Sukseset e imagjinuara t politiks s jashtme

AGIM NESHO

Para pak kohsh, n nj intervist Kryeministri Rama u shpreh pr suksese n politikn e jashtme shqiptare. Masa e suksesit u prcaktua nga niveli i vizitave q qeveritart shqiptar kan pasur n kto dy vite. Por a sht i mjaftueshm ky tregues pr t treguar progresin e nj qeverie n politikn e jashtme?! Le ta shohim n dinamikn e saj.

I. QNDRIME DHE PLATFORMA N POLITIKN E JASHTME T QEVERIS RAMA

S pari, n qndrimin e saj ndaj rajonit dhe Kosovs. Q n fillim nuk ishte e qart se far do t arrihej me veprimet e saj. N munges t nj platforme, marrdhniet me Kosovn u konceptuan brenda nj Traktati miqsie me nj shtet, i cili n fakt sht gjysma natyrale e Shqipris dhe pr t cilin, lind natyrshm pyetja se far do t rregullonte ky traktat miqsie. Frika pr t mos u akuzuar nga nj proces normal dhe i natyrshm midis dy shteteve shqiptare u vesh me qndrime diplomatike.

T shumta ishin takimet midis qeverive dhe projektet e prbashkta, e fort simbolika e prdorur n takimet e Prizrenit dhe Tirans. U mendua q nj takim midis dy qeverive t bhej n Vlor, n Shtpin e Shpalljes s Pavarsis, duke zgjuar ndrrat romantike t patriotve shqiptar, dhe pastaj heshtje. Pr m shum se nj vit nuk ka asnj veprimtari tjetr. Simbolika duket q trembi komunitetin ndrkombtar pr ekzistencn e nj projekti mbarshqiptar, por n fakt kishim t bnim me nj protagonizm siprfaqsor e individual.

Sot, pr t ruajtur pushtetin, nacionalistt e s shkuars u bn globalistt e t ardhmes. Politika e jashtme shqiptare dshtoi t ndihmoj Republikn e Kosovs n sprovn m t rndsishme pr njohjen e saj ndrkombtare, si ishte antarsimi n UNESCO. Asnj vot nuk u shtua nga turizmi diplomatik i ministrit t Jashtm n Singapor, Argjentin, Brazil etj., prvese fanells s Mesit. N fillimin e qeverisjes, jo pak her u vu re tendenca pr t marr rolin prfaqsues t hapsirave shqipfolse n Ballkan. Mesazhet dhe qndrimet ndaj Maqedonis, deklaratat e Kryeministrit Rama pr situatn e brendshme atje, krijuan irritim dhe tkurrn marrdhniet mes dy vendeve.

Pr m tepr, retorika nacionaliste e prdorur n intervistn e Ulqinit krijoi iden e nj qndrimi nacionalist shqiptar, duke u dhn shkak serbve dhe qarqeve nacionaliste n Ballkan pr t folur pr projektin e Shqipris s Madhe. N fakt, nuk kishim asnj qndrim, vetm shfaqje. Ato ishin shfaqjet amatoreske t nj politike t jashtme q krkon vmendje dhe nj rol protagonisti rajonal, q as vet nuk e kishte t qart se far pasojash mund t sillte.

Qeveria bri prpjekje pr t sjell nj klim t mir bashkpunimi n rajon, duke filluar me Serbin, duke realizuar nj arritje n politikn e jashtme, arritje t ciln nuk e materializoi dot n rolin q duhet t ket Shqipria n rajon. N t kundrtn, Serbia dhe Kryeministri Vui morn avantazhet e ksaj politike t shtensionimit. Vui, pavarsisht se deklaroi se Jam lider lokal, ndrsa Rama lider global, po luan aktivisht n diplomacin botrore.

Ai arriti t pritet zyrtarisht n nivelet m t larta n Washington dhe sekretari Kerry e takoi srish n Beograd gjat vizits s tij zyrtare, pa prmendur prkrahjen e pakufizuar nga Brukseli dhe Europa. Hapja e negociatave me Bashkimin Europian e distancon m tepr Serbin nga Shqipria, e cila mbetet peng e procesit t dekriminalizimit. sht pr t ardhur keq q rolin kujdestar, q i takon Shqipris pr Ballkanin Perndimor, politika e jashtme Shqiptare e ka ridimensionuar n nj rol pr t kontrolluar vetveten nga diletantizmi dhe protagonizmi i shprehur.

S dyti, marrdhniet me partnert strategjik Turqi dhe Greqi Projekti pr nj partneritet strategjik me Turqin ishte gjetja e madhe e qeveris Rama. Vizita e pjestarve t kabinetit t ardhshm prpara marrjes s votbesimit tregonte pr marrveshje t rndsishme dhe ndihm financiare t konsiderueshme. Por si do projekt tjetr i ksaj qeverie, i filluar me entuziazmin e t paditurit, filloi t ridimensionohet. Pas nj periudhe lajmet pr dokumentin strategjik Turqi-Shqipri mund ti merrje vetm nga agjencit zyrtare turke.

Po t mos ishte edhe dhurata e dhn nga Turqia pr ndrtimin e xhamis s madhe, perceptimi pr kto marrdhnie do t mbeteshin nga takimi historik i Prizrenit, ku lidert e tri vendeve ballkanike ishin ulur kmbkryq n sofr. Politika e jashtme turke tregoi me zgjuarsi se ka influencn e saj tradicionale n Ballkan, vazhdon t punoj pr ta zgjeruar at, kurse politika jon e jashtme vazhdon t mbetet n pritje.

Parimi i politiks s jashtme turke zero probleme me fqinjt paraqitur nga Dovutoglu pr t tejkaluar marrdhniet problematike rajonale t Turqis, u huazua me entuziazm nga rishtart e Rilindjes dhe u prfshi n politikn e jashtme shqiptare, duke dhn mesazhe t gabuara n BE dhe Perndim. Sot kjo doktrin ka rn n Turqi me konfliktet q jan krijuar me fqinjt e saj, ndrsa n Shqipri sht harruar fare n retorikn e diplomacis shqiptare.

Marrdhniet me shtetin grek kan mbetur n stand-by. Asnj iniciativ diplomatike nuk po funksionon q kur qeveria Rama ka ardhur n pushtet. Tonet patriotike kundr marrveshjes s detit kan bllokuar do iniciativ pr marrdhnie t fqinjsis s mir dhe t interesit reciprok. Edhe takimet e nivelit t lart midis kryeministrave respektiv n New York m shum prekn dhe u zgjatn pr basketbollin dhe talentin e Kryeministrit shqiptar, sesa pr thelbin dhe interesat midis dy vendeve.

I vetmi sukses n kto marrdhnie sht leksioni i ministrit t Jashtm shqiptar pr filozofin ndaj kolegut grek Kotzias, i njohur si filozof dhe botues i m se dhjetra veprash shkencore dhe mijra artikuj shkencor e politik, diskutim i cili u mbyll me deformimin e emrit t ministrit shqiptar. Politika e jashtme shqiptare e ka pr detyr ti mbaj kto marrdhnie n nivel t lart pr arsye se n Greqi jetojn m shum se 700 mij shqiptar t larguar gjat kohs s tranzicionit, por qeveria Rama nuk po arrin t gjej nj zgjidhje.

Politika e hapave t vegjl ndaj Greqis po tregon gjithmon e m tepr mungesn e ideve, iniciativs dhe vizionit t ksaj qeverie pr avancimin e mtejshm t marrdhnieve midis dy vendeve, n baz t respektimit t interesave reciproke. At q po bn sot Bullgaria, duke thithur mbi 4 miliard euro investime nga Greqia, Shqipria e ka t vshtir apo nuk ka vizion pr ta arritur.

N parim, platforma e politiks s jashtme e bazuar n katrkndshin e interesave t saj n rajon Itali, Austri, Greqi dhe Turqi sht nj qndrim pr tu prshndetur; n praktik ky katrkndsh qndron n ajr i pafiksuar n dy kulmet e tij (Turqi, Greqi). S treti, marrdhniet me institucionet dhe organizatat ndrkombtare Politika e jashtme e Shqipris e humbi shansin t ishte nj aktor n diplomacin shumpalshe kur refuzoi vendimin pr demontimin e armve kimike.

Dhe kjo jo vetm pr refuzimin, por pr mnyrn e sjelljes q u krijua n kt rast. Aprovimi dhe m pas refuzimi tregon jo vetm amatorizm diplomatik, por edhe pr paprgjegjshmri para faktorit ndrkombtar. Te partnert tan ndrkombtar kjo qeveri ka humbur seriozitetin n bashkpunimin ndrkombtar. Politika jon e jashtme akoma nuk ka kuptuar rolin e institucioneve ndrkombtare dhe OKB-s. Percepsioni i saj ndaj ktyre institucioneve sht ai i OJQve.

Kjo shpjegon edhe qndrimin e Kryeministrit ton n New York, ku pr dy jav merr pjes n aktivitete periferike, nj t drejtuar nga Jordania dhe Vatikani pr bashkekzistencn fetare dhe tjetri nga Kina pr rolin e gruas n politik. Asnj takim substancial, prve Samitit pr luftn kundr terrorizmit t organizuar nga SHBA, ku morn pjes m shum se 100 prfaqsues t vendeve n koalicion me Shtetet e Bashkuara t Ameriks.

Prfaqsuesit e politiks s jashtme shqiptare sot nuk arrijn t ndajn dot qndrimet politike me diskurset intelektuale publike, q pr hir t s vrtets Rama dallohet pr to. Deklaratat emocionale t Kryeministrit Rama n Asamblen e Prgjithshme n vitin 2013, t lidhura me aktort e Hollivudit, tregojn se qeveria shqiptare i shikon kto forume si mundsi PR-i, sesa pr rndsin e problematiks q shqyrton kjo organizat. Kjo shpjegon edhe mungesn e ideve, iniciativave dhe bashkpunimit serioz q Shqipria pamjaftueshmrisht ka munguar tua ofroj institucioneve ndrkombtare.

II. N FORMN E PARAQITJES DHE QNDRIMET DIPLOMATIKE

Ajo q bie n sy n diplomacin shqiptare sht nj form e suksesshme e diplomacis kulturore, ku pa modesti mund t prfshihen edhe ekspozitat e Kryeministrit Rama. Diplomacia shqiptare, edhe n qoft se kishte dshirn pr t br dika t mir, nuk kishte njohurit dhe prvojn pr ti realizuar ato. N shum raste, deklaratat kan qen pa substanc dhe retorik boshe. N ndonj rast tjetr, prpiqemi t krijojm simbolikn e kryqtarit t krishterimit.

Le t kujtojm ktu konferencn pr shtyp me Sekretarin e Prgjithshm t NATO-s, ku Kryeministri Rama i prmend dy her se far ka thn Papa Franesku, sikur t ishim n nj konklav kishtare. Impresioni personal dhe dshira pr ta par nj personalitet t bots shpirtrore n qendr t diskutimit nuk sht e mjaftueshme pr ta prdorur si argument n diskurset e politiks s jashtme.

Pr m tepr, deklarimet e Kryeministrit s vizita e Paps n Shqipri sht arritja m e madhe e politiks s jashtme t Shqipris gjat ksaj qeverisjeje, nuk trheq m vmendjen e Perndimit dhe nuk t jep atributet e kryqtarit t fundit q duhet ndihmuar. Cinizmi dhe moseksperienca kan shoqruar veprimtarin e politiks s jashtme t ksaj qeverie gjat veprimtaris dyvjeare.

Lets go Dutch (Secili pr vete), shprehja ironike e ministrit t Jashtm i paknaqur nga ligjvnsit holandez, sht nj cinizm q nuk i shrben diplomacis dhe interesave t vendit, pa prmendur ktu intervistn n Fox News q shoqroi emisionin humoristik me gafat konceptuale nga Asambleja e Prgjithshme e OKB-s n New York (2013), si dhe qndrimet butaforike me disa nga ministrat e jashtm t rajonit.

N VEND T KONKLUZIONEVE

Asgj substanciale nuk ka ndryshuar n politikn e jashtme t Shqipris gjat ktyre dy viteve. Ndoshta n form dhe parada pritjesh mundet. Ajo q sht e rndsishme pr politikn e jashtme t nj vendi t vogl, sht vazhdimi i politiks s jashtme me konsekuenc, pa u luhatur dhe futur vendin n lojn e interesave t dits.

Po kaq e rndsishme sht q t mos lejohen investime strategjike nga fuqi kompetitive me interesa strategjike n rajon, interesa q nj dit mund t prdoren. Mund t jen financime t marra shpejt, por q mund t prodhojn konsekuenca n periudh t gjat. Shqipria i prket orientimit perndimor dhe si e till duhet t punoj pr sjelljen e investimeve nga Perndimi. Por sjellja e ktyre investimeve krkon prezencn e shtetit ligjor, luftn kundr interesave klienteliste t oligarkve, luftn kundr krimit t organizuar dhe nj reform t rndsishme n Drejtsi.

Politika e jashtme e vendit duhet t tregoj prparsit e krahasueshme t vendit dhe kushtet e tregut. N shum raste ne prpiqemi m shum t tregojm cilsit individuale sesa prparsit e vendit. Vizita e Kancelares Merkel ishte nj nga shanset e arta pr ta bindur at pr investime t rndsishme gjermane n Shqipri, por u morm m tepr me modelimin dhe pikturimin e zyrave t Kryeministris pa folur pr nj projekt ekonomik konkret.

Politika e jashtme, n funksion t vlerave individuale apo formave t paraqitura, sado t spikatura qofshin ato, jan t tejkaluara dhe jo rezultative. Si prfundim, politika e jashtme shqiptare nuk ka asnj fitore, prvese n form dhe n pritje e prcjellje. Vendet europiane jan t kujdesshme t tregojn mesazhe miqsie n nj koh q Bashkimi Europian ka pezulluar pr nj periudh pesvjeare integrimin e vendeve t Ballkanit n familjen europiane.

Kjo sht pjese e lojs gjeopolitike t Europs ndaj Ballkanit. Moshapja e negociatave q pason marrjen e statusit t vendit kandidat n BE, sht nj tjetr mosarritje e politiks s jashtme shqiptare. N qoft se gzohemi pr formn, le t pranojm q jetojm n Shqiprin virtuale, t ciln mund ta ngjyrosim ashtu si duam ne. Por ngjyrat dhe arroganca nuk bjn ndryshimin.

Panorama