K shqetson nderimi pr Aristidh Koln

Kolec Traboini

Postuar m: 5 Janar, 2016 tek Lajme Flash


Nj panik i uditshm ndjehet kto dit pas kuintave n Athin pr nismn shqiptare pr shpalljen e Aristidh Kols Nderi i kombit, sa i ka detyruar t nxjerrin nga strofka e tyre gjithfar grafomansh t vonuar q na u gjendn nj dit edhe gazetar, me ose pa diplom nuk ka rndsi. Mjafton q t llomotisin. Ky panik nuk sht nj gj e re pr ne q e njohim klimn greke sa i prket qndrimit ndaj shqiptarve dhe shqetsimit t madh kur shihnin se emigrantt shqiptar n Greqi kishin krijuar lidhje krejt t natyrshme me arvanitt, lidhje q kan pr baz gjakun, kulturn, gjuhn e traditat shqiptare. Kt panik e kemi ndjer q n vitin 1991 kur pr arsye ekonomike u gjendm si emigrant n Greqi, e jo pak, por mbi gjysm milioni shqiptar.

Frika e qarqeve ultranacionaliste ishte se mos vall arvanitt q prbjn shifra milionshe mund t zgjohen, nse mund t huazojm nj titull libri t nj autori arvanitas t shekullit t kaluar dhe ksisoj do ti ktheheshin identitetit t vet, pra origjins s vet arbrore. Gjysm shekulli izolim i Shqipris ishte nj behar pr ultanacionalistt grek, t cilt nuk dshironin asnj lloj marrdhnie me Shqiprin e shqiptart. Dhe sot e njjta gj, ata mohojn do lidhje mes shqiptarve e arvanitve prsa i prket prejardhjes, gjakut e kulturs, duke prhapur soj-soj teorish, madje duke nxitur urrejtje dhe konfrontime n mes emigrantve shqiptar dhe arvanitve t Greqis, gj q e bn n Kriekuq, nj fshat n periferi t Athins. Pr ultranacionalistt, arvanitt nuk kan asnj lidhje me shqiptart. Shqiptart sipas tyre jan nj komb tjetr. Natyrisht n Greqi nuk sht gjithka e zez, sepse kta ultranacionalist nuk mund ta dominojn shoqrin greke. N Greqi ka edhe intelektual t mirfillt q i kuptojn lidhjet e arvanitve me shqiptart dhe i respektojn kto lidhje. I konsiderojn si faktor miqsie e mirkuptimi mes dy popujve m t vjetr t Ballkanit. Po ata t cilt krkojn q mes dy popujve tan t ket vetm grindje e urrejtje nuk pushojn n ligsin e tyre, pr kt qllim i denigrojn shqiptart, i paraqesin si popull i pazhvilluar, shprehen ndaj tyre me nj urrejtje t paprmbajtur. Ka plot dshmi pr kt, por ne ksaj her do t ndalojm tek nj far Kristo Zharkalliu, q kto vitet e fundit e n mosh t shtyr, nga Athina ku jeton, prcjell m s shumti npr web-site shkrime n t cilat gjen sebepe pr t krijuar tymnaja te lexuesit, t cilt nuk e njohin dhe as e kan iden se sht fjala pr nj ish t arratisur nga Shqipria aty nga vitet 50-t, i greqizuar me taban, nj tregtar i vogl shitblers e amator shkrimesh na sht kujtuar n pleqri t thell t trazoj ujrat e shtypit shqiptar.

far thot e far e shqetson Kristo Zharkallin n Athin?

Ajo far bie n sy n shkrimin e tij Arvanitasit Aristidh Kola dhe Jorgo Maruga botuar n gazeta Dita 26 dhjetor 2015, nuk sht portreti i ktyre dy arvanitasve t mdhenj, prkundrazi i ka vn n titull pr t trhequr vmendjen n nj problem q anipse nuk shfaq krejt hapur, nnkuptohet. Nj tundim i madh i autorit t shkrimit, se pse n Shqipri zhvillohen veprimtari pr Aristidh Koln, madje shkon deri atje duke krkuar q n Shqipri t mos bhet asnj veprimtari pr arvanitasin e madh. Mundsisht n Shqipri, sipas shitblersit Zharkalliu, t mos prmenden fare, anipse tashm Aristidh Kola sht figur me dimension mbarkombtar. Por Kristo Zharkalliu nuk e njeh fjaln komb, ai njeh vetm shtet dhe kmbngul se Aristidh Kola i prket Greqis e vetm Greqis. Krejt e kot kjo prpjekje, e kjo sfilitje zharkalliane, sepse figura t tilla n historin e popujve nuk mund t ndahen aq leht, as t prvetsohen, as t tjetrsohen. Nuk mund, ta zm, t ndash Marko Boarin nga Greqia, ashtu si mund ta ndash nga Shqipria. Dhe pr m tej asgj t keqe nuk ka nse nj figur e till t vlersohet nga Greqia dhe po aq nga Shqipria. Po Kristo Zharkalliu, q mesa duket i ka t cunguara njohurit historike, as nuk e di ndoshta se Sami Frashri sht i nderuar n Shqipri po aq sa n Turqi dhe asnjrin prej ktyre shteteve nuk e shqetson ky nderim q i bhet ktij personaliteti t madh. Koncepti i Zharkalliut, q krkon t ndaj me hanxhar arvanitt nga trungu arbror, nga origjina e tyre dhe vendi i t parve sht anakronik, nj mendsi e ndikuar nga grafomania e Kapsalit n gazetn ultranacionaliste Stohos, t ciln me siguri e ka lexuar n do numr.

Zharkalliu pretendon se inisiativa me moton Aristidh Kola- Nderi i Kombit, e nj grupi intelektualsh shqiptare, duke prfshir edhe studiues me tituj shkencor si profesor t tjer n Tiran e Prishtin, sht nj prpjekje egoiste q kta, si thot Zharkalliu , e bjn me qllim q ti ngren vlerat vetes e jo arvanitasit t madh. Nj mendim mjeran ky q mund ta gjesh vetm n nivelet e ulta t gjykimit, sepse nuk di t dalloj respektin e shoqris shqiptare pr njeriun q ia kushtoi tr jetn e vet kulturs e traditave arvanite. Ky Zharkalliu, i arratisuri nga Shqipria n vitin 1951, i cili fitoi indentitet grek, sht vn n panik sepse, si shkruan ai, nismtar si Kolec Traboini paskan shkuar nga Tirana deri n Prishtin dhe kan br mbledhje me disa njerz, pr t cilt pretendon nuk i ka takuar asnjher Aristidh Kola. Ky Zharkalliu bn kinse nuk di q Aristidh Kola ka br nj vizit n Prishtin dhe sht takuar me plot intelektual shqiptar, t cilt i konsideronte vllezr dhe pikrisht kta ishin t pranishm n prkujtimoren. Ja kujtojm se ndr t tjer ishte dhe deputetja e Kosovs Flora Brovina, q e ka takuar personalisht Aristidh Koln dhe ajo e dshmoi kt edhe n intervistn televizive q dha. Sikur t kish qen Kristo Zharkalliu n Institutin Albanalogjik t Kosovs, n Prishtin m 30 tetor 2015 ,do ti ish lidhur goja, sepse gnjeshtra vrtet e ka gjuhn e gjat, por kmbt i ka t shkurtra e nuk shkon larg.

Zotriu i metamorfuar n grek, por q pshtjellon n shtypin shqiptar her pas here dhe si i do oreksi miqve t tij n Athin me t cilt gatuan orb e skrop, ngre dyshime mbi gjithka. sht krejt i kuptueshm veprimi dhe qllimi i Kristo Zharkalliut q n vend t prmend me respekt emrin e Aristidh Kols thot Ky pr nj njeri q ka 15 vjet q nuk jeton m. Madje duke e zvogluar figurn e udhheqsit arvanitas, sikur ky Zharkalliu i paska br vrejtje pr veprn Arvanitt q ditn kur ka par dritn e botimit ai libr m 1983. Ja xhevahiret e Zharkalliut q nuk ka pasur guximin ti shkruaj kto fjal n kohn kur Aristidh Kola ka qen gjall. N kt libr u vun re mjaft pasaktsi dhe un e kritikova ai e pranoi kritikn. Por pr ta br gnjeshtrn m t sheqerosur, Kristo Zharkalliu, ky shitblers i vogl i Athins, si jan ca tregtar t vegjl n pazarin am t Tirans, shkruan kinse edhe Jorgo Maruga kishte vrejtje pr librin Arvanitt t Aristidh Kols. Po prse e przien emrin e Jorgo Marugs si kritikues i librit t Aristidh Kols. Sikur t mos ti dinim marrdhniet disi t acaruara t Jorgo Marugs me disa veprimtar arvanitas ne nuk do t arrinim t kuptonim intrign tinzare t Kristo Zharkalliut. Jorgo Maruga ka qen nisiator pr themelimin e shoqats s Arvanitve, ndaj u zgjodh fillimisht si kryetar i par, deri sa t formohej statut-programi dhe t bheshin zgjedhjet e rregullta. Pikrisht pr statut-programin lindn mosmarrveshje. Platforma q shtroi Jorgo Maruga, prej disave u konsiderua shum i avancuar pr kohn. T tjert nuk donin t shkonin deri atje edhe pr shkak t friks. Meqense programi avancuar i paraqitur nga Maruga q krkonte nj indentit t fort, nuk u pranua n disa pika dhe nuk u vendosn n programin e ri, ai dha dorheqjen. Gjithsesi ai ishte dhe mbeti n historikun e shoqats si themelues. Pikrisht pr kt hakmarrja ndaj tij prej ultranacionalistve ishte mizore.

Po pse pas 33 vjetve, pasi kan vdekur t dy presidentt arvanitas kujtohet Zharkalliu i Athins pr t na treguar grindjet apo kritikat e ndrsjella mes Marugs e Aristidh Kols? Kjo padyshim e ka nj qllim. Dhe ky qllim sht t vnit sa t jet e mundur e m shum n hije dyshimi t figurs s Aristidh Kols dhe n vend t tij t dal ky Zharkalliu q na qenka gjendur, kurdoher aty ku shkruhej historia. Thot se Aristidh Kola na paska ardhur m von. Nj hap pas Zharkalliut, si po nnkuptohet. Edhe ky sht nj mashtrim, n mos e past ln kujtesa fare Zharkalliun e Athins dhe kput kopae. Aristidh Kola ka qen q n fillim n themelimin e shoqats s arvanitasve. N vitin 1983 Aristidh Kola botoi kalendarin arvanit me 12 kryeministra grek me origjin arvanite-arbrore, po at vit botoi Arvanitt dhe prejardhja e grekve far e konsolidoi at si figur n lvizjen arvanite pr identitet dhe kulturn e trashguar brez pas brezi. Po kt vit Aristidh Kola ngarkohet pr hapjen e gazets Besa q do t vazhdonte deri n vitin 1995. Dhe gjat ksaj kohe Kristo Zharkalliu nuk sht askund, por ve i prdorur pr prkthimin e ndonj materiali t shkurtr nga greqishtja n shqip.

Kur lexon n shkrimin e Kristo Zharkalliut, njeri pa kurrfar shkollimi, tregtar i vogl i Monastiraqit, se ai e Jorgo Maruga paskan qen n krye t punve t arvanitve n themelimin e shoqats Marko Boari, vihesh ndr mendime se si na qenka gjendur ky njeri kudo ku ka ndodhur nj tragjedi. Kristo Zharkalliu paska qen afr e hap pas hapi mbas Jorgo Marugs e papritur veprimtari arvanitas vdiq n 1985, n moshn 49-vjeare nga leuemia, e dyshuar se ajo smundje vdekjeprurse i sht injektuar nga dikush pran tij. Zharkalliu i Athins pretendon se paska qen krejt pran Aristidh Kols dhe ky i vdekur krejt papritur me t njjtn smundje, leuemi n vitin 2000, por, ky tregtari i vogl, i kudogjendur, nuk e prmend fare profesorin arvanitas Lluka iipi, q edhe ai ka vdekur nga leuemia greke n vitin 2008. Nj rastsi jo e rastsishme kjo leuemia greke kudo ku vdesin udhheqsit arvanit, t gjith kta n fatin e Anastas Kulluriotit nga Salamina, i helmuar prej ultranacionalistve n vitin 1887. Mir sht q Kristo Zharkalliu t na thot dika m shum se cili ka qn misioni i tij pran ktyre njerzve. Por me at far dim nga miqsia jon me Aristidh Koln, t ciln miqsi m kot e v n dyshim greko-shqiptari i vonuar Kristo Zharkalliu, duhet tia themi se presidenti i arvanitasve, miku yn Ari, si e thrrisnim n afrsi, nuk kishte ndonj lidhje t veant me Zharkalliun madje i rrinte larg. Dika me siguri dinte rreth ktij njeriu Aristidh Kola, m shum sesa dim ne sot pas zgjimit t vonuar t Zharkalliut t Athins, sigurisht me porosi nga pas kuintave ku thuren intriga ogurzeza.

Kristo Zharkalliu m ka takuar edhe mua kalimthi n Athin, por nuk isha nga ata q kisha koh pr t humbur sepse punoja vrtet do lloj pune si emigrant, si thot ai, por ama nxirrja dhe gazetn shqipe Egnatia q kam krijuar n vitin 1993. M duhej t prballoja luftn e egr q m sht br nga organizatat vorio-epirote t Athins, t cilat i njihte shum mir Kristo Zharkalliu, n mos ka qen ndonjri prej tyre. Mund ti kem botuar ndonj shkrim, por q t sjell n shkrimet e pleqris s thell gnjeshtra sht e turpshme. Meq v n dyshim gjithka, do veprimtari q kemi br pr Aristidh Koln n kto 15 vjet pas vdekjes s arvanitasit t madh, duam ti themi se veprimtarit kan qen pr nderim t tij e jo pr t fituar ndokush fam prej tij. sht e vrtet se edhe un Kolec Traboini, si dhe miqt e mi bashkemigrant n Greqi, Albert Zholi, Arben Llalla e t tjer e kemi pasur nj qllim, e ky qllim ka qen q Aristidh Kola t mos harrohet, as ai e as vepra e tij, sepse kshtu ishte dshira e shfrenuar e megaloidhes shoviniste, ta vrisnin pr s dyti, pra t vrisnin edhe veprn e tij e pr kt nuk kan ln gur pa lvizur. Tani po lvizin dhe gurin e fundit kundr dekorimit t Aristidh Kols.

E kemi mbajtur gjall kujtimin e Aristidh Kols me do mjet q kemi pasur mundsi e mund t themi se nse n vitin 200o kur e vran, njohja ishte relativisht e vogl dhe kryesisht ndr emigrantt e Greqis. Sot Aristidh Koln e njohin rreth 10 milion shqiptar n t gjith botn (sa pretendohet t jemi) nga Europa n Amerik e Australi, fal kjo edhe teknologjis moderne t komunikimit. Kemi botuar nj seri shkrimesh prkujtimore n 5-vjetorin e vdekjes n gazetn Drita, n 10-vjetorin e vdekjes kemi organizuar nj prkujtimore n salln e Ministris s Kulturs n Tiran. N 70-vjetorin e lindjes n korrik 2014 kemi organizuar nj mbledhje prkujtimore n Muzeun Historik Kombtar, Tiran, me rast u botua libri Aristidh Kola, po kshtu u organizua n Tiran e Prishtin n tetor 2015 prkujtimorja e 15-vjetorit t vdekjes s arvanitasit t madh. Po prse ky shqetsim i madh e ky panik i Kristo Zharkalliut dhe i tutorve t tij n Athin tani q ne kemi nisur fushatn sensibilizuese me motivin Aristidh Kola Nderi i Kombit. Pse ngulmon ky njeri t shkruaj se Aristidh Kola sht grek e vetm grek dhe nuk na qenka aspak shqiptar? Kush nga ne miqt e tij n ndonj shkrim a t folur e kemi mohuar t qenit e Aristidh Kols nj qytetar grek. N asnj rast. Ai ishte e do t mbetet nj nga qytetart m t mdhenj t Greqis sepse krkonte q shqiptart e grekt, si popujt m t vjetr n Ballkan, t ishin n miqsi e fqinjsi t mir. Ai ishte nj njeri i paqes e jo i lufts. Ai ishte modeli i nj qytetari me kultur perndimore e me vizion t madh e largpams. Por kemi saktsuar se ai vrtet ishte nj shtetas e qytetar grek, por ishte me origjin shqiptare. Po kt nuk sht se e shpikm ne. At e ka pohuar me qindra her me krenari Aristidh Kola. Mjafton tju sjellim nj paragraf nga libri Aristidh Kola botim i vitit 2014:

Jam arvanitas dhe flas gjuhn e perndive dhe t heronjve t Greqis dhe nuk pyes fare nse m krcnojn, n m shpotisin, n m ndalojn. Jam arvanitas dhe jam krenar pr prejardhjen time, sepse i di paraardhsit e mi, e di se q ta vrtetosh q je nj grek, mjafton ta vrtetosh se je arvanitas. (Aristidh P. Kola Besa Nr.24, f.163, dhjetor 1992, Athin)

Pikrisht origjina shqiptare e Aristidh Kols, por edhe shum personaliteteve t tjera greke i trbon ultranacionalistt. Po far ti bjm ne q edhe tani s fundi zbuluam se Dushmant, konsujt e ishujve jonian, gjeneralt e admiralt e Greqis na paskan qen me origjin shqiptare, nga Dushmant e Shkodrs, bashklufttar besnik t Gjergj Kastriotit-Sknderbeut. Kujt i dhemb e kujt i djeg pr kt, q klithmat na i lshon Kristo Zhargalliu yn i greqizuar. Po ka edhe m i nderuar Kristo. S fundi kam zbuluar, gjat krkimeve n disa dorshkrime historike se edhe poeti i njohur grek Lorenco Mavili ka pasur n damar gjak shqiptar, sepse nna e babait t tij ka qen shqiptare nga familja Dushmani. far t bjm ne tani kur historia na i sjell faktet q nuk mund t prgnjeshtrohen. far t themi, o Zharkalli pr nobelistin Odisea Elitis q thoshte se n suksesin tim n jet ka ndikuar karakteri i trashguar tek un nga gjyshja ime arvanite dhe un kam temperamentin e kmbnguljen e saj.

Q ka humbur shum cilsi si shqiptar Kristo Zharkalliu, kjo duket sheshazi kur prdor nj sr shpifjesh t ulta duke shkruar se ne shqiptart e Tirans a Tetovs, t Prishtins apo Bostonit, q merremi pra me ruajtjen n kujtes t Aristidh Kols qenkemi njerz t panjohur fare, pa dije, pa kultur, pa profesion e pa identitet. Nse sht fjala pr t shpifur, se kshtu i kan axhendat ata t pas kuintave prej ku merren direktiva, Zharkalliu i Monastiraqit sht n rregull fare, por nse do t vrtetn, i kujtoj se kam nj diplom universitare n degn e gazetaris t Universitetit t Tirans t vitin 1975. Koha n Greqi m ka dhn mundsi t njoh shum karaktere dhe t kuptoj se far e ushqen urrejtjen patologjike t ultranacionalistve grek pr shqiptart ashtu si kam msuar se popull grek, njerzit e thjesht, artistt grek me shpirt t madh human jan t mrekullueshm, jan miqt e mi t mir e n asnj rast nuk duhen przier me falangat e megaloidhes kapsalliote t ngecura me mendsi mesjetare. Por edhe ajo shpifja e Zharkalliut sikur un paskam shkruar se qeveria greke e ka vrar Aristidh Koln sht nj marrzi, sepse fjalt e mia jan t shkruara n libra apo n faqet e gazetave dhe i mbetem besnik edhe m tej asaj far kam shkruar. N t vrtet zyrtarisht nuk gjendet asnj lidhje e qeveris greke n kt krim, por jan t implikuar qarqet nacionaliste greke, individ apo organizata jasht kontrollit qeveritar. Por brenda fshehtsis s plot mund edhe t jen inkuadruar n institucionet e shtetit. Pr kt nuk vm dorn n zjarr dhe nuk i japim alibi as Zharkalliut dhe as qeveris greke e cila pr t qetsuar ndrgjegjen e vet e ka pr detyr t ngrej nj ekip hetimor pr t zbuluar s far ka ngjar me Aristidh Koln t cilin, si na mson Zharkalliu, e kishte qytetar t shtetit t vet.

N vend t shohin brenda vetes, segmentet mjerane t mashtrimit nga Athina shfrytzojn gazetn shqiptare Dita pr t dhn t kuptohet sikur ne po duam t fitojm pik me kauzn pr Aristidh Koln dhe se kjo kauz sht e pakuptimt. Sepse, si shkruan Zharkalliu, kt nuk e do Greqia, as familja e Aristidh Kols dhe as familja e Jorgo Marugs. E natyrshme, sepse kto familje jan t terrorizuara nga klima antishqiptare, nga urrejtja q tregojn ultranacionalistt grek q jan t pa parimt dhe agresor t pandreqshm. Nuk ngurrojn t prdorin do lloj mjeti pr t shuar frymn dhe dshirn e arvanitasve pr kulturn, gjuhn e traditat e veta arbrore.

Kumtin q na prcjellim kto falanga t shovinizmit, mjerisht edhe nprmjet gazetave shqiptare, ne arrijm ta deshifrojm. Ata na thon hapur dhe pa asnj ekuivok nprmjet kasnecve t vet; mos guxoni t dekoroni Aristidh Koln me titullin Nderi i Kombit. Po a do t mposhtemi ne nga ata fytyra t errta e qllime mesjetare. Kurrsesi. Jemi n kauz t drejt. Duke i br Aristidh Kols nderimin e duhur, ne nuk i dobsojm por i forcojm lidhjet e miqsis n mes t dy popujve, Shqipris e Greqis, t paqes e prosperitetit pr t ciln luftonte Aristidh Kola.

N fund t fundit kauza e Aristidh Kols sht kauza e nderit t do shqiptari, ashtu si sht dhe Anastas Kullurioti, Jorgo Maruga, Luka iipi, Vangjel Liapi e plot arvanitas t tjer t mdhenj. Ne shqiptart nuk i harrojm figura t tilla q i tejkalojn kufijt e shteteve, e tejkalojn dimensionin familjar e i prkasin gjith kombit dhe kryekreje jan faktor miqsie e paqeje n mes popujve.

dita