Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 2
  1. #1
    Ushtar i larte Maska e Neteorm
    Antarsuar
    04-01-2011
    Vendndodhja
    127.0.0.1
    Mosha
    31
    Postime
    1,717
    Postimet n Bllog
    2

    135 vjetori i lindjes. Nj republikan model si Fan Noli

    Emri:  fan-noli.jpg

Shikime: 2044

Madhsia:  27.0 KB

    Pozicionimin n lmin e demokracis konseguente, Noli e shpalos kudo e kurdoher, por m dukshm dhe qart kjo ndodh n veprimtarin publicistike. N mnyr tepr konize e shpreh kt mendsi kur ai bhet njohs dhe interpret i republikanve demokrat, mes t cilve ai rradhit edhe veten me krenari

    Nga Safet Ramolli

    Studjuesit dhe kritikt e Nolit pohojn njzri se ai mbetet nj figur mjaft komplekse, e pasur dhe e pastr me t gjith komponentt: publicist i spikatur, diplomat mbreslns, shqipronjs i rrall, orator i zhdrvjellt, poet i elegjis, historian kontemporan, burr shteti i kompletuar, poliglot potent, shrbtor besnik e i dijshm i fes, atdhetar i ndjer, bashkshok e bashklufttar shmbullor etj. etj. Disa personaliteteve t kohs, por edhe m von e epitetuan Peshkop i Kuq, sidomos pas nj vizite q realizoi n Rusin Sovjetike t pasvitit 1917, edhe pse kjo me indicie n kuadrin e prpjekjeve diplomatike pr t garantuar njohjen e shtetit shqiptar sidomos nga Fuqit e Mdha. Por edhe qndrimi dashamirs i tij ndaj regjimit shtetror n Shqipri n vitet 1945-1950, duket se ka shrbyer si argument pr epitetimin e msiprm. Pos gjith ktyre, ai mbetet shembulli i njeriut demokrat n mendime, n qndrime dhe veprime praktike. Edhe pse ky sht nj problem mjaft delikat, analiza n thellsi e veprimtaris s gjithanshme t tij si shkrimtar e poet, si burr shteti, si publicist elokuent, si personalitet i aft i ortodoksis shqiptare, si humanist, e t tjera si kto, natyrshm t on n shtratin e tij natyror t demokracis

    Fan S. Noli sht nj republikan i mirfillt. shtjen kombtare e ka patur jo vetm n boshtin dhe thelbin e publicistiks, por edhe t krijimtaris letrare, t veprimtaris fetare, t studimeve historike etj. Ai e ka ndjer vehten gjithmon shqiptar t denj e t dobishm pr kombin e vet edhe kur u b kryetar qeverie, edhe kur u rrzua nga kjo lartsi e merituar, edhe kur punoi si puntor krahu, edhe kur shklqeu si intelektual poliglot, edhe N gjith fushn e veprimtaris, t ciln e pati mjaft t gjer, t mbingarkuar dhe intensive, ai spikati si demokrat konseguent, si republikan i mirfillt. Mse nj her e pohon drejtprdrejt dhe pa asnj ekuivok se, ishte pr nj qeverisje t vendit n formn e Republiks Demokratike, e cila do t qe njhersh e vetmja form efektive, m e mira, m e pranueshmja nga vet populli shqiptar pr shkak t formimit t tij psikologjik, por edhe nga mendsia e Fuqive t Mdha me tradita t pasura n lmin e qeverisjes dhe administrimit t vendit dhe popullit n demokraci. E analizon problemin n kushtet konkrete t Shqipris, ku mbisundon varfria ekonomike dhe prapambetja kulturore, ku nuk njihet aspak kultura demokratike dhe s ka asnj prvoj pr pluralizmin politik, ku m s shumti ka munguar administrimi i mirfillt shtettor edhe pr shkak t pushtimeve t huaja, t cilat pr fat t keq kan rezultuar t shumta dhe me kohzgjatje, ku nuk njihet veprimtaria parlamentare sepse m s shumti vendi sht ndodhur pa qeveri dhe pa qeverisje, kur ka etje t theksuar pr kuadro e intelektual t mirfillt e patriot dhe, sidomos kur, midis mjaft personaliteteve nuk ka ndershmri atdhetare, e mjaft t tjera si kto, Noli shprehet prerazi e qart pr nevojn e nj qeverisjeje me nj republik t popullit si republika e Kongresit t Lushnjs, me nj komision prej disa vetsh, n vend t nj presidenti t njshm녔. Ai e kishte t konsoliduar fare qart mendimin se, koha e monarkis n t ciln sundon me pushtet t gjithfuqishm nj njeri, q thirret mbret, ka pernduar nj her e prgjithmon, prfundim logjik q e formulon pas nj analize t gjr e t thell q i bn ktij fenomeni shoqror, n truallin shqiptar dhe m gjr. Ruan mendimin se akti i shpalljes s Shqipris n vitin 1928 monarki dhe i A. Zogut mbret, sht nj akt i shkuar kohe, duke i dhn kshtu material t gatshm borgjezis evropiane q t tallet me mbretrin e fundit t shpallur n jugperndim t saj. Kt form qeverimi mjaft vende q e kan patur edhe tradit, e hoqn ose me dhun apo pas nj far konsensusi mbarkombtar, ndrkoh q atje ku ruhet ende, pothuajse kemi t bjm me nj ritual formal. Kjo sepse veprimtarin ligjvnse dhe ekzekutive e zhvillojn parlamentet pluraliste, ndrsa mbreti dhe oborri i tij, m s shumti pr forcn e tradits e t zakonit sesa si domosdoshmri, kan pushtet tepr t kufizuar dhe veprimtaria e tyre sht plotsisht e kontrolluar nga organet parlamentare, nga aparatet qeverisse, nga individt e veshur me pushtet, por q t gjitha s toku ndodhen nn pushtetin e vots s drejtprdrejt dhe t lir t komunitetit.

    Noli i kompletuar me kultur t gjr e t thell t s kaluars dhe at bashkkohore demokratike, njohs kompetent i situatave dhe zhvillimeve n bot, zotrues i mir i historis s kombeve dhe i evolucionit t shtetit, pohon n mnyr kategorike se monarkit e kan damkn e vdekjes n ball dhe shpejt a von do t shporren pa ln gjyrm녔. Jo thjesht pr t patur si pik referimi, as edhe jo pr t treguar se sht erudit me prmasa madhore, deklaron me prgjegjsi intelektuali t formuar dhe politikani t zgjuar, por edhe atdhetari t prkushtuar se, figura t tilla si Uillsoni n SHBA, Mustafa Qemali (Ataturku) n Turqi, dhe disa t tjer, kan qn kundr sistemit monarkik si form qeverisjeje, prandaj edhe luftuan e i dhan jet republiks, si nj form qeverimi me frymmarrje t gjr e me mundsi t shumta pr t shprehur dhe prmbushur dshirat dhe interesat e shtetasve.

    Pozicionimin n lmin e demokracis konseguente, Noli e shpalos kudo e kurdoher, por m dukshm dhe qart kjo ndodh n veprimtarin publicistike. N mnyr tepr konize e shpreh kt mendsi kur ai bhet njohs dhe interpret i republikanve demokrat, mes t cilve ai rradhit edhe veten me krenari. Pregatitjen sistematike dhe graduale t pushtimit ushtarak t Shqipris n t Premten e Zez m 7 prill 1939, Ai e gjykon si nj veprimtari pr ti rrmbyer popullit kafshatn, kasollen dhe tokn, pra as m shum e as m pak, ti grryej dhe ndrpres atij jetn. Me kt ngarkese emocionale shtron pyetjen retorike: Po ne qndrim do t mbajm?, s cils i prgjigjet po vet fare qart, se n kt shtje nuk mund t ket qndrim t dyzuar, nuk mund t bhet fjal pr qndrim t paanshm, nuk mund t veprohet n asnj rrethan dhe pr asnj arsye apo edhe shkak edhe ashtu, edhe kshtu, edhe me at, edhe me kt, edhe me popullin, edhe me pushtuesit, nga ana e jon, kemi zgjedhur prej kohe ann e popullit. Nga ajo an kemi pr t qndruar deri n fund, artikulon F. Noli. Duke qn kundr monarkis n prgjithsi, ai sht n veanti prerazi kundr monarkis zogolliane, e cila, gjithnj sipas tij, mund t jet nj ndr shembujt e rrall t nj monarkie t prapambetur si nga ana e kulturs s prgjithshme, e asaj politike, administrative, pluripartiake, ekonomike etj., duke krijuar imazhin e nj monarkie t vendeve aziatike apo afrikane, e cila e ka t vshtir, pr mos thn t pamundur, t integrohet n Evrop. N vitin 1931, por edhe m par, meqnse A. Zogu ishte i smur dhe pa trashgimtar, n qarqet politike brenda vendit dhe n kulisat diplomatike t Fuqive t Mdha t Evrops thureshin intriga si dhe pregatiteshin kurthe kundr vendit ton. U kristalizua edhe nj mendim pr rikthimin e Princ Viddit. Por F. Noli si analist i mpreht politik konkludoi se, n kt mnyr vendin e nj katili me tipare ballkanase do ta zer nj njeri i but me tipare evropiane, i cili nuk vret prapa shpine kundrshtart, vendin e nj autokrati shqiptar me tipare t karakterit afrikan do ta zer nj mbret evropian, i cili do ti jap popullit sado pak liri konstitucionale, por q gjithsesi prfundimi do t jet fatal, do t vazhdoj rrokullisja abdullahore e vendit deri sa t vij momenti kur fundi i tmerrshm aktual do t zvndsohet nga nj tmerr i pafund.

    N vijim dhe prerazi Noli ruan mendimin se, Shqipris nuk i duhet nj form qeverisje oligarkike mbretrore me nj mbret n krye, me nj princ apo prijs n krye, por nj republik me grup intelektualsh patriot n krye, ashtu sikurse edhe Sami Frashri pyetjes ǒduhet br?!, i sht prgjigjur prej kohsh i bindur se, forma e qeverimit demokratik ku m i sakt se t gjith grupet e veanta sht populli i tr녔, sht m e prshtatshmja dhe m e pranueshmja.

    Deziluzioni i Nolit mbetet nj shtje momentale.

    Ky personalitet i spikatur, prgjat udhkryqeve ku u ndodh vendi dhe populli i tij, pati edhe momente dshprimi, deri n nj far gjendjeje deziluzioniste. N dhjetor 1925, n vitin e par t rrzimit prdhunshm t kabinetit qeveritar q Ai pati nderin, obligimin dhe prgjegjsin ta kryesoj, n analiz t ndarjes n grupime t intelektualve shqiptar n nacionalist dhe antinacionalist, i dshpruar shprehet: Posa Shqipria nuk shptuaka ve dyke e coptuar e dyke vdekur, intelektualt shqiptar t deklarojn t harruar ndrrn e forcimit t Shqipris dhe sejcili t shikoj punn e tij. Pas nj viti, i indinjuar nga mnyra e qeverimit t kohs, duke stigmatizuar prkrahsit e regjimit, deklarohet afrsisht se sht pun m e leht t prishsh se sa t ndreqsh, sht m leht t vjedhsh se sa t krijosh pasuri, po ashtu m leht sht t coptosh se sa t rritsh nj atdhe t vogl e t pafuqishm, sht m leht t robrosh nj popull t mjer e t skllavruar, se sa ta ngresh, ta lirosh, konkludon me keqardhje e dhembje njkohsisht. Por ai njherazi nnvizon se, sistemit feudal i intereson padija, injoranca, varfria, fanatizmi, spiunllku etj., t cilat e ndihmojn q ti zgjatet jeta. I indinjuar prej gjendjes mjerane t popullit t vet, u bn thirrje me dhembje intelektualve, atyre q u dhembset atdheu, q ta shohin realitetin n sy dhe realisht, dhe, si atdhetar t bjn prpjekje pr t gjetur ilain q gjendja t shndoshet. Njhersh i bn thirrje popullit q t krkoj shkaqet e gjendjes s mjeruar, t jap kundrprgjigje t vendosur, e cila ti jap fund bisedimit me fjal, dhe t veprohet edhe me grusht, me grusht mbi kokn e kusarve, q t vjedhin kur e ke, e t tallin kur zgjat dorn. Zhvillimet politike, q e mbrthyen popullin shqiptar pr dekada t tra, e lan atdhetarin Fan S. Noli dhe shokt e tij larg atdheut, n pamundsi q ti ndodheshin atij pran n hallet e shumta q ka patur, t shkaktuara sa nga fqinjt e pabes aq edhe nga fati i keq q pati qeverisje, q e mbajtn t izoluar, t ndrydhur, n varfri t tejskajshme ekonomike. Thelbin e shpirtit t tij demokrat dhe t atdhetarit t spikatur e konseguent e shpreh m mir se kushdo tjetr vet Noli, kur n mnyr konize artikulon edhe sa vijon: Jam n kmb e me ballin lart, n krye t Kryqzats pr idealet kombtare demokratike. Kjo ka qn motua e tij, ky ka qn qllimi i nj jete t madhe, i nj zemre atdhetare, q punoi ve pr atdhe e popull.

  2. Anetart m posht kan falenderuar Neteorm pr postimin:

    SERAFIM DILO (07-01-2017)

  3. #2

    Pr: 135 vjetori i lindjes. Nj republikan model si Fan Noli


Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •