Maliku kishte qen vrtet i jashtzakonshm. Ai kishte qen ushtaraku i prsosur, i devotshm, jashtzakonisht i aft dhe plot vetbesim. Ai iste nj mbret mes njerzve. Nj njeri m t jashtzakonshm se Maliku n individualitetin e tij sht vshtir t gjendet n historin e arabve. Propaganda i ka ngritur disa emra dhe i ka br m t famshm se emri i Malik el-Eshterit, por ai mbetet i pakrahasueshm. Ai ishte feniksi i Islamit. Dhe mbase sht e pamundur ta lvdojm Malikun me fjal m t bukura, se ato me t cilat e ka lvduar vet prijsi i tij, Ali ibn Ebu Talibi. N betejn e “nats s zhurmave”, Aliu e vendosi dorn e tij mbi shpatulln e Malikut dhe i tha:


    “Ti m ke shrbyer me t njejtn devotshmri, me t ciln un i kam shrbyer Muhammedit, t Drguarit t Zotit.”


    Humbja e Egjiptit
    Amr bin Asi hyri n Egjipt pa u prballur me rezistenc dhe kur erdhi ball pr ball me Muhammed ibn Ebu Bekrin, nuk e pati t vshtir ta mundte. Muhammedi nuk kishte nj ushtri dhe u prpoq t luftonte me ata pak ushtar q i kishte n dispozicion. Siriant e zun rob dhe e torturuan derisa vdiq. Amri e pushtoi Egjiptin dhe kjo krahin hyri nn sundimin e Muavijes.
    Aliu e kishte dashur Muhammed ibn Ebu Bekrin si djalin e vet dhe si pasoj, vdekja e tij ishte nj goditje tjetr pr t.


    N vitin 659, Muavije i dha fund lufts s nervave me Aliun dhe drgoi disa kontingjente ushtarsh pr n Xhezire dhe n Hixhaz pr t’i trembur njerzit dhe pr t’ua shkatrruar moralin. Politika e tij ishte q fillimisht t ndizte nj shkndij tmerri dhe m pas t linte q “zjarri” ta bnte t veten. Shum shpejt, kjo politik do t shndrrohej n nj makth t vrtet dhune dhe vrasjeje. N Xhezire, Ne’man bin Beshiri e sulmoi Ein-et Tamarin me 2000 ushtar, Sufjan ibn Aufi e sulmoi Anbarin dhe Medainin me 6000 ushtar, Abdullah bin Masadah Fizariu e sulmoi Timen me nj forc prej 1700 plakitsish dhe Zahhak bin Kajsi me ndjeksit e tij e shkatrroi qytezn Vaksa.


    Ata i vran t gjith burrat, grat dhe fmijt, pr t cilt dyshonin se kishin simpati ndaj Aliut. Prve ksaj, ata e plakitn edhe thesarin shtetror, kudo q gjetn nj t till.


    Dr. Hamid’ud-Din



    Pushtimi i Egjiptit e forcoi dukshm pozitn e Muavijes. Pas ksaj, ai drgoi njsi ushtarake n Hixhaz, Xhezire dhe Irak. Kto trupa u endn gjithandej duke plakitur, duke prhapur terror dhe duke vrar njerz. Muavije personalisht e udhhoqi nj sulm n bregun e lumit Tigr dhe e konfiskoi thesarin shtetror n Xhezire. (“Historia e Islamit”, fq.204; botuar n Lahore, Pakistan n vitin 1971)


    Muavije dhe gjeneralt e tij kishin filluar nj luft t regullt kundr pasardhsit t Profetit t Islamit dhe sunduesit legjitim t muslimanve. Pr ta, luft e regullt do t thoshte luft e kushteve t veanta, me aksione t kufizuara ushtarake dhe terror t pakufizuar. Ata e futn tokn e Islamit n nj trauma, nga e cila kurr s’do t shrohej.


    N vitin 660, Muavije e drgoi Bishr bin Ertatin me 3000 ushtar drejt Hixhazit dhe Jemenit, n nj ekspedit t re plakitjesh, shkatrrimesh, djegiesh dhe vrasjesh. N Jemen, Bishri me duart e tija i vrau binjakt e vegjl t Ubejdullah ibn Abbasit, guvernatorit t provincs. Kur u kthye n Siri, i njollosur me gjakun e muslimanve, ai kishte vrar dhjetra mijra njerz.


    Njri nga guvernatort e Aliut n provincat kufitare ishte edhe Kumejl bin Zijadi. Ai i krkoi leje Aliut q t bnte sulme t ngjashme n Siri. Sipas tij, sulme t tilla n Siri do ta detyronin Muavijen t’i ndrpriste sulmet e tija drejt Irakut dhe Hixhazit. Por kjo ide e tij menjher u kundrshtua nga Aliu. N nj letr q ia shkroi Kumejlit, Aliu tha:


    “S’kam pritur prej teje q t m kshillosh pr nj sulm t till n qytezat dhe katundet e Siris. sht e vrtet se siriant jan armiqt tan por edhe ata jan njerz dhe pr m tepr, jan musliman. Po t bjm sulme t tilla n Siri, viktimat e ktyre sulmeve nuk do t jen ushtart sirian q e dhunojn kufirin ton por popullata e pafajshme q nuk bn luft. A sht e drejt t’i plakisim e t’i vrasim njerzit pr nj krim q nuk e kan br? Aspak! Ata s’duhet ta paguajn dnimin e krimeve q i kryejn prijsit e tyre. M e mira pr ne sht q t’i forcojm mbrojtjet tona kundr armikut dhe ta przm nga territori yn para se t mund ta dmtoj popullin.”


    Logjika e “pasqyrs” pr t’iu prgjigjur terrorit me terror nuk ishte e pranueshme pr Aliun. Ndonse Aliu i kishte przn sulmuesit nga territoret e tija, rendi dhe ligji ishin prishur. Siriant filluan q gjith m shpesh ta sulmonin kufirin. Bisr bin Ertati e mundi garnizonin e dobt t qytezs strategjike t Anbarit dhe e pushtoi at. Pasi e morri nn kontroll, ai e vrau gjith popullatn.


    Aliu i thirri njerzit e Irakut q t ngriheshin pr ta mbrojtur shtpin e tyre kundr sirianve por njerzit nuk iu prgjigjn. N dimr, ata ankoheshin se ishte tepr ftoht dhe n ver, arsyetimi i tyre ishte vapa e teprt. Shum prijs t Irakut punonin fshehurazi pr Muavijen, n shkmbim t dhuratave t tija dhe t premtimeve t ndryshme. T tillt prhapnin paknaqsi dhe trazira n Irak. Muavije gjithashtu punonte shum pr ta shkatrruar bindjen e ushtriss s Irakut ndaj Aliut. Pr t, konflikti nuk kufizohej me operacionet ushtarake por zgjatej edhe pas vijs s frontit, ku agjentt e tij, me komplote, sabotazhe dhe propagand, e vazhdonin luftn.
    Ngase nuk pati nj kundrveprim dnues ndaj tyre, plakitsit sirian morn guxim t hynin gjith thell e m thell drejt Irakut.


    Aliu bri prpjekje pr t’i zgjuar njerzit e Irakut nga kllapia e tyre por t gjith silleshin sikur siriant t mos u pengonin fare. Qndrimi i tyre shprfills e lodhi aq shum Aliun, sa m n fund u tha se sikur t mos vinin, ai do t nisej vet me ato pak burra q kishte dhe do t luftonte kundr armikut, pavarsisht pasojave.


    Ky krcnim i Aliut pati ndikim. Njerzit e Irakut kuptuan se po ta humbnin Aliun, do t mbeteshin pa nj udhheqs. Andaj, e siguruan Aliun se do t’i bindeshin atij, si n luft ashtu edhe n paqe.


    Aliu menjher filloi ta riorganizonte ushtrin dhe t mobilizonte trupa t reja. Ai e thirri Abdullah ibn Abbasin nga Basra dhe u urdhroi prijsve t tjer q t mblidheshin n kampin Nuhejle, n afrsi t Kufes.


    Aliu punonte me t gjitha fuqit e tija pr ta kompensuar kohn e humbur pr shkak t shprfilljes s njerzve t Irakut. Por ky shprthim i ri energjie i alarmoi armiqt e tij dhe ata nisn t thurrnin plane pr ta ndalur.


    Aliu i kishte prfunduar prgatitjet pr nj pushtim t Siris. Por pikrisht kur po i bnte korigjimet e fundit t planit t tij logjistik, ai u vra n Xhamin e Madhe t Kufes, n mngjesin e dits s nntmbdhjet t Ramazanit, n vitin 40 pas Hixhrit (27 Janar 661).


    65. Vrasja e Aliut


    Q nga gjysma e dyt e vitit 658, Muavije ibn Ebu Sufjani, guvernatori i Siris, kishte filluar gjith m tepr ta rriste dhunn kundr sundimit t Aliut. Disa nga sulmet e ushtris s tij kishin arritur deri n Ein et-Tamar dhe Anbar, vetm 170 milja (rreth 275 km) n veri t Kufes. Populli i Kufes ishte aq i pavullnetshm pr t luftuar kundr sirianve, sa Aliu e kishte t pamundur t’u kundrprgjigjej sulmeve t tyre n mnyr efektive. Vet Muavije e udhhoqi nj ekspedit plakitjeje npr Xhezire, duke filluar nga Rakka-ja dhe duke arritur deri n Mosul, pa u prballur me kurrfar rezistence. M n fund, Aliu shpalli n xhamin e Kufes se do t largohej nga qyteti bashk me disa nga ndjeksit e tij besnik, pr t luftuar kundr sirianve, pavarsisht se kjo gj do ta onte drejt nj vdekjeje t sigurt. Ky krcnim i zgjoi banort e Kufes sepse vdekja e Aliut do t thoshte se Kufeja do t mbetej pa nj prijs. Pas ktyre fjalve, populli i Kufes u zgjua dhe filloi t mobilizohej pr t organizuar nj mbrojtje.


    Beteja e Siffinit kishte qen testi i par i fuqis s Aliut kundr Muavijes. N aspektin ushtarak, beteja kishte qen thuase nj fitore e plot e Aliut por politikisht, ajo kishte mbaruar me barazim. Tani, pasi kishte kaluar pak koh, dukej se Aliu do t’i prgjigjes srish sfids s Muavijes. Por pikrisht n at koh, Aliu u vra n xhamin e Kufes dhe prballja e dyt mes tyre kurr nuk ndodhi.


    Sipas burimeve t besueshme historike, tre khavarixh u takuan n Kufe (ose n Mekke, sipas disa burimeve) dhe prpiluan nj komplot. Secili u b vullnetar pr ta vrar njrin nga tre figurat m t rndsishme politike n tokn e Islamit: Aliun, Muavijen dhe Amr bin Asin. Me vrasjen e tyre, kta tre vet besonin se lufta civile mes muslimanve do t mbaronte dhe paqja do t rikthehej. Plani i personave q do ta vrisnin Muavijen dhe Amrin shkoi huq dhe ata u arrestuan, pr t’u ekzekutuar m pas.


    Khavarixht ishin mundur n Nehrevan dhe shum prej tyre kishin vdekur n betej. Vetm disa kishin mbijetuar dhe ishin arratisur. Njri prej tyre ishte edhe Abdurrahman ibn Mulxhemi. Ai jetonte me dshirn pr ta vrar Aliun dhe ishte n pritje t nj mundsie t till. Krejt rastsisht, ai u takua me nj grua t quajtur Kutam, babai dhe vllezrit e t cils ishin vrar n Nehrevan. Edhe ajo ushqente prbrenda nj urrejte t madhe pr Aliun.


    Abdurrahmani ishte dashuruar tek Kutami dhe i propozoi martes. Ajo i tha se mimi i dors s saj ishte koka e Ali ibn Ebu Talibit. Kjo vetm sa e prforcoi vendosmrin e Abdurrahmanit pr ta vrar Aliun. Me shum kujdes, ai prpiloi nj plan pr kt vrasje. Edhe disa khavarixh t tjer e ndihmuan n kt drejtim. Pr t qen i sigurt, Abdurrahmani mori edhe nj mas t fundit: shpatn e lyejti me helm.


    N mngjesin e dits s nntmbdhjet t Ramazanit t vitit 40 pas Hixhrit, Aliu erdhi n Xhamin e Madhe t Kufes dhe e thirri ezanin. M pas e mori vendin e tij n mihrab dhe pas disa astesh, besimtart filluan t mblidheshin. Ata u rradhitn pas tij dhe lutja filloi. N rradhn e par, bashk me besimtart e tjer, ishin edhe Abdurrahmani dhe miqt e tij, t cilt i ndiqnin lvizjet e Aliut. N rrobat e tyre, ata kishin fshehur shpata t mprehura mir dhe t lyera me helm.


    Pikrisht kur Aliu e preku tokn me ballin e tij pr t br sexhde, Abdurrahmani eci drejt mihrabiit. Kur Aliu e ngriti kokn nga sexhdeja, ai e goditi at n ball me aq fuqi, sa balli i Aliut u a. Nga plaga e krijuar shprtheu gjaku i Aliut dhe ai thirri:


    “Betohem n Zotin e Qabes! Un ngadhnjeva..”


    Njerzit e kuptuan ’kishte ndodhur dhe sapo mbaroi namazi, u mblodhn rreth tij. Djemt e tij, Hasani dhe Husejni, e mbajtn drejt shtpis. Nj mjek erdhi, u prpoq ta mbyllte plagn por nuk arriti ta ndalte gjakderdhjen. Goditja e shpats kishte qen vdekjeprurse edhe ashtu. Por n t njejtn koh, edhe helmi po prhapej n trupin e tij. Historiant arab thon se kjo ishte hera e dyt q Aliu ishte plagosur n ball. Hera e par kishte qen n betejn e Hendekut n vitin 627, kur shpata e Amr ibn Abd Vudit e kishte ar mburojn dhe helmetn e tij, pr t’i krijuar nj plag n ball. Balli i tij akoma e kishte gjurmn e ksaj plage.


    Ky ishte prshkrimi i historianve arab n lidhje me vrasjen e Aliut. Ky prshkrim sht pranuar si i besueshm nga shumica e muslimanve.


    Ndonse ky prshkrim sht pranuar me “koncenzusin” e historianve, autenticiteti i tij sht i dyshimt, kur t shihen “dshmit”. N gjith kt prshkrim, ka tepr “rastsi”.
    Askush nuk dyshon n lidhje me faktin se Aliun e vrau Abdurrahman ibn Mulxhemi. Por a thua vrasja e Aliut ishte nj ide e tija? Ka m shum mundsi q kjo ide t jet mbjellur n kokn e tij nga dikush tjetr, me teknika shum t sofistikuara. Ibn Mulxhemi nuk e dinte se ai s’ishte tjetr vese nj instrument i dikujt tjetr.


    N kt koh, askush n tokn e Islamit nuk dshironte t vdekur Aliun m shum se Muavije ibn Ebu Sufjani. Komploti pr ta vrar Aliun, shkathtsia n ekzekutimin e ktij plani dhe suksesi i tij tregojn se ky plan ka nj doz t theksuar profesionalizmi dhe fshehtsie, aq karakteristike pr Muavijen. Ibn Mulxhemi s’ishte vese nj njeri i rndomt. Me t njejtn “shkathtsi”, edhe n vitet e ardhshme t sundimit t tij, Muavije do t eliminonte shum krcnime pr pushtetin e vet, qofshin t vrteta ose t imagjinuara.


    Spiunt e Muavijes e kishin informuar at se Aliu po bnte prgatitje pr ta pushtuar Sirin. N betejn e Siffinit, Muavije nuk i ishte prgjigjur sjelljes bujare dhe trimrore t Aliut. Ksaj rradhe, Aliu nuk kishte ndrmend t bnte nj betej t ngadalt por nj sulm t beft dhe t ashpr, i cili do ta shuante rebelimin e Muavijes dhe do ta rikthente paqen n perandorin e muslimanve. Edhe Muavije e dinte se ksaj rradhe, Aliu e kishte edhe aftsin edhe vendosmrin pr t’i dhn nj fund t shpejt konfliktit. Shpresa e fundit e tij ishte se “aleatt” e tij t vjetr, intriga dhe mashtrimet, mund t’i ndihmonin prball Aliut. Andaj, ai i mobilizoi ato dhe si do t shihej, mbshtetja e tij n kto metoda nuk do t dilte e kot.


    Muavije bri q vrasja e Aliut t dukej spontane dhe e besushme, duke e treguar veten dhe Amr bin Asin si viktima “potenciale” t ktij komploti dhe fanaticizmi t khavarixhve. Por q t dy i “shptuan” vdekjes, fal “fatit” t tyre. Njri prej tyre u “smur” pikrisht n ditn q duhej t vritej, kurse tjetri shkoi n xhami me nj parzmore t veshur nn rrobat e tija. Ai u sulmua por shptoi fal parzmores. Po t ishte “smur” edhe i dyti, do t ishte tepr e qart loja e tyre. N kt mnyr, “smundja” dhe parzmorja e shptuan edhe Muavijen edhe Amr bin Asin nga vrassit e tyre khavarixh.


    Por Aliu nuk kishte kaq shum “fat”. Ai nuk ishte i smur at dit dhe nuk e kishte veshur parzmoren e tij n xhami. Brenda xhamis, Ibn Mulxhemi e priste at me nj shpat t lyer me helm. Kur Aliu e ngriti kokn nga sexhdeja, ai e goditi n ball dhe ia au ballin. Kjo goditje do t ishte vdekjeprurse pr t.


    T gjith historiant arab kan shkruar histori “t frymzuara” nga Muavije ibn Ebu Sufjani dhe nga pasardhsit e tij. Dhe gjithsesi, Muavije ishte i lir pr t injektuar prshkrime t shumllojshme n librat e historis. Andaj, ai dhe Amr bin Asi arritn t’i shptonin gjykimit t historis, e cila do ta dnonte vetm Abdurrahman ibn Mulxhemin si autorin e vrtet dhe t vetm t ktij krimi.
    sht nj rastsi tjetr interesante se vrasja e Aliut ndodhi pikrisht n vigjilje t pushtimit t tij t planifikuar t Siris. Ndonse anarkistt khvarixh i kishin drejtuar shpatat e tyre tek t tri figurat kryesore t bots muslimane si Aliu, Muavijeja dhe Amr bin Asi, kta dy t fundit shptuan dhe vetm Aliu u vra.


    N nj “rastsi” tjetr shum interesante, pikrisht kta dy t mbijetuarit ishin miq t afrt t njri-tjetrit dhe q t dy, srish “rastsisht”, ishin armiqt m t zjarrt t Aliut, i cili ishte viktima e vetme n kt loj.
    Ka shum rastsi misterioze, t cilat ua shptuan jetn Muavijes dhe Amr bin Asit por q ia morn jetn Aliut.


    Periudhn e mbetur t jets s tij, Aliu e kaloi n lutje dhe n adhurime, e diktoi testamentin e tij, u dha disa udhzime bijve t vet dhe gjeneralve n lidhje me qeverisjen dhe me ngulm u krkoi q t mos i harronin pleqt, t smurit,t varfrit dhe jetimt.
    Aliu shpalli se djali i tij m i madh, Hasani, do t’ia zinte vendin si prijs i Mbretris s Qiejve mbi tok dhe si sovran i gjith muslimanve.


    Ndonse Aliu po dobsohej gjith kohs nga gjakderdhja dhe nga efekti i helmit, ai mbeti i vetdijshm deri n astet e fundit t jets s tij. T gjith atyre q erdhn pr ta par, ai u tha me ngulm q t ishin gjithnj t vetdijshm pr pranin e Krijuesit n jett e tyre, ta donin At, t’i shrbenin Atij dhe t’u shrbenin krijesave t Tija.


    Helmi e pati ndikimin e vet dhe n mngjesin e 21 Ramazanit t vitit 40 pas Hixhrit, Ali ibn Ebu Talibi u nda nga kjo bot pr t shkuar n prani t Krijuesit t tij, t cilit i kishte shrbyer gjat gjith jets. Qllimi m i madh i jets s tij kishte qen kthimi tek Krijuesi dhe pikrisht kjo ishte arsyeja prse, kur shpata e goditi ballin e tij, ai thirri:


    “Betohem n Zotin e Qabes! Un ngadhnjeva!”


    Hasani dhe Husejni e lan trupin e babait t tyre, e mbshtolln me nj qefin, e faln namazin e t vdekurit dhe m pas e varrosn fshehurazi natn n Nexhef, nj vend n pak distanc nga Kufeja. Mbi varr nuk u vendos kurrfar shenje dhe varri u mbajt i fshehur, n prshtatshmri me dshirn e vet Aliut. Me kt, heroi, shenjtori, politikani, filozofi dhe dshmori m i madh i Islamit u nda kjo bot, e cila kurr m s’do t dshmonte nj personalitet m sublim se ai.


    Shum musliman vajtuan pr Aliun por askush nuk e vajtoi m shum sesa dhimmit (hebrenjt, t krishtert dhe zoroastriant), t cilt u fundosn n dshprim. Dhe kur t smurit, t dobtit, jetimt dhe vejushat kuptuan se kishte vdekur Aliu, bota e tyre u kthye prmbys. Ai kishte qen nj baba pr t gjith ata dhe i kishte ndihmuar. T gjithve u kishte ndar nj vend n lutjet e tija dhe deri n vdekjen e tij, shum prej tyre nuk e kishin ditur se kishte qen Aliu ai q i kishte ndihmuar gjith kohs.


    Aliu ishte gjithnj i arritshm pr t dobtit dhe pr t mjert dhe frika e tij m e madhe ishte q t mos ngjante q nj nevojtar t mos mund t arrinte t’ia shprehte nevojn. Vetm nn sundimin e tij, jomuslimant, t dobtit dhe t pambrojturit ishin t sigurt. Askush nuk guxonte t’i shtypte dhe t’i shfrytzonte. Me vdekjen e tij, siguria e tyre do t humbej prgjithmon.


    sht m se e qart se pushteti dhe pastrtia shenjtrore nuk kombinohen dot. Kur njeriu i merr prsipr punt e shoqris, thjeshtsit morale me t cilat sht e mundur t ohet nj jet private, komplikohen aq shum sa njeriu shpesh e humb ndjesin e asaj q sht e drejt dhe e gabuar. Megjithat, kjo “teori” e ka nj prjashtim: Ali ibn Ebu Talibin. Ai gjithnj i ndoqi principet e tija, qoft n jetn publike ose private, pavarsisht se ’pasoja do t’i sillte kjo gj. Ai gjithnj e vendoste at q sht e drejt para asaj q sht m e menur dhe praktike. Burimi i principeve q e udhzonin n jetn publike dhe private ishte Kur’ani i Shenjt, njsoj si kishte qen edhe burimi i filozofis s tij politike.


    Aliu ka shum kritik dhe shum armiq. Por asnjri nuk ka mundur t tregoj nj rast t vetm kur Aliu ka devijuar nga ndonj princip i tij. Askush nuk mund t gjej nj rast t vetm, n t cilin ka kundrthnie ndrmjet mendimeve dhe fjalve t tija ose ndrmjet fjalve dhe veprave. Mendimet, fjalt dhe veprimet e tija ishin gjithnj n nj vij t njejt dhe pa kontradikta.
    Aliu e prfaqson triumfin m sipror t karakterit dhe t ideologjis. Ai ishte nj kombinim i rrall i dashuris ndaj Zotit, i devotshmris ndaj detyrs, i nj force t stolisur me butsi, i baraspeshs n sjellje dhe i nj integriteti pa kompromis. Trashgimia m e madhe e Aliut pr botn islame ka qen dhe do t jet pikrisht karakteri i tij sublim.


    66. Disa mendime n lidhje me Kalifatin e Aliut


    Kur n vitin 656 muslimant e njohn Aliun si Kalif t tyre dhe ia shprehn atij besnikrin, autoriteti politik dhe fetar u kombinuan tek nj person i vetm. Me kt, muslimant vetm sa e verifikuan nj plan t br nga i Drguari i Zotit n lidhje me pasardhsin e tij, q n vitin 632.


    Nuk ka asnj urdhr n Islam, qoft i madh ose i vogl, doktrinal ose ligjor, i cili i sht ln dshirs ose vots s popullit. Instituti m i rndsishm politik i Islamit sht Kalifati. Ai sht i rndsishm sepse vet ekzistenca e shoqris muslimane dhe e Islamit varet nga kjo gj. Andaj do t ishte e pamendueshme q nj gj kaq jetike t’u mbetej dshirave t popullit t rndomt.


    Ligji n Islam sht nj shprehje e vullnetit t Zotit dhe jo e vullnetit t njeriut. Pas vdekjes s Muhammedit, Aliu nuk kishte fuqi politike por vazhdonte t ishte pasardhsi i tij. Pavarsisht n e kishte n dor pushtetin politik, bindja ndaj Aliut ishte nj obligim. Gjja e vetme q ndryshoi me ardhjen e Aliut n pushtet ishte se ata njerz q nuk ia kishin shprehur bindjen dikur, tani po e bnin kt gj vullnetarisht.


    Muslimant q ia shprehn besnikrin Aliut mund t ndahen n dy grupe. Q t dy grupet ia shprehn besnikrin pr arsye t ndryshme. Grupi i par e njihte at si prijsin e vrtet t Mbretris s Qiejve n tok, ndrkoh q grupi i dyt e njihte at vetm si mbajts t postit m t lart t ekzekutivit n qeverin muslimane. Grupi i par e dinte se Muhammedi e kishte caktuar at si prijs t shoqris muslimane dhe e dinte se nuk ishte e lejuar q t’i shprehej besnikria dikujt tjetr. N ann tjetr, grupi i dyt do ta kishte pranuar si Kalif secilin q do t arrinte ta merrte n duar pushtetin.


    Muhammedi nuk ishte vetm nj udhheqs ideal dhe msues, por edhe pionier i nj epoke t re pr njerzimin. Ai i hapi portat e ksaj epoke, ia prezantoi bots forcn e re t quajtur Islam dhe liroi nj dinamizm t ri n bot, i cili mund ta ndryshoj, e ndryshon dhe ka pr ta ndryshuar gjithnj jetn njerzore dhe marrdhniet ndrmjet njerzve. Ai ishte “nismtari” i gjith atyre burrave dhe grave q do t krkonin shptim pr gjith njerzimin.


    Qllimi kryesor i Muhammedit ishte themelimi i Mbretris s Qiejve n tok, gjegjsisht i nj qeverisjeje t Islamit. Ai ia msoi njerzimit principin e njshmris s Zotit dhe i ftoi njerzit q ta njihnin rndsin e ktij principi. Ai i shpalli ligjet e Zotit, i ushtroi ato dhe krijoi nj shoqri, tipari kryesor i t cils ishte pastrtia. Ishte nj shoqri e sundimit t drejtsis, e dituris, e eliminimit t shfrytzimit t padrejt, t tiranis dhe t bestytnive. Islami, feja e vetme monoteiste q ka nj sistem t plot social, ekonomik dhe politik, sht kundr do qeverisjeje sekulare dhe n veanti kundr atyre qeverisjeve q prpiqen t importojn vlera t huaja, t paprshtatshme me sistemin islam t vlerave.


    Themelimi i Mbretris s Qiejve n tok ishte pjesa e par e detyrs s Muhammedit. Pjesa e dyt e misionit t tij do t ishte sigurimi i vazhdimsis s ksaj pune. “Mbretria” e tij nuk ishte themeluar vetm pr t ekzistuar n kohn e tij dhe pr arabt, por pr gjith njerzimin e do epoke. Andaj, Muhammedi e zgjodhi si pasardhs nj njeri, pr t cilin ishte i sigurt se mund ta vazhdonte m s miri punn e tij. Si kemi theksuar m par, ky njeri ishte Ali ibn Ebu Talibi.


    67. Politikat e brendshme dhe t jashtme e Aliut


    Politika e brendshme


    Njri nga qllimet m t mdha t Islamit ishte pengimi i shtypjes s t dobtit nga i fuqishmi dhe parandalimi i do lloj shfrytzimi t padrejt. Kur Aliu e mori n dor pushtetin, ai i liroi nga detyra t gjith guvernatort e Osmanit. Disa e kshilluan se kjo nuk ishte nj vepr e menur dhe se duhej q fillimisht ta konsolidonte pozitn e tij dhe m pas t’i lironte nga detyra. Por prgjigja e Aliut ishte:


    “O musliman! A dshironi q un t bj aleanc me ashprsin, me tiranin e me tradhtin? A doni t bhem bashkpuntor i atyre q e shfrytzojn ummetin e Muhammedit? Pr Zotin, s’kam pr t br kt derisa kta qiej qndrojn. Un do ta marr nga duart e shtypsve t drejtn e t dobtit dhe do t’ia rikthej atij..”


    Kriteri fundamental pr krahasimin e sistemeve shoqrore, ekonomike dhe politike nuk duhet t jet hegjemonia dhe imperializmi i tyre por humanitetit, gjegjsisht aftsia e secilit sistem pr ta ulur, pr ta kufizuar ose pr ta eliminuar, aq sa t jet e mundur, do form t shtypjes dhe t shfrytzimit t njeriut. Aliu ishte armiku m i pamshirshm i shfrytzimit dhe at e largoi nga tokat n t cilat sundonte. Organizimi social, sipas Aliut, ekzistonte vetm pr t’i shrbyer njeriut dhe pr ta mbrojtur dinjitetin e tij.


    I Drguari i Zotit, Muhammedi, i kishte shkatrruar dallimet artificiale ndrmjet njerzve. Por pas vdekjes s tij, t gjith kto dallime u rikthyen. Aliu shpalli se do t’i shkatrronte srish kto polarizime. Historiani Ebu Is’hak Medani, n lidhje me kt tem, shkruan:
    “Disa shok t Profetit i than Aliut se gjat shprndarjes s pasuris shtetrore, ai duhej t’u jepte m shum fisnikve sesa njerzve t rndomt dhe po kshtu, nj hise m t madhe arabve sesa joarabve. Ata i than se nj gj e till do t ishte n interes t tij, duke e treguar shembullin e Muavijes, i cili e kishte fituar miqsin e shum figurave t pasura dhe t fuqishme pikrisht nprmjet ksaj “bujarie” t tij. Aliu u tha:


    “A m krkoni q t jem i padrejt ndaj t varfrve dhe t mjerve nga arabt e joarabt? Nj gj e till mund t jet nj politik e mir por nuk sht etike. Po t veproja sipas asaj q thoni ju, un vetm sa do t’i imitoja pagant. A sht ajo q m krkoni t bj? Pr mua sht me rendsi knaqsia e Zotit dhe jo knaqsia e aristokratve arab. Edhe sikur ta shprndaja pasurin time personale, un s’do t bja dallim ndrmjet arabve dhe joarabve. Por pasuria q ua shprndaj, sht pasuria e vet njerzve dhe nuk sht e imja.Si mund t’i diskriminoj ather? Si mund t mos ia jap njrit hisen vetm sepse nuk sht arab dhe t’i jap m tepr nj tjetri vetm ngase sht arab? Kt s’kam pr ta br kurr!”


    Jo vetm q Kurejshi dhe aristokracia arabe nuk pati ndonj privilegj prball atyre q nuk ishin arab dhe q nuk ishin nga Kurejshi, por edhe familja e Aliut nuk pati kurrfar prparsie. Madje ishte pikrisht familija e tij, ajo q merrte m pak se gjithkush tjetr. N mesin e familjarve t tij ishte vllai i tij i madh, Akili. Ai thoshte se paga q merrte nga thesari ishte aq e vogl sa nuk mbijetonte dot me t. Pr kt arsye, ai u largua nga Kufeja dhe shkoi n Siri, ku jetoi nj jet luksoze pran Muavijes. Aliu gjithnj i paralajmroi muslimant n lidhje me rreziqet e kompromiseve morale dhe u krkoi t ishin t kujdesshm prball materializmit.


    Kur Aliu e mori n duar pushtetin, ai filloi t punonte pr t’i dhn fund sistemit t “shtresave” ekonomike dhe kapitalizmit joislam n shoqrin arabe. Katr vite pas ardhjes n pushtet, Aliu e kishte prmbushur kt qllim. Sistemi i klasave t ndryshme shoqrore dhe sistemi i mparshm kapitalist ishin zhdukur. T gjith “kryepriftrinjt” e klasave ekonomike t shoqris arabe ishin zhdukur, duke br q “neo-kapitalistt” t gjenin streh n Damask. Nse muslimant jan vrtet t barabart, ather kjo barazi do t duhej t ishte e qart. Por nuk ishte dhe aq. Aliu e bri pikrisht at: ai e qartsoi barazin e muslimanve. Dhe nse Islami mburrej me drejtsin e vete, kjo drejtsi do t duhej t ishte e dukshme. Pikrisht Aliu e bri t dukshme at. Ai e bri t qart barazin dhe t dukshme drejtsin islame.


    Nga zyrtart e tij, Aliu gjithnj krkoi nj disiplin shum t rrept personale dhe ekonomike. Ai ia bri t qart gjithkujt se as pozita m e lart e qeverisjes nuk guxonte t prdorej si nj streh pr t ligt dhe se privilegjet legjitime t nj posti nuk mund ta ruanin njeriun q e mban at, kur jan t qarta dshmit pr abuzim.


    Por ’ishte burimi i veprimeve dhe i politikave t Aliut? Me sa duket, ishte pikrisht takva-ja (frika se mund t bnte dika me t ciln Zoti s’do t ishte i knaqur), q e formsonte prditshmrin e tij. Ai e mendonte vetm at gj, e thoshte vetm at fjal dhe e kryente vetm at veprim, pr t cilin ishte i sigurt se do ta knaqte Zotin. Kriteri i do mendimi, i do fjale dhe i do veprimi t tij ishte pikrisht takva-ja. E gjith ekzistenca e tij sillej rreth nj pyetjeje t vetme: ’duhet t mendoj, ’duhet t them dhe ’duhet t bj pr ta knaqur Krijuesin tim?


    Pr “makiaveliant” e t gjitha epokave, fundi i arsyetonte mjetet. Pr ta, do mjet, i drejt ose jo, ishte legjitim derisa shrbente pr t’ia arritur qllimit. Por sikur Aliu t vendoste t prdorte nj mjet pr t’ia arritur qllimit, ai do t duhej t miratohej fillimisht nga Kur’ani. N shum raste, menuria dhe logjika praktike krkonin nj mnyr t caktuar veprimi. Por nse kjo mnyr veprimi binte ndesh me Kur’anin, Aliu gjithnj hiqte dor prej saj, pavarsisht ’mund t ishin pasojat.


    Pikrisht kjo e bnte Aliun tepr t parashikueshm dhe t brisht. Thuhet shpesh se kur njeriu ka mundsi t parashikoj, ai ka kontroll mbi nj situat ose mbi nj person t caktuar. Dhe kontrolli gjithnj do t thot fuqi. Armiqt e Aliut e dinin mir se far do t bnte dhe far nuk do t bnte Aliu n nj situat t caktuar. Ky parashikim i leht i veprimeve t tija, u jepte atyre nj prparsi kundr Aliut, t ciln ata do ta shfrytzonin gjithnj, njsoj si do ta shfrytzonin guximin dhe fisnikrin e tij.


    Njra nga karakteristikat m dalluese t qeverisjes s Aliut ishte transparenca dhe karakteri i saj i hapur. N ka patur ndonjher nj qeverisje transparente, kjo ka qen pikrisht ajo e Aliut. Ai gjithnj e shihte fshehtsin si nj gj t dyshimt dhe besonte vetm n vendimet e arritura n mnyr t hapur. N ann tjetr, Muavije mburrej se elsi i “suksesit” t tij ishte“fshehtsia” me t ciln vepronte. Shum shpesh, ai thoshte se “dshtimi” i Aliut buronte pikrisht nga fakti se ai nuk fshihte asgj nga populli.


    Nga pikpamja “makiaveliane”, Muavije kishte t drejt. Ai i detyronte njerzit t bnin parashikime t ndryshme pr politikn e tij t veprimit, ndrkoh q tek Aliu s’kishte nevoj pr nj gj t till. Kur t kishin pun me Aliun, armiqt e tij mundeshin lirisht t’i hidhnin mnjan spekulimet. Pr t, fshehtsia ishte shenj e dinakris dhe e mungess s sinqeritetit, gj q ishte krejtsisht e papranueshme. Q nga dita e par, ai i dha fund fshehtsis n qeverisje. Kur dikush e pyeti se prse e kishte marr prsipr qeverisjen e nj shteti t zhytur n probleme, ai ishte prgjigjur se kishte qen pr ta ringjallur Mbretrin e Qiejve n tok, duke e ditur qart se askush n botn e Islamit nuk kishte aftsi pr nj gj t till.


    Pas betejs s Siffinit, n njrn nga lutjet e tija, Aliu thot:



    “O Zot! Ti e di se lufta jon s’ka qen pr t fituar pushtet, s’ka qen pr t pushtuar toka t reja dhe as pr prfitime t ksaj bote. Qllimi im sht t’i ushtroj principet e ndritura t fes Tnde t lartsuar dhe t’i reformoj punt n tokn Tnde, q t mund t jetojn t sigurt robrit e Tu dhe ligjet e paprmbushura t prmbushen dhe t ushtrohen si n kohn e mikut dhe t Drguarit Tnd, Muhammedit.”


    Aliu kurr nuk e fshehu mosplqimin dhe armiqsin e tij ndaj atyre arabve, q si “t ledhatuar t privilegjeve”, ishin br jashtzakonisht t pasur dhe t fuqishm. Aliu dhe ky grup gjithnj “dboheshin” mes veti. N ann tjetr, ai ishte jashtzakonisht i trheqshm pr t dobtit dhe pr t varfrit. Aliu ishte miku i tyre. N mesin e t pasurve, Ebu Sufjani dhe Mughire ibn Shaba kishin br prpjekje pr ta trhequr Aliun drejt vetes por seciln her, ai kishte vendosur nj distanc t pakalueshme ndrmjet vetes dhe atyre.


    Kalifatin e tij, Aliu e ktheu n nj “shkoll” ku do t edukoheshin, ose m sakt, do t ri-edukoheshin muslimant. Puna q duhej t bnte ishte jashtzakonisht e madhe, por ai e kreu at n nj stil t prsosur dhe me aftsin e tij karakteristike. Ai ishte “universiteti me nj njeri” i Islamit. “Plan-programi” msimor prqndrohej pikrisht n ndrtimin e karakterit t muslimanve. Msimet pr kt ndrtim t karakterit, ai i nxorri nga Libri i Zotit dhe nga jeta e ndritur e t Drguarit t Tij Muhammedit. N kt “universitet”, Aliu i interpretoi msimet e Librit dhe traditn e Profetit dhe i shfrytzoi n mnyr t prsosur pr edukimin e “nxnsve” t tij.


    Aliu ishte avokat i vizionit q e bashkonte njerzimin n bindjen ndaj Krijuesit. Ai ishte avokat i drejtsis, i pastrtis dhe i paqes. Qllimi qendror i jets s tij ishte rikthimi i drejtsis absolute n tokn e Islamit. N kt prpjekje, ai pati sukses.


    Politika e jashtme e Aliut


    Kritikt e Aliut kan theksuar zakonisht se ai, pr dallim nga paraardhsit dhe nga pasardhsit e tij, nuk i sulmoi shtetet e tjera dhe nuk i zgjeroi aspak kufijt e shtetit musliman. Kalifati i Aliut zgjat katr vite, t cilat ishin t mbushura me rebelime dhe luftra civile. Gjat gjith ksaj kohe, Aliu u mor me rivendosjen e paqes n tokn e Islamit.


    Por sikur t mos kishte rebelime dhe luft civile dhe sikur sundimi i Aliut t kishte qen i qet dhe pa trazira, a thua vall ai do t merrej me pushtimin e shteteve fqinje? Nuk ka mundsi t jepet nj prgjigje e sigurt pr kt pyetje por duke gjykuar nga karakteri i tij, nuk duket shum e besueshme se Aliu do t bnte nj gj t till. sht vshtir t mendohet se Aliu do t krkonte lavdi pr veten e tij dhe pr Islamin duke pushtuar shtete t tjera. Krkimi i nj “lavdie” t till binte ndesh me natyrn e tij.


    elsi pr ta kuptuar karakterin e politikave t jashtme dhe t brendshme t Aliut, sht t kuptohet fakti se ai ishte trashgimtari dhe pasardhsi i Muhammedit, t Drguarit t Zotit dhe t Profetit t paqes.


    Muhammedi ishte i Drguari i fundit i Zotit pr njerzimin. Ai ishte mishrimi i karakterit dhe i personalitetit m sipror t njeriut. Gjat jets s tij, ai e shfaqi shembullin m t mir pr t’u imituar nga muslimant, duke prpiluar njkohsisht edhe nj program gjithprfshirs pr mirqenien, lumturin dhe shptimin e njerzimit.


    Profetsia sht nderi m i madh q mund t’i jepet nj njeriu. T jesh profet ose i drguari i Zotit do t thot t jesh i zgjedhur prej Tij. Dhe pr t qen i zgjedhur nga Krijuesi n mesin e nj njerzimi t tr, njeriu duhet t jet i pajisur me cilsit m t larta.
    Muhammedi ishte pikrisht nj njeri i till. Ai ishte zgjedhur nga Zoti pr t qen instrumenti i Tij n implementimin e “planit” hyjnor pr botn. Ai e liroi njerzimin nga burgu i tij shpirtror dhe moral dhe e lvizi prtej injorancs, friks dhe izolimit. Zoti kishte drguar edhe profet t tjer para tij. Por ai ishte i fundmi dhe si pasoj, porosia e tij nuk ishte e kufizuar nga koha dhe hapsira. Ajo ishte nj porosi universale pr t gjitha kohrat.


    Muhammedi ishte i pajisur me cilsit m t jashtzakonshme t mendjes, t dors dhe t zemrs. Secila nga kto cilsi mjafton pr ta br njeriun m t rndsishm n historin e njerzimit. Por n kt pik, ne do t merremi vetm me njrn nga cilsit e tija: me mshirn. Muhammedi kishte qen mishrimi i mshirs. Kur’ani i Shenjt e prezanton at si “mshir pr krijesat”.


    Ty s’t drguam tjetr vese si mshir pr krijesat..(Kur’an 21:107)


    Kjo cils e Muhammedit ishte kundrthnse me agresionin dhe me dshirn pr pushtim. Lufta dhe gjakderdhja nuk mund t bashkekzistojn me mshirn. Porosia q Muhammedi e solli nga Zoti quhet “Islam” dhe Islam do t thot “paqe”. Islami, pra, sht feja e paqes. Nj njeri q e pranon Islamin quhet “musliman” dhe musliman do t thot “njeriu q bn paqe”. Vet Muhammedi e ka definuar muslimanin si personin, nga gjuha dhe dora e t cilit jan t mbrojtur t tjert.


    Njra nga fjalt kryesore t terminologjis islame sht fjala “iman”, q do t thot “siguri” dhe personi q ka “iman”, quhet “mumin”. Muhammedi, i cili e solli porosin e fundit hyjnore n tok, ishte quajtur shpesh “el-Resul el-Emin” (i Drguari i besueshm). Ngjashm me kt, Mekkeja sht quajtur “el-Beled’ul-Emin” (qytet i sigurt). Sipas ksaj, Mekkeja sht nj vend i sigurt dhe gjithkush q hyn n t sht i mbrojtur. Po t vazhdojm kshtu, do t shohim gjithashtu se nna e t Drguarit t Zotit quhej Emine (ose Amine), emri i t cils flet srish pr sigurin dhe paqen. Babai i tij quhej Abdullah ose n prkthim: rob i Zotit. Nj rob i Zotit kurr nuk i dhunon t drejtat e t tjerve. Emineja dhe Abdullahu e solln n bot Muhammedin, q ai t mund t’i jepte fund gjakderdhjes dhe ta prhapte n bot paqen. Emri i kujdestares s Muhammedit ishte Umm Ejmen “nna e fatmirsis”. ngjlli q ia shpalli porosin hyjnore sht quajtur “el-Ruh’ul-Emin” (Shpirti i Besueshm) nga Zoti. Pr m tepr, pasardhsi i t Drguarit t Zotit sht njohur me titullin “Emir el-Muminin” (Prijsi i besimtarve ose i atyre q kan “iman”). Kur t shihet, pra, Islami sht paqe dhe siguri nga fillimi deri n fund.
    Nj tjetr term shum i rndsishm n Islam sht “xhihadi”. Aq shum buj po bhet prreth ksaj fjale, sa shpesh nuk mund t kuptohet ’sht xhihadi n t vrtet. N rrethet jomuslimane, xhihadi islam zakonisht shihet si nj ekuivalent i dhuns dhe agresionit. N prkthim t drejprdrejt, “xhihad” do t thot “prpjekje”. Njra nga format m t kshilluara t xhihadit sht prpjekja kundr injorancs dhe padrejtsis dhe prpjekja kundr dshirave dhe epsheve brenda vetvetes.


    Islami e ka njohur edhe legjitimitetin e lufts por u ka lejuar ndjeksve t tij t luftojn vetm n vetmbrojtje ose si dnim (arabisht: Kisas) pr ata q e prishin rendin dhe paqen. “Kisasi” lejohet vetm pr ta penguar agresionin. Prve pr kto dy arsye, Islami nuk ua lejon luftn ndjeksve t tij.


    N Mekke, Muhammedi shpalosi para arabve nj program t rindrtimit fetar, etik, moral dhe shoqror t shoqris. Pas shprnguljes n Medine, ktij plani iu shtua edhe elementi ekonomik dhe politik. N Mekke, ai kishte shpenzuar 13 vite pr ta krijuar themelin e Islamit dhe n Medine, edhe 10 vite t tjera pr ta prfunduar kt “kryevepr”. Kto 23 vite ishin periudha m jetike pr zhvillimin e Islamit si nj sistem universal.


    Kur Muhammedi filloi ta implementonte programin e tij, ai menjher u prball me sfida t ndryshme. N mnyr shum karakteristike, Islami e prodhoi nj Ali ibn Ebu Talib q do t’u prgjigjej ktyre sfidave. 23 vitet e profetsis s Muhammedit ishin nj varg krizash, qoft n luft ose n paqe, t cilat Aliu do t’i tejkalonte n mnyr t prsosur.


    Aliu ishte trashgimtari dhe pasardhsi i t Drguarit. Kur filloi ta implemenonte planin e Muhammedit, edhe ai u prball me sfida t shumta. Nj erek shekulli kishte kaluar q nga vdekja e msuesit t tij Muhammedit dhe shum musliman kishin filluar t’i “adhuronin” fuqit ekonomike dhe politike si “idhuj” t ri t tyre. Shkatrrimi i idhujve s’ishte ndonj gj e re pr Aliun. Shum vite m par, ai dhe msuesi i tij Muhammedi, i kishin thyer idhujt e Kurejshit n Qabe. Tani kishte ardhur rradha q Aliu t’i shkatrronte “idhujt” e ri t arabve. Ai kuptoi se mbrojtsit e “idhujve” t ri do t ngriheshin n mbrojtje t tyre, njsoj si ishin ngritur mekkasit n mbrojtje t idhujve t tyre n kohn e Muhammedit.


    Islami ishte nj lvizje revolucionare, n kuptimin q ishte fundi definitiv i nj epoke t fosilizuar politeiste dhe fillimi i nj epoke t re dhe dinamike t monoteizmit. Qllimet e Islamit jan t shprehura n Kur’an, ku i Drguari sht ngarkuar me detyra t caktuara, si mund t shihet n vargun n vijim:


    Ashtu si drguam nga mesi juaj nj profet q t’jua lexoj shenjat Tona, t’ju pastroj, t’jua msoj librin dhe urtsin dhe at q nuk e dinit...(Kur’an 2:151)


    Kto qllime jan aq t rndsishme sa jan prsritur me theks t madh n tri vende t tjera n Kur’an:



    1. Kapitulli 2, vargu 129
    2. Kapitulli 3, vargu 164
    3. Kapitulli 62, vargu 2


    Edhe qllimet e qeverisjes s Aliut ishin t njejtat me qllimet e Kur’anit. Qllimet e politiks s tij, pra, ishin si vijon:



    1. t lexoheshin Shenjat e Zotit (para muslimanve)
    2. t “pastroheshin” muslimant
    3. ta msonin Librin dhe urtsin
    4. t fitonin dituri t reja


    Si kemi theksuar tashm, kur Aliu u prpoq t’i implementonte kto principe, ai u prball me rezistenc, ndonse ksaj rradhe jo nga pagant. Ishte e uditshme mbase, por rezistenca ishte pikrisht nga muslimant. Ishin muslimant, pra, dhe jo pagant, ata q e penguan Aliun n implementimin e planit t tij dhe n arritjen e qllimit t parashikuar.


    Qllimet e shprehura n Kur’an pr shoqrin muslimane nuk flasin pr pushtim t dhunshm t tokave t tjera. Ata kritik t Aliut q qahen se ai nuk i zgjeroi kufijt e shtetit islam, do t duhet t qaheshin edhe pr heshtjen e Kur’anit n lidhje me temn e zgjerimit t kufijve t toks s Islamit nprmjet lufts dhe agresionit. N t vrtet, nse gjykojm sipas tekstit t tij, Kur’ani duket krejtsisht i painteresuar pr ndonj lloj avanture ushtarake.


    Shum politikan dhe prijs ushtarak t bots pajtohen me thnien e Presidentit Charles de Gaulle se “shpata sht boshti i bots”. Bota vrtet rrotullohet rreth “shpats”. Pr francezt e mesjets, ky koncept quhej “fort mayne”(= dora e fuqishme). Ai q e kishte dorn m t fuqishme, sundonte.


    Shum prijs pajtohen gjithashtu me thnien e famshme se n dashuri dhe n luft, gjithka sht e lejuar. N ndjekjen e ambicjeve t tyre, prijs t ndryshm e kan par si t lejuar q t luftojn kundr popujve t caktuar, t’i vrasin burrat dhe t’ua robrojn grat dhe fmijt. T gjith ata prijs q e kan lar botn me gjak dhe q kan shkatrruar qytete dhe civilizime t tra, jan lvduar prher si heronj t mdhenj dhe gjeni ushtarak t historis. Por prapseprap, heroizmi dhe gjenialiteti i tyre vetm sa e ka vrtetuar saktsin e fjals s Gibbonit: “Dhe ’sht historia vese nj ditar i krimeve, i budallallqeve dhe i fatkeqsive t njerzimit?”


    A thua edhe programi i Islamit sht nj program i pushtimit t popujve t huaj? N sht kshtu, ather ku sht dallimi i Islamit nga politikat e Aleksandrit t Madh, t Jul Cezarit, t Atills, Xhingiz Kanit, Tamerlenit, Napoleonit ose Hitlerit, t cilt gjithnj marshuan prpara, t shoqruar nga “motrat e suksesit” t tyre: vrasja, plakitja, zjarri, shkatrrimi, robrimi dhe prdhunimi? T gjitha luftrat kan tri karakteristika t prbashkta: vdekjen, shkatrrimin dhe prdhunimin. Faqet e historis jan t mbushura me gjakun e t dobtive t shkelur nga t fuqishmit.


    Dhe nse edhe muslimant i lagn me gjak faqet e historis, a sht kjo nj dshmi e madhshtis ose e vrtetsis s Islamit? A mund muslimant t krenohen me luftrat e agresionit dhe me pushtimet? Nse themi se po, ather domosdo do t biem ndesh me Librin e Zotit, i cili thot:


    Juve ju ka ardhur nj drit nga Zoti dhe nj libr i qart, me t cilin Zoti i udhzon drejt rrugs s sigurt ata q e krkojn knaqsin e Tij. Dhe me lejen e Tij i nxjerr nga errsira n drit e i udhzon n nj rrug t drejt...(Kur’an 5:17-18)


    Shum musliman jan t magjepsur me “lavdit ushtarake” t periudhs 632-732 t historis s tyre.
    Presidenti Lincoln i vendos “lavdit” ushtarake n perspektivn e duhur, kur thot: “Lavdia ushtarake sht nj ylber i bukur q ngrihet mbi nj shi prej gjaku.”


    Prej gjakut t kujt? Kryesisht prej gjakut t njerzve t dobt, t pambrojtur dhe shum shpesh, t pafajshm. Presidenti Truman njher ka thn se lufta sht “shpikja m e shmtuar e njeriut”. Dhe vrtet, a ka nj shpikje m t shmtuar se lufta? ’shpikje tjetr ka patur forc pr t vrar masivisht burra, pr t’i ln jetim fmijt dhe grat t veja? ’shpikje tjetr e njeriut ka arritur t’i kthej qytetet n ngrehina dhe grmadha dhe t krijoj urrejtje dhe armiqsi t pavdekshme mes popujve?


    E vrteta sht se Islami dhe lufta nuk prshtaten mes veti. Islami sht nj bekim i Zotit dhe n t vrtet, bekimi m i madh i Zotit pr njerzimin. Emri i Islamit do t thot paqe dhe paqja dhe siguria jan vrtet nj bekim. Por jo edhe lufta dhe gjakderdhja. Pushtimet e hershme arabe nuk prshtateshin aq shum me programin e Islamit. Shum prej tyre ishin prir nga nevojat politike ose thjesht nga dshira pr pushtime. Shum prej arabve q pas vdekjes s Profetit doln nga Arabia, nuk ishin misionar t Islamit. Ata ishin thjesht pushtues. Nj pjese t madhe prej tyre u mungonin njohurite n lidhje me Islamin dhe shum prej tyre, as q ishin t interesuar pr ta prhapur at. Shum prej tyre ishin lindur dhe pjekur n traditat pagane dhe vetm 2-3 para se t merrnin pjes n kto pushtime, kishin luftuar kundr vet Islamit.


    G.E. Grunebaum



    Muhammedi e dinte se beduint vetm siprfaqsisht kishin kaluar n ann e Islamit. Kur’ani thot: “Arabt thon: besuam! Thuaju: Nuk keni besuar. M mir thoni jemi br musliman, sepse feja akoma s’ka hyr n zemrat tuaja.” (Ku’ran 49:15) (“Islami klasik:nj histori 600-1258”, fq.51, botuar 1970)


    Ndonse n fillim, arabt doln nga gadishulli pr shkaqe politike, si kemi theksuar m sipr, ata shum shpejt gjetn arsye pr ta vazhduar kt val t pushtimeve. Forca shtytse e pushtimeve t tyre ishte dshira pr t plakitur. Arabt ishin t pandalshm n luft, vetm kur ishin t sigurt se do t fitonin plaka. Prve plakave t lufts, kishte shum pak gjra q u interesonin arabve. Kur nuk kishte mundsi pr t fituar plaka, arabt nuk ishin shum t interesuar pr luftn. Qndrimi i muslimanve t Medines ndaj Osmanit, n ditt e fundit t jets s tij, shum bukur e qartson kt gj. Ata ishin muslimant e njejt, t cilt me shum krenari i kishin prballuar sulmet e paganve. Por tani, n vet qytetin e tyre, prijsi i shtetit t tyre ishte i ngujuar n pallatin e tij. Rrethuesit ishin vetm disa qindra t huaj, me kurrfar lidhjeje n Medine dhe pa ndonj prkrahje ushtarake me vete. Ngujimi i Osmanit zgjati 49 dit dhe u hoq vetm pasi vdiq ai. Por muslimant e Medines nuk luftuan pr ta mbrojtur Kalifin. Prse? Thjesht sepse nuk kishin shpres se mund t fitonin plaka lufte.


    Dashuria e arabve pr plaka ishte nj shprehi e vjetr. Pikrisht kjo dashuri kishte qen edhe arsyeja e disfats s muslimanve n Uhud. At q i dshironin plakat e lufts, u larguan nga pozitat e tyre, duke i shprfillur kshtu urdhrat e qart t Profetit. Duke e br kt, ata e kthyen n disfat fitoren e muslimanve. Vet Kur’ani e ka dshmuar kt dobsi t arabve n vargjet 152 dhe 153 t kapitullit t tret.


    M. Shibli



    Nj problem shum i komplikuar ishte dashuria e arabve pr plakn e lufts. Pikrisht kjo lakmi kishte qen arsyeja m e madhe e luftrave t tyre n kohrat pagane, n t cilat preja e lufts ishte thuase nj obsesion i tyre. Me konvertimin e tyre n Islam, kjo dashuri vazhdoi t mbijetonte.


    Prcillet se n nj rast, Profeti i drgoi disa nga shokt e tij tek nj fis i caktuar, pr t marr masa ndshkuese ndaj tyre. Prijsit e ktij fisi krkuan q t bnin negociata me trupat muslimane. Prijsi i trupave tha se paqja ishte e mirpritur, sikur ata ta pranonin Islamin. Fisi e pranoi Islamin dhe shokt e Profetit u kthyen n Medine. Por shum prej tyre ishin t paknaqur me rezultatin dhe e kritikuan komandantin, i cili nuk u kishte mundsuar t fitonin plaka lufte. Ata jo vetm q e kritikuan at, por edhe u ankuan pran t Drguarit t Zotit, i cili nga ana e tij, e prgzoi komandantin pr vendimin e marr dhe i tha se Zoti do ta shprblente pr veprimin e tij, me t cilin ua kishte shptuar jetn aq shum njerzve. (“Jeta e Profetit”, vll.2, botuar Azamgarh, Indi, 1976)


    Kta shok t Profetit ishin “modeli” i muslimanve dhe duhej t mos ishin t “dhn pas ksaj bote”. Do t ishte tejet logjike t supozohej se ngase ishin shok t Muhamedit, ata duhet t mos “njolloseshin” me lakmin pr pasuri. Ose do t mund t mendonim se edhe sikur t kishin qen t till dikur, kjo miqsi me Muhammedin do t duhej ta kishte ndryshuar pakz karakterin e tyre, s paku aq sa t shptonin nga ai obsesion i tyre pr pren e lufts. Por shokt e Profetit vrtetuan se supozimet e tilla ishin t gabuara. Pikrisht kta shok t “virtytshm” dhe t “devotshm” t Profetit ishin t uritur pr ta plakitur nj fis. Por fisi n fjal e pranoi Islamin n astin e fundit dhe me kt, shptoi nga kthetrat e tyre.


    N kto rrethana, mund t paramendohet lehtsisht gjendja e njerzve t rndomt n ushtrin muslimane, obsesioni i t cilve pr plakitje ishte shum m i madh.


    Sir John Glubb



    Ndonse beduint e prbnin pjesn m t madhe t ushtrive q pr hir t besimit e pushtuan Bizantin dhe Persin, instinkti i plakitjes ishte i mbjellur n zemrat e tyre n mnyr t pandreqshme. (“Pushtimet e mdha arabe”, fq.313; botim i vitit 1967)


    Dshira pr t plakitur ishte nj instinkt i arabve. Aliu kishte dashur ta ndryshonte at ose s paku, ta kufizonte. Por kjo prpjekje ishte vetm pjesrisht e suksesshme dhe pati nj mim t lart.


    Para dhe pas betejs s Basrs, Aliu ua ndaloi trupave t tija plakitjen e kampit t armikut. Ky ishte nj dshprim i madh pr ta. Por sido q t ishte, ata nuk do t hiqnin dor aq lehtsisht nga frytet e veprimtaris s tyre. Ata besonin se si pushtues q ishin, Basra ishte trofeu i tyre dhe se do t kishin t drejt ta robronin armikun. Kur edhe kjo e drejt e tyre u kufizua nga Aliu, ata e krcnuan se nuk do t’i ndiqnin urdhrat e tij.


    Kjo ishte nj situat e rrezikshme pr Aliun. Ai duhej menjher ta shuante kt “rebelim” t trupave t tija. Kt arriti ta bnte me nj pyetje q ua parashtroi ushtarve t tij: “Cili prej juve vall, do t guxonte ta merrte si robresh Aishen, nnn e besimtarve?”
    Kjo pyetje kurr s’u kishte shkuar ndrmend rebeluesve dhe ata u larguan t mbetur pa koment. Si mundej nj musliman ta merrte si robresh lufte vejushn e Profetit dhe akoma ta quante veten musliman? Me kt, rebeluesit u detyruan ta pranonin urdhrin e Aliut pr t mos e plakitur armikun dhe pr t mos zn robr.


    Megjithat, mundsia e humbur pr t plakitur n Basra u mbeti si nj njoll n zemr shum ushtarve t Aliut, t cilt nuk i plqenin kufizimet q Aliu i kishte vendosur. Kjo paknaqsi u akumula derisa shprtheu hapur n betejn e Siffinit. Pikrisht kjo paknaqsi u shfrytzua skajshmrisht nga Muavijeja, pr t shprthyer m n fund n form t nj rebelimi t hapur, i cili do t bnte q Aliu t kthehej duarbosh nga nj betej t ciln thuase e kishte prfunduar me fitore.

    Vazhdon...

  7. #27
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    68. Aliu si nj simbol i paqes


    Si dora e djatht e Islamit dhe si ndihmsi i par i Muhammedit, Aliu sht nj trsi shum komplekse. Dhe n brendin e ksaj trsie, tema e Aliut si nj simbol i paqes sht tejet qendrore. Shum pak njerz e kan urryer luftn dhe e kan dashur paqen sa Aliu.
    Studiuesit e historis e din se thirrjet pr paqe dhe pr drejtsi bhen zakonisht nga ata njerz q jan t dobt dhe q jan n pozit mbrojtjeje. Nuk ka arsye prse i fuqishmi t krkoj paqe. Aleksandri i Madh, Jul Cezari, Xhingiz Kani ose Tamerleni kurr nuk i bn armikut thirrje pr paqe. Nse pr shembull Lui XIV ose Napoleoni u bn thirrje pr paqe armiqve t tyre, kjo ishte vetm kur ushtria e tyre ishte n gjendje t keqe. N kohn ton, nuk ndodhi asnjher q Hitleri t bnte thirrje pr paqe. Ishin zakonisht popujt e pushtuar prej tij q i krkonin paqe n emr t njerzimit.


    Nse ka nj princip n historin e njerzimit, sht pikrisht n faktin se i fuqishmi gjithnj ka vepruar sipas interesave t tij, ndrkoh q i dobti ka br thirrje pr doktrinat etike dhe morale.


    Megjithat, ky princip i prgjithshm ka nj prjashtim t vetin tek Ali ibn Ebu Talibi. Edhe n rastet kur ai ishte i fuqishm dhe armiqt e tij t dobt, ai u krkoi atyre paqe pr hir t njerzimit dhe gjithnj i ftoi q t mos derdhnin gjak. Edhe n astet e triumfit t tij, ai sillej n nj mnyr t till ndaj armiqve t mundur, sikur ata t kishin mundsi t’i bnin ndonj favor t madh duke mos luftuar. Nse nj armik ishte mundur dhe dshironte ta shptonte jetn e tij, gjith ’duhej t bnte ishte t’i krkonte Aliut nj gj t till dhe Aliu menjher do t’i mundsonte t ikte. Dhe kt gj e bri gjithnj pa i vn asnj kusht armikut. Armiqt e tij e dinin kt princip dhe gjithnj e shfrytzuan at. Shum prej tyre, pikrisht n kt mnyr i shptuan vdekjes, si dnim pr tradhtin dhe pr rebelimin e tyre.


    Si u tha edhe m sipr, Aliu gjithnj i ndiqte principet e tija. Pr kt qndrim pa kompromis, ai gjithnj do t paguante nj mim shum t lart. Por a kishte alternativa t tjera? Pr t jo. Sikur n ndonj ast t jets s tij ta kishte shprfillur vetm nj kompromis t vetm, Aliu s’do t kishte kurrfar dallimi nga sunduesit e tjer n histori. Sunduesit e historis s njerzimit gjithnj flasin pr principet dhe idealet e tyre por n praktik, gjithnj jan t devotshm ndaj principit t Realpolitik-s, t nj politike t zhveshur nga etika, n t ciln interesat e tyre vijn para gjithkaje tjetr.


    Sikur Aliu t’i sakrifikonte principet e tija pr hir t politiks, qeverisja e tij do t pushonte s qeni Mbretria e Qiejve n tok. Por nj gj t till s’do ta lejonte kurr. Ai e kishte ringjallur Mbretrin e Qiejve q Muhammedi e kishte themeluar s pari. Q t dy e dinin se kjo “Mbretri” ishte delikate dhe se krcnohej nga forca armike nga do an, qoft t hapur ose t fshehur. Q t dy e dinin se po t bnin kompromis me principet e tyre, “Mbretria” do t shkatrrohej nga brenda. Andaj, nj kompromis i till ishte i pamendueshm pr ta. Ata nuk bn kompromis me principet e tyre dhe pr hir t ksaj, do t duhej t paguanin nj mim t lart, t cilin gjithsesi, e paguan me krenari.


    Aliu duhej t luftonte kundr problemeve morale q i prfaqsonte lufta. Ai mendonte se lufta dhe prgatitja pr luft ishin t paprshtatshme me shndetin dhe me mirqenien e racs njerzore.
    Pr Aliun, gjithka nuk ishte e lejuar n luft. Ai vendosmrisht i impononte urdhrat e Kur’anit n politik dhe n luft. N rastet kur kishte mundsi ta siguronte fitoren me mjete t dyshimta, ai preferonte t hiqte dor nga fitorja, vetm q t mos shkonte rrugs s mashtrimeve. Pr Aliun, principet dhe humaniteti i tij ishin shum m t rndsishme se triumfi ushtarak. Si kemi shpjeguar m sipr, gjat jets s Profetit, kurdoher q Aliu u prball me armikun n fushbetej, atij i dha tri zgjidhje:


    1. Pranoje Islamin!
    2. Mos lufto kundr t Drguarit t Zotit dhe trhiqu nga fushbeteja!
    3. Nse nuk i pranon kto dy gjra, ather ti m sulmo i pari!


    Gjat Kalifatit t tij, Aliu u detyrua t luftonte kundr muslimanve q ishin ngritur kundr shtetit islam. Ai u krkoi q problemet e tyre t’i zgjidhnin nprmjet negociatave n vend t lufts. Lufta ishte opcioni i fundit pr t dhe njherit, m i padshiruari. Por nse dikush e sfidonte, ather vet sfiduesi duhej ta bnte goditjen e par. Aliu kurr nuk do t sulmonte i pari dhe gjithnj insistonte t ishte n mbrojtje.


    N ekspeditat ushtarake t Profetit, para se t fillonte beteja e vrtet, trima nga t dyja palt dilnin n fushbetej dhe bnin dyluftime t ngjashme me ato t gladiatorve romak. N betejn e Uhudit, nj ushtar mekkas doli nga rradht e tija dhe i sfidoi muslimant. Aliu doli prball tij dhe pas disa astesh, ai e kishte mposhtur armikun dhe e kishte rrzuar n tok, me gjurin e vendosur mbi gjoksin e tij dhe i gatshm pr t’ia dhn goditjen vdekjeprurse. Por n astin e fundit, armiku i nnshtruar e pshtyu Aliun.
    Do t kishte qen nj reagim tejet normal dhe njerzor q Aliu sakaq t’ia ngulte shpatn armikut, i cili e kishte thyer edhe nj ligj t rndsishm t burrris pagane. Vetm kjo mjaftonte si nj gabim i pafalshm.


    Por Aliu e bri t kundrtn. Ai u ngrit srish n kmb, e vendosi shpatn n mill dhe u kthye tek bashklufttart e tij.
    T dyja ushtrit po e ndiqnin dyluftimin dhe q t dyja u habitn me kt reagim. Por askush nuk ishte m i habitur sesa vet ushtari i mekkas, i cili nuk besonte akoma se kishte mbetur gjall. ’ishte kuptimi i ksaj sjelljeje t uditshme? A nuk do ta vriste Aliu pr kt ofendim t tij?


    Ai u ngrit nga toka, shkoi tek Aliu dhe e pyeti prse nuk e kishte vrar. Aliu iu prgjigj:



    “Veprimi yt m zemroi. Po t t vrisja ty, un vetm sa do ta knaqja dshirn time personale. Por nuk e krkoj kt. Nuk kam ardhur ktu pr t vrar njerz pr qllime personale.”


    Me ta dgjuar prgjigjen e Aliut, habia e ushtarit mekkas u b edhe m e madhe. Por ai kuptoi se Aliu luftonte pr nj ideal. Fjalt e Aliut e bn at q nuk mund ta bnte kurr shpata. Ato e shkatrruan mohimin n zemrn e armikut dhe ai e pranoi Islamin.
    Ky veprim i vetm ishte mbase mishrimi i filozofis s jets s Aliut. Ai demonstroi se urrejtja e tij, njsoj si dashuria, ishin krejtsisht jopersonale. Ai nuk urrente dhe nuk dashuronte pr veten e tij por vetm pr hir t Zotit. Nse luftonte, ai luftonte vetm pr ta fituar knaqsin e Zotit. Dhe nse bnte paqe, qllimi ishte srish po ai. Qllimi i ekzistencs s tij ishte pikrisht knaqsia e Zotit.


    Aliu q hiqte dor nga vrasja pr hir t principeve, e bnte kt edhe pr hir t humanitetit t tij. Pikrisht ktij humaniteti ia kishte borxh jetn nj njeri i rrezikshm dhe dinak si Amr bin Asi, n betejn e Siffinit. Abbas Mahmud el-Akkad nga Egjipti, n librin “Ekberijjet Imam Ali” (Kairo,1970) shkruan:



    “Guximi dhe fisnikria e Aliut nuk i lejonin atij q ta shfrytzonte nj situat, n t ciln armiku i tij ishte i zn ngusht dhe i pashpres. (N betejn e Siffinit) Amr bin As e kuptoi prnjher se armiku q kishte prball ishte Aliu dhe u hodh me fytyr prtok. Dikush tjetr do ta kishte vrar dhe me kt,do t kishte shptuar nga nj problem i madh si Amri. Por Aliu e largoi vshtrimin prej tij dhe nuk e preku fare.”


    N betejn e Siffinit, Aliu shum shpesh luftoi i maskuar. I till ishte edhe prball Amr bin Asit, i cili shum shpejt e njohu. Pasi e njohu, Amri nuk hezitoi asnj ast. Ai ra n tok dhe i zbuloi kofsht e tija t pasme, duke e ditur saktsisht se si do t reagonte Aliu ndaj nj lvizjeje t till. (Aliu ishte i parashikueshm!) Aliu u kthye prapa. Nj ushtar i tij thirri:


    “Ky sht Amr bin Asi. Mos e lini t arratiset! Vriteni!”


    Por Aliu nuk deshi ta vriste nj njeri n nj pozit aq t poshtruar.


    Beteja e fundit e Aliut ishte beteja e Nehrevanit, e cila u b n vitin 658. N kt betej, nj ushtar khavarixh e gjeti veten nn tehun e shpats s Aliut. Duke pritur q t coptohej n dysh nga shpata e Aliut, ai u tremb aq shum, sa shpata dhe mburoja i ran nga duart. At ast, ai u habit kur pa se Aliu e zbriti e shpatn dhe filloi t largohej prej tij pr t luftuar me dik tjetr. Duke mos u besuar syve ai thirri:


    “O Ali! A s’m vret?” Aliu u prgjigj: “Jo! Kjo do t thoshte nj armik m pak pr ty..”
    M pas, dialogu n vijim u zhvillua mes tyre:
    Aliu: “Tani s’t vras dot sepse e ke humbur shpatn dhe mburojn tnde dhe s’ke asgj pr t’u mbrojtur.”
    Ushtari: “T kuptoj. Dhe kjo ishte pikrisht ajo q kishte dgjuar pr ty. M patn thn se ti kurr nuk e vret nj armik t paarmatosur. Por kam dgjuar edhe dika dhe dua t di n sht e vrtet.”
    Aliu: “far paske dgjuar?”
    Ushtari: “Kam dgjuar se nuk e refuzon krkesn e armikut tnd, qoft edhe e paarsyeshme. N sht kshtu, t krkoj t ma japsh shpatn tnde, tani q e humba timen.”
    Krkesa nuk ishte shum e arsyeshme, veanrisht n rrethana t tilla. Por Aliu e kapi tehun e shpats s tij dhe e zgjati drejt ushtarit dorezn e saj. Ushtari e mori shpatn dhe pasi u sigurua se Aliu ishte i paarmatosur, e pyeti:
    “Tani kush ka pr t t mbrojtur prej meje?”
    Aliu: “Zoti! Ai do t’m mbroj. Un kam besim tek Zoti dhe jo tek shpata ose tek mburoja.”
    Kjo prgjigje e Aliut e habiti ushtarin fanatik khavarixh por edhe pati nj ndikim t madh tek ai: “Ma ke pushtuar shpirtin o njeri i udtishm! Q tani, un do t jemi robi yt. Do t luftoj n ann tnde dhe do t’i vras armiqt e tu!”
    Kto fjal t ushtarit do t duhej ta kishin knaqur Aliun, i cili me gjith gzim do ta ftonte n rradht e tija. Por Aliu i tha:
    “Mos lufta pr mua ose kundr meje. Lufto vetm pr drejtsin dhe pr t vrtetn. Nse mendon se drejtsia dhe e vrteta jan n ann time, ather lufto bashk me mua!”


    Dora e Aliut kishte qen arma m e fuqishme n “arsenalin” e Islamit. N do rast, pikrisht dora e tij e kishte hapur dern e fitores, kur do dor tjetr kishte dshtuar. Por dora e tij ishte njkohsisht edhe “elsi” drejt paqes dhe paqja kurr nuk do t gjente nj mbrojts m t madh se Aliun. Por si tham m sipr, ai ishte avokat i paqes nga pozita e t fuqishmit dhe jo nga pozita e t dobtit. Veprimtaria e tij ishte vet mishrimi i paqes.


    Aliu s’kishte ndrmend t ndrtonte nj perandori. Andaj, ai kurr nuk u soll n kt mnyr. Nj njeri q ka ndrmend t krijoj nj perandori, sht domosdo pushtues dhe domosdo agresor. Ai duhet domosdo t’i pushtoj shtetet e ndryshme dhe t’i shkatrroj qeverisjet e tyre q t mund ta krijoj perandorin e tij. Aliu s’kishte qllime t tilla dhe si pasoj, nuk e pushtoi asnj shtet. Qllimi i tij i vetm ishte rikthimi i peshs s msimeve t sjellura nga msuesi i tij Muhammedi. Ai e arriti kt gjat disa viteve t Kalifatit t tij.
    Aliu jetonte nj jet prej asketi, n kuptimin e plot t fjals. Veshja e tij ishte nga materialet m t ashpra dhe me shum arna mbi t. Ushqimi i tij ishte nj buk e fort prej gruri, t ciln duhej ta ngjyente me uj pr ta zbutur e pr ta ngrn. Koh pas kohe, hante edhe hurma. Ai abstenonte nga ushqimi deri n pika ekstreme dhe prher i kshillonte arabt q t mos han shum dhe n veanti, t mos han shum mish. (“O arab! Mos e bni barkun tuaj nj varrez kafshsh!”)


    N Medine, Aliu mbijetonte nga paga e tij si puntor dore dhe si bujk. Kur u b sovran i muslimanve, mnyr e tij e jetess nuk ndryshoi. Ai srish merrej me punn e njejt. Ai i sundonte muslimant nprmjet puns s tij. N nj kuptim, qeverisja e tij ishte e para dhe mbase e fundit “qeverisje e puns” n histori. Aliu nuk ishte nj udhheqs i “kolltukve” por nj puntor i vrtet, i cili punonte npr fusha dhe kopshte pr ta fituar bukn e gojs.


    N shum nga fjalimet e tija t pasura, Aliu i ka lvduar puntor dhe zejtart. Ata ishin “miqt e Zotit” pr t dhe kush tjetr prve Aliut mund t kujdesej m mir pr “miqt e Zotit”? Ai i ruajti ata dhe gjithnj ndjehej i trhequr drejt tyre. N ann tjetr, ndonse mund t duket e uditshme, kurr gjat jets s tij nuk ishte i afrt me t pasurit. Q nga fillimi, mes tyre dhe Aliut kishte patur gjithnj nj hendek t pakalueshm. Ai gjithnj qndroi larg “aristokratve”, “feudalve” dhe “manjatve” t asaj kohe.


    Aliu e nderoi punn e dors nprmjet shembullit t tij. Ai vet i qepte rrobat dhe kpuct e tija, vet i milte dhit, vet nxirrte uj nga puset dhe vet i shkarkonte mallrat e karavanve. Derisa ishte n Medine, Aliu mbijetonte nga pagesa e tij si kopshtar n kopshtin e nj bujku hebre. Aliu merrej me ujitjen e tokave t tija. Me veprimet e tija, Aliu bri q puna e dors t ishte e vlefshme dhe puntort t ndjeheshin krenar me at q bnin. Shteti i Aliut ishte nj tok e barazis sociale dhe nj “parajs e puns”, e till si nuk kishte par bota m par e s’do t shihte m pas.


    Ndonse katr vite t sundimit t Aliut kaluan n rebelime dhe n luftra civile, askush n shtetin e tij nuk vuante nga uria. Jo vetm q nuk ekzistonte uria por nuk ekzistonte as inflacioni. Gjithkush kishte mjaft pr t ngrn e pr t shpenzuar. N Kufe, jetimt, vejushat, pleqt dhe t smurit nuk kishin pse t mrziteshin pr t gjetur ushqim dhe streh. Aliu e mori prsipr prkujdesjen pr ta. Npr provinca, guvernatort e Aliut ishin urdhruar t’i ushqenin t varfrit dhe t uriturit, para se t ushqeheshin vet.
    Me jetimt, Aliu ishte aq i dhembshur dhe i dashur, sa mund t thuhet se i lazdronte s teprmi. Ai i mblidhte t gjitha mblsirat q i gjente dhe i ushqente jetimt me kto gjra. Ai ishte njri nga punonjsit m t mdhenj humanitar q ka par bota. N Kufe, pr nj t smur nga leproza, ai kishte siguruar nj banes jasht qytetit. Aliu shkonte prdit tek ai, ia mbulonte plagt, e ushqente me duart e veta, e shtrinte n shtrat dhe m pas kthehej n qytet.


    Por Aliu nuk ishte vetm m i madhi lufttar-shenjtor i Islamit dhe simboli i tij i paqes, por edhe promovuesi i par i dituris n mesin e muslimanve. Mahmud Said el-Tantavi nga Egjipti, n librin “Dhjet shokt e Muhammedit”, t botuar n vitin 1976 n Kairo, shkruan:


    N do deg t shkencs, Aliu qndron n maje t lavdis. Ai ishte njeriu m i ditur n jurispudencn islame. Ai ishte autoriteti m i madh i shkencave kuranore. Ai, m shum se gjithkush tjetr, ishte i pajisur me diturin m t thell dhe me aftsin e prsosur pr t’i kuptuar vargjet e Kur’anit. Ai e ruajti pastrtin e gjuhs arabe dhe i vendosi rregullat e gramatiks s saj. Ai ishte m i rrjedhshmi i gojtarve dhe kur fliste, i prekte zemrat e njerzve si askush tjetr. Njerzit q i dgjonin fjalimet e tija, rndom qanin si fmij.


    Kto tipare do t ishin t jashtzakonshme po t gjendeshin tek dikush tjetr. Por nuk ishin aspak t pabesueshme tek Aliu, sepse ai duhej t ishte i till. N fund t fundi, vet i Drguari i Zotit e kishte rritur dhe edukuar. Aliu ishte unik pr faktin se “piu” thell nga vet burimi i dituris profetike. Kt s’e ka arritur askush tjetr prve tij.” (“Dhjet shokt e Muhammedit”, fq.150, 157, 162)


    Zinxhiri i dituris i t gjith prijsve t sekteve t tasavvufit (misticizmit) islam kthehet prapa tek Aliu, prej t cilit burojn doktrinat e tyre themelore. Ai sht “prijsi” i rrugs shpirtrore n Islam. Themeli i filozofis s Aliut ishte dashuria dinamike e Zotit dhe dashuria pr gjith krijimin e Tij.


    Fjalimet, thniet, letrat, urdhresat, poezit dhe aforizmat e tija, t prmbledhura n veprn “Nehxhul Belaga”, e prbjn burimin e filozofis islame dhe jan nj thesar i shkencave kuranore. Ata e ndriojn lexuesin n lidhje me tema nga m t ndryshmet si: Njshmria e Zotit, njohja dhe dashuria e Tij, jeta dhe vdekja, qiejt dhe toka, krijimi dhe zhdukja prfundimtare, morali publik dhe privat, vullneti i lir dhe paracaktimi, qeverisja, etika, logjika, filozofia e Kur’anit, komentimi i Kur’anit, historia, ligji dhe jurispudenca, marrdhnia e njeriut me Zotin dhe me shoqrin, marrdhnia ndrmjet ligjeve hyjnore dhe atyre praktike, arsyeja dhe racionaliteti etj. Thellsia ideologjike e fjalimeve dhe e shkrimeve t Aliut n veprn Nehxhul Belaga sht e zbukuruar me formn e bukur letrare.
    Timidhiu dhe Taberaniu e kan prcjellur thnien n vijim nga i Drguari i Zotit: “Un jam qyteti i dituris dhe Aliu sht porta e tij.”
    Si nxnsi kryesor i Muhammedit, Aliu ka patur nj kontribut t jashtzakonshm n mendimin islam, po aq sa ka patur edhe n historin e ksaj feje.


    Shrbimet ushtarake t Aliut pr Islamin shum shpesh i ln nn hije arritjet e tija intelektuale. Ata e “monopolizojn” vmendjen e studiuesve t historis, t cilt zakonisht nuk arrijn ta shohin imazhin e plot.


    N t vrtet, Aliu ishte themeluesi i jets intelektuale n mesin e muslimanve dhe prijsi i zhvillimit t tyre intelektual. Asnj Kalif tjetr prve Aliut s’ka mundur t krijoj nj thesar t till dokumentesh, urdhresash, letrash, fjalimesh dhe thniesh. Asnj Kalif, para ose pas tij, nuk ka arritur t shtjelloj nj spektr aq t gjer temash si Aliu. Shkrimet, ligjratat dhe fjalimet e tija n lidhje me komentimin e Kur’anit jan themeli intelektual i Islamit. Aliu sht shembulli m i prsosur i nj karakteri shumdimensional.


    Xhurxhi Zejdan, nj historian libanezo-egjiptian, n vllimin e par t librit “Vepra t prmbledhura” (fq.550) shkruan se kur Amr bin Asi e pushtoi Egjiptin (gjat Kalifatit t Umarit), sunduesi i athershm i Egjiptit ia drgoi Amrit letrn e Muhammedit, t Drguarit t Zotit, t ciln ky i fundit ia kishte drguar atij pr ta ftuar n Islam. Amri e mori letrn, e cila e kishte mbi vete vuln e Profetit.


    N vijim, historiani n fjal shkruan:



    “Amri e njjohu vuln e Profetit. M pas i hodhi nj vshtrim shkrimit dhe pa se ishte shkrimi i Ali ibn Ebu Talibit. Aliu ishte i pari q e prdori shkrimin n prhapjen e Islamit. Ai ishte sekretari i Profetit. Kishte edhe sekretar t tjer, njri prej t cilve ishte edhe vet Amr bin Asi. Kur ky i fundit e kuptoi se ishte letra e Profetit, e puthi, e vendosi n ball...” Aliu, pra, ishte nismtar i prdorimit t shkrimit n shrbim t Islamit. Abbas Mahmud el-Akkad nga Egjipti, n veprn e tij “Ekberijjet el-Imam Ali” (Kairo, 1970), shkruan:


    Aliut i mbeti detyra q t’i udhzonte njerzit n lmin e monoteizmit, t jurispudencs islame, t gramatiks arabe dhe t arabishtes s shkruar. Nuk do t ishte aspak e tepruar sikur t themi se kjo veprimtari e tija sht themeli i shkencave islame t t gjitha epokave. Ose m sakt, mund t themi se ai ishte Enciklopedia e diturive t shekullit t par t Islamit.


    Gjat Kalifatit t tij, Aliu u detyrua t merrej me disa rebelime t vshtira. Por kurdoher q gjeti nj periudh paqeje, ai e shfrytzoi at maksimalisht pr t’ia prezantuar shoqris muslimane etosin e Islamit.


    Shum krkues t dituris u mblodhn n Kufe pr ta dgjuar Aliun. Pas do fjalimi, ai u krkonte njerzve t’i parashtronin pyetje. Shum shpesh, Aliu thoshte:


    “O musliman! M pyesni tani pr do gj q keni n mendje! Dijeni se s’kam pr t qen prjetsisht n mesin tuaj!”


    Aliu e promovonte lirin e mendimit dhe t diskutimit n lidhje me t gjitha temat fetare, doktrinale, ligjore, politike, filozofike dhe shkencore, duke u dhn kurajo muslimanve q xhamin ta kthenin n nj “forum” t shprehjes s lir t mendimeve t tyre.
    Aliu besonte n dinjitetin dhe n vlern e individit, duke vn theks mbi lirin e zgjedhjes n lidhje me bindjet fetare, politike dhe shoqrore. Ai besonte n kapacitetin e njeriut dhe n aftsin e tij pr ta prmbushur detyrn e t qenit mkmbs i Zotit n tok. Duke iu drejtuar njeriut n prgjithsi, Aliu thot:


    “Ti mendon se je nj trup i vogl. Por bota e madhe sht e fshehur brenda teje.”
    Aliu sht pika m e afrt e t qenit “njeriu i prsosur”.


    Ai ishte shenjtor, dijetar, puntor, poet, ushtar, gjykats, filozof, humanist, jurist, gojtar, sundues, udhheqs dhe para se t gjithash, ideali i t gjith atyre burrave dhe grave q e duan Zotin. Thelbi i karakterit t tij ishte dashuria ndaj Zotit, me t ciln ai ishte “i dehur”. Fjalimet e tija jan t mbushura me kt dashuri. N nj prej tyre, ai do t thoshte:


    “Lumturia ime m e madhe sht kur shpresoj nga Krijuesi im. Aq i lumtur jam n at gjendje, sa s’mund t paramendoj nj shprblim q mund ta tejkaloj at. Kjo lumturi sht shprblimi i vetvetes.”


    N nj fjalim tjetr t tij, ai thot:



    “Un s’e adhuroj Zotin nga dshira pr t hyr n parajs, sepse ky sht adhurimi i nj njeriu t paguar. Un s’e adhuroj At as nga frika e ferrit, sepse ky sht adhurimi i nj skllavi. Un e adhuroj Zotin pr shkak t dashuris q kam pr T dhe ngase e di se vetm Ai meriton ta adhuroj dhe t’i bindem.”
    N nj letr t shkruar nj miku t tij, Aliu shkruan:
    “Edhe sikur t gjitha perdet q e fshehin Zotin nga vshtrimi yn t ngriheshin nga syt e mi dhe un t gjendesha n pranin e tij pa perde, besimi im n T do t mbetej i njejt si sht tani.”


    Aliu ishte plotsisht i vetdijshm pr mirsin dhe mshirn e pafundme t Zotit. Njra nga lutjet e tija m t shpeshta ishte:


    “Strehohem n fuqin e t Gjithfuqishmit dhe duke e krkuar mshirn e tij t pafundme, ju ftoj t luteni bashk me mua q Ai t na fal vullnetin dhe aftsin pr t’iu dorzuar vullnetit t Tij, t na mundsoj t dalim faqebardh para Tij dhe para t gjith gjrave q ka krijuar.”


    Burimi i fjalve t msiprme s’sht intelekti ose imagjinata e Aliut por vet dashuria e tij ndaj Zotit.


    69. Aliu dhe idealet e liris


    Nse Aliu ishte mbrojtsi m i madh i paqes n ummetin e Muhammedit, ai ishte njherit edhe avokati m i madh i liris s individit.
    N zgjedhjen e nj udhheqsi pr muslimant, Aliu ishte ln anash tri her. Por si pr ironi t fatit, pikrisht n zgjedhjen e Aliut, pr her t par dhe pr her t fundit n historin e tyre, muslimant patn mundsi q n mnyr t lir ta zgjidhnin udhheqsin e tyre. Dhe zgjedhja e tyre ishte pikrisht Aliu, duke e ditur se me kt veprim, ata e zgjidhnin mbrojtsin e liris s tyre.
    Si u tha edhe m sipr, kur muhaxhirt dhe ensart n Medine insistuan q Aliu ta merrte n dor pushtetin dhe ai e pranoi kt, Aliu shpalli se askush nuk ishte i obliguar t’ia shprehte atij besnikrin. Andaj t gjith ata q i shprehn besnikrin, e bn kt vullnetarisht.


    Por kishte edhe shum njerz, t cilt jo vetm q nuk i shprehn besnikri Aliut, por filluan edhe t largoheshin nga Medineja. Aliu s’bri asnj prpjekje pr t’i ndalur. Kur njerzit ia trhoqn vmendjen drejt ktij fenomeni, ai tha se nn sundimin e tij, gjithkush ishte i lir t jetonte n Medine ose t largohej q aty dhe se ai s’do ta detyronte asknd q t jetonte n Medine ose t largohej nga qyteti. Armiqt e tij vendosn t largoheshin nga Medineja dhe ai nuk i pengoi.


    Pjesa m e madhe e shokve t Profetit q gjendeshin n Medine, i kishin shprehur besnikri Aliut. N mesin e tyre ishin edhe Talhaja dhe Zubejri. Ata shpresonin se Aliu do t’i bnte guvernator t Kufes dhe t Basrs. Por Aliu zgjodhi njerz t tjer pr kto pozita, me far q t dy u larguan nga Medineja, me qllimin q ta trhiqnin premtimin e tyre pr besnikri ndaj Aliut. Aliu u lejoi t shkonin.


    Kjo politik liberale ishte n kontrast t plot me at t Umar ibn el-Hattabit, i cili gjat Kalifatit t tij ua kishte ndaluar shokve m t rndsishm t Profetit pjesmarrjen n ekspeditat ushtarake n Persi, Siri ose Egjipt, duke u urdhruar t qndronin n Medine. Ai e kishte br kt pr t’mos u lejuar q ta keqprdornin famn dhe prestigjin e tyre si shok t Profetit n tokat e sapopushtuara. Deri ather, shokt e Profetit kurr s’kishin br ndonj veprim t till por Umari supozonte se do t kryenin nj gj t till. Kjo ishte e mjaftueshme q ai t’ua kufizonte lirin e lvizjes.


    Aliu nuk do t’i mbante n Medine Talhan dhe Zubejrin, thjesht duke u mbshtetur n supozimin se ata kishin ndrmend t nisnin trazira, ndonse ky supozim do t dilte plotsisht i sakt.
    Disa muaj m von, Aisheja, Talhaja dhe Zubejri u rebeluan kundr Aliut dhe marshuan drejt Basrs. Por Aliu srish nuk prdori metoda “t ashpra” pr t’u prballur me ta. Ai do t prballej me sfidn e tyre por vendosi t mos e bnte kt duke e prdorur fuqin e shtetit.


    Si e para, Aliu nuk e detyroi asknd t’i bashkangjitej. Ai shkoi n Xhamin e Madhe t Medines dhe u tregoi muslimanve n lidhje me rebelimin e Aishes, Talhas dhe Zubejrit. Ai u bri thirrje njerzve q t’i ndihmonin pr ta ruajtur paqen n tokn e Islamit dhe pr ta mbrojtur integritetin e shtetit. Ai gjithashtu ua prkujtoi premtimin e tyre pr ta prkrahur n luft e n paqe. Por njerzit nuk u prgjigjn. Ai e prsriti edhe disa her t tjera thirrjen e tij.


    Pas shum ditsh, vetm shtatqind vet iu prgjigjn thirrjes s Aliut dhe ai u nis nga Medineja pikrisht me kta ushtar. Ai kurr nuk e mori n ushtri dik q nuk kishte dshir t shkonte me t. T gjith ushtart e Aliut ishin vullnetar.
    Si e dyta, Aliu e fali popullin e Basrs, ndonse ata kishin merituar nj dnim t mir pr tradhtin e tyre. N t vrtet, ai jo vetm q i fali, por edhe nuk lejoi q t merreshin si t burgosur lufte. Me kt, ai u lejonte edhe miqve edhe armiqve t tij, q t’i gzonin frytet e liris.


    Mosarrestimi i atyre q n Medine nuk i shprehn besnikri, leja q Talhaja dhe Zubejri t shkonin n Medine dhe amnestia e prgjithshme pr popullin e Basrs jan nj dshmi shum e qart pr vendosmrin q kishte Aliu pr t’i respektuar idealet e liris s njerzve.


    Aliu dshmoi se n Mbretrin e Qiejve n tok, liria nuk ishte nj ideal i largt dhe gjysm-ndrr pr muslimant por nj e drejt e tyre e patjetrsueshme, t ciln do ta gzonin plotsisht, n vend q t jetonin si t burgosur. Liria e kufizuar ishte e paprshtatshme me privilegjin e t qenit qytetar i Mbretris s Qiejve. Kushdo q hynte n Mbretrin e Qiejve emancipohej dhe bhej nj njeri i lir, pr t mbetur prgjithmon i till.


    Kur Aliu e morri n dor qeverisjen, shoqria muslimane ishte n nj gjendje kaotike. Klasa sunduese kishte arritur nj pushtet absolut dhe ishte e prir nga nj arroganc e madhe prej t fuqishmi. Aliu shihte qart se rendi shoqror, ekonomik dhe politik i shtetit krkonte q t ritrajtsohej qeverisja dhe shoqria. Por prpjekja e tij pr ta ritrajtsuar shoqrin dhe qeverisjen u prball me reagimin e t pasurve dhe t t fuqishmive, t cilt do t prballeshin me t n betejn e Basrs dhe t Siffinit, si kemi shpjeguar tashm.


    Ata deshn t’i arrinin qllimet e tyre nprmjet dhuns dhe rebelimit. Ata e bn t qart se nuk do t’i lejonin Aliut q t’ia rikthente efektivitetin, integritetin dhe fuqin e qeverisjes s tij nprmjet mjeteve paqsore dhe sistematike.
    Edhe khavarixht ishin n mesin e atyre q abuzuan me lirit e siguruara nga Aliu. Ata jo vetm q i kritikonin veprimet e Aliut por edhe hapur e vinin n pyetje besimin e tij. Por Aliu kurr nuk u prpoq t’i heshtte. Ai e toleroi pjesn m t madhe t kritikave t tyre t ashpra dhe ofenduese, pr sa koh q ata nuk e prishnin rendin e prgjithshm shoqror dhe nuk prbnin nj krcnim pr muslimant e tjer.


    Aliu lejonte q mendimet e gabuara t toleroheshin, pr sa koh q edhe arsyeja ishte e lir pr t’u prballur me mendimet e tilla. Por khavarixht abuzuan n do mnyr me lirin e tyre dhe filluan t prhapnin anarki, kaos dhe terror n gjith vendin. Vetm kur ata kaluan prtej krcnimeve dhe filluan t vrisnin njerz t pafajshm, Aliu u detyrua t marshonte kundr tyre pr t marr masa ndshkuese.


    Kufeja, kryeqyteti i Aliut, ishte e lir dhe e hapur edhe pr khavarixht dhe pr armiqt e tjer t tij. Ata ishin po aq t lir sa edhe miqt e Aliut. T gjith jetonin n Kufe ose hynin dhe dilnin ashtu si t donin. Aliu kurr nuk i mbajti nn vzhgim kta njrez.
    T gjith qytetart e Shtetit Islam, qofshin meshkuj, femra ose fmij, merrnin nj pages prej thesarit shtetror. Edhe khavarixht e merrnin pa problem hisen e tyre. Aliu dhe zyrtart e tij kurr nuk bn prpjekje pr t’i br m t dobt dhe t brisht nprmjet shtypjeve ekonomike. Ata vazhduan t ishin armiq t prbetuar t shtetit dhe t shoqris. M n fund, do t ishte njri prej tyre q do ta vriste Aliun.


    Por sido q t ishte, edhe n momentet m t vshtira t sundimit t tij, Aliu nuk lejoi q gjendja e vshtir t’i hiqte nga koka e njerzve idealet e liris. Liria mbeti nj gj e shenjt, e pashkatrrueshme dhe e patjetrsueshme, njsoj si ishte besimi i Aliut n triumfin prfundimtar t Drejtsis dhe t t Vrtets.


    Nuk ka gj m t leht pr nj politikan sesa t hedh sllogane n lidhje me lirin. Por Aliu sht i vetmi burr shteti i cili e madhroi lirin, jo n retorik, por n vepra konkrete. Asnj sundues n historin e njerzimit nuk u ka dhn aq shum liri njerzve t tij, qofshin miq ose armiq, sa Aliu. Kjo liri q do t’ua falte, do t’ia merrte nga dora fitoren n Siffin dhe m pas, edhe vet jetn. Por me sa shohim, liria ishte gjja m e mueshme pr Aliun dhe ai kurr nuk ngurroi ta paguante mimin e duhur pr ta mbajtur at n kmb.
    Sundimi i Aliut ishte nj shpres e re pr njerzimin. Kurr m pas n historin e tyre muslimant dhe jomuslimant nuk do t gzonin nj liri t ngjashme me at q ekzistonte nn sundimin e Ali ibn Ebu Talibit.

    Vazhdon...

  8. #28
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    Aliu dhe trashgimia e tij


    Aliu kurr nuk pati respekt pr pasurin dhe pr mendjemadhsin. Ai e respektonte individin dhe besonte n fuqin e arsyes, nse kjo ruhej e pastr nga mitet dhe nga privilegjet e padrejta. Ai ishte armik i privilegjeve t padrejta dhe kundr tyre do t luftonte gjith jetn.


    Si mbrojtsi i vrtet i Islamit, qllimi i vrtet i Aliut ishte gjithnj ajo q ishte n interes t Islamit. Po t duhej ta sakrifikonte jetn e tij pr kt qllim, ai me gjith qejf do ta bnte kt. Natn e shprnguljes s Muhammedit nga Mekkeja pr n Medine, Aliu kishte fjetur n “kthetrat” e vdekjes. Q nga ajo dit, jeta e tij u dha n shrbim t Muhammedit dhe n mbrojtje t Islamit.


    Duke e studiuar karriern dhe sjelljen e Aliut, tre prbrs kryesor bhen t qart. Njri sht karakteri i tij, i cili universalisht pranohet si njri nga m fisnikt q ka par bota. Qoft n jetn personale dhe qoft si Kalif, ai gjithnj i ndoqi idealet dhe principet e prpiluara n Kur’an. Historia e Kalifatit t Aliut tregon se idealet dhe principet e tija jan nj sfid pr do gjenerat t muslimanve prnga barazia e t gjithve n luft e n paqe dhe prparimi n rrafshin njerzor, nprmjet mundsive personale dhe institucioneve t qeveris. Aliu, pra, ishte triumfi i prsosur i karakterit dhe i ideologjis.


    Gjja e dyt q bie n sy pas karakterit t Aliut jan arritjet e tija ushtarake. Ai ishte nj gjeneral frymzues, humaniteti i t cilit i habiste t gjith. Ai i udhhoqi muslimant n betej me aftsi, me nj intuit t fort, me vetkontroll dhe me butsi. N mesin e t gjith sunduesve musliman, ai ishte i vetmi q arriti ta kombinonte idealizmin dhe filozofin e Islamit me taktikat politike dhe ushtarake.


    Pika e tret me rndsi sht efekti i madh q sjellja dhe morali i Aliut pati mbi mirqenien dhe mbi madhshtin e muslimanve. Ai i msoi muslimant se mjetet pr ta arritur qllimin ishin po kaq t shenjta sa vet qllimi dhe se po aq sa qllimi, edhe mjetet duhet t ishin t drejta. Aliu merrej me gjrat m themelore.


    Shoqria ideale muslimane sht ajo, n t ciln njerzit dhe sunduesit i binden Zotit. Qllimi i Aliut, pra, ishte q masat t rradhiteshin n grupin e shoqrive q i binden ligjit. Duke e br kt, ai e rriti spektrin e etosit t Islamit dhe njherit i prforcoi edhe themelet e tija.


    Aliu ia shfaqi shoqris muslimane t njejtn “simetri” karakteri, t ciln e kishte shfaqur edhe msuesi dhe prijsi i tij Muhammedi. Q t dy i shfaqn aftsit e njejta dhe vendosmrin e njejt morale pr t’u prballur me sfida nga m t ndryshmet.
    Shpirti i sakrifikimit pr hir t detyrs dhe t principeve sht nj trashgimi e profetve t Zotit. Po ky shpirt sht edhe “trashgimia” e Ali ibn Ebu Talibit pr “ummetin” e Muhammedit. Zoti i bekoft q t dy, bashk me familijen e tyre!


    70. Nj list e “t parave” n Islam


    N historin e Islamit, ka shum burr dhe gra q ishin t part (ose t parat) pr t br ndonj gj dhe pr ta fituar statusin e nj “pionieri” n at veprim. N vijim do t japim nj list t veprimeve t tilla dhe t “autorve” t tyre. Gjithsesi, kjo list sht e kufizuar dhe nuk mund t jet e plot dhe e hollsishme.


    1. Hashimi, strgjyshi i Muhammedit dhe i Ali ibn Ebu Talibit ishte i pari q e themeloi sistemin tregtar t Hixhazit, i cili ishte nj revolucion ekonomik pr Arabin e asaj kohe. Duke e br kt, ai e shndrroi Kurejshin nga nj shoqri barinjsh n nj shoqri tregtare.


    Ibn Is’hak
    Thuhet se Hashimi ishte i pari q i themeloi dy udhtimet e karavanve t Kurejshit, n ver dhe n dimr. Ai ishte gjithashtu i pari q filloi t shprndante ushqime n Mekke.


    2. Hatixhe bint Huvejlid, e shoqja e Muhammedit, ishte personi i par q e pranoi Islamin.
    3. Mashkulli i par q e dshmoi njshmrin e Zotit dhe profetsin e Muhammedit ishte Ali ibn Ebu Talibi.
    4. Vendtakimi i par n Islam ishte shtpia e Arkam bin Ebi’l-Erkamit n Mekke.


    Betty Kelen
    Islami i hershm ishte nj lvizje rinore, e cila n fillim u pranua si nj klub q s’i bnte dm askujt. Asokohe kishte vetm 40 pjestar, t cilt mblidheshin n nj shtpi t madhe jasht Mekkes, e cila i takonte nj t riu t pasur nga fisi Makhzum, t quajtur Erkam. Shtpia e Erkamit konsiderohet vendtakimi i par i muslimanve.


    5. Familja Jasir ishte familja e par e plot q e pranoi Islamin (pas familjes s vet Profetit). Jasiri, e shoqja Sumejje dhe djali i tyre Ammari e kishin pranuar Islamin, sapo morn vesh pr thirrjen e t Drguarit t Zotit. Disa kan thn se Ebu Bekri ishte kreu i familjes s par t plot muslimane por ky pretendim nuk prkrahet nga dshmit. Abdurrahmani, djali i Ebu Bekrit, ishte idhujtar dhe luftoi kundr t Drguarit n betejn e Bedrit. Edhe babai i Ebu Bekrit, Ebu Kuhafeja ishte nj idhujtar, i cili e pranoi Islamin vetm pasi muslimant e morrn edhe Mekken n vitin 630.


    6. N Mekke, idhujtart pr dit t tra e torturuan Jasirin dhe t shoqen Sumejjen, bashk me djalin e tyre Ammarin, ngase e kishin pranuar Islamin. Ata tre ishin nga muslimant e par, t cilve Muhammedi u dha sihariqe se do t ishin n parajs.


    7. Sumejje, gruaja e Jasirit, ishte martirja e par e Islamit. I shoqi Jasiri do t bhej martiri i dyt. Q t dy u torturuan nga pagant deri n vdekje. Edhe djali i tyre Ammari do ta fitonte kurorn e martirit, ndonse kjo do t ishte shum vite m pas, n betejn e Siffinit. N kt mnyr, familja Jasir sht nj familje e prbr trsisht nga martir, nj tipar q nuk e ndajn me asnj familje tjetr. Vet Zoti i zgjodhi pr kt nder.


    8. Njeriu i par q e recitoi me z Kur’anin n Qabe ishte Abdullah ibn Mesudi, njri nga shokt (sahabet) e Profetit.


    Ibn Is’hak
    Jahja bin Urva bin Zubejri m ka prcjellur nga i ati se njeriu i par q e recitoi me z Kur’anin n Mekke pas t Drguarit t Zotit, ishte Abdullah ibn Mesudi.


    9. Njeriu i par q u vra n rrethinat e Qabes ishte Harith ibn Ebi Hala, nipi dhe djali i adoptuar i Hatixhes, t shoqes s Muhammedit. Kur Muhammedi e shpalli njshmrin e Zotit n Qabe para nj turme idhujtarsh, ata e sulmuan sakaq. Harithi ndrhyri pr ta mbrojtur dhe n at rrmuj u plagos disa her me thik, duke u br martiri i tret i Islamit.
    10. Ammar bin Jasiri ishte njeriu i par n Islam q ndrtoi nj xhami. Xhamin e tij ai e kishte ndrtuar q n Mekke.


    Ibn Is’hak
    Sufjan ibn Ujejne prcjell nga Zekerija el-Shebiu se njeriu i par q ndrtoi xhami ishte Ammar bin Jasiri.


    11. Masab ibn Umajri ishte zyrtari i par i Islamit. N vitin 621, nj grup qytetarsht nga Jethribi (Medineja) erdhn n Mekke. Ata u takuan me t Drguarin n Akabe, e pranuan Islamin dhe i krkuan q t’u drgonte nj msues t Islamit dhe t Kur’anit n Jethrib. Profeti e drgoi Masab ibn Umajrin, nj kushri t babait t tij. Kjo ishte hera e par q ishte zgjedhur nj zyrtar n Islam. Masab ibn Umajri ishte mkmbsi i par i zgjedhur nga Muhammedi.


    12. Abdullah ibn Ebu’l-Esadi ishte njeriu i par q u shprngul nga Mekkeja n Medine n vitin 622.


    13. Bilalli ishte muezzini i par i Islamit. Zri i tij jehonte npr Medine me thirrjen “Allahu Ekber” (Zoti sht m i madhi). Prve ksaj, kur Medineja filloi t’i fitonte tiparet e nj qytet-shteti dhe u ndrtua edhe thesari shtetror, Bilalli u vendos n krye t thesarit. Me kt, ai u b arktari i par i Islamit, i cili ishte prgjegjs pr shprndarjen e fondeve. Ai ishte prgjegjs pr shprndarjen e parave tek vejushat, jetimet, udhtart dhe t varfrit e tjer q s’kishin asnj mnyr pr ta fituar bukn e gojs.


    14. Hamza ibn Abdul Muttalibi, xhaxhai i Muhammedit dhe i Aliut, ishte komandanti i par ushtarak i Islamit. Profeti e drgoi at n krye t 30 muhaxhirve pr ta ndalur nj karavan t Kurejshit, t prir nga Ebu Xhehli. N kt ekspedit nuk pati ndonj konflikt dhe ushtart u kthyen n Medine.


    15. Guvernatori i par i Medines ishte Saad ibn Ubada Ensariu. N vitin e dyt pas Hixhrit, i Drguari e udhhoqi personalisht ekspeditn pr n Vaddan. Gjat mungess s tij, Saad ibn Ubadeja do t ishte guvernator i Medines.


    16. Komandanti i par ushtarak, ushtart e t cilit patn konflikt t prgjakshm, ishte Abdullah ibn Xhehsh, nj kushri i t Drguarit. Ai udhhoqi nj ekspedit prej shtat vetsh n Nakhla.


    17. Beteja e Bedrit, e br n vitin 624 ishte prballja e par n fushbetej e Islamit dhe paganizmit. Njri nga heronjt pagan, Velid ibn Utbe, i sfidoi ushtart musliman pr dyluftim. Sfids s tij iu prgjigj Ali ibn Ebu Talibi, personi i par q ishte konvertuar n Islam. Aliu e vrau Velidin pas disa minutash. Kjo do t ishte pjesa hyrse e prballjes s gjat ndrmjet Islamit dhe idhujtaris. Ajo do t prfundonte njsoj si kishte filluar, me triumfin e Islamit mbi paganizmin. Do t ishte nj triumf ku Aliu do ta luante rolin e arkitektit.


    18. Ubejde ibn el-Harith ibn Abdul Muttalib ishte muslimani i par q u vra n betej. Ai ishte nj kushri i Muhammedit dhe i Aliut dhe njherit, edhe dshmori i par i betejs s Bedrit.


    19. Zejd bin Harithe ishte muslimani i par q u vra n tok t huaj. N shtator t vitit 629, Profeti e drgoi at si gjeneral t ushtris q do t prballej me romakt n Siri. Ushtrit u prballn n Muta dhe Zejdi u vra.


    20. Akib ibn Usajdi ishte guvernatori i par i Mekkes. Ky ishte emrimi i par permanent n historin e Islamit. Akibi e mori prsipr kt detyr n vitin 630.


    71. T “pazvendsueshmet” e Islamit


    Vitet e hershme t Islamit ishin nj periudh e sfidave t vshtira pr besimtart. do dit sillte prballje dhe krcnime t reja nga idhujtart. Kjo bnte q edhe vet mbijetesa n nj mjedis t till t ishte nj sfid n vete. E gjitha profetsia e Muhammedit, t


    Drguarit t fundit t Zotit mbi tok, e cila zgjati 23 vite, do t karakterizohej nga kjo prpjekje.


    Ishte kjo nj prpjekje titanike. Vetm gra dhe burra me besim t palkundur, me guxim dhe me nj fuqi t pathyeshme mund t’u mbijetonin shtypjeve t tilla. Pr t’u prballur me kto shtypje dhe sfida, Islami i krijoi “titant” e tij. “Titant” e Islamit prbheshin nga dy individ dhe nga dy grupe. Dy individt ishin Ebu Talib ibn Abdul Muttalibi dhe djali i tij Aliu, ndrkoh q grupet ishin fisi Hashim n Mekke dhe ensart n Medine.


    Baza e veprimtaris s Ebu Talibit dhe e fisit Hashim ishte Mekkeja, kurse “teatri” i konflikteve ku u prfshin Aliu dhe ensart ishte Medineja. S bashku, ata e prbnin at q mund t quhej “t pazvendsueshmit” e Islamit. Q t katr elementt e ksaj trsie ishin t pazvendsueshm pr Islamin dhe secili element do ta luante nj rol t veant n histori.


    Elementi i par ishte Ebu Talibi. Zoti e ngarkoi at me detyrn e mbrojtjes s Muhammedit dhe t Islamit. Shtpia e tij n Mekke ishte djepi i Islamit. Muhammedi ishte lindur n kt shtpi, e cila m pas do t bhej vendi ku ai do t edukohej dhe vendi ku ai do ta ngrinte “kshtjelln” e Islamit.


    Ebu Talibi ishte nj njeri me prestigj, me fuqi dhe me pasuri t bollshme. Por problemi me t cilin prballej si mbrojts i Islamit, ishte aq i madh sa ai nuk e prballonte dot vetm. Andaj, ai duhej t gjente prkrahje. Por kush mund ta mbronte at n Mekke kundr Kurejshit, prve pjestarve t fisit t tij t hashemitve? Ai i mblodhi pjestart e fisit Hashim dhe me kt prkrahje t tyre kolektive e garantoi ekzistencn dhe mbijetesn e Islamit n Mekke.


    Fisi Hashim ishte i vendosur dhe monolitik n mbrojtje t Muhammedit dhe t Islamit. Pjestart e ktij fisi duruan tri vite vuajtje teksa ishin t ngujuar n nj ngushtic por kurr nuk e dorzuan Muhammedin. Idhujtart u habitn dhe e humbn kurajon e tyre kur u prballn me qndrimin e bashkuar dhe t vendosur t fisit Hashim kundr tyre dhe kundr gjith bots.


    Ditn q vdiq Ebu Talibit, Muhammedi mund ta ket patur ndjesin se mbrojtja kryesore e Islamit ishte zhdukur. Megjithat, vdekja e Ebu Talibit nuk i dha fund tradits s mbrojtjes s Muhamedit dhe t Islamit, e cila do t vazhdohej nga djali i tij Aliu, nj individ q ishte i destinuar t dallohej shum m tepr se i ati n shrbimet e tija pr Islamin. Gjenialiteti i Aliut u shpalos n Medine. Ai e shkatrroi fuqin arabe. Por njsoj si kishte qen jetike prkrahja e fisit Hashim n Mekke, jetike ishte edhe prkrahja e ensarve n periudhn e Medines. Ensart u mblodhn prreth Muhammedit n Medine, njsoj si ishte mbledhur fisi Hashim n Mekke.


    Ebu Talibi dhe Aliu n njrn an dhe pjestart e fisit Hashim dhe t ensarve n ann tjetr, ishin njerz t jashtzakonshm, po t gjykojm sipas standardit t asaj kohe por edhe sipas standardeve t kohs son. Ata i mbrojtn principet, nderin dhe trashgimin e Islamit. Secili prej tyre, qoft burr ose grua, e prbn at trsi t “t pazvendsueshmeve” t Islamit. Pa shrbimin dhe kontributin e t gjith atyre, Islami mbase kurr nuk do t mund t ndrtohej i till si sht.


    Kishte dhe musliman t tjer, shok (sahabe) t Profetit, t cilt luajtn role t rndsive t ndryshme n historin e Islamit. Disa prej tyre patn role t mdha dhe disa t tjer role m t vogla. Por asnjri prej tyre nuk pati nj rol, pr t cilin mund t thuhet se ishte “i pazvendsueshm”. Shum prej tyre u dalluan pas vdekjes s Profetit dhe po t vdisnin n t gjall t tij, mbase kurr nuk do t’u dgjohej emri. Gjat jets s Profetit, ata ishin personazhe dytsor dhe margjinal, t cilt fituan nj realitet dhe kompleksitet individual vetm pas vdekjes s Profetit.


    John Keneth Galbraith, nj ekonomist dhe diplomat amerikan, e ka analizuar nj smundje gazetareske, t ciln e ka quajtur “build up” (teprim). Sipas tij, fenomeni “build-up” ka pr qllim ngritjen e nj personazhi t rndomt n nj pozit historike dhe t pavdekshme. Kjo duket se sht br edhe n rastin e shum prej muhaxhirve. Lvdata ekstravagante jan br pr shum prej tyre dhe shum shpesh, kto fjal i jan mveshur Profetit, duke “u bekuar” me statusin e hadithit. N t vrtet, pjesa m e madhe e ktyre “haditheve” s’jan tjetr vese trillime t fantazis s begatshme t disa prej adhuruesve t ktyre personazheve.


    Shembuj t “haditheve” t tilla mund t jepen shum por ktu do t prmendim vetm nj. Njri nga hadithet m t famshme t Profetit sht “hadithi i dhjet t shprblyerve me parajs”. Sipas ktij hadithi, Profeti personalisht ua ka garantuar parajsn dhjet vetve nga ndjeksit e tij, t cilt ishin:
    1. Ebu Bekri
    2. Umari
    3. Osmani
    4. Aliu
    5. Talhaja
    6. Zubejri
    7. Abdurrahman bin Aufi
    8. Saad bin Ebi Vakkasi
    9. Ebu Ubejde ibn el-Xherrahu
    10. Said bin Zejdi


    Ky hadith sht i dyshimt pr disa arsye:
    a. T gjith kta shok t Profetit jan nga muhaxhirt dhe asnjri nuk sht nga medinasit. Nj shprfillje tejet interesante! Njsoj si nuk kishin hise n qeverin e Sakifes, tani dukej se ensart nuk kishin vend as n parajs. sht vrtet fantastike se si Profeti nuk kishte mundur t gjente as edhe nj ensar t vetm q do t meritonte t ishte n mesin e ktyre dhjet vetve, ndonse ishin ensart q ishin br streh e Islamit dhe e vet muhaxhirve.
    Muhammedi nuk ishte as mosmirnjohs dhe as harrues. Ai nuk mund ta kishte harruar mikpritjen e ensarve ndaj tij. N t vrtet, kt mikpritje e kishte pranuar me shum knaqsi. N ann tjetr, ai shum shpesh ishte treguar tejet i rezervuar gjat pranimit t ndonj shrbimi nga muhaxhirt. Nse Muhammedi vrtet s’ishte mosmirnjohs (q e dim se nuk ishte), ather ky “hadith” nuk mund t jet i sakt.


    b. Teksa ishin gjall n kt bot, disa nga kta “banor t parajss” kishin luftuar ndrmjet veti dhe ishin prpjekur pr ta vrar njri-tjetrin. Dy prej tyre, Talhaja dhe Zubejri, nisn trazira pr ta vrar kalifin Osman, i cili i takonte gjithashtu ktij grupi prej dhjet vetsh. M pas, q t dy do ta trhiqnin premtimin e tyre pr besnikri ndaj Kalifit legjitim t muslimanve, Aliut dhe me kt veprim, do ta shkaktonin vdekjen e mijra muslimanve t pafajshm. Dhe tani, po t gjykojm sipas ktij “hadithi”, edhe viktimat potenciale edhe vrassit potencial duhet t hyjn n parajs.


    c. Edhe n mesin e muhaxhirve kishte shum t tjer q ishin mjaft m t dalluar se kta dhjet burra. Megjithat, Profeti asnjrit prej tyre nuk i dha nj garanci t till pr t hyr n parajs. Masa ibn Umajri, Abdullah ibn Mesudi, Bilall ibn Ribah, Zejd bin Harithe, Usame bin Zejd ose Abdullah ibn Ravaha ishin shum m t dalluar se Osmani, Abdurrahman bin Aufi, Ebu Ubejde ibn el-Xherrahu ose Said bin Zejdi. Megjithat, Profeti kurr nuk kishte thn dika t till n lidhje me ta.


    Nuk dihet se ’ishte standardi pr t prcaktuar se kush do t hynte n parajs dhe kush jo. N ishte virtyti nj kusht i hyrjes n parajs, ather kishte shum muhaxhir dhe ensar t tjer q ishin shum m t virtytshm dhe m t devotshm se disa nga kta dhjet vet. Pes prej tyre ishin kapitalist t vrtet dhe mund t thuhet lehtsisht se ishin shtyllat e sistemit kapitalist n mesin e muslimanve.
    Nuk ka asgj t keqe n t qenit kapitalist. Por kapitalizmi, veanrisht n formn e tij t “pagdhendur”, ishte simboli i nj sistemi ekonomik, kundr t cilit kishte luftuar i Drguari i Zotit gjat gjith jets s tij. Muhammedi e luftoi kt sistem sepse ai mbshtetej n shfrytzimin e paskrupullt dhe t padrejt t t varfrve. Ai pa se ky kapitalizm i egr mbrohej nga “kartelet” e fuqishme kurejshe n Mekke. Kta kartele ishin t fuqishme, t mbrojtura dhe t pathyeshme n fillim por pas shum prpjekjesh, ishin shkatrruar prfundimisht.


    Muhammedi kurr nuk u identifikua me mbrojtsit e sistemit kapitalist. N ann tjetr, ai gjithnj u vetidentifikua me t varfrit. Shum shpesh, ai thoshte: “Varfria sht krenaria ime...” Por pas vdekjes s tij, sistemi kapitalist ishte nxjerr nga varri dhe ishte ringjallur. Kshilli zgjedhs i Umarit, i caktuar pr t zgjedhur nj Kalif t ri, s’ishte vese nj kartel neo-kapitalistsh t lindur n periudhn islame. sht e vrtet se Umari e shtoi edhe Aliun n kt list por ky i fundit nuk i takonte grupit t pasanikve. N t vrtet, marrdhnia e tij me kt “kartel” ishte e njejt si ajo e Muhammedit me Kurejshin n Mekke.


    Q t dy “kartelet” ishin ekskluzive. N Mekke, “karteli” i pranonte vetm pjestart e pasur t Kurejshit. T varfrit dhe ata q nuk i takonin Kurejshit nuk pranoheshin n klub. Edhe “karteli” n Medine i prjashtoi ensart dhe t varfrit. Q t dy“klubet” u udhhoqn nga kurejshitt, ekskluzivisht pr interesat e kurejshitve.


    Ky kapitalizm i ri “u shenjtrua” fal lidhjeve t tija me shokt e Profetit dhe u rrit aq shum n tokat e Islamit, sa ishte e pamundur t largohej. Kur Aliu bri nj prpjekje pr ta rrnjosur, mbrojtsit e tij e sfiduan dhe toka e Islamit shprtheu n nj luft civile.
    Shum shpejt, Aliu do t vritej dhe kapitalizmi i egr do t ishte srish i lir n “gjuetin” e tij t pakontrolluar n tokat e Islamit.
    Muslimant shiit e konsiderojn hadithin e dhjet personave q u sht premtuar parajsa si nj hadith t gnjeshtrt, i cili bie ndesh edhe me etosin e Islamit edhe me arsyen. Pr shiitt, ky hadith sht nj fryt i fenomenit “build-up”, qllimi themelor i t cilit sht q njerz t rndomt t ngrihen n nivelin e personazheve historik dhe t pavdekshm.


    72. Sakrificat e Muhammedit pr Islamin


    Q t mund t arrihen, qllimet e mdha krkojn sakrifica t mdha. Sa m i madh q t jet qllimi, aq m i madh sht edhe mimi q duhet paguar pr ta arritur at. Prpjekja e njeriut pr t shptuar nga zinxhirt e skllavris dhe t tiranis sht nj prpjekje mijvjear q ka marr nj numr t pakufishm jetsh.


    Tri nga pikat m t rndsishme t prpjekjes s njeriut pr liri jan Revolucioni Francez i vitit 1789, Revolucioni Rus i vitit 1917 dhe Revolucioni Kinez i vitit 1949. Kto tri ndodhi jan njherit edhe disa nga ndodhit m me ndikim n historin e njerzimit. Valt t tra prej gjaku u ngritn gjat ktyre revolucioneve dhe me trheqjen e tyre, kto val e trhoqn nga skena edhe sistemin e vjetr q ishte simbol i shtypjes dhe i shfrytzimit. Kto revolucione krijuan forca t reja, t cilat sot po e lvizin botn. Kto ishin mimet q njerzimi duhej t’i paguante pr ta arritur lirin e tij politike dhe ekonomike.
    (Revolucioni Rus dhe Perandoria Sovjetike u shkatrruan s brendshmi pas 73 vitesh.)


    Shum shekuj m par, n shekullin e shtat t ers son, nj revolucion tjetr e kishte ndryshuar rrjedhn e historis. Ky ishte njri nga revolucionet m t mdha t njerzimit por uditrisht, ishte paqsor. Ky revolucion nuk krijoi nj det gjaku dhe n t vrtet, mund edhe t quhet nj revolucion “i paprgjakur”. Ishte pikrisht nj porosi paqeje. Paqja ishte edhe flamuri edhe emri i saj.


    Ndonse Islami ishte avokati i paqes n bot, ai nuk u b i fuqishm vese nprmjet nj prpjekjeje t gjat. N t vrtet, pr 23 vite me rradh, Islami ishte n nj betej t vazhdueshme pr mbijetes dhe njsoj si t gjitha lvizjet e tjera t mdha n histori, krkonte sakrifica. sht interesante se Muhammedi nuk i imitoi prijsit e tjer historik dhe kurr nuk i hodhi n zjarr ndjeksit e tij, si nj “sakrific” pr idealet. Sakrific sht t ndahesh nga nj pasuri shum e vlefshme pr hir t nj ideali. Shum nga profett dhe nga t drguarit e Zotit kan jetuar nj jet sakrificash. Ibrahimi e ofroi t birin Ismailin si sakrific, Gjon Pagzori (profeti Jahja sipas tradits islame) e ofroi veten e tij. Ismaili mund t vritej por n kohn e duhur u zvendsua nga nj kurban. Prkundr ksaj, Gjon


    Pagzori u vra dhe koka iu nda nga trupi, duke u br kshtu njri nga martirt m t mdhenj t t gjitha kohrave.


    N mesin e shum shembujve t sakrifics, ka dy shembuj q krkojn shum guxim dhe besim. Kur t shihet nga kndvshtrimi kuantitativ dhe kualitativ, sakrificat e bra nga Muhammedi mbeten t paprsritura n histori.


    Ktu duhet br dallim ndrmjet sakrificave materiale dhe sakrifikimit t jets. Muhammedi i bri t dy kto gjra. Ai e sakrifikoi rehatin e tij dhe t gjitha pronat e tija materiale pr hir t Islamit. Kjo sht dika q gjithkush e di. Ajo q mbase nuk dihet aq mir sht fakti se disa nga familjart m t afrt t Muhammedit u vran n mbrojtje t Islamit. Emrat e ktyre njerzve q e sakrifikuan jetn e tyre pr Islamin, jan:


    El-Harith ibn Ebi Hala, djali i adoptuar dhe nipi i Hatixhes. I vrar n Mekke.
    Ubejde ibn el-Harith ibn Abdul Muttalib, kushri i Muhammedit. I vrar n betejn e Bedrit.
    Hamza ibn Abdul Muttalib, xhaxha i Muhammedit. I vrar n betejn e Uhudit.
    Masab ibn Umajr, xhaxha i Muhammedit. I vrar n betejn e Uhudit.
    Abdullah ibn Xhehsh, kushri i Muhammedit. I vrar n betejn e Uhudit.
    Zejd bin Harithe, miku dhe djali i adoptuar i Muhammedit. I vrar n betejn e ***’as.
    Xhafer ibn Ebu Talib, kushri i Muhammedit. I vrar n betejn e ***’as.
    Ejmen ibn Ubejd, vlla qumshti i Muhammedit. I vrar n betejn e Hunejnit.


    Kjo sht nj list e disa prej emrave m t famshm n historin e Islamit dhe n t prfshihen dy xhaxhallar, tre kushrinj, dy bij t adoptuar dhe nj vlla i qumshtit i Muhammedit. Nprmjet sakrificave t tilla ai e bri Islamin t fuqishm dhe t pashkatrrueshm.


    Muhammedi kurr nuk u prpoq t’i mbronte m t dashurit e tij. N t vrtet, m t dashurit e tij ishin t part q u prgjigjeshin sfidave t armikut. S’kishte njeri q ai e donte m shum se Aliun. Por megjithat, Aliu ishte gjithnj n detyrn m t rrezikshme n do prballje me pagant, qoft n Mekke ose n Medine.


    Sakrificat m t mdha pr Islamin u bn nga Muhammedi dhe nga Aliu. N ann tjetr, personat si Ebu Bekri dhe Umari nuk bn kurrfar sakrifice. Kur t flitet pr sakrificat e bra pr Islamin, ata nuk kan shum gjra pr t treguar. Kurdoher q vinte nj sfid nga pagant, si erdhi n Bedr, n Uhud ose n Hendek, ata (Ebu Bekri dhe Umari) nuk u prgjigjn dhe asnj pjestar i familjes s tyre nuk u vra n mbrojtje t Islamit. Familjari i vetm q Umari e humbi n betejat e Islamit me paganizmin ishte daja i tij Ebu Xhehli, i cili u vra n betejn e Bedrit.


    Kurora e dshmorit sht nderi m i madh q Islami mund t’ia fal nj muslimani n kt bot. M t dashurit e Muhammedit dhe t Aliut fituan tet kurora t tilla teksa ishte akoma gjall Muhammedi por do t fitonin edhe shum t tjera m pas.


    73. Dshtimi kryesor i Ebu Bekrit dhe Umarit


    Thuhet se nj politikan dallon nga nj burr shteti n faktin se politikani mendon vetm pr zgjedhjet e ardhshme, ndrkoh q nj burr shteti mendon pr gjeneratat q do t vijn. Kjo do t thot se ndikimi i politikanit n publik sht i kalueshm por ai i nj burri shteti sht i prhershm.


    Prijsit e vdekur kujtohen n varsi prej asaj sa e kan ndryshuar rrjedhn e historis dhe sa kan arritur bmat e tyre t bhen pjes e nj trashgimie kombtare.


    Ebu Bekri dhe Umari ishin t mdhenj si burra shteti dhe me idet e tyre e ndryshuar rrjedhn e historis. S’ka dyshim se q t dy ishin prijs, pushtues dhe sundues t mdhenj.


    Por edhe prkundr ksaj madhshtie t t dyve, ka nj shtje n t ciln vizioni i tyre prej udhheqsi dshtoi plotsisht. Kjo sht pikrisht shtja e udhheqsis s muslimanve. Ata dshtuan n krijimin e nj aparati pr udhheqsin e shoqris muslimane. Ata dshtuan n zhvillimin e nj sistemi t transferimit paqsor t pushtetit nga nj sundues tek tjetri.


    Para Ebu Bekrit dhe Umarit, i Drguari i Zotit Muhammedi kishte planifikuar nj aparat pr transferimin paqsor t pushtetit. Por n nj fatkeqsi t vrtet, ata t dy e kishin aktivizuar at dhe n vend t tij, e kishin krijuar nj aparat t vetin. Ky aparat funksiononte pr t funksionuar por kishte shum “defekte” n punn e tij.


    N kontrast me planin e frymzuar t Muhammedit pr pasardhsin e tij, Ebu Bekri dhe Umari krijuan nj sistem t prkohshm t vetin n Sakife. Ky sistem ishte i suksesshm n kuptimin q e solli pushtetin n duart e tyre: njher njri dhe m pas tjetri u b udhheqs. Por si do t tregonin ngjarjet n vijim, sistemit t tyre i mungonte nj strategji e kujdesshme. Esenca e strategjive shtetrore duhet t jet pikrisht kujdesi dhe koherenca dhe jo improvizimi i astit.


    Kur i Drguari i Zotit vdiq, Ebu Bekri dhe Umari u bn nismtar t asaj q do t quhej “Kalifati i t Drejtudhzuarve”, me ’rast Ebu Bekri do t ishte Kalifi i par “i drejtudhzuar”. Dy vite m pas, teksa po vdiste, ai e emroi Umarin si pasardhs t vetin.


    Dhjet vite m von, Umari ishte n shtratin e vdekjes dhe srish duhet t prballej me problemin e transferimit t pushtetit. Gjith ’bri Umari ishte t prpilonte nj sistem t improvizuar, ndonse kishte patur nj prvoj t madhe n qeverisje dhe n politik.
    Shkatrrimi nga Ebu Bekri dhe Umari, i sistemit t trashgimis q Muhammedi kishte prpiluar, do t ishte tragjedia m e madhe e historis s Islamit.


    Maurice Latey, duke shkruar n lidhje me perandort romak n veprn “Patterns of Tyranny”, t botuar n vitin 1969 n New York, shkruan:


    “Mjetet i japin ngjyrim fundit dhe pr sundimin e Augustit, metoda me t ciln e mori pushtetin n duar, do t linte nj gjurm fatale n themelin e perandoris s tij, e cila vazhdimisht do t’i lkundte themelet e saj dhe m n fund do ta shkatrronte.”


    N politikn e Ebu Bekrit dhe t Umarit, mnyra n t ciln e morn pushtetin la nj gjurm fatale n themelin e “Kalifatit t t Drejtudhzuarve”, themelet e t cilit do t lkundeshin vazhdimisht, pr t’u shkatrruar m n fund.


    “Kalifati i t Drejtudhzuarve” (Ebu Bekri, Umari, Osmani dhe Aliu) u shkatrruar n mes t nj lufte civile, mes vrasjeve dhe kaosit, njsoj si kishte parashikuar vet Umari. Muavije ibn Ebu Sufjani, i cili pr tridhjet vite me rradh kishte pritur nj mundsi pr ta marr n dor Kalifatin, veproi pr ta mbushur vakumin e krijuar dhe e bri kt gj fare pa pretenduar se ishte nj njeri i virtytshm dhe se kishte qllime t shenjta.


    Si u tha m sipr, Muhammedi ishte akoma gjall kur kandidatt potencial pr pushtetin e kishin prpiluar nj plan t tyre, i cili do t duhej ta neutralizonte planin e Muhammedit pr transferim paqsor t pushtetit. Sipas ktij plani, Ebu Bekri do t ishte Kalifi i par, Umari i dyti dhe Osmani i treti. Muhammedi e dinte se far kishin ndrmend disa nga shokt e tij dhe pikrisht pr kt arsye, t gjith i vendosi nn komandn e Usame bin Zejdit, duke urdhruar q menjher t largoheshin nga Medineja dhe t shkonin n frontin sirian. Por ata nuk iu bindn urdhrit t tij dhe qndruan.


    Shokt e Muhammedit e zhvleftsuan planin e tij pr pasardhsin dhe e ngritn Ebu Bekrin n fron. Para se t vdiste vet, Ebu Bekri e emroi Umarin si Kalif t ri. Dhjet vite m pas, kur Umarit i ishte afruar vdekja, ai vetm sa e “inskenoi” zgjedhjen e Osmanit si pasardhs t vetin, n nj mnyr q do t siguronte funksionim t planit t tyre zanafillor.


    Por s’mund ta dim kurr se ’ishte mendimi i Ebu Bekrit dhe i Umarit n lidhje me periudhn pas Osmanit. Me sa duket, Umari u prpoq t shihte se ’mund t ngjante pas Osmanit. Duke i menduar kto koh, ai e afroi Muavijen si “t mbrojturin” e tij. Njsoj si e kishte “rritur” Muhammedi Aliun pr t’i udhhequr muslimant pas vetes s tij, edhe Umari po e “rriste” Muavijen.


    Muavije kishte dgjuar se Umari e kishte kritikuar metodn e zgjedhjes s Ebu Bekrit, si nj “pun t ngutur”, nga ndikimet e liga t t cils i kishte mbrojtur Zoti muslimant. Andaj, kur u b vet Kalif, Umari hoqi dor nga kjo metod. Ai n dukje e hoqi sistemin e zgjedhjes s lir, i cili edhe ashtu ishte hequr tashm me emrimin e drejprdrejt t Umarit nga Ebu Bekri.


    Muavije e shkatrroi godinn e ndrtuar nga Ebu Bekri dhe nga Umari, duke e ndryshuar trsisht ideologjin. Ardhja e Muavijes n pushtet ishte sinjali i dshtimit spektakular t demokracis “islame” ose thn m sakt, demokracis s Sakifes.


    Charles Yost



    Demokracia nuk sht nj pun ndjenjash por nj pun vizioni. Secili sistem q nuk ka vizione afatgjate, do t vetshkatrrohet shum shpejt. (“Epoka e triumfit dhe e frustracionit”)


    Demokracia e Sakifes nuk kishte br llogari afatgjata dhe e kishte shkatrruar vetveten n nj koh t shkurtr, me far e ngriti Muavijen, djalin e Hinds drejt pozits m t lart. Njsoj si ishte Ebu Bekri nismtar i “Kalifatit t t Drejtudhzuarve” (el-Kalifat er-Rashida), edhe Muavije u b nismtar i monarkis dhe e themeloi dinastin e tij. Mbi rrnojat e “Kalifatit t t Drejtudhzuarve”, ai e vendosi shtyllat e perandoris umajjade. Filozofia e tij politike mbshtetej n nj strategji afatgjate dhe t kujdesshme.


    Nntdhjet vite pas tij, perandoria e Muavijes do t shkatrrohej dhe mbi rrnojat e saja, ksaj rradhe abbasidt do t’i vendosnin themelet e perandoris s tyre. Edhe ata, njsoj si umajjadt, sunduan n form dinastie dhe u mbshtetn n nj strategji afatgjate dhe t kujdesshme, e cila do ta krijonte edhe “Epokn e Art” t arabve. Epoka e art e nj populli gjithnj e simbolizon paqen dhe prosperitetin. Epoka e art e arabve mund t’u ket sjellur prosperitet disa njerzve por jo t gjith muslimanve. Edhe n koht kur abbasidt ishin n kulmin e fuqis s tyre, perandoria abbaside nuk pati paqe t vrtet.

    G.E. von Grunebaum



    Motivimi i kryengritjeve q e trondisnin Perandorin Abbaside ishte feja. Edhe nn sundimtart e par abbasid, t cilt kishin nj pushtet shum t fuqishm, asnj vit nuk kalonte pa ndonj kryengritje t madhe ose t vogl. (“Islami klasik: nj histori 600-1258”, fq.88)


    Lufta n tokn e Islamit ishte nj gj normale dhe gjithnj e pritshme. Lufta pr pushtet konsiderohej tejet normale dhe e pashmangshme. Kjo luft ishte nj “trashgimi” e Sakifes pr muslimant. Pjesa m e madhe e muslimanve ishin br “t varur” nga lufta civile. Dhe kur nuk kishte luft, ky fenomen konsiderohej aq i jashtzakonshm sa e vinte n dyshim besimin. Transferimi i pushtetit pa patur ndonj konfrontim t prgjakshm, konsiderohej dika e rrall.


    G.E. von Grunebaum



    Ebu Jakub Jusufi, djali i Abdul Muminit e mori pushtetin pa trazira. Ai vdiq n luftn e shenjt n Spanj n vitin 1184. Edhe tre sunduesit e ardhshm, prej t cilve nipi i Abdul Muminit ishte m i famshmi, erdhn n pushtet pa u prballur me rebelime. Nj dinasti stabile kjo, q sht thuase e papar n historin e tokave t Islamit. (“Islami klasik:nj histori 600-1258, fq.187)


    Nj burr shteti sht gjithnj i pajisur me nj vizion n lidhje me gjeneratat dhe madje shekujt n vijim. Thuase do popull ka patur s paku nj udhheqs t till n historin e tij. Ata burra t shekullit t tetmbdhjet, q e prpiluan Deklaratn e Pavarsis s Ameriks, Kushtetetutn e Shteteve t Bashkuara dhe Dokumentin e t Drejtave ishin t till. Ata ishin njerz “profetik”. Ata krijuan nj aparat pr transferimin paqsor t pushtetit dhe duke e br kt, e shptuan popullin amerikan nga lufta dhe nga gjakderdhja. Ata vendosn mekanizma t sigurta n Kushtetut, t cilat q nga viti 1789 e ktej, kan mundsuar nj transferim t pushtetit nga nj president tek tjetri, pa patur kurrfar incidenti. Me 52 fjal ata e prpiluan nj Preambul q sht mbase shprehja m e knaqshme q sht shkruar ndonjher n lidhje me qllimin e qeverisjes.


    Robert B. Downs



    Historiani i shekullit t nntmbdhjet, George Bancroft, besonte se “Etrit Themelues”(=Founding Fathers: delegatt q e nnshkruan Deklaratn e Pavarsis s SHBA-ve ose q n ndonj mnyr morn pjes n Revolucionin Amerikan) kishin vepruar sipas udhzimit hyjnor dhe se ishin udhzuar nga Zoti pr t kryer nj revolucion demokratik dhe pr ta shkruar m pas edhe Kushtetutn. (“Librat q e ndryshuan Amerikn”, Londr 1970)


    Kur t shihet jetgjatsia e shkurtr e “Kalifatit t t Drejtudhzuarve”, mund t duket se ai nuk kishte kurrfar bekimi ose udhzimi hyjnor.


    M 20 Janar t vitit 1981, Ronald Reagan, presidenti i dyzet i SHBA-ve, n fjalimin e tij inaugurues, tha:


    “Transferimi i rregullt i pushtetit, ashtu si sht parashikuar n Kushtetut, ka rreth dy shekuj q po zhvillohet dhe vetm pak prej nesh jan ndalur ndonjher dhe t mendojn se sa unik jemi. N syt e shum njerzve t bots, kjo ceremoni q zhvillohet do katr vite dhe q neve na duket m se normale, s’sht tjetr vese nj mrekulli.”

    Themeluesit e Ameriks e arritn kt mrekulli n shekullin e tetmbdhjet. Dymbdhjet shekuj para tyre, i Drguari e kishte arritur t njejtn gj n Arabi. N kt shpjegim, nj studiues i historis mund t shoh dy “mrekulli” t transferimit t pushtetit. Por ndrkoh q mrekullia amerikane ishte jetgjat, mrekullia e Profetit t arabve vdiq n lindje. Prse?
    Pr nj arsye shum t thjesht: populli i ri amerikan u dha nj prkrahje t plot principeve t prmbledhura n “mrekullin” amerikane, ndrkoh q figurat kye t shoqris s sapokrijuar muslimane nuk i prkrahn me aq entuziazm principet e pasqyruara n mrekullin e Muhammedit.


    Si u tha m par, Muhammedi u pengua nga shokt e tij n ekzekutimin e planit t tij pr transferimin e rregullt t pushtetit n Mbretrin e Qiejve n tok. Kta t fundit kishin nj plan t vetin, t cilin arritn ta aplikonin pas vdekjes s Muhammedit. Por me kt “sukses”, ata dhe ndjeksit e tyre e hapn “kutin e Pandors” q do t shkaktonte polarizime, konfrontime dhe konflikte n tokn e Islamit, me pasoja shkatrrimtare pr muslimant. Nj numr i madh muslimansh u vran n luftrat e pafundme q buronin nga fakti se nuk ekzistonte nj aparat i mirfillt pr transferimin e pushtetit nga nj sundues tek tjetri.


    Shum historian e kan vrejtur dhe e kan komentuar kt paradoks t lufts dhe gjakderdhjes n tokn e “Paqes” (Islamit).


    Sir John Glubb



    N rrafshin politik, gjat gjith historis s tyre shtetet muslimane kan qen t tronditura nga luftrat civile ndrmjet pretenduesve t shumt pr pushtetin. T njejtat gjra i shohim srish, n form t rebelimeve t brendshme dhe t pueve ushtarake, njsoj si ishin edhe para 800 vitesh. Prgjat historis, ushtrit muslimane jan marr shum m tepr me luftrat e brendshme sesa me ato t jashtmet... (“Shekujt e humbur”, botuar 1967)


    Edhe nj tjetr historian ka komentuar n lidhje me shkatrrimin moral dhe politik t perandorive muslimane, n t cilat njerzit shkatrroheshin n luftrat e brendshme t sunduesve t tyre, ndrkoh q sunduesit knaqeshin n pallate t stolisura luksoze.


    Herbert J. Muller



    Ata (umajjadt) themeluan nj dinasti, nj pallat t ksaj bote, morn eunuk n haremet e tyre dhe n prgjithsi, sunduan si mbretrit lindor, duke mos u shoqruar me miqt e tyre n stilin e prijsve fisnor arab. Feja dhe Shteti, t cilat ishin nj n teori, ishin n t vrtet t ndara nga njra-tjetra. Islami e ruajti nj devotshmri t mjegullt ndaj teoris por pa patur ndonj doktrin t vrtet politike.


    Abbasidt ndrtuan nj kryeqytet t ri n Bagdad, nj qytet kozmopolitan, i cili do t ishte djepi i “netve arabe” dhe i nj civilizimi shum m t pasur se civilizimi i deriathershm arab. Ata e solln Islamin n kulmin e fuqis dhe t pasuris s tij materiale, e cila do t’i prodhonte simbolet e saja m t famshme gjat sundimit t Harun er-Reshidit (786-809). Megjithat, edhe gjat sundimit t tij ishte i qart tashm dobsimi i regjimit abbasid. Haruni ishte ngjitur lehtsisht n fron sepse i vllai ishte vrar n harem. Ai u desh t prballej me shum revolta n perandorin e tij dhe vdekja e Harunit rezultoi n nj luft civil ndrmjet dy djemve t tij. Shum shpejt, bota islame kishte filluar t coptohej, teksa Persia, Spanja, Egjipti dhe provincat e tjera po bheshin mbretri t pavarura. Perandoria e ndrtuar n emr t Muhammedit dhe t Allahut nuk e kishte at fuqi afatgjate t Roms sekulare.


    Ajo kurr nuk kishte qen nj preandori e vrtet me nj qeverisje uniforme. Uniteti shpirtror i Islamit kishte dshtuar n krijimin e nj uniteti politik. Sunduesit politik musliman shfaqnin shum pak urtsi politike dhe po kaq pak idealizm. Ndonse Kalift abbasid shfaqeshin gjithnj si njerz fetar, pjesa m e madhe e tyre ishin njerz me vese dhe ekstravagant deri n kufijt m t largt n harxhimin e pasurive t Islamit pr hir t jets s tyre luksoze. Ata qllimisht krijuan nj imazh t tyre t stolisur me nj kuror mbretrore, u bn vazhdimisht m autokratik dhe t largt nga populli dhe e bn ushtrin nj pron t tyre private, duke rekrutuar ushtar nga skllevrit e huaj. Nj risi tjetr ishte edhe nj ekzekutues q gjithn e shoqronte Kalifin. Ebu’l-Abbasi, themeluesi i dinastis, ishte njohur me emrin Gjakderdhsi. Shum nga pasardhsit e tyre do t vdisnin si pasoj e intrigave brenda pallatit perandorak.


    N shekullin e dhjet, Kalift e Bagdadit ishin br tashm kukulla t ushtris s prbr nga “skllevrit” e tyre, duke e humbur kshtu do autoritet politik dhe shpirtror mbi njerzit.


    Zhvillimi tragjik i sundimit t tyre mbaroi n vitin 1031, kur shum Kalif t tjer u shfaqn n tokat e tjera t Islamit, si n Egjipt dhe Spanj. Megjithat, edhe kta sundues kishin vetm pushtet shum t kufizuar. Edhe shtetet e tjera muslimane e prsritn tregimin e Bagdadit, t prbr nga shklqimi, intriga dhe luftrat civile. Njher, nj poet arab e prmblodhi n kto vargje moralin e popullit: “Merrni bijt pr vdekjen! Ndrtoni lart pr rrnjosje! Marshoni para, kjo rrug shkon drejt shkatrrimit.” (“The loom of history”, fq.286-287; botuar 1958)


    Duke gjykuar nga ky imazh, paqja duhet t ket qen dika e huaj n tokn e “Paqes”, ku luftrat dhe gjakderdhja ishin nj prvoj m e njohur pr popullin. Shoqria muslimane ka paguar nj mim vrtet t madh pr dshtimin e saj n pranimin e planit t Muhammedit pr transferimin e pushtetit nga nj sundues tek tjetri.

    Vazhdon...

  9. #29
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-07-2019
    Vendndodhja
    Ballsh
    Postime
    110
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: Ritregim i historis s Islamit dhe muslimanve

    74. Kush dhe si e shkroi historin e Islamit?


    sht thn se historia sht propaganda e pals fitimtare. Kjo do t thot se n do konflikt, fitimtari mund ta manipuloj historin ashtu si ka dshir dhe nuk ka asgj q mund ta ndal n kt gj. Pala fitimtare mund t trilloj nj tregim dhe ta shpall at si t vrtetn absolute, pa patur frik se dikush mund ta sfidoj. Pala fitimtare jo vetm q mund ta krijoj tregimin e saj, por mund edhe ta shkatrroj tregimin e pals kundrshtare.


    M. Shibli Nomani, veterani n mesin e historianve sunnit t Indis, n biografin e tij t famshme t Profetit, t titulluar “Jeta e t Drguarit” (Sirat’un-Nebi; botuar n Azamgarh, 1976), n vllimin e katrt shkruan:



    "Nga t gjith faktort e jashtm q ndikojn n shkrimin e historis, asnj faktor nuk sht m i fuqishm se qeveria. Pr muslimant, gjithnj do t jet nj krenari q lapsi nuk iu bind shpats. Puna pr prpilimin e haditheve kishte filluar q n kohn e Umajjadve. Pr 90 vite, q nga Sindhi n Indi dhe deri n Andaluzin spanjolle, Aliu dhe fmijt e Fatimes ishin mallkuar nga mimberi i do xhamie dhe do t premte. Mijra hadithe q e lvdonin Muavijen ishin trilluar dhe ishin vn n qarkullim. N kohn e abbasidve, u trilluan hadithe q e parashikonin me emr lindjen dhe vlern e secilit Kalif abbasid. Por ’ishte rezultati i ksaj prpjekjeje mendjeleht? Prmbledhsit e haditheve shpalln hapur dhe njzri (qoft n periudhn umajjade ose at abbaside) se kto hadithe ishin t falsifikuara. Sot, me plot krenari mund t themi se shkenca e haditheve sht e pastr nga papastrtit e tilla.”


    Thuase e sakt! Por n rastin e shum haditheve, prpjekja pr t’i larguar gjrat e gabuara ose pr t’i korigjuar t njejtat zakonisht nuk solli deri tek zbulimi i gabimeve zanafillore.


    Edhe pas ktij seleksionimi t literaturs s haditheve, n ekzistonte fare nj proces i till, ajo pjes q ka t bj me jetn e Muhammedit vazhdon t jet e mbushur me gjra jorealiste, t uditshme dhe t gabuara. Ka shum hadithe q e bjn Profetin t duket si nj njeri lakmitar, i ashpr, hakmarrs, oportunist, pa principe dhe jo-etik. Pr m tepr, ka shum hadithe q thjesht mund t quhen “plehra”.


    Por dshmit historike bien ndesh me prshkrimet e tilla t Muhammedit. Ai mund t ishte i till si e prshkruajn kto hadithe por nuk ishte i till. sht m rndsi, pra, q muslimant dhe jomuslimant t’i ndajn trillimet nga faktet gjat studimit t historis s Islamit.


    Por si arritn hadithe t tilla q bien ndesh edhe me arsyen njerzore, t prfshihen n literaturn e haditheve? Si sht e mundur q thnie q mund t karakterizohen si shokuese, t’i jen mveshur nj njeriu, jeta e t cilit ishte shembulli i pastrtis, i sinqeritetit dhe i modestis?


    N paragrafin e msiprm, Shibliu ka br nj prpjekje siprfaqsore pr t’iu prgjigjur ksa pyetjeje. Ai thot se n kohn e umajjadve dhe t abbasidve, faktori kryesor n shkrimin e historis ishte qeveria. Qeveria e asaj kohe kishte fuqi pr t br q historia t shkruhej sipas krkesave t saja. Q t dyja dinastit ndjenin se ishin t lira pr ta falsifikuar historin ose pr ta trilluar at, ather kur kishin nevoj. Ndonse shum hadithe u trilluan me qllime politike, kishte edhe shum hadithe q u trilluan me qllime t knaqsis. Lukset e pallateve t Damaskut dhe t Bagdadit krkonin nj “bekim” pr kt gj n thniet e t Drguarit.
    Nj “hadith” sht nj thnie. Nse nj njeri e shihte Profetin duke br dika ose e dgjonte prej tij ndonj fjal dhe m pas ua prcillte kt t tjerve, kjo quhej “hadith”. Shokt e Profetit e shihnin si detyr t tyre q t’i ruanin hadithet e Profetit, me qllim q muslimant t mund t’ua shihnin dobin atyre.


    Hadithi gjithashtu mund t ishte edhe ndonj koment i Profetit n lidhje me nj njeri. Nse ai i kishte br dikujt nj kompliment ose nse e kishte kritikuar dik, kto fjal t tija bheshin t famshme n mesin e muslimanve. Gjat Kalifatit t Muavijes, shum hadithe t tilla ishin n qarkullim. Ai shum shpejt e kuptoi rndsin e tyre dhe vendosi t’i bnte nj arm n kampanjn e tij kundr Ali ibn Ebu Talibit dhe fisit Hashim.


    Muavije ibn Ebu Sufjani, i cili ishte themelues i dinastis s umajjadve, kishte edhe nj cilsi tjetr. Ai e themeloi “industrin ilegale” t prodhimit t haditheve. Pasardhsit e tij dhe m pas, Kalift abbasid, do t ishin mbrojts t ksaj “industrie”, e cila pr nj koh t gjat do t merrej me prodhimin e “haditheve”.


    Ndonse Shibliu pretendon se hadithet jan seleksionuar nga cenzor kritik, t zgjuar dhe analitik, ekzistojn shum hadithe q i shptuan ktij seleksionimi dhe sot pranohen si t sakta nga shumica e muslimanve.
    Muavije aktivizoi nj grup njerzish pr t trilluar thnie t favorshme pr vetveten dhe pr armiqt e tjer t Aliut, duke ia mveshur t njejtat t Drguarit t Zotit. N t njejtn koh, ai bri ’mos pr t’i shtypur hadithet e vrteta q e lvdonin Aliun. Paralelisht, ai urdhroi q t trilloheshin hadithe q do ta nnmonin at. Pjestart e ekipit t tij trilluan hadithe t t dy llojeve dhe i vendosn n qarkullim.


    Pas vdekjes s Muavijes, kjo kampanj vazhdoi nga pasardhsit e tij. “Shkrimtart” e tyre t fshehur, “ekspertt e marrdhnieve me publikun” dhe t shumtit “image-maker” t tyre, n nj mnyr shum t zgjuar i przien hadithet e rreme me hadithe t vrteta, duke krijuar nj histori “sintetike” me shpresn se kto tregime do t rradhiteshin n mesin e tradits s shenjt t muslimanve.


    Muavije kishte edhe nj arsye tjetr pr t’i hyr “industris” s haditheve. Ai e dinte se gjeneratat vijuese do ta gjykonin do sundues musliman duke e krahasuar me sunduesin m ideal: Muhammedin. Ai e dinte se po t krahasohej me Muhammedin, ai do t ishte vite drite larg tij dhe se fardo q t bnte, kurr nuk do t mund ta arrinte at. N t vrtet, ai e dinte se nuk mund ta arrinte as lartsin q e kishin arritur shrbetort e Muhammedit. Por Muavije ishte mjaft i zguar sa t kuptonte se nse nuk mund ta arrinte at rrafsh sublim n t cilin qndronte Muhammedi, ai mund ta zbriste Muhammedin n rrafshin n t cilin ndodhej vet. Kt do ta bnte thjesht duke e dmtuar imazhin e Muhammedit dhe duke br q ai t dukej si do i vdekshm tjetr.


    Muavije shpresonte se gjykimi i historianve ndaj tij do t ishte m i but nse ai u tregonte se edhe njeriu m i prsosur, vet i Drguari i Zotit, nuk ishte dhe aq i prsosur n karakterin e tij. sht m se e qart se pjesa m e madhe e haditheve sht nj komplot pr “vrasjen” e karakterit t Muhammedit, t Drguarit t Zotit.


    Muavije dhe ndrmarrsit e tjer t “industris” s tij patn “sukses” n prpjekjet e tyre pr ta degraduar imazhin e karakterit t Muhammedit. Ata injektuan tregime t pafundme dhe anekdota n literaturn e haditheve, qllimi i t cilave ishte q n syt e lexuesit, Muhammedi t dukej m pak se profetik.


    N vijim po japim nj shembull t nj hadithi t till q ka arritur deri n ditt tona. Ai prcillet nga Hakim Muhammed Saidi n nj artikull t botuar n Akademin Hamdard t Karait, n Pakistan. Artikulli sht botuar n vitin 1972, n nj libr t quajtur “Tezker-i Muhammed” dhe n t thuhet:


    Pak koh pas martess s tyre, i Drguari i Zotit e ftoi nusen e re Aishen q t garonin n vrapim. Aisheja ishte e holl dhe e dobt dhe me lehtsi e mundi t shoqin. Disa vite m pas, i Drguari e sfidoi Aishen srish. (N ndrkoh Aisheja ishte shndoshur). Q t dy vrapuan dhe i Drguari e mundi Aishen. Ai tha:


    “Hern e kaluar fitove ti moj Humejra (nofk e Aishes) por ksaj rradhe fitova un. Tani jemi t barabart.”


    Sipas ksaj, i Drguari i Zotit ishte 54 vje kur garoi hern e par kundr Aishes 9 ose 10 vjee dhe u mund, ndrkoh q e mundi at hern e dyt, kur tashm i kishte mbushur t gjashtdhjetat.


    Muslimant jan shum t ndjeshm kur bhet fjal pr dinjitetin e Profetit. A thua ky “hadith”, t cilin shumica e tyre e pranojn si t sakt, sht pasqyrim i nj dinjiteti t till?


    Me sa duket, principi dhe qllimi kryesor i industris q Muavije kishte krijuar, ishte sasia. sht m se e qart se ata nuk kishin pr qllim ta kontrollonin cilsin e produkteve t tyre. Ata mbolln gnjeshtra n libra dhe do gnjeshtr la nj pik helmi q do t ishte nj ndotje pr mendjen e muslimanve. Disa nga produktet e ksaj “industrie” jan tepr ofenduese dhe madje t pabotueshme. Kritikt dhe armiqt e Profetit, si mund t paramendohet, kan shfaqur nj interes t jashtzakonshm pr t’i pranuar ato si t sakta dhe pr t’i prcjellur n librat e tyre. Megjithat, kta kritik dhe armiq t Profetit kurr nuk i kan patur parasysh faktet, autenticiteti i t cilve sht prtej dyshimit. Pr shembull, ata kan harruar se n Mekke, Kurejshi i kishte ofruar Muhammedit q t martohej me gruan m t bukur sikur t hiqte dor nga Islami. Ata gjithashtu harronin se Muhammedi ishte sovrani i Arabis dhe se mund t martohej me do vajz q dshironte. Prijsit e fiseve arabe do t ishin shum krenar sikur vajzat e tyre t martoheshin me Profetin.
    Profeti u martua me shum gra n Medine. Por pjesa m e madhe e tyre ishin vejusha dhe kryesisht t moshuara. N prjashtim t Hatixhes, t gjitha grat e Profetit hyn n shtpin e tij kur ai i kishte kaluar t pesdhjetat prej kohsh. Ato kishin hyr n jetn e tij n nj koh kur fuqia, shklqimi dhe freskia e rinis ishin larguar prej tij, pr t’u zvendsuar nga ngarkesat e nj Shteti q rritej gjith kohs dhe nga problemet e tjera m se komplekse dhe t mdha, t cilat i linin shum pak koh pr t’u marr me pun t ngjashme me ato q prcillen n “hadithet”, si ai q e prmendm m sipr.


    Pr prmbledhsit e haditheve, Muavije i kishte dhn urdhrat n vijim:
    T gjitha thniet e Profetit q e lvdojn Aliun dhe q e shpallin superioritetin e tij n ndonj aspekt, duhet t fshihen.
    do njeri q e prcjell ndonj virtyt t Aliut ose prcjell nj thnie t Profetit n kt drejtim, do t jet vet prgjegjs pr pasojat. Shtpia dhe pronat e tija do t konfiskohen, dshmia e tij n gjykat nuk do t pranohet dhe ai do t ndahet nga pjesa tjetr e muslimanve.


    N ann tjetr, do virtyt i mundshm duhet t’i mveshej Ebu Bekrit, Umarit, Osmanit dhe kuptohet, vet Muavijes. Njerzit duhet t nxiteshin pr t prodhuar “hadithe” nga i Drguari, q do t’i lvdonin kta katr vet dhe miqt e tjer t tyre. Kushdo q prodhonte hadithe t tilla do t ishte i afrt me pallatin perandorak dhe do ta merrte shprblimin e tij.


    Muavije gjithashtu filloi nj “larje truri” pr muslimant. Ai e nisi procesin e shkatrrimit t kujtimit t Aliut dhe t bijve t tij nga foltoret e xhamive, aq sa fmijt musliman lindnin, rriteshin dhe vdisnin duke dgjuar se si mallkohej Aliu dhe pa e ditur se kush ishte ai vrtet. Gjenerata t tra jetuan dhe vdiqn n nj injoranc t plot. Gnjeshtra t shumta u vendosn n qarkullim nga qeveria, aq sa kto gjra u bn pjes e prditshmris s muslimanve. Procesi i “larjes s trurit” gjat sundimit t Muavijes dhe t pasardhsve t tij, ishte po aq aktiv sa edhe “industria” e haditheve.


    Muavije e prdori do metod n luftn e tij propagandistike kundr Aliut dhe fisit Hashim. Ndikimi i ktij sulmi ndaj tyre ka zgjatur deri n ditt tona. Lufta e tij bhej nga xhamit. Imamt e xhamive paguheshin pr t br interpretime t uditshme dhe fantastike t Kur’anit, t cilat do t tregonin se Aliu ishte n pozit jo t favorshme. Ata bn ’mos pr ta bindur popullin e rndomt se ishte n interesin e tyre “n t dy bott” q ta prkrahnin Muavijen kundr Aliut dhe fisit Hashim.

    Michael C. Hudson

    Sunduesit e kan prparsin e medias dhe t mjeteve arsimore t shtetit, duke e kontrolluar njkohsisht edhe vet prbrjen fetare nprmjet ryshfetit. (“Islami dhe zhvillimi”, fq.16, botuar 1980)

    Lexuesi i Islamit duhet ta ket t qart tashm se historia e Islamit u shkrua nn urdhrat e pals q e mbante n dor pushtetin. Pr lexuesin e historis s Islamit, duhet gjithashtu t jet i qart fakti se pjesa m e madhe e ktij materiali historik kaloi nprmjet “larsve t trurit” t themeluar nga Muavije ibn Ebu Sufjani, para se t arrinte tek ata. Muavije ishte nj mjeshtr i vrtet i propagands.

    Sir John Glubb

    Efektet e plota t propagands nuk jan qartsuar akoma. Megjithat, sht e qart se kombe t tra mund t indoktrinohen me mendime t gabuara dhe me standarde t liga morale. Shum pak mendje jan t afta t’u rezistojn ideve q vazhdimisht u imponohen. (“Rruga e nj perandorie: arabt dhe pasardhsit e tyre”, botuar 1965)


    Nse kishte ndonj hadith q e lvdonte Aliun, prcjellja e tij ndalohej menjher nga ana e Muavijes dhe kjo ndales nuk mori fund me vdekjen e tij n vitin 680. E njejta nuk u ngrit as me prfundimin e dinastis s tij umajjade n vitin 750 dhe as n shekujt e gjat t Kalifatit t abbasidve.


    Abbasidt i shkatrruan umajjadt por e ndanin me ta urrejtjen ndaj Aliut dhe ndaj pasardhsve t Muhammedit. N kt shtje, interesat dhe qllimet e qeveris s Sakifes, t umajjadve dhe t abbasidve bn ’mos pr t’i fshehur faktet historike. Shum nga Kalift e tyre u ndaluan njerzve t thonin ose t shkruanin gjra t tjera pr Aliun, prve t ligave. E vrteta ishte e burgosur n sundimin e tyre dhe gnjeshtra krejtsisht e lir. Por prapseprap, e vrteta doli n shesh: E vrteta erdhi dhe gnjeshtra u zhduk.


    Vrtet gnjeshtra sht e dnuar t zhduket...(Kur’an 17:81)


    N shum raste, thniet e sakta jan prcjellur nga burime q kan qen armiqsore me Aliun. As edhe armiqt e tij m t ashpr si umajjadt ose khavarixht, nuk kan mundur ta fshehin sublimitetin e karakterit t tij. Si kemi prcjellur tashm, M. Shibliu thot me t drejt se muslimant shiit nuk kan shkruar histori. Gjith historia q kemi tani ka ardhur nga burime jo-shiite dhe madje anti-shiite. Ajo ka ardhur nga arkivat e qeverive t Sakifes, t umajjadve dhe t abbasidve. Por tregimi i bmave lavdiplote t Ali ibn Ebu Talibit, si rrezet e vet t Vrtets, kan shklqyer edhe nga kto arkiva.


    Megjithat, historiant e sotm nuk krcnohen nga ndonj qeveri pr ta trilluar historin dhe as q u premtohet ndonj pasuri e madhe pr ta br kt gj. Andaj, do t ishte me vend q ata ta kontrollonin “lakmin” e tyre pr shtypjen e t vrtets. Nse akoma edhe sot, historiant e Islamit i nnshtrohen ksaj “lakmie”, si kan br pararendsit e tyre, kjo do t thoshte se ata u qndrojn besnik disa personave t caktuar dhe jo vet t vrtets. Ata nuk i qndrojn besnik t vrtets por organizatave dhe qeverive, jo arsyes dhe saktsis por lidhjeve t tyre emocionale.


    Besnikria sht nj cilsi fisnike derisa nuk sht e verbr dhe derisa nuk e bn njeriun t heq dor nga besnikria ndaj t vrtets.
    Nse besnikria e historianve modern nuk sht e verbr dhe nse nuk heq dor nga besnikria ndaj t vrtets, ata duhet t’i largojn teprimet dhe “guacat” e historis dhe t’i rezistojn “lakmis” s prdorimit t “Ligjit t Meyer-it”, i cili thot:


    “Nse faktet nuk i prshtaten teoris, ather lri mnjan faktet!”


    Nj historian domosdo do t prballet me t vrteta q jan t pakndshme pr t. Por ai nuk guxon t’i fsheh ato dhe duhet gjithnj t’i shpreh t gjith faktet, nse vrtet dshiron ta prcjell t vrtetn.


    Dhe nse historiani sht musliman, ai nuk ka zgjidhje tjetr. Ai nuk guxon t shkruaj nj histori “t frymzuar” ose “sintetike”. Gjith ’guxon t bj ai, nse vrtet shkruan histori, sht t jet besnik ndaj t vrtets. Nse nj historian musliman, pr ndonj arsye dosido, shkruan nj histori “t gnjeshtrt”, ather ai do t jet prgjegjs para Zotit. N kt drejtim, Kur’ani sht shum i qart dhe pa kompromis:


    Mos e przieni t vrtetn me gnjeshtra dhe mos e fshihni at ndonse e dini! (Kur’an 2:42)



    Mallkimi i Zotit dhe i t gjith mallkuesve do t jet mbi ata q i fshehin shenjat q i kemi zbritur, pasi t’i kemi qartsuar ato n Libr...(Kur’an 2:159)


    Nse nj historian musliman i merr kta dy vargje si udhzues t tij, ai do t jet i mbrojtur nga gabimet dhe i mbrojtur nga t qenit nj faktor ose nj viktim e propagands, qoft me ose pa vetdije.


    Duke dashur ta njollosin emrin e Ali ibn Ebu Talibit, duke u prpjekur t’i nnvlersojn shrbimet e tija pr Islamin dhe duke u munduar dshprimthi t’i fshehin bmat e tija t lavdishme pas nj mbulese propagandash, armiqt e tij vetm sa jan prpjekur ta mbulojn diellin me pluhur. Ata ngritn re t tra pluhuri me propagandat e tyre m t pamshirshme kundr Aliut por m n fund, dielli srish shklqeu po aq shklqimtar si kishte qen.


    Zoti e shkatrron gnjeshtrn dhe e dshmon t vrtetn me fjalt e Tija...(Kur’an 42:24)


    Zoti e bekoi prjetsisht emrin e Aliut. Emri i tij sht simboli i dashuris s Zotit dhe simboli i drejtsis dhe i t vrtets. Ky emr do t mbetet, pr sa koh q t ekzistoj dashuria e Zotit, drejtsia dhe e vrteta mbi bot.

    FUND

Faqja 2 prej 2 FillimFillim 12

Fjalt Kye pr Temn

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •