Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 2 prej 2
  1. #1
    Shqiperia eshte Evrope Maska e iliria e para
    Antarsuar
    24-04-2002
    Vendndodhja
    Cunami ne Indonezi zgjati per disa minuta, kurse ne trojet tona 500 vjet.
    Postime
    4,964
    Faleminderit
    141
    234 falenderime n 190 postime

    Shtypi shqiptar pr Perandorin Osmane (gjysma e dyt e shek. XIX fillimi i shek XX

    Emri:  00_12_1425571397163105420.jpg

Shikime: 355

Madhsia:  29.3 KB

    Nga Fitim Rifati
    Shtypi shqiptar pr Perandorin Osmane (gjysma e dyt e shek. XIX fillimi i shek XX)

    Edhe pse artikujt q botohen n gazeta, ose vet gazeta si burim historik nuk mund t radhitet n grupin e burimeve q prdoren n rangun e dors s par, prapseprap vlera e tyre qndron pr faktin se ato mund t shfrytzohen si burime relevante q mund t kompletojn studimin e nj shtjeje t caktuar ose n munges t dokumenteve prkatse edhe t zvendsojn ato n disa nuanca. Artikujt e mposhtm paraqesin fragmente konkrete mbi qndrimin e shtypit progresist shqiptar karshi sundimit osman gjat gjysms s dyt t shek. XIX dhe dekads s par t shek. XX.

    Megjithse nn sundimin osman, pr kohn n fjal pengoheshin hapur format e protestave dhe organizimeve, t cilat cenonin autoritetin dhe legjitimitetin shtetror, ather ndr mnyrat e shprehjes s mendimit politik dhe shoqror pr shqiptart ishte edhe shtypi gazetaresk.

    Pr dallim nga faza e par dhe e dyt e Rilindjes Kombtare, shtypi shqiptar mori nj zhvillim m t hovshm n fazn e tret dhe t katrt t saj. N organet e shtypit t ksaj periudhe, duke reflektuar mbi gjendjen reale t kohs hartoheshin dhe botoheshin artikuj t cilt pasqyronin situatn e nder q shqiptart po kalonin nn sundimin osman.

    Aty shpaloseshin probleme nga fusha t ndryshme si ajo ekonomike, politike, shoqrore e kulturo-arsimore, ku krkesat e shqiptarve pr t ndryshuar pozitn dhe statusin e tyre n Perandorin Osmane dhe pr t`u ngritur n rangun e nj shteti autonom, nuk shkuan n at shkall sa t realizoheshin praktikisht. Sipas shtypit shqiptar t kohs, politika e Ports s Lart karshi krkesave t shqiptarve dhe shtjes s tyre ishte mohuese dhe n momente t caktuara fuqishm reaksionare. Kjo ngjalli reagime tek shqiptart, t cilt i manifestuan ato edhe prmes botimeve t shkrimeve n gazeta t ndryshme q nxirreshin kryesisht n kolonit shqiptare si n Rumani, Bullgari, Itali, Egjipt, SHBA etj.

    Gazeta shqiptare q prdori nj gjuh revolucionare dhe m t ashpr n raport me Perandorin Osmane, posarisht ndaj regjimit t sulltan Abdyl Hamitit II, ishte Drita, q shtypej n Sofje (1901-1908) dhe q drejtohej nga Shahin Kolonja, mirpo ksaj fryme nuk i munguan edhe organe t tjera t shtypit shqiptar t kohs, si ishte gazeta Dielli, e cila drejtohej nga Fan S. Noli e Faik Konica dhe botohej n Boston t Shteteve t Bashkuara t Ameriks.

    Debati publik i kohve t fundit pr rektifikimin dhe ndryshimin e teksteve zyrtare t lnds s historis pr periudhn osmane npr institucione msimore dhe akademike, i cili prfshiu subjekte organesh shkencore, politike e shoqrore, nxori n pah dy grupe orientimesh dhe qndrimesh karshi ksaj problematike. N grupin e par, hprh u radhitn qarqe orientimesh klasike, t cilat n favorin e koniunkturave politike vazhduan ti qndrojn pohimit pr ndryshime t ksaj lnde, por pa vn n spikam ndonj arsye konkrete profesionale pr justifikimin e ktij orientimi. N grupin e dyt u pozicionua ajo struktur kompetente pr t dhn mendimin profesional konform t arriturave m t reja historiografike mbi bazn e t cilave vlerson ngjarje dhe personalitete t ksaj periudhe.

    Ky grup, duke konsideruar prurjet dokumentare me konsekuenca konstruktive, u shpreh i disponuar pr plotsimin e ksaj lnde msimore dhe studimore duke respektuar kriteret metodologjike krkimore-shkencore. N kt diskutim me pikpamje esencialisht divergjente, duke iu referuar shtypit shqiptar t kohs, paraqesim nj pjes nga prmasat e argumenteve historike pr pikpamjet q rrethet prparimtare shqiptare kishin pr Perandorin Osmane.

    Vlen t potencojm q n fillim se krahasimi q mund t`i bjm artikujve t ktyre gazetave dhe prmbajtjes s temave t teksteve t historis pr shkolla fillore dhe t mesme prmes t cilave nxnsit fitojn njohuri pr historin e Rilindjes Kombtare Shqiptare dhe pr rrethanat shoqrore, politike, ekonomike dhe kulturo-arsimore n t cilat u gjendn shqiptart nn sundimin osman gjat ksaj kohe, n t cilat gjejm qndrime, klasifikime dhe prfundime karshi Perandoris Osmane, konsiderojm se gjuha e shtypit n raport me Perandorin Osmane sht shum m e ashpr se sa gjuha e teksteve.

    Gjuha e teksteve vlersojm se sht n prputhje me t arriturat m t reja shkencore n fushn e historis dhe t historiografis kombtare dhe ndrkombtare pr shqiptart, duke iu prshtatur kshtu edhe krkesave t kohs dhe moshs e aftsive psiko-fizike t nxnsve. Aq m tepr, n kto tekste gjuha e prdorur sht m bashkkohore dhe m e ekuilibruar karshi Perandoris Osmane n krahasim me tekstet msimore n shtetet e rajonit (Serbi, Greqi, Maqedoni, Shqipri etj). M posht po paraqesim disa fragmente nga shtypi shqiptar i kohs, duke u ndalur kryesisht n qndrimin e tij ndaj pushtetit osman dhe n raportet shqiptaro-osmane n kt periudh.

    Vlen t theksohet fillimisht se ktij shtypi nuk arriti t`i shptonte pa u analizuar dhe trajtuar as ngjarja e madhe e Lidhjes Shqiptare t Prizrenit (1878-1881), duke nnvizuar se shkaktar i dobsimit dhe shuarjes s saj ishte Porta e Lart (Qeveria n Stamboll), e cila e shtrngoi Lidhjen dhe e luftoi at politikisht e ushtarakisht. Jo vetm kaq, pushteti osman ra dakord dhe ndihmoi kalimin e tokave shqiptare n korniza t kufijve t Malit t Zi, si ishte rasti me qytetet e Ulqinit dhe t Tivarit. Edhe n prag t Lidhjes Shqiptare t Pejs, shtypi shqiptar ndoqi me vmendje situatn politike dhe rrethanat shoqroro-ekonomike npr t cilat po kalonin shqiptart. Kshtu, n artikullin me titull Ajo q duan shqiptart, t gazets La Nazione Albanese (Pellagorio (Catanzaro), nr. 7, 30 prill 1897), ndr t tjerash shkruhej: ...Marrim Turqin me qeverin e saj qorre dhe shkatarraqe... e brejtur nga tenja... q po jep shpirt tash sa shekuj.

    N artikullin me titull Qeveria turke dhe shqiptart, gazeta Drita (Sofje, 38, 5/18 shkurt 1904), pr mnyrn e shuarjes s Lidhjes Shqiptare t Prizrenit, shkruante: Ajo (qeveria osmane, F. R) drgoi pabesisht (me t pabes) kundr shqiptarve dhe prfaqsuesve t tyre t mbledhur n Prizren, nj ushtri me gjashtdhjetmij ushtar nn komandn e rrufjanit, birit t derrit, t quajtur Dervish Pasha. Ky me an t njmij hilesh dhe intrigash djallzore, mbasi derdhi mjaft gjak t pafajshm dhe shkatrroi familje patriote t vendit, i dha Malit t Zi nj pjes t vilajetit t Shkodrs dhe prishi Lidhjen e Prizrenit (Ligue Albanaise).

    Ajo i cilsonte veprimet e saj si ... nj sr pengimesh e ndjekjesh t egra, prmes t cilave Turqia shqiptarvet po u pi gjakun, shkruante gazeta Drita (Sofje, nr. 39, 23 shkurt 1904). Frustrimi u ngrit n shkall edhe m t lart saq n artikullin me titull Poshtrsia e Turqis (Drita, Sofje, nr. 42, 12 prill 1904), Perandoria Osmane u cilsua nj mostr q pinte gjak shqiptari dhe si nj qen i trbuar q vrsulej mbi shqiptart.

    Ndrkoh gazeta Shqipria e Bukureshtit (nr. 13, 2 gusht 1897), n nj artikull t saj lidhur me gjuhn shqipe, pos tjerash, pr osmant shkruante: ...Kta llauz barbar e t kqinj dyke vrar e dyke prer... zgjeruan hartn e pushtimeve t tyre ndr popuj t ndryshm dhe ndr shqiptart. N po t njjtn gazet, n artikullin Turqia kotra shqiptarve (nr. 27, 8 nntor 1897), n fillim administrimi osman cilsohej si pushtet q u egrsua pa fre kundr shqiptarve.

    Ndrkaq n artikullin me titull Turqit t rinj edhe shqiptart (nr. 35, 31 janar 1898), duke trajtuar raportet ndrmjet tyre, vihej n prfundimin se regjimi osman n tokat shqiptare kishte krijuar robri e padituri, errsir, ligsi, barbari dhe tirani. Demagogjia e pushtetit osman dhe zvarritja e shqyrtimit dhe realizimit t krkesave t shqiptarve ndikonte q kjo gazet ta cilsonte kt pushtet pr gnjeshtar (nr. 45, 30 qershor 1898).

    N artikullin me titull E vrteta t botuar n gazetn Drita (Sofje, nr. 1, 1/14 nntor 1901), duke vn n pah kontributin q kishin dhn dhe po jepnin shqiptart n historin e Perandoris Osmane, ndr t tjerash shkruhej: Turqija e pabes, q`e mbajtm gjer m sot edhe po e mbajm (...) kt krm.... Ndrkaq, n artikullin me titull M nuk gnjehemi (nr. 2, 17/30 nntor 1901), pos q spikatej rreziku kombtar pr shqiptart, kjo gazet ndr t tjerash shkruante: ...Turqi e ngordhur, halldupt e mallkuar dshirojn t na humbin fare edhe emrin shqiptar ta ngren e ta shuajn.

    Duke denoncuar sjelljen agresive q pushteti osman ushtronte ndaj Lvizjes Kombtare Shqiptare dhe prpjekjeve pr hapjen e shkollave n gjuhn shqipe dhe emancipimin e tyre kombtar, me theks t posam mbylljen e shkolls shqipe t Kors, gazeta Albanija (Belgrad, nr. 5, 26 gusht 1902), ndr t tjerash shkruante: Turku ka punuar gjithnj me dhelpri dhe i ka gnjyar gjer sot shqiptart me nishane dhe t tjera, po sot, si e pa q nuk munt t`i genjenj dot, nisi si do nj egrsir e pa ngopur, prsri t`ththinj gjakn kombit shqiptar. Dhe vazhdon n fund, duke konkluduar: Sot sht siekli (shekulli, F. R) q`o do komb lypet t rfenj fuqin q ka dhe t shptonj vetjen nga tirania q ep prej aqe vjet nga an` e barbarit dhe vrass turk.

    Po ashtu, edhe n artikullin me titull Kur vall Turqia do t`ap t drejtat q`i krkojn?, t gazets Drita (Sofje, nr. 15, 29 gusht 1902), autori prgjigjej: Kur t bhet ujku bari, ather mund t quhet edhe Turqia mbretri!. Kjo gazet aludonte n moskujdesin e madh q pushteti osman paraqiste ndaj shqiptarve dhe krkesave t tyre pr t drejta kombtare. Ktu potencohet edhe fakti se qndrimi i shtetit osman ndaj shqiptarve dhe krkesave t tyre pr emancipim kombtar nuk ishte aspak miqsor si e konsideronin qarqe t caktuara, por prkundrazi ai ishte fare armiqsor.

    Shtypi i kohs nuk e shihte Perandorin Osmane si nj shtet t fort krahas shteteve fqinje dhe Fuqive t Mdha, por sipas tij ...Turqia ma nuk munt t bahet n kam, sot e nesr pret ditn t vdes fare.... Aty prerazi konkludohej: ...Turqia po vdes... (Albanija, Belgrad, nr. 10, 29 tetor 1902). Pra, nuk kishte mbetur pa u trajtuar gjendja prgjithsisht e rnd ekonomike dhe politike npr t ciln po kalonte Perandoria Osmane dhe natyrisht se kjo shtje nuk i ka shptuar as shtypit shqiptar t kohs, i cili shpeshher kishte konstatuar se Perandoria Osmane ishte buz varrit, se ditt po i shkurtohen, se vdes nesr, pasnesr etj (Drita, Sofje, nr. 17, 20 nntor 1902). Prmes ktyre artikujve shtypi shqiptar prgatiste opinionin shqiptar pr organizim dhe pr veprim n dobi t shtjes kombtare, duke e prgatitur kshtu edhe m shum at pr aksionet e ardhshme edhe m t vendosura pr t realizuar synimet programatike t Rilindjes Kombtare Shqiptare, t cilat do t arrihen vetm pjesrisht me rastin e shpalljes s Pavarsis s Shqipris m 28 Nntor 1912.

    Shtypi i kohs nuk linte pa stigmatizuar t gjitha abuzimet q bnte pushteti osman n dm t shqiptarve. N kt vazhd, redaksia e gazets Drita (Sofje, nr. 16, 12/25 tetor 1902), n fillim t artikullit T kqijat q kan pllakosur Shqiprin dhe shqiptart, e vlersonte Perandorin Osmane si dhelpr pr shkak t neglizhencs dhe padrejtsive me t cilat ishin ballafaquar shqiptart nn sundimin e saj.

    Pr raportet ndrmjet shqiptarve dhe pushtetit osman, gazeta Drita (Sofje, nr. 23, 15 mars 1903), shkruante: Kujt munt t`i hapet goja t thot se Tyrqia neve na do? Cili sht ay shqiptar q t mos kuptonj se sa kemi humbur me an t Tyrqis? Ku jan shkollat q duhet t`i kishim shqip, si shqiptar q jemi? Ku jan librat dhe flett q duhet t`i kishim si kombet`e tjer, t cilt... jan... nn Tyrqin? Ku sht prparimi yn?.

    Prandaj gazeta n fjal, q prfaqsonte mendimin e prparuar t shtresave t vetdijshme dhe progresiste kombtare shqiptare, sikurse gazetat tjera me orientim prparimtar, konstatonte se prmirsimi i marrdhnieve ndrmjet shqiptarve dhe pushtetit osman fillonte nga lejimi i hapjes s shkollave shqipe dhe zhvillimit t msimit n frymn dhe gjuhn kombtare shqiptare.

    Gazetat shqiptare t kohs nuk prjashtonin shtjen e ndrhyrjes s fuqive t tjera n punt e brendshme t Perandoris Osmane. N grupin e ktyre fuqive radhitej edhe Rusia, si ndr shtetet pretendente pr t marr n dor kryeqendrn e Perandoris, Stambollin. N artikullin me titull Punt n Shqipri t gazets Drita (Sofje, nr. 26, 30 prill 1903), shkruhej: ...Turqia me mndjen e pak q ka po bn, si e verbr, at q`i thot Rusija. Prandaj, duke shprehur qndrimin q pushteti osman kishte ndaj shqiptarve, kjo gazet e trajtonte sundimin osman pr t egr, t rrept, t flliqur, t ndyr, t poshtr e shtazarak (Sofje, nr. 40, 3/21 shkurt 1904).

    Ndonse i klasifikonte shqiptart si popull besnik dhe t qndrueshm n ballafaqime luftarake dhe njkohsisht si dig mbrojtse kundr deprtimeve sllave m tej pjess evropiane t Perandoris Osmane e m gjer, gazeta Albanija (Belgrad, nr. 29, 31 tetor 1903), pr qndrimin e sulltan Abdyl Hamitit II ndaj viseve shqiptare e cilsonte at si katil i Stambollit.
    Gazetat kishin edhe bashkpuntor e informator q raportonin pothuajse nga t gjitha viset shqiptare. Kshtu, n nj letr nga Janina, t botuar n gazetn Drita (Sofje, nr. 49, 13 gusht 1904), lidhur me shtrngimin q ushtronte pushteti pr vjeljen e taksave, shprehej paknaqsia e popullit duke e cilsuar Perandorin Osmane si ditshkurtr.

    N artikullin Nga Kosova t gazets Drita (Sofje, nr. 70, 15 nntor 1905), pr mashtrimet q sulltani u kishte br shqiptarve duke u premtuar atyre se s shpejti do t`i gzonte vetm n saje t besnikris dhe bashkpunimit t dyanshm, nj e gj till kishte kaluar kufijt e arsyes dhe shqiptart zemrimin e tyre ndaj sulltanit e shprehnin n kt mnyr, duke e cilsuar at si dhelpna plak Baba Dovleti.

    N nj tjetr artikull me titull Letr nga Kosova (Shqipria e Veriut), t botuar n gazetn Shpnesa e Shqypnis (Raguz, nr. 7, 29 dhjetor 1905), pushteti osman cilsohej si tirania turke. Ndr t tjerash, n kt letr shkruhej: Turqis s kalbur dhe t smur, fajtores m t rrezikshme, e cila... tani n mnyrn m t egr shtyp dhe terrorizon do gj q i plqen. Po pr t njjtn shtje (lidhur me shtrngimin q ushtronte pushteti pr vjeljen e taksave), n nj letr nga Mitrovica, qeveria osmane u cilsua si faqezez e dhelprake.

    Viti 1905 ishte prshkuar me vrasje t shumta n Perandorin Osmane. Pr kto akte kriminele, gazeta Drita (Sofje, nr. 72, 15 janar 1906), n artikullin Moti 1905 edhe Shqipria, a moti i gjakut!, ndr t tjerash Perandorin Osmane e cilsonte si t flliqur me nj udhheqs hund-lugat (sht fjala pr sulltan Abdyl Hamitin II, F. R) dhe gjakatar e t poshtr q nuk ngopet s thithri gjak njeriu, i cili drejton nj qeveri q praktikon politik t qelbur. N po t njjtin numr botimi, n artikullin Shqyptart e Kosovs, ndr t tjerash pasqyrohej synimi dhe dyshohej se: ...Turkia Dos, dishiron qi shqyptart ta harojn` nistorin` e tyne e kshtu tash pr tash me ja u pi gjakun me vergji t randa e mas pak koh t`i ket gati pr n`Anadoll. N nj form ose nj tjetr, ky konstatim aludonte n pretendimin pr shkrirjen e shqiptarve prbrenda interesave t pushtetit osman.

    Q nga koha e Lidhjes Shqiptare t Prizrenit, shqiptart prparimtar nuk ndaln s krkuari t drejtat kombtare dhe autonomin e Shqipris. Lidhur me kt shtje, gazeta Drita (Sofje, nr. 77, 1 maj 1906), n artikullin me titull Andej ktej, ndr t tjerash shkruante: Krkimet e shqiptarvet nga qeveria tyrke s`jan t dmim pr qeverin; edhe kjo e mallkuar kur t mos i kishte trut t kalbura do t`i epte me koh sa i krkojn.

    Duke br thirrje pr organizimin dhe bashkimin e shqiptarve kundr pushtetit, gazeta Drita (Sofje, nr. 86, 10 dhjetor 1906), botoi artikullin me titull Ndjenjat e nj mmdhetari t autorit patriot eriz Topulli, i cili, pasi prshkruante gjendjen e rnd t shqiptarve, ndr t tjerash shkruante duke pyetur, pra duke shpreh mendimin e vet si veprimtar i devotshm kundr pushtuesve osman: `dobi... kan shqiptart q ven ushtar e q paguajn... pagesa t mdha pr Baba-Dovletn, pr t mallkuarin` e t mallkuarvet?... do njeri q gjykon punrat me gjak t ftoht e me urtsi, fort mir sheh e kupton se Shqipria m t math armik e prishs ka Tyrqin... Tyrqia nuk ndreqet edhe se jan t marr ata q presn t mir prej asaj. Nga murtaja a munt t vinj ndonj e mir? Kaq e mir munt t vinj edhe nga shtriga e e flliqura Turqi. Edhe ata veshgjatt, q mbajn ann`e s qelburs Tyrqi, nd u mendofshin pak, pa dyshim kan pr t kuptuar, se nuk gjnden fjal, me t cilat t tregonet si duhet gjndja e tmeruar, nd t cilt gjndet sot Shiqpria edhe ngaj`e s cils sht vetm egrsira q ka ardhur nga Asia, domethn Tyrqia. Prandaj pr kto dhe shkaqe t tjera, shtypi shqiptar i kohs e cilsonte qeverin osmane si dos dhe krm e qelbur (Pellasgu, Kajro, nr. 3, 1 prill 1907).

    N shtypin shqiptar t kohs, orientimi i shqiptarve kah Perandoria Osmane dhe pranimi i pushtetit t saj n viset shqiptare u gjykua pr gabim q solli probleme n shtjen kombtare dhe ngecje n prparimin e tyre. N artikullin me titull Nj prgjigje pr ata q na quajn barbar t gazets Kombi, q n fillim nnvizohet se Zgjedha e Turqis ishte prishj`e tmerruar pr kombin ton... (Kombi, Boston, nr. 39, 29 maj 1907 dhe nr. 40, 7 qershor 1907).

    Gjat gjith kohs sa doli n botim, gazeta Drita e Sofjes mbajti qndrim konstant karshi Perandoris Osmane. Kt m s miri e ilustruan fragmentet e paraqitura m sipr nga artikujt e botuar n kt gazet. Konkretisht n nj artikull t saj shkruhej: E tepr sht ta thomi prsri ktu q Turqia sht nj qeveri barbare pa gjyq e pa t drejt (nr. 99, mars 1908). Pr t gjitha problemet me t cilat prballeshin shqiptart, shtypi i kohs konstatonte se ato buronin nga qeni tyrky (Shkopi, Kajro, nr. 3, 28 prill 1908). Prandaj, shtypi i kohs n gjuhn shqipe (gjysma e dyt e shek. XIX dhe fillimi i shek. XX) nuk kursente asnj epitet negativ pr Perandorin Osmane. Kjo tregon pr ashprsin e qndrimit t pushtetit osman ndaj shqiptarve dhe t drejtave t tyre n kt periudh t rnd t historis son kombtare.

    Ndonse shqiptart luajtn nj rol pothuajse vendimtar, duke dhn ndihmesn e tyre si nga ana materiale, fizike, po ashtu edhe intelektuale, n rrugn drejt fitores s Revolucionit Xhonturk t vitit 1908, gj e cila solli gzim dhe shpres n gjith popujt e Perandoris, duke prfshir edhe shqiptart, t cilt e konsideruan rishpalljen e Kushtetuts nga sulltani si nj akt q do t`i jepte lirin dhe t drejtat kombtare t shumkrkuara sidomos nga koha e Lidhjes Shqiptare t Prizrenit, nj krkes e till, ndonse nisi t realizohej, q n fillim hasi n pengesa, pasi q ishte vrejtur se demagogjia e xhonturqve e shprehur para ngadhnjimit t Revolucionit tashm i kishte lshuar vend dhuns.

    Kt reaksion e konstatonte edhe shtypi shqiptar i kohs, i
    cili shkruante: Gjonturqit patn mirsin shpejt t nxierin maskn dhe t tregojn nr neve fytyrn e tyre t nvrejtur, t zmruar me sy t krcyera nga inati, me dhmb t shtrnguara, me fytyr t mverdh... (Kombo, Boston, nr. 101, 11 shtator 1908).

    N nj artikull t gazets Lirija (Selanik, nr. 13, 25 tetor 1908), lidhur me hapjen e shkollave n gjuhn shqipe dhe zhvillimin e prparimin e tyre n frymn kombtare, pr shkak t pengesave q shkaktoheshin nga regjimi i ri, qeveria xhonturke ndonse konsiderohej e vdekur, por q edhe si e till bnte ligsi. Pos t tjerash, ajo shkruante: Po n ish qeveria kaq`e humbur dhe barbare, shqiptart s`mund t lidhnin duart: n donte ajo qeveri t kalbet dhe t vdes, ne kishim detyr q t mos rrim n gjum.

    Ndrkoh q xhonturqit prpiqeshin t afroheshin dhe t favorizonin grekt dhe interesat e tyre n dm t shqiptarve, gazeta Kombi (Bosoton, nr. 98, 21 gusht 1908), shkruante: Gjonturqit mir do t bjn ta hedhin lkurn e dhelprs q tani, n qoft se s`jan m t mir nga turqit e vjetr pr shtjen shqiptare. Prandaj, nuk shkoi pak koh kur shqiptart nisn t zhgnjeheshin me qndrimin negativ t pushtetit xhonturk karshi interesave t tyre.

    Reaksioni i vrullshm i regjimit xhonturk karshi lvizjes kulturore dhe arsimore t shqiptarve e prgjithsisht Lvizjes Kombtare, ndikoi n krijimin e prshtypjeve se ky regjim ishte m agresiv dhe m i rnd krahas atij t sulltan Abdyl Hamitit II. Lidhur me kt gazeta Dielli (Boston, nr. 12, 18 qershor 1908), konstatonte se ...Absolutisma konstitucionale e zhonrve (xhonturqve, F. R) sht m e dmime se despotisma terroriste e sulltan Hamidit. Prandaj shqiptart nuk ishin t knaqur ndaj regjimit xhonturk, gj e cila i shtyri ata t organizoheshin pr t shprehur revoltn e armatosur. Mirpo, xhonturqve u ra n sy kjo lvizje, t cils iu prgjigjn n mnyrn m t vrazhd. Lidhur me keqtrajtimet, burgosjet e rrahjet e shqiptarve n Vilajetin e Janins, gazeta Rrufeja (Kajro, nr. 7, korrik 1909), i prmblidhte gjitha kto n titullin Konstitycioni nd Tyrqi zu t qelbet.

    Pr shkaqe t tilla shtypi shqiptar i kohs prdorte epitete nga m t ndryshmet pr t shprehur paknaqsin lidhur me dmet q po vazhdoheshin t`u shkaktoheshin shqiptarve. ...Ata t ndyr q quhen zhanr (xhonturq, F.R) dhe sot hiqen si miq, do t duan t mirn ton? Jo! Kurr, jo! Ata kurdoher jan armiqt tan me t mdhenjt..., shkruante gazeta Dielli (Boston, nr. 19, 6 gusht 1909). Kjo gazet, n t njjtin numr botimi paraqiste raportet ndrmjet qeveris xhonturke dhe shqiptarve, ku shkruante: Qeveri`e re ka ca koh q shqiptart i vshtron me sy t lik; shqiptart e siprm (t Shqipris s Veriut, F. R) i vret me topa, t poshtrmit (t Shqipris s Jugut, F. R) i z dhe i drgon n Stamboll pr t gjykuar npr gjykatoret ushtrore.

    Edhe shtypi shqiptar q dilte n kolonit shqiptare t Shteteve t Bashkuara t Ameriks, si n Boston, n botimet e veta i kushtoi artikuj t veant edhe gjendjes npr t ciln po kalonin Turqit e Rinj, t cilt tashm drejtonin Perandorin Osmane. N artikullin Turqit e Rinj t gazets Dielli (Boston, nr. 49, 4 mars 1910), pas gjitha kndvshtrimeve konstatohej se: Turqit sot ndodhen n or marzije... Po u mbarohet jeta... Turqia sht... faqeza q s`e ka nr mnt t jetoj. Operacja e br vetiu....

    Kjo gazet vazhdonte ta cilsoj pushtetin osman si kuedr n kohn e regjimit t sulltan Abdyl Hamitit II, mirpo njsoj sikurse n kohn e tij po vazhdonte edhe regjimi xhonturk, ku sipas ksaj gazete, nn urdhrin e t cilit dhelprit, gnjeshtrat, rrjepjet, vjedhjet, vrasjet s`kan t sosur... nga pabesia dhe djallzia... nga kjo administrat e kalbur, nga kjo tirani q s`durohet!. Pr kto arsye shtypi shqiptar q botohej n Shtetet e Bashkuara t Ameriks regjimin e Turqve t Rinj dhe Perandorin Osmane e konsideronte si shtet barbar (Flamuri, Boston, nr. 6, 25 mars 1910).

    Pr sa u paraqit m sipr n form fragmentare, nga ky qndrim q kishte shtypi shqiptar karshi pushtetit osman n erekun e katrt t shekullin XIX dhe n dekadn e par t shek. XX, nnvizojm se ky nuk ishte qndrim vetm i redaksive t ktyre gazetave, por ishte qndrim edhe i forcave progresiste shqiptare brenda pushtetit diskriminues t Perandoris Osmane, nn tuteln e t cilit ishin edhe shqiptart.

    Prandaj, t gjitha kto argumente q publikonte shtypi shqiptar i kohs jo vetm q tregojn pozitn dhe gjendjen shum t rnd t shqiptarve, por tregojn edhe qndrimin tejet regresiv q kishte pushteti osman ndaj shqiptarve, i cili dallonte nga qndrimi i tij ndaj popujve t tjer t Gadishullit Ballkanik./rajonipress/
    Lumi ka ujin e paster ne burim


    Kombi mbi te gjitha

  2. Anetart m posht kan falenderuar iliria e para pr postimin:

    martini1984 (27-12-2015)

  3. #2
    Perjashtuar
    Antarsuar
    02-04-2009
    Postime
    5,653
    Faleminderit
    633
    178 falenderime n 161 postime

    Pr: Shtypi shqiptar pr Perandorin Osmane (gjysma e dyt e shek. XIX fillimi i sh

    Artikull per tu pergezuar me te vetmin difect(gabim).
    Ne vend te potenco duhet shkruar...vendoset pika mbi T ose theksohet(shqip).
    Pastaj turku somes e ka mare kalane....fale arnauteve.

    Po ta pyetesh Skenderbeun ne varr nuk e di si do pergjigjet.
    Dhe fajin e kane ruset.
    Hallall edepsez.
    Ndryshuar pr her t fundit nga martini1984 : 27-12-2015 m 06:44

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •