50 fakte t rralla pr Ajnshtajnin: Sekretet e njeriut m t zgjuar t t gjitha kohrave

Emri:  einst_marg.jpg

Shikime: 739

Madhsia:  67.5 KB

Albert Ajnshtajn sht shkenctari m i zgjuar q ka jetuar ndonjher. Nj prej arritjeve q ktheu faqen e historis s shkencs ishte ekuacioni E=mc2. Ai fitoi mimin Nobel n vitin 1921 pr punn n lidhje me efektin fotoelektrik. Ai zhvilloi Teorin e Relativitetit, t ciln e kishte prfunduar me koh, por u deshn 25 vite q t tjert ta kuptonin. Si ndodhi s fundmi edhe me valt gravitacionale q u pranuan sot zyrtarisht nga shkenca, dhe q u konsiderua si zbulimi m i madh shkencor i shekullit.

Albert Ajnshtajni foli pr ekzistencn e valve gravitacionale 100 vjet m par. Ajnshtajni parashikoi se nse graviteti apo forca e rndess n nj zon t universit ndryshon befas si pasoj e nj evenimenti t dhunshm kozmik, si shprthimi i nj ylli, apo n kt rast prplasja e dy vrimave t zeza, krijohen val gravitacionale q prhapen me shpejtsin e drits n t gjith universin duke deformuar kohn dhe hapsirn gjat lvizjes s tyre.

Kontributi i tij ndryshoi radikalisht pikpamjen e bots. Para Ajnshtajnit, disa gjra besoheshin si t vrteta. Mes tyre ishin dhe ligjet e gravitetit dhe trupave n rnie, t prmendur m par nga Isak Njutoni.

Gjithashtu n at koh besohej se koha n vetvete ishte nj konstante fizike: T gjith dhe gjithka prjetonte kalimin e kohs ashtu si kushdo dhe gjithka tjetr. Teoria e tij e Relativitetit special parashikonte se kjo sishte e vrtet dhe m von u vrtetua nga eksperimentet me orn brthamore.

Emri Ajnshtajn sot sht sinonim me fjaln gjeni. Albert Ajnshtajn sht nj prej mendjeve m t mdha t shekullit t 20-t. Disa prej ideve t tij pr shkencn, natyrn dhe besimi mund tju habisin. Jo m kot sht zgjedhur Personi i Shekullit nga revista Time. Por, a e dinit se Ajnshtajni ka lindur me nj kok kaq t madhe sa mamaja e tij mendonte se mos kishte lindur i deformuar? Apo se kishte nj fmij sekret q para se t martohej? Apo q u prjashtua nga shkolla? Apo q fizikanti i madh ka shkelur tokn shqiptare? Kto dhe shum t tjera n specialen e Tirana Observer.

1- Ajnshtajni ishte nj bebe e shndosh me nj kok t madhe

Kur nna e Albertit, Pauline, e lindi, koka e tij ishte kaq e madhe dhe e shtrembruar, sa ajo kujtonte se mos ishte i deformuar. Ngaq fundin e koks e kishte shum t madhe, familja mendoi mos ishte monstr. Megjithat, ndrsa javt kalonin ata e kuptuan se ishte nj fmij gati normal me t tjert. Thuhet se gjyshja e tij ka klithur sht i shndosh, sht i shndosh, kur e ka pritur t lindte. Ndryshe nga prshtypja e par, Alberti u rrit normalisht, vetm se ishte pak i ngadalt.

2- Ajnshtajni kishte vshtirsi n t folur

Emri:  einsteins-parents-were-concerned-about-his-intelligence-because-he-was-slow-to-learn-to-speak.jpg

Shikime: 662

Madhsia:  37.5 KB

Kur ishte fmij, Ajnshtajni fliste rrall. Kur e bnte, fliste shum ngadal. E mendonte t gjith fjalin n kok dhe e pshpriste para se ta thoshte. Kt e bri rregullisht deri n moshn 9-vjeare. Prindrit trembeshin mos ishte i vonuar, por sigurisht m von doli se frika e tyre ishte pa baza. Kjo sht quajtur sindroma e Ajnshtajnit.

3- Kur Ajnshtajni foli pr her t par

Nj historian ka krijuar nj barsolet. Prindrit e tij ishin t shqetsuar se nuk fliste fare. Kur nj mbrmje foli dhe tha Supa sht e nxeht, prindrit e pyetn pse nuk kishte folur m par. Ai i prgjigjet: Sepse gjithka ishte n rregull.

Emri:  EinsteinFaith11.jpg

Shikime: 617

Madhsia:  47.7 KB
Ajnshtajni me motren e tij Maja ne 1884.

4- Ajnshtajni sht frymzuar nga nj busull

Kur Ajnshtajni ishte pes vje dhe i smur n shtrat, babai i tregoi dika q i ndezi interesin n shkenc: Nj busull. Ndrsa qndronte i shtir, babai i nxori nj busull t thjesht xhepi. Ajo q i interesonte Ajnshtajnit t ri ishte se sa her q kutia ndrronte pozicion, gjilpra kthehej n t njjtin drejtim. Ai mendoi se duhet t kishte ndonj forc n at q konsiderohej si hapsir boshe q e bnte gjilprn t lvizte. Ky incident i zakonshm n shum fmijria t famshme, sht prmendur shpesh n shum rrfime t jets s tij.

5- Ajnshtajni ngeli n provimin e hyrjes pr n kolegj

N vitin 1895, n moshn 17-vjeare, Albert Ajnshtajn aplikoi pr t hyr n Shkolln Politeknike Federale Zvicerane (Eidgenssische Technische Hochschule). Ai kaloi provimin e matematiks dhe t shkencs tek provimi i hyrjes, por ngeli tek t tjerat. Ndr lndt ku nuk shkonte mir ishte historia, gjuht e huaja, gjeografia dhe t tjera. Ajnshtajni duhet t regjistrohej n nj shkoll tregtare para se ta ribnte provimin dhe m n fund u pranua tek i njjti universitet nj vit m von.

6- Ajnshtajni kishte nj fmij t paligjshm

N vitin 1980, letrat private t Ajnshtajnit kan zbuluar dika t re pr gjeniun. Kishte nj vajz t paligjshme me ish-studenten Mileva Mari, t ciln m von u martua. N vitin 1902, nj vit para martess, Mileva lindi n familjen e prindrve n Berne, nj vajz me emrin Lieserl, t ciln Ajnshtajni kurr nuk e pa dhe pr t ciln nuk dihet gj. Ajo sht pagzuar dhe jetoi me familjen e Milevs. M von ajo thot se vdiq nga ethet n shtator, 1903. N korrespondencn e iftit shkruhet se sht dhn pr birsim pasi ka lindur. N letrn e 19 shtatorit, 1903, Lieserl Einstein-Maric prmendet pr her t fundit.

7- Kur prjashtohej nga shkolla

Ajnshtajni ishte i ngadalt n procesin e t folurit. Madje prindrit e tij jan konsultuar dhe me nj doktor. Ai madje ka patur nj rebelim

t paturp ndaj autoriteteve, q bri q drejtori i shkolls ku ai studionte ta prjashtonte nga shkolla dhe t shprehej rreth tij se ai nuk do t mund t arrinte shum n jet. Por kto karakteristika bn q ai t bhej nj gjeni. Mosprfillja dhe prbuzja e tij ndaj autoritetit bn q ai t vinte n dyshim njohurit tradicionale. Zhvillimi i tij i ngadalt verbal, bri q ai t bhej kurioz pr gjrat e zakonshme si koha dhe hapsira q pjesa m e madhe e t rriturve i marrin pr t mirqena. I ati i dhuroi nj busull n moshn pes vjeare, dhe hetoi mbi natyrn e fushs magnetike gjat gjith jets s tij. Ai kishte prirjen t mendonte n baz t imazheve dhe jo me fjal.

8- Kishte Ajnshtajni probleme t n msuar?

Disa shkenctar kan pretenduar se kan zbuluar se n fmijri Ajnshtajni ka shfaqur shenja t lehta t autizmit ose t sindroms s Aspergerit. Simon Baron Kohen, drejtor i qendrs krkimore t autizmit n Universitetin e Kembrixhit, sht nj prej tyre. Ai shkruan se autizmi sht i lidhur me nj prpjekje intensive pr t kontrolluar dhe nj prpjekje t vogl t pazakont pr t qen empatik. Ai gjithashtu v n dukje se kjo gj shpjegon kufijt e aftsis q njerzit me autizm shfaqin n lnd t tilla si matematika, muzika ose vizatimi t gjitha aftsi q prfitohen nga kontrolli. Kjo nuk duket nj diagnoz bindse. Edhe si adoleshent, Ajnshtajni kishte miq t ngusht, kishte marrdhnie intime, bhej pjes e debateve skolastike, komunikonte mjaft mir verbalisht dhe ishte empatik ndaj miqve dhe njerzimit n prgjithsi.

9- A ngeli Ajnshtajni n Matematik?

Nj besim mjaft i prhapur rreth Ajnshtajnit sht se ai kishte ngelur n lndn e matematiks. Nj krkim n Google rreth ksaj nxjerr m shum se 500 mij rezultate. Ky lajm madje sht br pjes e titujve t gazetave besoje ose jo. Por historia e tij sht shum ironike: N 1935, nj lajm u botua rreth Ajnshtajnit Matematikani m i madh i kohs, ngel n matematik. Duke qeshur ai sht prgjigjur se nuk ka ngelur asnjher n matematik, dhe se n moshn 15 vjeare ai kishte zgjidhur ekuacione t vshtira matematikore. N shkoll fillore ai ka qen m i miri i klass dhe shum m lart rezultateve t pritshme n matematik. N moshn 12 vjeare, motra e tij u shpreh se ai gjithmon kishte preferuar t zgjidhte probleme t vshtira aritmetike, dhe vendosi t zbulonte nse mund t progresonte duke msuar gjeometrin dhe algjebrn vet. Prindrit i blen libra t avancuar q ai t prgatitej gjat vers. Ai jo vetm q msoi fakte n kto libra, por identifikoi disa teori n nj prpjekje q ti testonte personalisht. Ai madje pati iden e tij personale se si mund t provonte teorin e Pitagors.

10- A mendonte Ajnshtajni m shum bazuar n imazhe se sa n fjal?

T gjitha zbulimet e tij t mdha ishin rezultat i eksperimenteve vizuale q ai i zhvillonte n mendjen e tij m tepr se sa n laborator. Pr kt arsye, ata u quajtn Gedankenexperiment eksperimentet e mendimit. N moshn 16 vjeare, ai u mundua t prfytyronte se si mund t ishte t ecje prkrah nj rreze drite. Nse arrihej shpejtsia e drits, a nuk do t dukeshin valt e saj t palvizshme? Por ekuacionet e famshme t Maksuellit q prshkonin valt elektromagnetike nuk e lejonin nj gj t till. Ai e dinte se matematika ishte mnyra q natyra prdorte pr t prshkruar mrekullit e saj, kshtu ai mund t prfytyronte n mnyr vizuale se si ekuacionet reflektoheshin n realitet. Kshtu pr dhjet vitet e ardhshme t jets s tij, ai mendoi rreth ktij eksperimenti deri sa erdhi momenti q ai nxori teorin e famshme t relativitetit.

11- Cilat ishin mendimet imazhe q Ajnshtajni prdori pr teorin e relativitetit?

Emri:  albert_einstein_munich.jpg

Shikime: 621

Madhsia:  13.7 KB

Ndr shum gjra t tjera, ai imagjinoi goditje rrezatuese n dy ant fundore t nj treni n lvizje. Nj person q sht n rrug mund ti shoh kto ndriime n nj moment t vetm, por dikujt q sht n nj tren lvizs ato do ti shfaqen n momente t ndryshme. Pr shkak se treni ecn prpara, drita rrezatuese n pjesn e prparme t trenit do t arrij m prpara tek personi nj moment prpara drits q vjen nga fundi i trenit. Nga kjo gj Ajnshtajni kuptoi se njkohshmria sht relative me gjendjen fizike n hapsir. Dhe prej ksaj ai hodhi iden se nuk ekzistonte koncepti i kohs absolute. Ky sht relativiteti i Ajnshtajnit, dhe sigurisht teoria e relativitetit.

12- Cili ishte eksperimenti i menduar, q oi Ajnshtajnin drejt teoris s relativitetit?

Ai imagjinoi nj njeri n rnie t lir. Pr t kuptuar at q ai pa, mendoni nj njeri t mbyllur n nj ashensor q ulet n drejtim t toks. Ai do t lvizte n ashensor duke u ngritur lart, dhe do gj q do t dilte dhe binte nga xhepat e tij do t lviznin lirshm rreth tij njsoj si t ishte i mbyllur n nj dhom, n nj zon pa gravitet t hapsirs. N ann tjetr, mendoni nj grua t mbyllur n nj ashensor q po ngjitet lart n hapsir, larg do lloj graviteti. Ajo do t ndihej sikur po binte n tok, njsoj sikur t ishte duke u trhequr nga graviteti. Nga ekuivalenca e gravitetit dhe nxitimit, ai ndrtoi teorin e prgjithshme t relativitetit.

13 do gj sht relative

Ai zbuloi se graviteti ishte nj deformim i hapsirs dhe kohs. Ai mund t prshkruhet duke prdorur nj tjetr eksperiment t

menduar. Imagjinoni si do t mund t ishte hedhja e nj topi bouling u n nj siprfaqe dy dimensionale t nj trampoline. Ai i jep form strukturs ndrkoh q lviz. M pas rrotulloni disa topa bilardoje. Ata lvizin drejt topit t boulingut jo sepse ai i trheq ata n mnyr t panjohur (Si thot teoria e Njutonit), por pr shkak t forms q ai i ka dhn strukturs s trampolins. Tani imagjinoni gjith kt n nj struktur katr dimensione t hapsirs dhe kohs. Nuk sht e leht, ndaj ne nuk jemi Ajnshtajni dhe ai ishte. Ai ishte i aft t nxirrte ekuacionin e fushs s gravitetit q tregonte se si materia formson hapsirn dhe si forma e hapsirs i tregon materies si t lviz.

14-Cila ishte mrekullia e vitit e Ajnshtajnit?

N 1905, Ajnshtajni u diplomua, por nuk ju dha mundsia q tema e tij e doktoraturs t pranohej; as t merrte nj post akademik. Kshtu ai filloi t punonte me orar t zgjatur, gjasht her n jav, si nj ekzaminues i nivelit t tret n zyrat zviceriane t inovacionit shkencor. Gjat kohs s lir, ai shkruajti katr teza q lidheshin me fizikn. E para tregonte se drita mund t prodhohej si n form valsh ashtu dhe si grimca t quajtura fotone. E dyta provonte ekzistencn e atomeve dhe molekulave. E treta, teoria e relativitetit, q thonte se nuk kishte hapsir apo koh absolute. Dhe e katrta tregonte nj ekuivalenc ndrmjet energjis dhe mass, q prshkruhet nga ekuacioni i famshm i fiziks, E=mc2.

15-Si ishte jeta personale e Ajnshtajnit n at koh?

Ndihma q ju dha n matematik, ishte ajo e serbes, Mileva Mari, q ishte e vetmja femr n klasn e tij t fiziks, n universitet. Ata kishin rn marrzisht n dashuri me njri tjetrin, dhe patn nj vajz t jashtligjshme, t ciln lejoi ta jepnin pr birsim para se ta shihte. M pas ata u martuan dhe patn dy djem. Eventualisht marrdhnia e tyre u komplikua dhe Ajnshtajni krkoi divorcin. Ai i ofroi asaj nj marrveshje: Nj nga tezat e tij t 1905, sipas tij, do t fitonin mimim Nobel, dhe nse ajo i jepte divorcin, Ajnshtajni do ti jepte parat e fituara nga ky mim. Pasi u mendua pr nj jav, ajo pranoi. Pr shkak se teorit e tij ishin mjaft radikale, ai e fitoi kt mim vetm n 1922.

16- Teoria: Si u krijua relativiteti?

Shkenctart nuk ishin t sigurt q hern e par nse teoria e relativitetit ishte e sakt. Por Ajnshtajni propozoi nj eksperiment dramatik. Gjat eklipsit t ardhshm, n 1919, shkenctart mund t masnin se si drita e yjeve q kalonte n afrsi t diellit, drejtohej nga graviteti. Lajmet q pasuan ishin: Dritat q lvizin shtrembr n Parajs / Njerzit e shkencs M shum apo m pak t etur pr rezultatet e Vzhgimeve t Eklipsit / Teoria e Ajnshtajnit triumfon. Dhe e gjith kjo sht shkruar n nj koh kur t pakt ishin ata q dinin t shkruanin mir. Ajnshtajni u b i famshm pr kontributin q dha n lindjen e nj epoke t re. Ai u b nj shkenctar i famshm dhe nj ikon e humanizmit; nj nga emrat m t njohur n planet.

17- Ajnshtajni propozon nj kontrat t uditshme

Emri:  einstein_albert3_med.jpg

Shikime: 469

Madhsia:  11.4 KB

Pasi ai dhe Mileva u martuan, patn dy djem, Hans Albert dhe Eduard. Suksesi akademik dhe udhtimet npr bot kishin mimin e tyre. Ai u distancua nga gruaja e tij dhe pr disa koh ifti u prpoq t merrej me problemet. Ajnshtajni propozoi nj kontrat t uditshme pr t jetuar me Milevn. Kushtet ishin q rrobat t ishin t pastra dhe t hekurosura, q ti onte tre vakte t ngrohta n dhom, q dhoma dhe studioja t ishin t pastra, prve tavolins s puns, q ajo t pushonte s foluri kur ai tia krkonte. Ajo pranoi dhe ai i premtoi se do ta konsideronte t huaj do grua tjetr. Pas divorcit, marrdhnia e Ajnshtajnit me djalin e madh u lkund. Hansi fajsonte t atin pr ndarjen nga Mileva dhe pasi Ajnshtajni fitoi mimin Nobel dhe parat. Ai i dha asaj vetm interesat dhe jo shumn e madhe t mimit. Grindjet mes tyre u shtuan kur Ajnshtajni kundrshtoi martesn e djalit me Frieda Knecht, sepse ajo ishte m e madhe dhe e shmtuar. Kur ata u martuan, Ajnshtajni i krkoi djalit t mos bnin fmij, pasi kjo do ta bnte divorcin edhe m t vshtir. Edhe mamaja e Ajnshtajnit e kishte kundrshtuar martesn me Milevn. Kur i biri emigroi n Amerik, ata mbetn t ndar.

18- Ajnshtajni, i preferuari i grave

Kur Ajnshtajni u divorcua me Milevn n vitin 1919 (tradhtia cilsohet si nj nga shkaqet), ai u martua me kushrirn, Elsa Loenthal. N t vrtet ai donte t martohej edhe me vajzn e Elss nga nj martes e mparshme, Ilse, 18 vjet m e re se ai, por ajo e kundrshtoi. Ndryshe nga Mileva, shqetsimi kryesor i Elss ishte t kujdesej pr burrin e saj t famshm. Ajo i dinte dhe i toleronte tradhtit dhe lidhjet dashurore t tij, t cilat zbulohen m von tek letrat e tij. Fillimisht e tradhtoi me sekretaren, Betty Neumann. Korrespondenca e tij tregon se ishte i lidhur me gjasht gra, mes tyre dhe nj spiune ruse.

19- Pacifisti q shpiku bombn atomike

N vitin 1939, i alarmuar nga shumimi i Gjermanis naziste, Leo Szilard e bindi Ajnshtajnin ti shkruante nj letr presidentit amerikan, Franklin Roosevelt, ku e paralajmronte se Gjermania naziste po ndrtonte nj bomb atomike dhe i sugjeronte Shteteve t Bashkuara t zhvillonin bombn e tyre. Letra e Ajnshtajnit dhe Szilardit konsiderohet si nj nga arsyet q Roosevelti filloi Projektin Manhattan pr t zhvilluar bombn, edhe pse m von u zbulua se bombardimi i Pearl Harbor n vitin 1941 e bindi m shum qeverin se sa letra e tyre. Edhe pse ishte fizikant i shklqyer, ushtria e konsideronte si rrezik sigurie dhe nuk e ftuan n projekt.

20- Ajnshtajni n Shqipri

E kush mund ta mendonte se fizikanti i madh ka shkelur tokn shqiptare? Dhe jo vetm kaq. Ai u pajis me pasaport shqiptare nga mbreti Zog, si nj mbrojtje q ai i dha hebreut m t famshm t shekullit t 20-t. Edhe pse pr shum pak or, Ajshtajni n vitin 1931 ka qndruar n portin e Durrsit, n pritje t anijes.

21- Truri shtiti n kavanoz pr 43 vjet

Pas vdekjes n vitin 1955, truri i Ajnshtajnit u hoq pa lejen e familjes nga Thomas Harvey q kreu autopsin. Ai e mori trurin n shtpi dhe m von u pushua nga puna pr shkak se refuzoi ta dorzonte organin. Shum vite m von, kur Harvey mori leje nga Hansi ta studionte trurin, i drgoi copza disa shkenctarve n t gjith botn. Njra prej tyre ishte Marian Diamond nga Universiteti Berkeley, e cila zbuloi se ai kishte m shum qeliza n at pjes t trurit q ishte prgjegjse pr sintetizimin e informacionit. Neuronet e trurit t tij, q ishte m i madh se normalja, komunikonin m mir me njri-tjetrin, pr shkak se mungonte nj rrudh e quajtur prerja silviane. Studime t tjera sugjerojn se truri i Ajnshtajnit ishte i dendur dhe se lobi inferior, q ka t bj me aftsit pr matematik, ishte m i madh se truri normal.

22- Saga e trurit t Ajnshtajnit

N fillim t viteve 1990, shkrimtari Michael Paterniti udhtoi pr n Kaliforni bashk me doktorin Harvey pr t takuar strmbesn e Ajnshtajnit. Ata udhtuan nga Ne Jersey me makin t madhe familjare, ndrkoh q truri i Ajnshtajnit tundej brenda nj kavanozi n bagazh. Paterniti disa vite m von shkroi pr eksperiencn e tij n librin N makin me zotin Albert: Nj udhtim npr Amerik me trurin e Ajnshtajnit. N vitin 1998, 85-vjeari Harvey ia dha trurin doktor Elliot Krauss, patologu i stafit n universitetin Priceton, pozicioni q Harvey kishte m par. Ai thot: Pasi e ruajta trurin pr dekada sikur t ishte nj relike e shenjt, dhe pr shum ashtu ishte, e lash m n fund t lir. Ia dhash departamentit t patologjis n qendrn mjeksore t Princeton, aty ku Ajnshtajni kaloi 2 dekadat e fundit. U lodha nga prgjegjsia q kisha. Tani jam m i qet.

23- Sdonte ta lodhte mendjen m shum nga sa nevojitej dhe plqente t rrinte zbathur

Prve sportit t preferuar, lundrimit (sporti q krkon m pak energji), Ajnshtajni i shmangej do aktiviteti lodhjeje q krkonte shkathtsi mendjeje. Si tha ai pr Ne York Times, Sapo prfundoj projektet q kam n dor, nuk dua t merrem me asgj tjetr q krkon pun mendjeje. Kur isha i ri, zbulova se gishti i madh i kmbs gjithmon bnte nj vrim n orape, tha ai dikur. Prandaj nuk vesha m orape, vazhdon ai.

24- Nuk e ndiqte asnjher modn dhe ska msuar kurr t shkruaj anglisht

Ajnshtajni ishte nj kokfort fanatik. Ai refuzoi t vishej ashtu si e kshillonin, kushdo t ishte ai apo ajo. Njerzit ose e njihnin mir, ose nuk e njihnin fare, arsyetonte ai, kshtu q nuk kishte rndsi n e shihni me t njjtin kostum nj vit t tr. Edhe pse jetoi pr shum vite n Shtetet e Bashkuara dhe i fliste mir t dyja gjuht, Ajnshtajni thot se kurr nuk ka mundur t shkruaj n anglisht, pr shkak t shqiptimit t pabes. Kurr nuk e humbi theksin dallues gjerman I vill a little tink (I ill a little think)

25- Tymoste si oxhak

Nj antar pr jet i Klubit t duhanxhinjve me llull, n Montreale, Ajnshtajni citohet t ket thn: Duhani me llull kontribuon n gjykimin m t qet dhe objektiv t shtjeve njerzore. Nj her ra n uj gjat nj ekspedite me bark, por arriti heroikisht t mos lshoj nga dora llulln e tij.

26- E kishte zt letrsin fantastiko-shkencore

N mnyr q mos ta ngatrronte me shkencn e pastr dhe tu jepte njerzve iluzione false n lidhje me arsyetimin shkencor, ai rekomandoi abstinenc t plot nga fardolloj letrsie fantastiko-shkencore. Ai gjithashtu sugjeroi se njerzit q kan par disqe fluturuese duhet ti mbajn ato pr veten e tyre. Ajnshtajni qetsohej n kuzhinn e tij me violinn besnike, duke u munduar me kokfortsi t improvizonte dika q t ngjasonte si vij melodike. Kur nuk ia arrinte, ai rikthehej tek Mozarti.

27- Alkooli nuk ishte droga e preferuar

N nj konferenc pr shtyp me mbrritjen e tij n Nju Jork n vitin 1930, ai tha duke br shaka pr ndalimin me ligj t alkoolit: Un spi, prandaj pr mua njsoj sht. N t vrtet, Ajnshtajni ka qen kritik i hapur ndaj ligjeve q nuk mund t imponohen.

28- E barazonte monogamin me monotonin

T gjitha martesat jan t rrezikshme, nj her i tha intervistuesit. Martesa sht prpjekja e pasuksesshme pr ta br dika t zgjas nga nj incident. Njihej botrisht se ishte burr jobesnik, q prirej t binte n dashuri me dik tjetr pasi sapo kishte shkmbyer premtimet.

29- Nuk mbante mend ditlindjet

Me besimin se datlindjet ishin pr fmijt, qndrimi i tij prmblidhet n nj letr q i shkroi t dashurs Mileva Maric: E dashur zemra ime e vogl , s pari urimet e mia t przemrta pr ditlindjen tnde dje, t ciln e harrova prsri.

30- Nuk kishte shtetsi pr 5 vite

Ai nuk ishte shtetas i asnj vendi pr gati 5 vite! Q nga viti 1896 (kur refuzoi shtetsin gjermane n moshn 15-vjeare) deri n vitin 1901 (kur u b zviceran).

31- Pse nxori gjuhn n foton e famshme

Ishte ditlindja e Ajnshtajnit dhe i mbytur nga nj mori fotografsh. I lodhur prej tyre, ai nxori gjuhn me shpresn se do tia prishte foton. (Sikur t ishte aktor n ditt e sotme do tia kishte trhequr aparatin nga duart). Sigurisht q plani i tij doli huq. Meq shkenctari kishte nj reputacion si njeri i uditshm, fotoja u konsiderua si nj shembull tjetr i sharmit t tij gjaknxeht dhe u b nj prej fotove t tij m t bukura.

32- Sa ishte kapaciteti i inteligjencs?

Kapaciteti i inteligjencs s Ajnshtajnit ishte 160. Njerzit e konsideronin t zgjuar. Bill Clinton e ka m t lart kt shifr. E vrteta sht se kuizet n internet pr t vlersuar inteligjentt u shpikn m von, kshtu q Ajnshtajni kurr se bri. sht mir t themi se ishte shum m i zgjuar se ne t gjith bashk.

33- A besonte Ajnshtajni n Zot?

Ajnshtajni ishte hebre; hebre nga populli i Perndis. Ai kundrshtoi natyrn e rastsishme t mekaniks kuantike dhe tha Perndia nuk luan me zare. Ndr frazat m t njohura t tij jan: Para Zotit jemi t barabart n zgjuarsi dhe t barabart n budadallk, Perndia gjithmon zgjedh mnyrn m t thjesht, Dua t di gjith mendimet e Perndis; t gjitha t tjerat jan detaje. Rregulli i universit ishte prov pr t q Perndia ekzistonte.

34- Pse nuk ishte prezent n mimin Nobel?

Emri:  albert-einstein-quotes-about-creativity-using-gold-quote-words-for-motivate-yourself-family-or-f.jpg

Shikime: 3452

Madhsia:  72.6 KB

Nuk ishte i pranishm n dhjetor t vitit 1922 pr t marr mimin Nobel n fizik, sepse ishte n nj udhtim n Japoni. Gjat ksaj kohe bri shum vizita ndrkombtare. Kishte vizituar Parisin para dhjetorit dhe nj vit m von vizitoi Palestinn. Pas zbulimit t fundit shkencor, n lidhje me valt dhe materien, n vitin 1924 ai bri vizita t tjera, por kt her n Amerikn e Jugut.

35- Prejardhja e prulur

Ajnshtajni ka lindur n Ulm, Gjermani, m 14 mars t vitit 1879, n adresn 135 Bahnhofstrasse, e cila m von u bombardua nga forcat aleate n vitin 1944. Prindrit e tij ishin hebrenj t shtress s mesme. Ata quheshin Hermann dhe Pauline.

36- Gjeometria dhe filozofia

Lndt e preferuara n shkoll ishin gjeometria dhe filozofia. Ai e plqente kaq shum gjeometrin sa filloi ta studionte n moshn 12-vjeare. Edhe filozofia ishte e rndsishme pr t, pasi ishte studimi i universit dhe kuptimit t jets. Kjo e inkurajoi t krkonte prgjigje. Ai studionte filozofi do t enjte me nj student mjeksie me emrin Max Talemy, i cili bashkohej me familje e tij pr dark.

37- Puna e par q bri

Albertit kurr nuk i sht dashur t punoj derisa familja e tij u zhvendos n Milano, Itali. Atje gjeti punn e par n nj zyr patentash zvicerane n Bern dhe qndroi pr shtat vite, duke e prdorur kohn e lir pr t studiuar fizik dhe pr t shkruar artikuj pr universitetet lokale.

38-Aspekte t jets q plqente

Natyra dhe muzika zinin vendin e par. Ajnshtajni plqente t shtiste n natyr. Shtitjet e tij ishin koha kur mendohej dhe harronte gjith botn. Dashurin pr muzikn e mori nga e ma. Ai kurr nuk hoqi dor nga violina. Kur u b shum plak pr t luajtur me t, ai ulej dhe dgjonte muzikn e tij t regjistruar.

39- Ajnshtajni refuzon parat dhe far urrente

Universiteti Princeton i caktoi nj shum pr rrog. Atij i krkuan ta vendoste vet kt shum. Universiteti kishte vendosur pr 10 mij dollar n muaj, por Ajnshtajni krkoi vetm 3 mij dollar. Ai gjithashtu refuzoi pensionin prej 7500 dollarsh n vit, duke e cilsuar si shum bujar. Pensioni u reduktua n 6 mij dollar. Me to bleu nj shtpi modeste, ecte pr n pun dhe kurr nuk pati ndonj makin. far urrente? T vetmet gjra q nuk donte dot ishin berberi dhe orapet. Ajnshtajni kurr nuk e vizitonte berberin se nuk kishte nevoj pr model t ri floksh, i vjetri i plqente m shum. Ai shkruan n vitin 1934: Jam plotsisht i bindur se asnj pasuri n bot nuk e ndihmon njerzimin t prparoj, madje dhe n duart e puntorit m t devotshm pr kt pun dhe Parat joshin vetm egoizmin dhe ftojn abuzimin.

40- Shnimet e Teoris s Relativitetit shiten 6 milion dollar

N vitin 1944, letra e tij ku kishte shkruar Teorin e Relativitetit, hert n vitin 1905, u nxor n ankand. Ajo mblodhi 6 milion dollar dhe sot manuskripti ndodhet n Librarin e Kongresit. N ditt e sotme me siguri do ishte shitur pr m shum, por n at koh kjo ishte nj shifr rekord.

41- Njeriu m miqsor i kohs

Ai lindi n Ulm t Gjermanis edhe pse familja u zhvendos n disa shtete t ndryshme pr t jetuar, ai plqente m shum qytetin e lindjes. Gjat shtitjeve t tij n qytet prshndeste dhe u jepte dorn kujtdo q shihte.

42- Jetgjatsia

Albert ndrroi jet n moshn 76-vjeare. Ai u largua m 18 prill t vitit 1955. 22 vitet e fundit t jets i kaloi n Institutin e Studimeve t Avancuara n Princeton, Ne Jersey. N at qytez t vogl t kolegjit, Alberti ishte nj fytyr e njohur. do dit, zotria i sjellshm me flokt gri dilte nga zyra pr n shtpi dhe gjithmon ndalej tu fliste kalimtarve.

43- Pamja karakteristike

Ai njihej pr mjekrn e bardh si dbor dhe flokt e mendura. Por si ishin flokt natyral? Ato ishin t zeza, ashtu si dalin n fotografit e moshs m t re. Duke qen se n ato koh t gjitha fotot ishin bardh e zi, shum kureshtar e kan vn n dyshim kt fakt, por ishin t zeza, tipike pr hebrenjt.

44- Pas Gjermanis n Oksford

N vitin 1921 mori mimin Nobel, por me rritjen e nazizmit ai shkoi n Angli. Atje msoi n universitetet Oxford dhe Cambridge, para se t zhvendosej pr n SHBA. Me mbrritjen n SHBA Ajnshtajni lvizi pr n Kaliforni, vendi i plazheve dhe dimrave me diell. Atje u b profesor n Institutin e Teknologjis n Pasadena, Kaliforni. Gjithashtu dha msim edhe n universitetin Princeton.

45- Krkoi t largoj bombn atomike

Ajnshtajnit nuk ia priste mendja se do t ndodhte n t ardhmen me bombat brthamore. N numrin e nntorit t vitit 1945, ia adresoi kt shtje revists Atlantic Monthly; krkesn e prsriti n nntor t vitit 1947. N lidhje me bombn atomike sugjeroi q ti dorzohej nj qeverie botrore t themeluar nga Rusia, SHBA-ja dhe Britania. N kohn kur e shkroi, armt brthamore nuk ishin kaq t fuqishme sa edhe sot.

46- Sa fmij pati dhe ku ndrroi jet

Gjithsej Ajnshtajni pati tre fmij. Nj vajz, Lieserl, dhe dy djem, Eduard dhe Albert. Alberti i ri m von u b profesor inxhinierie n universitetin Berkley. Djali i tij Eduart ishte skizofrenik. Gruaja e dyt kishte dy fmij, Ilse dhe Margot. Ajnshtajni vdiq n vitin 1955 n spitalin e Princeton. Truri iu hoq pr studim dhe iu ruajt n Wichita, Kansas. Atje u vendos n laboratorin e doktor Thomas Harvey, ish-shefi patolog i universitetit Princeton.

47- ǒdo t thot E=mc2 dhe far tregon ekuacioni

Ajnshtajni e prmblodhi teorin speciale t relativitetit n nj revist disa vite m von me ekuacionin legjendar E=mc2. Ky ekuacion prkthehet, Energjia=masa e shumzuar me shpejtsin e drits n katror. Masa prmban sasi t mdha energjie. far tregon ekuacioni? Marie Curie zbuloi se nj ons (28,35 gram) radiumi nxirrte 4 mij kalori/n or n mnyr t paprcaktuar. E=mc2 sht baza e zbulimit se si dielli dhe yjet kan rrezatuar drit dhe nxehtsi gjat mijvjearve, dhe pr tmerrin e Ajnshtajnit, ky ekuacion sjell edhe prodhimin e bombs atomike.

48- mimet e tjera Nobel

17 vite pas botimit t Relativitetit, n vitin 1922 Ajnshtajni fitoi mimin Nobel pr Shrbimin ndaj Fiziks Teorike. Kishte disa arsye pse mimin Nobel nuk iu dha aq shpesh. Relativiteti n at koh ishte mjaft kontroversal dhe teorik. Nuk mund t provohej. Fakti q gjykatsit nuk mund ta kuptonin ishte problem m vete.

49- I ndjekur nga FBI-ja

Edgar Hoover dyshonte se Ajnshtajni ishte komunist. Ai shpenzoi mijra or pr ta bindur FBI-n ta dnonte Ajnshtajnin, por pa sukses. Edhe pse Hoover dyshonte se ai ishte komunist, ai kurr sdo t miratonte prgjimin e telefonave apo t posts. Pas shum orve krkimi, Hoover e braktisi shtjen kundr tij dhe sekretares s Ajnshtajnit, Helen Dukas. Ata kishin mbledhur aq shum dosje sa preknin tavanin, por asnjra nuk provonte gj. M von, miqt thon se Ajnshtajni qeshte me kt histori.

50- Njeriu i Shekullit, nga Time

Revista amerikane Time, n vitin 1999 e emroi si Personi i Shekullit. N kulturn e gjer emri Ajnshtajn sht br sinonimi i gjeniut. Prve trurit t tij nuk ka mbetur asgj e prekshme, pasi hiri u hodh n nj lum n SHBA.

Tirana Observer