Me kalimin e viteve, ashtu si n t gjith Historin e Shqipris, vrehet Harresa, nj nga t kqiat e mdha t trevave shqiptare, harres e cila vjen n disa raste edhe nga prplasja e dy rrymave t mdha ideolojike, religjioze, intelektuale, madje dhe filosofike: njra me orientim nga lindja dhe tjetra me orientim nga perndimi, prplasje q shkaktojn harres apo nnvlersim t heronjve, patriotve, trimave dhe tradhtarve sipas prcaktimit t secils pal.
Mihal Gameno dhe emri i tij sht i lidhur m Rilindasit dhe me Pavarsin e Shqipris.
sht nj nga emrat q ka dhn m shum pr Pavarsin e Shqipris: si me arm ashtu dhe me pen.
Mbetet nj nga Rilindasit m t pastr prsa i prket ruajtjes s ideve t tij, prhapjes s patriotizmit, njohjen e Shqipris brnda dhe jasht vendit, njohjen e lufttarve t liris s asaj kohe dhe veprat e tyre n dobi t kombit.
Mihal Grameno lindi n Kor me 13 janar 1871 dhe vdiq m 5 shkrut 1931. Vepra e tij e shkruar me Pen dhe me Arm do t mbetet e pavdekshme sepse i till ka qn dhe mbetet ky Rilindas i paepur dhe i vendosur pr Lirin e vndit t tij dhe t popullit t tij.
Pjesmarrja e Mihal Gramenos n etn e Heroit erciz Topulli i dha emr ksaj ete n shkrimet e tij t asaj kohe, madje kjo et e vogl e cila nuk i kaloi t 30 vett u b po aq e njohur sa ushtria e Ded Gjo Lulit i cili mblodhi n at koh deri n 2000 lufttar n luft kundr Perandoris Turke pr liri e pavarsi.
Patrioti Mihal Grameno ishte nj njeri poliedrik: Lufttar-Patriot-Rilindas- Shkrimtar-Publicist, nga m t mirt. Po ta nisim nga veprimtaria letrare e tij mbeten t njohura dhe t gdhndura n letrsin shqipe t para clirimit shohim se:
Krijimet e para letrare e publicistike t Mihal Gramenos pan dritn e botimit n fillim t shek.XX. Hartoi kng patriotike, disa prej t cilave, si "Pr mmdhen", "Lamtumir", "Urat pr liri" u prhapn gjersisht n popull. sht ndr nismtart e dramaturgjis e t prozs (sidomos novels) s gjat shqipe. Shkroi novelat Oxhaku (1904-1905), Varri i pagzimit (1909) dhe E puthura (1909), n t cilat gjeti pasqyrim me nota sentimentaliste jeta e prfaqsuesve t vegjlis, me brengat e saj t prditshme.
Fusha ku spikati talenti i Mihal Gramenos sht publicistika. Bashkpunoi me disa organe, por shumicn e shkrimeve e botoi n gazetat Lidhja ortodokse (1909-1910) dhe "Koha" (1911-1926), t cilat i drejtoi vet. Shkrimet e tij publicistike shquhen pr idet demokratike dhe frymn luftarake. Mihal Grameno luftoi me kmbngulje kundr shovinizmit fqinj dhe politiks osmanizuese t xhonturqve. N prgjithsi novelat e tij kan natyr sentimentale. Tek ato gjejm prpjekje pr t krijuar mjedise t besueshme shqiptare dhe personazhe nga klasat e shtresat e ndryshme t shoqris son t asaj kohe. Ka botuar dy vepra dramatike: komedin "Mallkimi i gjuhs shqipe" (1905) dhe dramn "Vdekja e Pirros" (1906), t dyja t shkruara n vargje. Komedia "Mallkimi i gjuhs shqipe" trajton luftn e atdhetarve shqiptar kundr klerit reaksionar grek dhe elementve grekoman; te "Vdekja e Pirros" trajtohet kthimi i Pirros fitimtar nga italia dhe vrasja e tij me t pabes. Veprat dramatike t Gramenos vuajn nga fragmentizmi dhe mungesa e veprimit. Megjithat s bashku me veprat dramtike t ajupit e t Fan Nolit, ato i eln rrugn dramaturgjis shqiptare. Grameno shkroi edhe vjersha t cilat i botoi m 1912, t prmbledhura n librin me titull "Kngtore shqipe - Plagt". Poezia atdhetare e Gramenos u bri jehon t drejtprdrejt ngjarjeve t vrullshme q do t sillnin Pavarsin e Shqipris. Vjersha "Pr Mmdhen" u b nj kng e famshme atdhetare. sht nga publiistt n z t Rilindjes e t periudhs q pasoi, i cilsuar si nj nga pamfletistt m t njohur t s kaluars. Shkrimet e tij publiistike u vun drejtprdrejt n shrbim t shtjes kombtare. Drejtoi gazetat "Lidhja orthodhokse" (1909-1910) botoheshin n Shqipri dhe diaspor, si Lidhja ortodokse n Kor, Prlindja e Shqipris n Vlor dhe "Koha" n SHBA (1911-1926), me disa ndrprerje, Drita n Sofje, n t cilat botoi artikuj, proz, poezi dhe drama. Shkrimet publiistike t Mihal Gramenos shquhen pr frymn popullore, pr patosin luftarak, ironin e sarkazm therse. M.Gramenoja mbetet n letrsin shqiptare, n radh t par, si publiist. Shkrimet e tij dhan ndihmes n krijimin e novels e t drams. sht ndr autort e par q solli n letrsi n mnyr t gjer, personazhe nga shtresat e varfra t shoqris shqiptare[1].
Vitet 1921-1924 Prfshin veprimtarin publicistike, n qendr t s cils trajtohet tema e demokratizimit t shtetit shqiptar si dhe konsolidimi i tij.
Etapa e fundit e tij jane shkrimet publicistike t viteve 1925-1930, koh n t ciln Grameno hedh bazat e letrsis dokumentare dhe shkrimit t kujtimeve me shkrimin dhe prgatitjen pr botim t vllimit Kryengritja Shqiptare, gjithashtu kjo mund t quhet edhe etapa e rnies ideore t Gramenos.
Mbreti Zog pas vitit 1924 e detyroi te trhiqet nga veprimtaria e tij publicistike dhe madje e dnoi pr prkrahjen q i dha Mihal Grameno Revolucionit Demokratik t Nolit, por m von, nga fundi i jets s tij i dha nj pension t prjetshm dhe nuk ushtroi m presion ndaj tij.
N vitin 1907 u bashkua me etn e erci Topullit pr t luftuar turqit. Mori pjes n betejn e Mashkullors, Gjirokastr.
por edhe si antar i Kongresit.
M 1909 krijoi Kishn e par Orthdokse t pavarur nga Greqia por nuk u njoh nga Perandria Otomane e pr pasoj krijoi Lidhjen Orthodokse.
M 1915-1920 shkoi n SHBA dhe m 1919 mori pjes n Konferencn e Paqes n Paris si prfaqsues i komunitetit shqiptaro-amerikan.
https://en.ikipedia.org/iki/Mihal_Grameno
https://sq.ikipedia.org/iki/Mihal_Grameno
Mihal Grameno vdiq n shtpin e tij n Korc i ndruar nga bashkkombasit por i harruar sot nga korart t cilt nuk bn asnj gj pr t m 5 shkurt si prkujtimore t vdkjes s ktij patrioti t madh, por as dhe shteti shqiptar..
Shteti shqiptar e ka nderuar me titullin Hero i Popullit.

Referencat
1. ^ Letrsia.ZemraShqiptare.net Mihal Grameno
2. ^ 140 vjetori i Mihal Gramenos
3. ^ Dirk Hoerder, Harzig, Christiane: The immigrant Labor Press in North America, 1840s-1970s: An Annotated Bibliography: Volume 2: Migrants from Eastern and Southeastern Europe 031326077X 1987 (Lexuar m 3 qershor 2010)