Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 2 prej 2
  1. #1
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    24,136
    Faleminderit
    81
    789 falenderime n 645 postime

    Fillimet e industris s vajit t ullirit n Shqipri

    Emri:  vaji2-1200x436.jpg

Shikime: 382

Madhsia:  29.7 KB

    I madh sa ulliri i Beratit si varietet, Ulliri i Qejfit n Elbasan si nj destinacion pikniku, Ullinjt e Sknderbeut n Kruj si nj dshmi historike, jan vetm tre grimca t vogla q tregojn se sa familjare sht marrdhnia e shqiptarve me pemn e paqes. Si n t gjith vendet e tjera t Mesdheut, fqinje ose jo edhe n Shqipri tradita e kultivimit t ullirit dhe nxjerrja prej tij n mnyr primitive e artizanale e vajit ka qen nj baz e qndrueshme dhe q ka krijuar t gjith kushtet pr t lindur edhe industria e vajit t ullirit. N historin ekonomike t vendit sht tashm e njohur se ndr industrit m t para q u ngritn n Shqipri sht ajo e vajit t ullirit. Interesi pr t rezulton t ket qen i lart si nga siprmarrsit vendas ashtu edhe nga investitort e huaj t kapitaleve. Por para se t shkohej tek fabrikat e para t vajit t ullirit, pronart e mdhenj t ullishtave n krahina t ndryshme t vendit kishin ngritur punishte pr prodhimin e vajit t ullirit.

    Emri:  vaji1-1-1-1024x627.jpg

Shikime: 328

Madhsia:  43.2 KB

    Punishtet e para

    Punishtet e para t prpunimit t ullinjve dhe nxjerrjes s vajti nga brsit e tij jan ngritur dhe kan punuar pr shum vite n Vlor, Fier, Himar, Berat, Elbasan, Peqin, Kavaj, Kruj e Durrs. Sigurisht duke qen t bazuara n siprfaqe t caktuara t ulishtave q zotronin pronart e tyre kapaciteti i ktyre punishteve ishte i ndryshm, por n prgjithsi edhe shum i vogl. N to proesi i prodhimit t vajit ishte mjaft i thjesht dhe bazohej mbi traditat artizanale q ishin prdorur n shekuj. Por pas viteve 20, periudh q prkon edhe me fillimet e konsolidimit t shtetit shqiptar, zhvillimi i ekonomis po mundsonte shtimin e investimeve dhe shtimin e kapaciteteve t punishteve t thjeshta ekzistuese. Pikrisht n kto koh jan ngritur edhe punishtet m t mdha t cilat kan paraprir fabrikat e para t cilat do t ngriheshin n pak vite. Kshtu ndr investitort e par shqiptar dhe m t mdhenjt n kt fush mund t prmenden ata q ngritn punishtet e para t mdha n Vlor si Qerim Gurabardhi me vllezr, Ali Gorishti, Fadil e Mehmet Rrapushi dhe Hasan Sharra me kapacitet maksimal nga 5-6 ton ullinj n 24 or. Me nj kapacitet t ngjashm ka qen edhe punishtja e vllezrve Kazazi n Durrs. Por kto nuk kan qen investimet e vetme n kt fush. N Elbasan, Peqin e Fier ka patur punishte t tjera ndonse kapaciteti i tyre prpunues ka qen m i vogl 1-2 ton ullinj n 24 or. Fjala sht pr punishtet e Ligor Nosi&shok n Elbasan, Vllezrit Gripshi n Peqin si edhe Kozma Nito e Idriz Byloja n Fier.

    Emri:  vaji1-1-1-1024x627.jpg

Shikime: 328

Madhsia:  43.2 KB

    Nga punishtet n fabrika

    Investimi i par serioz n prpunimin e ullirit ka qen punishtja e ngritur n Elbasan nga shoqria Nosi e shok. Ajo ka filluar t punoj n vitin 1927. Q ather qyteti i Elbasanit do t ishte nj pik shum e rndsishme e prqndrimit t ksaj industrie. Pronari i punishtes Ligor Nosi, ishte edhe njri nga kapitalistt m t mdhej t Elbasanit dhe nj pronar i njohur tokash q zotronte n t njtn koh aksione n shoqrin STAMLES dhe po ashtu ishte edhe pronar i nj hoteli n Llixhat e Elbasanit. Por qendra e par dhe m e madhe e industris shqiptare t vajit t ullirit ka qen pa dyshim Vlora. Fal edhe pozits gjeografike, Vlora si nj qendr e prpunimit t ullirit shum shpejt zgjoi edhe interesin e investitorve italian. Q n vitin 1928, n kt qytet dy kapitalist italian ngritn dy punishte pr prodhimin e vajit t ullirit. Njra punishte ishte pron e Mastro Leonardo Alfredo nga Bari dhe kishte nj kapacitet 7 ton n 24 or dhe q t gjith prodhimin e vet e shiste n Itali dhe punishtja tjetr q ishte m e vogl ishte ngritur nga Nicolo Panteleo. N pak vite prvec italianve pr industrin shqiptare t vajit t ullirit interesi do t rritej edhe nga t huajt, si investitort francez e cek si edhe nga kapitalistt shqiptar q n nj pjes t madhe ishin pronar ullishtash por q zhvillonin edhe aktivitete t tjera n fushn e tregtis dhe industris.

    Prodhuesit e mdhenj

    Rritja e ekonomis dhe tregut, si edhe shtimi i shkmbimeve, veanrisht me Italin krijuan kushtet q shum shpejt n Shqipri t ngriheshin fabrikat e para t mdha t vajit t ullirit. Sic edhe sht e kuptueshme baza e tyre ishte e prqndruar n Vlor. M t prmendurit jan:

    Pandeli Bezhani, i cili ishte njri nga pronart m t mdhenj t qytetit t Vlors, ai ishte pronar tokash, tregtar me shumic dhe q njihej edhe si nj person q kryente funksione krediti pasi jepte hua pr industrialistt dhe tregtart e tjer t mdhenj e t vegjl. Fabrika q ngriti Pandeli Bezhani n Vlor e kishte kapacitetin 15 ton ullinj n 24 or. Nj tjetr fabrik t madhe n Vlor me kapacitet prpunues po 15 ton n 24 or ngriti edhe tregtari i njohur i ktij qyteti Perikli Papa. Prve ksaj ai ishte edhe nj pronar tokash. Fabrika e tret me po t njjtin kapacitet sht ngritur po n Vlor nga Qazim Hamdi dhe vllezr. Por fabrikn m t madhe t vajit t ullirit n Vlor dhe n Shqiprin e asaj kohe, me kapacitet prpunues 50 ton ullinj n 24 or e ka ngritur kompania italiane Alegro. Kompania ishte prezente n Vlor q n 1926 kur kishte nisur t shfrytzonte distilerin e alkolit. Alegro erdhi n Shqipri pas marrveshjes s huas SVEA q Zogu e nnshkroi me qeverin italiane s bashku me krijimin e Banks Kombtare t Shqipnis. N pak vite kompani do ta shtrinte aktivitetin e saj edhe n industrin e vajit t ullirit, t regjenerimit t vajrave lubrifikant, t larjes s leshit, etj. Fabrika e firms Alegro ka punuar deri n vitin 1943 dhe me rnien e fashizmit pronart e saj italian vendosn q fabrikn e vajit t ullirit ta kthejn n shoqri aksionere ku vet Alegro do t mbante 55% t aksioneve, ndrsa 45% t tyre tu shiteshin investitorve shqiptar. Por kjo nuk funksionoi, nga 6000 aksione q kishte shoqria, 5600 i mbetn firms Alegro, ndrsa 400 u blen nga shqiptart prkatsisht 100 aksione nga Vangjel Anastasiadhi, 100 aksione nga Vasil Muzina, 100 aksione nga Syrja Peshkopia dhe po aq nga Arif Toptani. Ndrkoh nj tjetr prodhues i nivelit t firms Alegro ka qen Societe anonyme franaise des Huileries Savonneries de lAdriatique. (Shoqria anonime franceze e Vaj-Sapunit t Adriatikut) e themeluar nga investitor francez n vitin 1929.

    Lufta pr treg

    Historia e Shoqris anonime franceze e Vaj-Sapunit t Adriatikut sht treguesi m i plot i lufts s ashpr q investitort e ksaj fushe, vendas e t huaj kan br pr t patur sa m shum zotrim n treg. Ky prodhues me qendr n Elbasan ishte ngritur nga banka franceze Banque de Credit et de Participation, n vitin 1929. Fabrika Societe anonyme franaise des Huileries Savonneries de lAdriatique, kishte nj kapital 600 mij franga ar, t ndar n 6000 aksione nga t cilat 1000 aksione me vler 100 mij franga ar zotroheshin nga shqiptart Shefqet Vrlaci dhe Anton Bea. N vitin 1933 kapitali i shqiptarve sht rritur n 130 mij franga ar. N gusht t vitit 1933 francezt arritn nj marrveshje me Anton Ben dhe Shefqet Vrlacin pr shitjen e fabriks. Pr tu shptuar taksave vlera e shitjes s fabriks u prcaktua n nj shum tepr t vogl baras me 27.000 fr. ar, n nj koh q Banka Kombtare e Shqipnis, stabilimentin e vajit n Elbasan e vlerson rreth 350 mij franga ar. N vitin 1937 pr fabrikn e vajit t ullirit t Elbasanit interesohet nj grup italian me qendr n Napoli, i kryesuar nga Giulio Ucelli. Ata bien dakord me Shefqet Verlacin dhe Andon Becen, fillimisht pr marrjen me qira t stabilimentit dhe m von pr blerjen e tij pr 350 mij franga ar. Por kjo marrveshje nuk u prmbyll. Ky grup mori konesionin e peshkut n gjith Shqiprin, krijoi shoqrin Pescalba dhe hoqi dor prfundimisht nga industria e vajit t ullirit. N vitin 1938 jan prfaqsues t kapitalit ekosllovak q vijn n Shqipri dhe zhvillojn bisedime pr blerjen e stabilimentit t vajit t ullirit t Elbasanit. Por edhe prpjekja e tyre megjith tentativat pr nj marrveshje kompromisi, dshtoi. Pas pushtimit t vendit nga Italia fashiste, m 1939, industrin e vajit t ullirit t Elbasanit e blen prfundimisht nj grup kapitalist italian me qendr n Gjenov, e cila krijon shoqrin anonime Compagnia Olii Albanesi. Blerjen e favorizoi pushtimi, pasi vendi yn u kthye n nj treg t brendshm t Italis, si rrjedhim u hoqn taksat doganore dhe vaji i ullirit tashm importohej n Itali pa taks. N vitet e mvonshme, Compagnia Olii Albanesi e zgjeroi aktivitetin e saj duke zgjeruar e modernizuar stabilimentin e vajit n Elbasan dhe duke e shtrir aktivitetin n qytete t tjera. N vitin 1940 shoqria filloi punimet pr ngritjen e nj fabrike tjetr pr prodhimin e vajit t ullirit n Fier. Krahas ksaj, ata u prpoqn q t blejn toka (rreth 5000 ha) n Elbasan, Berat dhe Fier pr t shtrir aktivitetin e tyre edhe n fushn e bujqsis. N vitin 1942 aktiviteti i ksaj shoqrie n Elbasan u shtri prve fabriks s vajit edhe n centralin elektrik, fabrikn e akullit dhe fabrikn e sapunit. Po n 1942 shoqria prfundoi dhe vuri n pun fabrikn pr prodhimin vajit t ullirit n Fier, pr t ciln shpenzoi 1 milion lireta italiane. N fillim t vitit 1943, S. A. Compagnia Olii Albanesi, si rrjedhim i ngritjes s mimeve t blerjes s ullirit, pezullon prodhimin e vajit ullirit n Elbasan dhe planifikoi mbylljen e fabriks s Fierit. N pak muaj me rnien e fashizmit do t marr fund edhe dominimi italian n industrin shqiptare t vajit t ullirit, pr ti hapur vend n m pak se 2 vjet shtetzimeve komuniste dhe krijimit gradual t nj strukture t re edhe n kt industri.

    Burimi: Revista Mapo

  2. #2
    Peace and love
    Antarsuar
    16-06-2006
    Vendndodhja
    usa
    Postime
    1,900
    Faleminderit
    122
    65 falenderime n 61 postime

    Pr: Fillimet e industris s vajit t ullirit n Shqipri

    E megjithate Shqiperia vetem 20 perqint te vajit te ullirit e siguron ne vend,ndersa 80% e importon. Ky eshte mjerim intelektual

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •