Close
Faqja 4 prej 5 FillimFillim ... 2345 FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin 61 deri 80 prej 82
  1. #61
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I NJMBDHJET

    NXITJA E PAQES



    I. ASPEKTE BIBLIKE


    488 Para se t jet nj dhurat e Hyjit pr njeriun dhe nj projekt njerzor n prputhje me planin hyjnor, paqja sht para s gjithash nj atribut thelbsor i Hyjit: “Zoti-Paqe” (Gjq 6, 24). Krijimi, q sht nj pasqyrim i lavdis hyjnore, na frymzon pr paqe. Hyji krijon do gj dhe krejt krijimi formon nj trsi harmonike, t mir n do pjes t tij (krh. Zan 1, 4.10.12.18.21.25.31).

    Paqja themelohet n marrdhnien parsore mes do qenieje njerzore dhe vet Hyjit, nj marrdhnie q sht e bazuar dhe q zhvillohet n ndershmri49* (krh. Zan 17, 1). N vijim t aktit t vullnetshm me t cilin njeriu prish rendin hyjnor, bota njeh derdhje gjaku dhe ndarje: dhuna shfaqet n marrdhniet ndrpersonale (krh. Zan 4, 1-16) dhe n ato shoqrore (krh. Zan 11, 1-9). Paqja dhe dhuna nuk mund t banojn nn t njjtn ati, aty ku ka dhun nuk mund t jet Hyji (krh. 1 Kor 22, 8-9).

    489 N Zbulimin biblik, paqja sht shum m tepr se thjesht mungesa e lufts: ajo paraqet plotsin e jets (krh. Mal 2, 5); larg nga t qent nj prodhim njerzor, paqja sht nj dhurat shum e madhe hyjnore q u sht br t gjith njerzve dhe kjo bashkmbart dgjesn ndaj planit t Hyjit. Paqja sht efekti i bekimit q Hyji i bn popullit e vet: “E sjellt Zoti fytyrn e Vet drejt teje e ta dhnt paqen” (Nr 6, 26). Kjo paqe prfton begati (krh. Is 48, 19), mirqenie (krh. Is 48, 18), begati (krh. Is 54, 13), munges frike (krh. Lev 26, 6) dhe gzim t thell (krh. Fu 12, 20).

    490 Paqja sht pikarritja e bashkjetess shoqrore, si duket n mnyr t jashtzakonshme n vizionin mesianik t paqes: kur t gjith popujt do t shkojn n shtpin e Zotit dhe Ati do t’u tregojn atyre udht e Tij, ata do t mund t ecin prgjat shtigjeve t paqes (krh. Is 2, 2-5). Nj bot e re paqeje, q prqafon krejt natyrn, sht premtuar pr ern mesianike (krh. Is 11, 6-9) dhe vet Mesia sht prcaktuar “Princ i paqes” (Is 9, 5). Aty ku mbretron paqja e Tij, aty ku ajo hershohet edhe pjesrisht, askush m nuk mund t’ia fus frikn popullit t Hyjit (krh. Sof 3, 13). Paqja do t jet e qndrueshme, pasi kur mbreti qeveris n prputhje me drejtsin e Hyjit, drejtsia mbin dhe paqja sht me bollk “derisa t jet hna” (Ps 72, 7). Hyji dshiron me zjarr q t’ia jap paqen popullit t Vet “Ai premton paqe pr popullin e Vet, pr t dashurit e Vet, pr ata q me gjith zemr kthehen” (Ps 85, 9). Psalmisti duke dgjuar at q Hyji ka pr t’i thn popullit t Vet mbi paqen, dgjon kto fjal: “Mshira dhe e vrteta do t prpiqen, drejtsia e paqja do t merren ngryk” (Ps 85, 11).

    491 Premtimi i paqes, q prshkon krejt Beslidhjen e Vjetr, e gjen plotsimin e vet n Personin e Jezusit. Paqja, n fakt, sht e mira mesianike n shkalln e vet m t lart, n t ciln kuptohen t gjith t mirat e tjera shptimtare. Fjala hebreje “shalom”, n domethnien e vet etimologjike t “plotsis”, shpreh konceptin e “paqes” n plotsin e domethnies s saj (krh. Is 9, 5 e vijim; Mik 5, 1-4). Mbretria e Mesis sht pikrisht mbretria e paqes (krh. Job 25, 2; Ps 29, 11; 37, 11; 72, 3.7; 85, 9.11; 119, 165; 125, 5; 128, 6; 147, 14; Kk 8, 10; Is 26, 3.12; 32, 17 vijim; 52, 7; 54, 10; 57, 19; 60, 17; 66, 12; Agj 2, 9; Zak 9, 10). Jezusi “sht Paqja jon” (Ef 2, 14), Ai q ka rrzuar murin ndars t armiqsis mes njerzve, duke i pajtuar ata me Hyjin (krh. Ef 2, 14-16): kshtu Shn Pali, me nj thjeshtsi shum t efektshme, tregon arsyen rrnjsore q i shtyn t krishtert pr nj jet dhe nj mision paqeje.

    N prag t vdekjes s Tij, Jezusi flet pr marrdhnien e Vet t dashuris me Atin dhe pr forcn njsuese q rrezaton kjo dashuri mbi nxnsit; sht nj bised lamtumire q tregon domethnien e thell t jets s Tij dhe q mund t konsiderohet si prmbledhja e krejt msimit t Tij. Beslidhjen e Tij shpirtrore e vulos dhurata e paqes: “Po ju l paqen, po ju jap paqen time! Nuk po jua jap si e jep bota” (Gjn 14, 27). Fjalt e t Ngjallurit nuk do t ritingllojn ndryshe; sa her Ai do t’i takoj t Vett, ata do t marrin prej Tij prshndetjen dhe dhuratn e paqes: “Paqja me ju!” (Lk 24, 36; Gjn 20, 19.21.26).

    492 Paqja e Krishtit sht para s gjithash pajtimi me Atin, q vihet n jet nprmjet misionit apostolik q Jezusi u ka besuar apostujve; ky mision fillon me nj kumtim paqeje: N cilndo shtpi t hyni, m par thoni: “Paqja me kt shtpi!” (Lk 10, 5; krh. Rom 1, 7). Paqja pastaj, sht pajtim me vllezrit, sepse Jezusi, n lutjen q na ka msuar, “Ati yn”, e lidh faljen q i krkohet Hyjit me at q u jepet vllezrve: “na i fal fajet tona, sikurse ua falm ne fajtorve tan!” (Mt 6, 12). Me kt pajtim t dyfisht i krishteri mund t bhet krijues paqeje dhe pra, pjesmarrs i Mbretris s Hyjit, sipas asaj q Jezusi vet shpall: “Lum pajtuesit, sepse do t quhen bijt e Hyjit” (Mt 5, 9).

    493 Veprimi pr paqen nuk sht shkputur kurr nga kumtimi i Ungjillit, q sht pikrisht “lajmi i mir i paqes” (krh. Vap 10, 36; krh. Ef 6, 15), drejtuar t gjith njerzve. N qendr t “Ungjillit t paqes” (Ef 6, 15) qndron misteri i Kryqit, sepse paqja sht e lidhur ngusht dhe sht e rrnjosur thellsisht n flijimin e Krishtit (krh. Is 53, 5: “Ndshkimi, peng paqeje pr ne, peshoi mbi T: me vrragn e tij ne u shruam”): Jezusi i kryqzuar ka shfuqizuar ndarjen, duke vendosur paqen dhe pajtimin pikrisht “me an t kryqit duke e asgjsuar n vetvete armiqsin” (Ef 2, 16) dhe duke u dhuruar njerzve shptimin e Ngjalljes.

  2. #62
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.


    KAPITULLI I NJMBDHJET

    NXITJA E PAQES


    II. PAQJA: FRYT I DREJTSIS DHE I DASHURIS


    494 Paqja sht nj vler1015 dhe nj detyr universale1016 dhe e gjen themelin e vet n rendin racional dhe moral t shoqris q i ka rrnjt e veta n vet Hyjin, “burimi parsor i qenies, e vrteta thelbsore dhe e mira m e lart”.1017 Paqja nuk sht thjesht mungesa e lufts dhe as nj ekuilibr i qndrueshm mes forcave kundrshtare,1018 por bazohet mbi nj konceptim t sakt t personit njerzor1019 dhe krkon ndrtimin e nj rendi n prputhje me drejtsin dhe paqen.

    Paqja sht fryt i drejtsis (krh. Is 32, 17),1020 t kuptuar n domethnien e vet t gjer si respektimi i ekuilibrit t t gjitha prmasave t personit njerzor. Paqja sht n rrezik kur njeriut nuk i njihet ajo q i prket si njeri, kur nuk respektohet dinjiteti i tij dhe kur bashkjetesa nuk sht e orientuar drejt t mirs s prbashkt. Pr ndrtimin e nj shoqrie t paqt dhe pr zhvillimin trsor t individve, popujve dhe Kombeve, rezulton thelbsore mbrojtja dhe nxitja e t drejtave njerzore.1021

    Paqja sht fryt edhe i dashuris: “paqja e vrtet sht dika q vjen m shum prej dashuris sesa prej drejtsis, pasi drejtsia ka pr detyr t heq vetm pengesat e paqes: fyerjen dhe dmin; por vet paqja sht akti vetjak dhe specifik i dashuris”.1022

    495 Paqja ndrtohet dit pr dit n krkimin e rendit t dashur prej Hyjit1023 dhe mund t lulzoj vetm kur t gjith do t’i njohin prgjegjsit e veta n nxitjen e saj.1024 Pr t parandaluar konfliktet dhe dhunn, sht absolutisht e nevojshme q paqja t fillohet t jetohet si nj vler e thell n brendsin e do personi: kshtu mund t zgjerohet n familjet dhe n format e ndryshme t agregimit shoqror, deri n prfshirjen e krejt bashksis politike.1025 N nj klim t prhapur harmonie dhe respektimi t drejtsis, mund t piqet nj kultur autentike paqeje,1026 e aft pr t’u prhapur edhe n Bashksin ndrkombtare. Paqja sht, pr kt, “fryti i rendit t vendosur n shoqrin njerzore nga Themeluesi i saj dhe q duhet t vihet n jet nga njerzit e etur pr nj drejtsi gjithnj e m t prsosur”.1027 Ky ideal paqeje: nuk mund t arrihet nse nuk sht siguruar e mira e personave dhe nse njerzit me besim nuk shkmbejn n mnyr t vetvetishme pasurit e shpirtit dhe t zgjuarsis s tyre”.1028

    496 Dhuna nuk prbn kurr nj prgjigje t drejt. Kisha shpall, me bindjen e fes s vet n Krishtin dhe me vetdijen e misionit t vet, “se dhuna sht e keqe, se dhuna si zgjidhje e problemeve sht e papranueshme, se dhuna s’sht e denj pr njeriun”. Dhuna sht nj gnjeshtr, pasi sht kundr t vrtets s fes son, kundr t vrtets s njerzores son. Dhuna shkatrron at q mendon se po mbron: dinjitetin, jetn, lirin e qenieve njerzore”.1029

    Edhe bota e sotme ka nevoj pr dshmin e profetve t paarmatosur, pr fat t keq objekt talljeje n do epok:1030 “Ata q, pr t mbrojtur t drejtat e njeriut, heqin dor nga veprimi i dhunshm dhe i prgjakshm dhe prdorin mjete mbrojtse, t cilat mund t prdoren edhe nga m t dobtit, dshmojn dashurin ungjillore, me kusht q kjo t bhet pa cenuar t drejtat dhe detyrat e njerzve t tjer dhe t shoqrive. Ata n mnyr t ligjshme vrtetojn rrezikun e rreziqeve fizike dhe morale t prdorimit t dhuns, q shkakton grmadha dhe t vdekur”.1031

  3. #63
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I NJMBDHJET

    NXITJA E PAQES



    III. DSHTIMI I PAQES: LUFTA



    497 Magjisteri dnon “njerzimin e lufts”1032 dhe krkon q t konsiderohet me nj prapje krejtsisht t re:1033 n fakt, “sht gati e pamundur t mendohet se n ern atomike lufta t mund t prdoret si mjet drejtsie”.1034 Lufta sht nj “kamxhik”1035 dhe nuk paraqitet kurr si nj mjet i prshtatshm pr zgjidhjen e problemeve q lindin mes Kombeve: “Nuk ka qen kurr dhe kurr nuk do t jet”,1036 sepse lind konflikte t reja dhe m t ndrlikuara.1037 Kur shprthen, lufta bhet nj “krdi e kot”,1038 nj “aventur pa kthim”,1039 q kompromenton t pranishmen dhe v n rrezik t ardhmen e njerzimit: “Asgj s’sht e humbur me paqen. Gjithka mund t humbet me luftn”.1040 Dmet e shkaktuara nga nj konflikt i armatosur nuk jan vetm materiale, por edhe morale.1041 “Lufta sht, si prfundim, “dshtimi i do humanizmi t prnjmendt”,1042 “sht gjithmon nj disfat e njerzimit”:1043 “jo m njri kundr tjetrit, jo m, kurr!… jo m luft, jo m luft!”.1044

    498 Krkimi i zgjidhjeve alternative, prve lufts, pr zgjidhjen e konflikteve ndrkombtare ka marr sot nj karakter urgjence dramatike, meq “fuqia tmerruese e mjeteve t shkatrrimit, t mundshme pr t’u prdorur deri me fuqi t mesme dhe t vogl, dhe lidhja gjithnj e m e ngusht q ekziston mes popujve t mbar toks, e bjn shum t vshtir apo praktikisht t pamundur kufizimin e rrjedhojave t nj konflikti”.1045 Pra, sht thelbsor krkimi i shkaqeve q lindin nj konflikt t armatosur, para s gjithash ato t lidhura me situata strukturore padrejtsie, mjerimi, shfrytzimi, mbi t cilat duhet t ndrhyhet me qllim q t nxiten: “Pr kt, emri tjetr i paqes sht zhvillimi. Ashtu si ekzistojn prgjegjsi kolektive pr t shmangur luftn, ashtu ekziston edhe prgjegjsia kolektive e nxitjes s zhvillimit”.1046

    499 Shtetet jo gjithmon zotrojn mjetet e prshtatshme pr t siguruar efektshmrisht mbrojtjen e tyre: prej ktu lind nevoja dhe rndsia e Organizatave ndrkombtare dhe rajonale, t cilat duhet t jen n gjendje t bashkpunojn pr t’u br ball konflikteve dhe pr t favorizuar paqen, duke krijuar marrdhnie besimi t ndrsjell, t afta pr ta br t pamendueshme nevojn pr luft:1047 “sht e ligjshme… t shpresosh q njerzit, duke u takuar dhe duke br marrveshje, t zbulojn m mir detyrimet q i lidhin ato, t cilat vijn prej njerzores s prbashkt t tyre, domethn prej faktit se t gjith jan njerz, si edhe t zbulojn se njra prej krkesave m t thella t faktit se jan njerz sht se mes tyre dhe popujve prkats t mbretroj jo frika, por dashuria: e cila priret t shprehet n bashkpunimin e ndershm, shumformsh, prurs t shum t mirave”.1048

    a) Mbrojtja e ligjshme

    500 Nj luft agresioni sht thellsisht imorale. N rastin tragjik kur ajo shprthen, prgjegjsit e Shtetit t sulmuar kan t drejtn dhe detyrn q t organizojn mbrojtjen edhe duke prdorur forcn e armve.1049 Prdorimi i forcs, pr t qen i lejueshm, duhet t’i prgjigjet disa kushteve t rrepta: “ - dmi q agresori i shkakton kombit apo bashksis s kombeve duhet t jet i qndrueshm, i rnd dhe i sigurt; - t gjitha mjetet e tjera pr t’i dhn fund jan paraqitur t papraktikueshme apo t paefektshme; - kur jan krijuar kushte suksesi; - prdorimi i armve t mos provokoj t kqija dhe rregullime m t rnda se e keqja pr t’u zhdukur. N vlersimin e ktyre kushteve ka nj pesh shum t madhe fuqia e mjeteve moderne t shkatrrimit. Kto jan elementet tradicionale t listuara n doktrinn e ashtuquajtur “luft e drejt”. Vlersimi i ktyre kushteve morali i ligjshm i prket gjykimit t matur t atyre q kan prgjegjsin e t mirs s prbashkt”.1050

    Nse kjo prgjegjsi justifikon zotrimin e mjeteve t mjaftueshme pr ushtrimin e t drejts pr mbrojtje, mbetet detyrimi q Shtetet t bjn gjithka sht e mundur “pr t garantuar kushtet e paqes jo vetm n territorin e tyre, por n mbar botn”.1051 Nuk duhet t harrojm se “tjetr sht prdorimi i armve me qllim q popujt t mbrohen n mnyr t ligjshme, tjetr sht t duash t nnshtrosh kombe t tjera. As fuqia e lufts nuk e bn t ligjshm do angazhim t saj ushtarak apo politik. As nuk bhet gjithka e ligjshme mes palve ndrluftuese, kur lufta tashm pr fat t keq ka shprthyer”.1052

    501 Karta e Kombeve t Bashkuara, q buron nga tragjedia e Lufts s Dyt Botrore dhe e drejtuar pr t’i ruajtur brezat e rinj nga kamzhiku i lufts, bazohet n ndalimin e prgjithsuar t prdorimit t forcs pr t zgjidhur mosmarrveshjet mes Kombeve, prjashto dy raste: mbrojtjen e ligjshme dhe masat e marra nga Kshilli i Sigurimit n rrethin e prgjegjsive t veta pr t ruajtur paqen. N do rast, ushtrimi i t drejts pr t’u mbrojtur duhet t respektoj “kufijt tradicional t nevojs dhe t prpjestueshmris”.1053

    Pastaj, pr sa i prket nj veprimi luftarak parandalues, t hedhur pa prova t qarta q nj agresion sht duke nisur, ai nuk mund t mos ngrej pyetje t rnda nn profilin moral dhe juridik. Pr kt, vetm nj vendim i organizmave kompetent, mbi bazn e vrtetimeve t prpikta dhe motivimeve t bazuara, mund t’u jap ligjsim ndrkombtar prdorimit t forcs s armatosur, duke identifikuar situata t prcaktuara si nj krcnim pr paqen dhe duke autorizuar nj ndrhyrje n sfern e zotrimit q i rezervohet nj Shteti.

    b) Mbrojtja e paqes

    502 Krkesat e mbrojtjes s ligjshme justifikojn ekzistencn, n Shtete, t forcave t armatosura, veprimi i t cilave duhet t vihet n shrbim t paqes: ata t cilt e ruajn me kt shpirt sigurin dhe lirin e nj Vendi japin nj ndihmes t prnjmendt pr paqen.1054 do person q shrben n forcat e armatosura sht konkretisht i thirrur q t mbroj t mirn, t vrtetn dhe drejtsin n bot; jo t pakt jan ata q n kt kontekst kan flijuar jetn e tyre pr kto vlera dhe pr t mbrojtur jet t pafajshme. Numri n rritje i ushtarakve q veprojn n gjirin e forcave shumkombshe, n rrethin e “misioneve humanitare dhe t paqes”, t nxitura nga Kombet e Bashkuara, sht nj fakt domethns.1055

    503 do antar i forcave t armatosura sht moralisht i detyruar q t’u kundrvihet urdhrave q nxisin kryerjen e krimeve kundr t drejts s popujve dhe t parimeve t tyre universale.1056 Ushtarakt mbesin plotsisht prgjegjs t akteve q kryejn n dhunim t t drejtave t personave dhe t popujve apo t normave t s drejts ndrkombtare humanitare. Akte t tilla nuk mund t justifikohen me motivin e dgjess ndaj urdhrave t eprorve.

    Kundrshtuesit pr arsye t ndrgjegjes, t cilt nuk pranojn n parim kryerjen e shrbimit ushtarak kur ai sht i detyruar, pasi ndrgjegjja e tyre i on t mos pranojn do prdorim t forcs apo t pjesmarrjes n nj konflikt t caktuar, duhet t jen t gatshm q t bjn shrbime t tjera: “Duket… e drejt q ligjet t mendojn me mirkuptim rastin e atij q pr arsye t ndrgjegjes kundrshton t prdor arm, ndrsa pranon nj form tjetr shrbimi ndaj bashksis njerzore”.1057

    c) Detyra pr t mbrojtur t pafajshmit

    504 E drejta e prdorimit t forcs pr qllime mbrojtjeje t ligjshme lidhet me detyrn pr t mbrojtur dhe pr t ndihmuar viktimat e pafajshme q nuk mund ta mbrojn veten nga agresori. N konfliktet e ers moderne, shpesh brenda t njjtit Shtet, dispozitat e t drejtave ndrkombtare humanitare duhet t prmbushen plotsisht. N shum e shum rrethana popullata civile goditet, ndonjher edhe si objektiv luftarak. N disa raste ajo masakrohet brutalisht apo dbohet nga shtpit dhe nga toka e vet me shprngulje t detyruar, nn pretekstin e nj “pastrimi etnik”1058 t papranueshm. N kto rrethana tragjike, sht e nevojshme q ndihmat humanitare t arrijn tek popullatat civile dhe t mos prdoren kurr pr t kushtzuar prfituesit e ktyre t mirave: e mira e personit njerzor duhet t ket prparsin mbi interesat e palve n konflikt.

    505 Parimi i humanizmit, domethn i t qent i njerzishm, i shkruar n ndrgjegjen e do personi dhe populli, bashkmbart detyrimin e mbrojtjes s popullats civile nga efektet e lufts: “Ai minimum i mbrojtjes s dinjitetit t do qenieje njerzore, t garantuar nga e drejta ndrkombtare humanitare, tepr shpesh dhunohet n emr t krkesave ushtarake apo politike, q kurr nuk do t duhej t kishin eprsin mbi vlerat e personit njerzor. Sot ndihet nevoja pr t gjetur nj miratim t ri rreth parimeve humanitare dhe prforcimit t themeleve pr t penguar prsritjen e mizorive dhe t abuzimeve”.1059

    Nj kategori e veant e viktimave t lufts sht ajo e refugjatve, t shtrnguar nga luftimet pr t ikur nga vendet ku jetojn zakonisht, deri n gjetjen e nj strehimi n vende t ndryshme prej atyre ku ata kan lindur. Kisha sht afr tyre, jo vetm me pranin baritore dhe me ndihmn materiale, por edhe me angazhimin pr t mbrojtur dinjitetin e tyre njerzor: Prkujdesi pr refugjatt duhet t shtyhet q t prforcoj dhe t theksoj t drejtat njerzore, t njohura universalisht dhe t krkoj q edhe pr ta t realizohen efektivisht”.1060

    506 Tentativat pr t zhdukur grupe t tra kombtare, etnike, fetare apo gjuhsore jan krime kundr Hyjit e kundr vet njerzimit dhe prgjegjsit e ktyre krimeve duhet t thirren q t prgjigjen prpara drejtsis.1061 Shekulli XX sht shnuar tragjikisht nga disa genocide: prej atyre armene tek ato ukrainase, nga ato kamboxhiane tek ato t zhvilluara n Afrik dhe Ballkan. Mes atyre dallohet holokausti i popullit hebre, Shoah-u: “ditt e Shoah-ut kan shnuar nj nat t vrtet n histori, duke regjistruar krime t padgjuara kundr Hyjit dhe kundr njeriut”.1062

    Bashksia ndrkombtare n trsin e vet ka detyrimin moral q t ndrhyj n dobi t atyre grupeve mbijetesa e t cilve krcnohet apo t cilve u dhunohen n prmasa t mdha t drejtat themelore. Shtetet, si pjes e nj Bashksie ndrkombtare, nuk mund t qndrojn shprfills: prkundrazi, nse t gjitha mjetet e tjera n dispozicion do t shfaqeshin t paefektshme, sht “e ligjshme dhe madje me vend t angazhohemi me nisma konkrete pr t armatosur agresorin”.1063 Parimi i sovranitetit kombtar nuk mund t parashtrohet si motiv pr t penguar ndrhyrjen n mbrojtje t viktimave.1064 Masat q prdoren duhet t zbatohen n respetimin e plot t s drejts ndrkombtare dhe parimit themelor t barazis mes Shteteve.

    Bashksia ndrkombtare sht pajisur edhe me nj Gjykat Penale Ndrkombtare pr ndshkimin e prgjegjsve t akteve veanrisht t rnda: krime genocidi, krime kundr njerzimit, krime kundr lufts, krime agresioni. Magjisteri nuk ka munguar t mbshtes vazhdimisht nisma t tilla.1065

    d) Masa kundr atij q krcnon paqen

    507 Sanksionet, n format e parashikuara nga rendi ndrkombtar bashkkohor, kan pr qllim t korrigjojn sjelljen e qeveris s nj Vendi q dhunon rregullat e bashkjetess ndrkombtare paqsore dhe t rregulluar e t orientuar kah nj qllim apo q v n praktik forma t rnda shtypjeje ndaj popullatave.

    Qllimi i sanksioneve duhet t saktsohet n mnyr t qart dhe masat q merren duhet t verifikohen periodikisht nga organizma kompetent t Bashksis ndrkombtare, pr nj vlersim objektiv t efektshmris dhe t ndikimit t tyre real mbi popullatat civile. Qllimi i vrtet i ktyre masave sht ai i hapjes s rrugs s bisedimeve dhe t dialogut. Sanksionet nuk duhet t zvendsojn kurr nj mjet ndshkimi t drejtprdrejt kundr nj popullate t tr: nuk sht e ligjshme q pr kto sanksione t vuajn popullata t tra dhe sidomos antart e tyre m t prekshm. Sanksionet ekonomike, n veanti, jan nj mjet q duhet t prdoren me shum maturi dhe q duhet t’u nnshtrohen kritereve t rrepta juridike dhe etike.1066 Embargoja50* ekonomike duhet t kufizohet n koh dhe nuk mund t justifikohet kur efektet q prodhojn bien mbi t gjith pa prjashtim.

    e) armatimi

    508 Doktrina shoqrore propozon piksynimin e nj “armatimi t prgjithshm, t ekuilibruar dhe t kontrolluar”.1067 Shtimi i strmadh i armve paraqet nj krcnim t rnd pr qndrueshmrin dhe paqen. Parimi i mjaftueshmris, n fuqi t t cilit nj Shtet mund t zotroj vetm mjetet e nevojshme pr mbrojtjen e vet t ligjshme, duhet t zbatohet si nga Shtetet q blejn arm, ashtu edhe nga ata q i prodhojn dhe furnizojn me arm.1068 do grumbullim i teprt i armve, apo do tregtim i prgjithsuar i tyre, nuk mund t justifikohen moralisht; kto dukuri duhet t vlersohen edhe n dritn e normativs ndrkombtare n lndn e mos-shtimit, t prodhimit, t tregtimit dhe t prdorimit t llojeve t ndryshme t armatimeve. Armt kurr nuk duhet t konsiderohen njlloj me t mirat e tjera t shkmbyeshme n nivel botror apo tregjet e brendshme.1069

    Magjisteri, prve ksaj, ka shprehur nj vlersim moral pr dukurin e friksimit51*: “Grumbullimi i armve shum vetve u duket nj mnyr paradoksale pr t prapsuar nga lufta kundrshtar t mundshm. Kta shohin n kt grumbullim mjetin m t efektshm q ka pr qllim t siguroj paqen mes kombeve. Gara e armatimeve nuk e siguron paqen. Larg nga zhdukja e shkaqeve t lufts, ajo rrezikon t’i rndoj ato”.1070 Politikat e friksimit brthamor, tipike pr periudhn e ashtuquajtur Lufta e Ftoht, duhet t zvendsohen me masa konkrete armatimi, t bazuara n dialogun dhe bisedimet shumpalshe.

    509 Armt e shkatrrimit n mas biologjike, kimike dhe brthamore paraqesin nj krcnim veanrisht t rnd; ata q i zotrojn kan nj prgjegjsi t strmadhe prpara Hyjit dhe krejt njerzimit.1071 Parimi i mos-prhapjes s armve brthamore, s bashku me masat pr armatimin brthamor, ashtu si edhe ndalimi i testeve brthamore, jan objektiva t lidhura shum mes tyre, q duhet t arrihen sa m shpejt nprmjet kontrollesh t efektshme n nivel ndrkombtar.1072 Ndalimi i zhvillimit, i prodhimit, i grumbullimit dhe i prdorimit t armve kimike dhe biologjike, si edhe masat paraprake q diktojn shkatrrimin e tyre, plotsojn kuadrin normativ ndrkombtar pr t ndaluar kto arm t kobshme,1073 prdorimi i t cilave sht riprovuar n mnyr eksplicite nga Magjisteri: “do veprim luftarak q, n mnyr t padallimt, synon shkatrrimin e qyteteve t tra apo t rajoneve t gjera bashk me banort e tyre sht nj krim kundr Hyjit dhe kundr njeriut, q duhet t dnohet me vendosmri dhe pa ngurrim”.1074

    510 armatimi duhet t shtrihet n ndalimin e armve q shkaktojn efekte traumatike t teprta apo q godasin t gjith pa prjashtim, si edhe minat antinjeri, nj lloj armsh t vogla, n mnyr njerzore tinzare, pasi vazhdojn t godasin edhe shum koh pas prfundimit t veprimeve luftarake: Shtetet q i prodhojn, q i tregtojn apo q ende i prdorin, marrin prsipr prgjegjsin e vonimit t rnd t zhdukjes s plot t ktyre mjeteve vdekjeprurse.1075 Bashksia ndrkombtare duhet t vazhdoj q t angazhohet n veprimtarin e minimit, duke nxitur nj bashkveprim t efektshm, prfshir formimin teknik, me Vendet q nuk i kan kto mjete t prshtatshme pr t br bonifikimin shum urgjent t territoreve t tyre dhe q nuk jan n gjendje t’u japin nj asistenc t prshtatshme viktimave t lufts.

    511 Masa t prshtatshme jan t nevojshme q t ndrmerren me kontrollin e prodhimit, t shitjes, t importimit dhe t eksportimit t armve t lehta dhe individuale, q lehtsojn shum shfaqje t dhuns. Shitja dhe trafikimi i ktyre armve prbn nj krcnim serioz pr paqen: ato vrasin m shum dhe prdoren m s shumti n konfliktet jo-ndrkombtare; mundsia e tyre e prdorimit e shton rrezikun e konflikteve t reja dhe intensitetin e atyre n zhvillim e sipr. Qndrimi i Shteteve q zbatojn kontrolle t rrepta n transferimin ndrkombtar t armve t rnda, ndrsa nuk parashikojn kurr, ose vetm n raste t rralla, kufizime pr tregun e armve t lehta dhe individuale, sht nj kontradikt e papranueshme. sht e domosdoshme dhe urgjente q Qeverit t prdorin rregulla t prshtatshme pr t kontrolluar prodhimin, grumbullimin, shitjen dhe trafikimin e ktyre armve,1076 q t kundrshtoj kshtu prhapjen n rritje, n pjesn m t madhe mes grupe lufttarsh q nuk i prkasin forcave ushtarake t nj Shteti.

    512 Prdorimi i fmijve dhe i adoleshentve si ushtar n konfliktet e armatosura me gjith faktin se mosha e tyre shum e njom nuk do t duhej ta lejonte rekrutimin e tyre duhet t denoncohet. Ata jan t detyruar me forc q t luftojn, ose e zgjedhin me nism t tyre pa qen plotsisht t vetdijshm pr rrjedhojat. Bhet fjal pr fmij t privuar jo vetm nga arsimimi, q do t duhej t kishin marr, dhe nga nj fmijri normale, por edhe t strvitur pr t vrar: e gjith kjo prbn nj krim t patolerueshm. Angazhimi i tyre n forcat luftarake t fardo lloji duhet t ndalohet; njkohsisht, duhet t’u jepet gjith ndihma e duhur pr prkujdesjen, edukimin dhe riaftsimin e atyre q prfshihen n luftime.1077

    f) Dnimi i terrorizmit

    513 Terrorizmi sht njra prej formave m brutale t dhuns q sot prfshin Bashksin ndrkombtare: ai mbjell urrejtje, vdekje, dshir pr hakmarrje dhe raprezalje.1078 Nga strategji armiqsore tipike vetm pr disa organizata ekstremiste, q kan pr qllim shkatrrimin e objekteve dhe vrasjen e personave, terrorizmi sht shndrruar n nj rrjet t errt bashkfajsie politike, prdor edhe mjete t sofistikuara teknike, prdor shpesh shfrytzon burime financiare dhe prpunon strategji n shkall t gjer, duke goditur persona krejt t pafajshm, viktima t rastsishme t veprimeve terroristike.1079 Shenj e goditjeve terroristike jan, n prgjithsi, vendet e jets s prditshme dhe jo objektivat ushtarake n kontekstin e nj lufte t shpallur. Terrorizmi vepron dhe godet n errsir, jasht rregullave me t cilat njerzit kan krkuar t disiplinojn, pr shembull nprmjet t drejts ndrkombtare humanitare, konfliktet e tyre: “N shum raste prdorimi i metodave t terrorizmit sht konsideruar si nj sistem i ri lufte”.1080 Nuk duhet t lihen n harres shkaqet q mund ta motivojn kt form t papranueshme rivendikimi. Lufta kundr terrorizmit supozon detyrn morale q t ndihmoj krijimin e kushteve me qllim q ai t mos lind apo t mos zhvillohet.

    514 Terrorizmi duhet t dnohet n mnyrn m absolute. Ai shfaq nj prmim total ndaj jets njerzore dhe asnj motivim s’mund ta justifikoj at, meq njeriu sht gjithmon qllim dhe kurr mjet. Aktet e terrorizmit godasin thellsisht dinjitetin njerzor dhe prbjn nj fyerje ndaj krejt njerzimit: “Pr kt ekziston e drejta q t mbrohemi nga terrorizmi”.1081 Kjo e drejt megjithat nuk mund t ushtrohet n boshllkun e rregullave morale dhe juridike, pasi lufta kundr terroristve bhet duke respektuar t drejtat e njeriut dhe parimet e nj Shteti t s drejts.1082 Identifikimi i fajtorit duhet t provohet si i takon, pasi prgjegjsia penale sht gjithmon personale dhe pra, nuk mund t’u shtrihet feve, Kombeve dhe etnive, t cilave u prkasin terroristt. Bashkpunimi ndrkombtar kundr veprimtaris terroristike “nuk mund t kufizohet vetm n veprimet shtypse dhe ndshkuese. sht thelbsore q, edhe ather kur prdorimi i forcs sht i nevojshm, ky duhet t shoqrohet me nj analiz t guximshme dhe t kthjellt t motiveve q qndrojn nn sulmet terroristike”.1083 sht i nevojshm edhe nj angazhim i posam n planin “politik dhe pedagogjik”1084 pr t zgjidhur, me guxim dhe vendosmri, problemet q, n disa situata dramatike, mund ta ushqejn terrorizmin: “Rekrutimi i terroristve, n fakt, sht m i leht n kontekstet shoqrore n t cilat mbillet urrejtje, t drejtat shkelen dhe situatat e padrejtsis jan toleruar tepr gjat”.1085

    515 sht prdhosje dhe blasfemi vetshpallja terrorist n emr t Hyjit:1086 sepse n kt mnyr nj njeri i till instrumentalizon edhe Hyjin dhe jo vetm njeriun, sepse nj njeri si ai hiqet sikur e zotron krejtsisht t vrtetn e Tij, n vend q t krkoj t jet i zotruar prej vet t vrtets. T prkufizosh “martir” ata q vdesin duke kryer akte terroriste do t thot ta prmbyssh konceptin e martirizimit, q sht dshmia e atij q vritet pr t mos hequr dor prej Hyjit dhe prej dashuris s Tij dhe jo ai q vret n emr t Hyjit.

    Asnj fe nuk mund ta toleroj terrorizmin dhe, aq m pak, ta predikoj at.1087 Fet jan t angazhuara t bashkpunojn pr t hequr shkaqet e terrorizmit dhe pr t nxitur miqsin mes popujve.1088

  4. #64
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I NJMBDHJET

    NXITJA E PAQES

    IV. NDIHMESA E KISHS PR PAQEN



    516 Nxitja e paqes n bot sht pjes integruese e misionit me t cilin Kisha vazhdon veprn shlbuese t Krishtit n tok. Kisha, n fakt, sht, n Krishtin, ”sakrament” domethn shenj dhe nj vegl paqeje n bot dhe pr botn.1089 Nxitja e paqes s vrtet sht nj shprehje e fes s krishter n dashurin q Hyji ushqen pr do qenie njerzore. Nga feja liruese n dashurin e Hyjit rrjedh nj vizion i ri pr botn dhe nj mnyr e re pr t’iu afruar tjetrit, si n qoft ai nj person i vetm apo nj popull i tr: sht nj fe q ndryshon dhe riprtrin jetn, e frymzuar nga paqja q Krishti u ka ln apostujve t Vet (krh. Gjn 14, 27). E shtyr vetm nga kjo fe, Kisha dshiron ta nxis njsin e t krishterve dhe nj bashkpunim t frytshm me besimtart e feve t tjera. Diferencat fetare nuk mund dhe nuk duhet t prbjn nj shkak pr konflikt: krkimi i prbashkt i paqes nga ana e t gjith besimtarve sht nj faktor i fort njsie mes popujve.1090 Kisha fton persona, popuj, Shtete dhe Kombe q t bhen pjesmarrs t shqetsimit t saj pr rivendosjen dhe konsolidimin e paqes duke theksuar, n veanti, funksionin e rndsishm t s drejts ndrkombtare.1091

    517 Kisha mson se nj paqe e vrtet sht e mundshme vetm nga falja dhe pajtimi.1092 Nuk sht e leht t falsh prpara rrjedhojave t lufts dhe t konflikteve, sepse dhuna, sidomos kur t on “deri n humnerat e njerzimit dhe t pikllimit”,1093 l gjithmon n trashgimi nj barr t rnd dhimbjesh, q mund t lehtsohet vetm nga nj reflektim i thelluar, i ndershm dhe i guximshm, q bhet nga palt kundrshtare dhe q duhet t jet i aft pr t’i trajtuar vshtirsit e sotme me nj qndrim t pastruar nga pendimi. Pesha e t kaluars, q nuk mund t harrohet, mund t pranohet vetm n prani t nj falje t ndrsjell t dhn e t marr: bhet fjal pr nj itinerar t gjat dhe t vshtir, por jo t pamundur.1094

    518 Falja e ndrsjell nuk duhet t’i shfuqizoj krkesat e drejtsis as, aq m pak, t pengoj ecjen q t on tek e vrteta: drejtsia dhe e vrteta prfaqsojn, prkundrazi, kushtet paraprake konkrete t pajtimit. Rezultojn t prshtatshme nismat q kan pr qllim krijimin e Organizmave gjyqsore ndrkombtare. Organizma t tilla, duke prfituar nga parimi i juridiksionit universal dhe i mbajtur nga procedura t prshtatshme, q respektojn t drejtat e t pandehurve dhe t viktimave, mund t vrtetojn t vrtetn mbi krimet e kryera gjat konflikteve t armatosura.1095 sht e nevojshme, megjithat, t shkohet prtej prcaktimit t sjelljeve kriminale, qoft t atyre q bashkmbartin nj veprim aktiv, qoft t atyre q bashkmbartin moskryerjen e nj veprimi q duhej br dhe prtej vendimeve n lidhje me procedurat e dmshprblimit, pr t arritur vendosjen e marrdhnieve t mirpritjes s ndrsjell mes popujve t ndar, me vuln e pajtimit.1096 sht e nevojshme, gjithashtu, t nxitet respektimi i t drejts s paqes: kjo e drejt “favorizon krijimin e nj shoqrie brenda s cils vendi i marrdhnieve t forcs zvendsohet nga marrdhniet e bashkpunimit, duke pasur parasysh t mirn e prbashkt”.1097

    519 Kisha lufton pr paqen me lutje. Lutja hap zemrn jo vetm pr nj marrdhnie t thell me Hyjin, por edhe n takimin me t afrmin nn shenjn e respektit, t besimit, t mirkuptimit, t vlersimit dhe t dashuris.1098 Lutja prhap guxim dhe mbshtet t gjith “miqt e vrtet t paqes”,1099 t cilt krkojn ta nxisin at n rrethana t ndryshme n t cilat jetojn. Lutja liturgjike sht “kulmi drejt t cils priret veprimi i Kishs dhe njherazi edhe burimi prej s cils rrjedh krejt forca e saj”;1100 n veanti kremtimi eukaristik, “burim dhe kulm i krejt jets s krishter”,1101 sht burimi i pashtershm i do angazhimi autentik t krishter pr paqen.1102

    520 Ditt Botrore t Paqes jan kremtime me intensitet t veant pr lutjen e krkimit t paqes dhe pr angazhimin e ndrtimit t nj bote paqeje.

    Papa Pali VI i themeloi kto dit me qllim q “t’ua kushtonte mendimeve dhe qllimeve t paqes nj kremtim t veant ditn e par t vitit shoqror”.1103 Mesazhet papnore pr kt rast t prvitshm prbjn nj burim t pasur prditsimi dhe zhvillimi t doktrins shoqrore dhe tregojn veprimin e vazhdueshm baritor t Kishs n dobi t paqes: “Paqja rrnjoset vetm nprmjet paqes, asaj paqeje q s’sht e shkputur nga detyrat e drejtsis, por q ushqehet nga flijimi vetjak, zemrbutsia, mshira, dashuria”.1104

  5. #65
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PRMBLEDHJE E DOKTRINS SHOQRORE E KISHS



    PJESA E TRET

    "Pr Kishn mesazhi shoqror i Ungjillit

    nuk duhet t konsiderohet si nj teori,

    por para s gjithash si nj themel

    dhe nj motivim pr veprim".

    (Centesimus annus, 57)


    KAPITULLI I DYMBDHJET



    DOKTRINA SHOQRORE DHE VEPRIMI KISHTAR





    I. VEPRIMI BARITOR N RRETHIN SHOQROR



    a) Doktrina shoqrore dhe inkulturimi52* i fes

    521 E vetdijshme pr forcn riprtritse t krishterimit edhe prball kulturave e realiteteve shoqrore,1105 Kisha jep ndihmesn e msimit t vet pr ndrtimin e bashksis s njerzve, duke treguar domethnien shoqrore t Ungjillit.1106 N fund t Tetqinds, Magjisteri i Kishs i trajtoi n mnyr organike shtjet e rnda shoqrore t ksaj epoke, duke vendosur “nj paradigm t prhershme pr Kishn. Kjo e fundit, n fakt, ka pr t thn fjaln e vet prpara disa situatave t caktuara njerzore, individuale dhe bashksiore, kombtare dhe ndrkombtare, pr t cilat formulon nj doktrin t vrtet, nj corpus, q i mundson t analizoj realitetet shoqrore, t shprehet pr to dhe t tregoj orientime pr zgjidhjen e drejt t problemeve q rrjedhin prej ktyre situatave”.1107 Ndrhyrja e Papa Leonit XIII mbi realitetin shoqroro-politik t kohs s vet me enciklikn “Rerum novarum” i dha Kishs gati nj “statut qytetarie” pr realitetet e ndryshueshme t jets publike dhe kjo do t rrnjosej edhe m shum n vijim.1108

    522 Kisha, me doktrinn e vet shoqrore, ofron sidomos nj vizion trsor dhe nj kuptim t plot t njeriut, n prmasn e vet vetjake dhe shoqrore. Antropologjia e krishter, duke zbuluar dinjitetin e padhunueshm t do personi, i fut realitetet e puns, t ekonomis, t politiks n nj perspektiv origjinale, q ndrion vlerat autentike njerzore dhe q frymzon e mban angazhimin e dshmis s krishter n rrethet e jets personale, kulturore dhe shoqrore. Fal “fryteve t para t Shpirtit Shenjt” (Rom 8, 23), i krishteri bhet i aft pr t prmbushur ligjin e ri t dashuris (krh. Rom 8, 1-11). Nga ky Shpirt Shenjt, q sht “pengu i trashgimit ton” (Ef 1, 14), krejt njeriu riprtrihet s brendshmi, deri n “shprblimin e trupit ton” (Rom 8, 23).1109 N kt kuptim, doktrina shoqrore v n dukje se si themeli i moralitetit t do t vepruari shoqror qndron n zhvillimin njerzor t personit dhe prcakton normn e veprimit shoqror n prkim me t mirn e vrtet t njerzimit dhe n angazhimin e orientuar pr t krijuar kushte q i mundsojn do njeriu t vr n jet thirrjen e vet trsore.

    523 Antropologjia e krishter gjallron dhe mbshtet veprn baritore t inkulturimit t fes, t orientuar q t’i riprtrij nga brenda, me forcn e Ungjillit, kriteret e gjykimit, vlerat e prcaktuara, vijat e mendimit dhe modelet e jets s njeriut bashkkohor: “me inkulturim Kisha bhet shenj m e kuptueshme e asaj q sht dhe vegl m e prshtatshme e misionit”.1110 Bota bashkkohore sht e shnuar nga nj fraktur mes Ungjillit dhe kulturs; nj vizion i shekullarizuar i shptimit priret ta ul edhe krishterimin n nj nivel “dijesh thjesht njerzore, gati n nj shkenc t t jetuarit mir”.1111 Kisha sht e vetdijshme se duhet t bj “nj hap t madh prpara n ungjillzimin e saj, duhet t hyj n nj etap t re historike t dinamizmit t saj misionar”.1112 N kt perspektiv baritore vendoset msimi shoqror: ”Ungjillzimi i ri”, pr t cilin bota moderne ka nevoj t ngutshme… duhet t numroj mes prbrsve t vet thelbsor kumtimin e doktrins shoqrore t Kishs.1113) Doktrina shoqrore dhe inkulturimi52* i fes

    521 E vetdijshme pr forcn riprtritse t krishterimit edhe prball kulturave e realiteteve shoqrore,1105 Kisha jep ndihmesn e msimit t vet pr ndrtimin e bashksis s njerzve, duke treguar domethnien shoqrore t Ungjillit.1106 N fund t Tetqinds, Magjisteri i Kishs i trajtoi n mnyr organike shtjet e rnda shoqrore t ksaj epoke, duke vendosur “nj paradigm t prhershme pr Kishn. Kjo e fundit, n fakt, ka pr t thn fjaln e vet prpara disa situatave t caktuara njerzore, individuale dhe bashksiore, kombtare dhe ndrkombtare, pr t cilat formulon nj doktrin t vrtet, nj corpus, q i mundson t analizoj realitetet shoqrore, t shprehet pr to dhe t tregoj orientime pr zgjidhjen e drejt t problemeve q rrjedhin prej ktyre situatave”.1107 Ndrhyrja e Papa Leonit XIII mbi realitetin shoqroro-politik t kohs s vet me enciklikn “Rerum novarum” i dha Kishs gati nj “statut qytetarie” pr realitetet e ndryshueshme t jets publike dhe kjo do t rrnjosej edhe m shum n vijim.1108

    522 Kisha, me doktrinn e vet shoqrore, ofron sidomos nj vizion trsor dhe nj kuptim t plot t njeriut, n prmasn e vet vetjake dhe shoqrore. Antropologjia e krishter, duke zbuluar dinjitetin e padhunueshm t do personi, i fut realitetet e puns, t ekonomis, t politiks n nj perspektiv origjinale, q ndrion vlerat autentike njerzore dhe q frymzon e mban angazhimin e dshmis s krishter n rrethet e jets personale, kulturore dhe shoqrore. Fal “fryteve t para t Shpirtit Shenjt” (Rom 8, 23), i krishteri bhet i aft pr t prmbushur ligjin e ri t dashuris (krh. Rom 8, 1-11). Nga ky Shpirt Shenjt, q sht “pengu i trashgimit ton” (Ef 1, 14), krejt njeriu riprtrihet s brendshmi, deri n “shprblimin e trupit ton” (Rom 8, 23).1109 N kt kuptim, doktrina shoqrore v n dukje se si themeli i moralitetit t do t vepruari shoqror qndron n zhvillimin njerzor t personit dhe prcakton normn e veprimit shoqror n prkim me t mirn e vrtet t njerzimit dhe n angazhimin e orientuar pr t krijuar kushte q i mundsojn do njeriu t vr n jet thirrjen e vet trsore.

    523 Antropologjia e krishter gjallron dhe mbshtet veprn baritore t inkulturimit t fes, t orientuar q t’i riprtrij nga brenda, me forcn e Ungjillit, kriteret e gjykimit, vlerat e prcaktuara, vijat e mendimit dhe modelet e jets s njeriut bashkkohor: “me inkulturim Kisha bhet shenj m e kuptueshme e asaj q sht dhe vegl m e prshtatshme e misionit”.1110 Bota bashkkohore sht e shnuar nga nj fraktur mes Ungjillit dhe kulturs; nj vizion i shekullarizuar i shptimit priret ta ul edhe krishterimin n nj nivel “dijesh thjesht njerzore, gati n nj shkenc t t jetuarit mir”.1111 Kisha sht e vetdijshme se duhet t bj “nj hap t madh prpara n ungjillzimin e saj, duhet t hyj n nj etap t re historike t dinamizmit t saj misionar”.1112 N kt perspektiv baritore vendoset msimi shoqror: ”Ungjillzimi i ri”, pr t cilin bota moderne ka nevoj t ngutshme… duhet t numroj mes prbrsve t vet thelbsor kumtimin e doktrins shoqrore t Kishs.1113
    Ndryshuar pr her t fundit nga ninoenina : 31-01-2021 m 13:06

  6. #66
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I DYMBDHJET




    DOKTRINA SHOQRORE DHE VEPRIMI KISHTAR



    b) Doktrina shoqrore dhe baritorja shoqrore


    524 Referimi thelbsor q i bhet doktrins shoqrore vendos pr natyrn, hedhjen e bazave, nyjzimin dhe zhvillimet e baritores shoqrore. Ajo sht shprehje e mbarshtimit t ungjillzimit shoqror, t orientuar pr t ndriuar, pr t stimuluar dhe pr t asistuar nxitjen trsore t njeriut nprmjet veprimtaris praktike t lirimit t krishter, n perspektivn e vet toksore dhe transhendente. Kisha jeton dhe vepron n histori, duke ndrvepruar me shoqrin dhe kulturn e kohs s vet, pr ta prmbushur misionin e vet q t’u komunikoj t gjith njerzve risin e kumtimit t krishter, n konkretsin e vshtirsive t tyre, t luftrave dhe t sfidave, kshtu q feja i ndrion pr t’i kuptuar ato n t vrtetn se “hapja ndaj dashuris s Krishtit sht lirimi i vrtet”.1114 Baritorja shoqrore sht shprehja e gjall dhe konkrete e nj Kishe plotsisht t vetdijshme pr misionin e saj ungjillzues t realiteteve shoqrore, ekonomike, kulturore dhe politike t bots.

    525 Mesazhi shoqror i Ungjillit duhet ta orientoj Kishn q t zhvilloj nj detyr t dyfisht: t’i ndihmoj njerzit q t zbulojn t vrtetn dhe t zgjedhin udhn pr ta ndjekur at; t nxis angazhimin e t krishterve q ta dshmojn, me zell shrbimi, Ungjillin n fushn shoqrore: “Sot m shum se kurr fjala e Hyjit nuk mund t kumtohet dhe t dgjohet nse ajo nuk shoqrohet me dshmin e fuqis s Shpirtit Shenjt q vepron n t vepruarin e t krishterve t vn n shrbim t vllezrve, tamam mbi ato pika ku sht n loj ekzistenca dhe e ardhmja e tyre”.1115 Nevoja e nj ungjillzimi t ri bn q Kisha t kuptoj “se mesazhi i saj shoqror do t gjej besueshmri n dshmin e veprave, m par se n koherencn dhe logjikn e saj t brendshme”.1116

    526 Doktrina shoqrore dikton kriteret themelore t veprimit baritor n fushn shoqrore: kumtimi i Ungjillit; ballafaqimi i mesazhit ungjillor me realitetet shoqrore; projektimi i veprimeve q kan pr qllim riprtritjen e ktyre realiteteve, duke i br n prputhje me krkesat e moralit t krishter. Nj ungjillzim i ri i shoqrores krkon para s gjithash kumtimin e Ungjillit: Hyji n Jezu Krishtin shpton do njeri dhe krejt njeriun. Ky kumtim ia zbulon njeriun vetvetes dhe duhet t bhet parim pr interpretimin e realiteteve shoqrore. N kumtimin e Ungjillit, prmasa shoqrore sht thelbsore dhe e pashmangshme, megjithse nuk sht e vetmja. Ajo duhet t tregoj begatin e pashtershme t shptimit t krishter, edhe nse nj realizim i prsosur dhe prfundimtar i realiteteve shoqrore sipas Ungjillit nuk mund t sendrtohet n histori: asnj rezultat, edhe ai m i arriri, nuk mund t’u ik caqeve t liris njerzore dhe tensioneve eskatologjike t do realiteti t krijuar.1117

    527 Veprimi baritor i Kishs n rrethin shoqror duhet t dshmoj para s gjithash t vrtetn mbi njeriun. Antropologjia e krishter mundson nj shoshitje t problemeve shoqrore, pr t cilat nuk mund t gjendet nj zgjidhje e mir nse nuk mbrohet karakteri trashendent i personit njerzor, plotsisht t zbuluar n fe.1118 Veprimi shoqror i t krishterve duhet t frymzohet nga parimi themelor i qendrsis s njeriut.1119 Nga krkesa pr t nxitur identitetin trsor t njeriut buron propozimi i atyre vlerave t mdha q t rregullojn drejt dhe mir nj bashkjetes t renditur dhe t begat: e vrteta, drejtsia, dashuria, liria.1120 Baritorja shoqrore prpiqet me qllim q riprtritja e jets publike t jet e lidhur me nj respektim t njmendt t ktyre vlerave. N kt mnyr, Kisha, nprmjet dshmis s vet shumformshe ungjillore, synon t nxis vetdijen e t mirs s t gjithve dhe t secilit si burim i pashtershm pr zhvillimin e krejt jets shoqrore.

  7. #67
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I DYMBDHJET


    DOKTRINA SHOQRORE DHE VEPRIMI KISHTAR



    c) Doktrina shoqrore dhe formimi.

    528 Doktrina shoqrore sht nj pik referimi e domosdoshme pr nj formim t plot t krishter. Kmbngulja e Magjisterit n propozimin e ksaj doktrine si burim frymzues pr apostullimin dhe veprimin shoqror lind nga bindja se ajo prbn nj burim t jashtzakonshm formativ: “sidomos pr besimtart laik t angazhuar n mnyra t ndryshme n fushn shoqrore dhe politike, sht krejtsisht e domosdoshme nj njohje m e sakt e doktrins shoqrore t Kishs”.1121 Kjo pasuri doktrinore nuk msohet dhe nuk njihet n mnyr t prshtatshme: edhe pr kt arsye ajo nuk kthehet ashtu si duhet n sjellje konkrete.

    529 Vlera formative e doktrins shoqrore njihet dhe pranohet m mir n veprimtarin katekistike.1122 Katekeza sht msimi organik dhe sistematik i doktrins s krishter, q bhet me qllim q t’i fus t krishtert n plotsin e jets ungjillore.1123 Qllimi i fundit i katekezs “sht q t vr dik jo vetm n kontrakt, por n bashksi, n intimitet me Jezu Krishtin”,1124 n kt mnyr mund ta njoh dhe ta pranoj veprimin e Shpirtit Shenjt, nga i cili vjen dhurata e jets s re n Krishtin.1125 N kt perspektiv baz, n shrbimin e saj t edukimit n fe, katekeza nuk duhet t lr jasht, por “t sqaroj, ashtu si duhet … disa realitete, si sht veprimi i njeriut pr lirimin e tij trsor, krkimin e nj shoqrie m solidare dhe vllazrore, luftrat pr drejtsi dhe ndrtimin e paqes”.1126 Pr kt qllim sht e nevojshme q t paraprgatitet nj paraqitje trsore e Magjisterit shoqror, n historin e tij, n prmbajtjet e tij dhe n metodologjin e tij. Nj lexim i drejtprdrejt i enciklikave shoqrore, i br n kontekstin kishtar, pasuron marrjen dhe vnien e tyre n jet, fal ndihmess s kompetencave dhe profesionalizmave t ndryshme t pranishme n bashksi.

    530 Sidomos n kontekstin e katekezs, sht e rndsishme q msimi i doktrins shoqrore t orientohet pr t motivuar veprime pr ungjillzimin dhe njerzorizimin e realiteteve toksore. Me kt doktrin, n fakt, Kisha shpreh nj dije teoriko-praktike q mbshtet angazhimin e shndrrimit t jets shoqrore, pr ta br gjithnj e m n prputhje me planin hyjnor. Katekeza shoqrore synon formimin e njerzve q, duke respektuar rendin moral, ta duan lirin e vrtet, njerz q “me kriter personal t’i gjykojn gjrat n dritn e t vrtets, t’i kryejn veprimtarit e tyre me ndjenj prgjegjsie dhe t prpiqen t ndjekin gjithka sht e vrtet dhe e drejt, duke bashkpunuar me gjith qejf me t tjert”.1127 Fiton nj vler t jashtzakonshme formative dshmia e ofruar nga krishterimi i jetuar: “sht jeta e shenjtris, q rishklqen n shum gjymtyr t Popullit t Hyjit, t prvuajtura dhe shpesh t fshehura pr syt e njerzve, q prbn udhn m t thjesht dhe trheqse n t ciln mund t prceptohet menjher bukuria e t vrtets, forca liruese e dashuris s Hyjit, vlera e besnikris s pakushtzuar ndaj t gjitha krkesave t ligjit t Zotit, edhe n rrethanat m t vshtira”.1128

    531 Doktrina shoqrore duhet t vihet n baz t nj vepre t dendur dhe t vazhdueshme formimi, sidomos t asaj q u drejtohet t krishterve laik. Ky formim duhet t mbaj parasysh angazhimin e tyre n jetn civile: “u takon atyre, nprmjet nisms s tyre t lir dhe pa pritur n mnyr pasive urdhra apo direktiva, q ta deprtojn me shpirt t krishter mendsin dhe zakonet, ligjet dhe strukturat e bashksive t tyre t jets”.1129 Niveli i par i veprs formative drejtuar t krishterve laik duhet t’i bj t aft q t’u bjn ball n mnyr t efektshme detyrave t prditshme n rrethin kulturor, shoqror, ekonomik dhe politik, duke zhvilluar n ta ndjenjn e detyrs s praktikuar n shrbim t s mirs s prbashkt.1130 Nj nivel i dyt ka t bj me formimin e ndrgjegjes politike pr t’i prgatitur t krishtert laik n ushtrimin e pushtetit politik: “Ata q jan apo q mund t bhen t prshtatshm pr karriern politike, t vshtir por njkohsisht shum t fisshme, duhet t prgatiten dhe t krkojn ta ndjekin at pa u kujdesur pr interesat vetjake dhe dobit materiale”.1131

    532 Institucionet edukative katolike mund dhe duhet t zhvillojn nj shrbim t mueshm formativ, duke u angazhuar me zell t veant pr inkulturimin e mesazhit t krishter, apo pr takimin e frytshm mes Ungjillit dhe dijeve t ndryshme. Doktrina shoqrore sht mjet i nevojshm pr nj edukim t efektshm t krishter pr dashuri, drejtsi, paqe, si edhe pr t pjekur vetdijen e detyrave morale n rrethin e kompetencave t ndryshme kulturore dhe profesionale.

    Nj shembull i rndsishm institucioni formativ paraqitet nga “Javt Shoqrore” t katolikve q Magjisteri gjithmon ka nxitur. Ato prbjn nj vend cilsor pr shprehjen dhe rritjen e besimtarve laik, t aft pr t nxitur, n nj nivel tjetr, ndihmesn e tyre specifike pr riprtritjen e rendit toksor. Nisma, e eksperimentuar prej shum vitesh n Vende t ndryshme, sht nj punishte e vrtet kulturore n t ciln komunikohen dhe ballafaqohen reflektime dhe prvoja, studiohen problemet q dalin dhe dallohen orientimet e reja vepruese.

    533 Jo m pak i rndsishm duhet t jet angazhimi pr ta prdorur doktrinn shoqrore pr formimin e presbitrve dhe t kandidatve pr meshtari, t cilt, n horizontin e prgatitjes mbarshtimore, duhet t pjekin nj njohje cilsore t msimit dhe t veprimit baritor t Kishs n rrethin shoqror dhe me nj interes t ndier ndaj shtjeve shoqrore t kohs s tyre. Dokumenti i Kongregats pr Edukimin Katolik, “Orientime pr studimin dhe msimin e doktrins shoqrore t Kishs n formimin meshtarak”,1132 ofron udhzime t qarta dhe dispozita pr nj hedhje korrekte dhe t prshtatshme t bazave t studimeve.

  8. #68
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I DYMBDHJET


    DOKTRINA SHOQRORE DHE VEPRIMI KISHTAR





    d) Nxitja e dialogut

    534 Doktrina shoqrore sht nj mjet i efektshm dialogu mes bashksive t krishtera dhe bashksis civile e politike, nj mjet i prshtatshm pr t nxitur dhe pr t frymzuar qndrime korrekte dhe t frytshme bashkpunimi, sipas modaliteteve q u prshtaten rrethanave. Angazhimi i autoriteteve civile dhe politike, t thirrura pr t’i shrbyer thirrjes personale dhe shoqrore t njeriut, sipas kompetencs s saj dhe me mjetet e veta, mund t gjej n doktrinn shoqrore t Kishs nj mbshtetje t rndsishme dhe nj burim t pasur frymzimi.

    535 Doktrina shoqrore sht nj terren i begat pr kultivimin e dialogut dhe t bashkpunimit n fushn ekumenike, q realizohet n rrethe t ndryshme, tashm n shkall t gjer: n mbrojtjen e dinjitetit t personave njerzor; n nxitjen e paqes; n luftn konkrete dhe t efektshme kundr mjerimeve t kohs son, si uria dhe varfria, analfabetizmi, mosshprndarja e drejt e t mirave dhe mungesa e banesave. Ky bashkveprim shumformsh shton vetdijen e vllazris n Krishtin dhe lehtson ecjen ekumenike.

    536 N traditn e prbashkt t Beslidhjes s Vjetr, Kisha Katolike e di se mund t dialogoj me vllezrit hebrenj edhe nprmjet doktrins s saj shoqrore, pr t ndrtuar s bashku nj t ardhme drejtsie dhe paqeje pr t gjith njerzit, bij t t vetmit Hyj. Pasuria e prbashkt shpirtrore favorizon njohjen e shoqishoqme dhe vlersimin e ndrsjell,1133 bazn mbi t ciln mund t rritet marrveshja pr kaprcimin e do diskriminimi dhe pr mbrojtjen e dinjitetit njerzor.

    537 Doktrina shoqrore karakterizohet edhe pr nj apel t vazhdueshm pr dialog mes t gjith besimtarve t feve t bots, me qllim q t din t bashkndajn krkimin e formave m t prshtatshme t bashkpunimit: fet kan nj rol t rndsishm pr arritjen e paqes, e cila varet nga angazhimi i prbashkt pr zhvillimin trsor t njeriut.1134 N shpirtin e Takimeve t lutjes q jan mbajtur n Asizi,1135 Kisha vazhdon t’i ftoj besimtart e feve t tjera pr dialog dhe pr t favorizuar, n do vend, nj dshmi t efektshme t vlerave t prbashkta pr mbar familjen njerzore.
    Ndryshuar pr her t fundit nga ninoenina : 02-02-2021 m 12:14

  9. #69
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I DYMBDHJET


    DOKTRINA SHOQRORE DHE VEPRIMI KISHTAR



    e) Subjektet e baritores shoqrore



    538 Kisha, n prmbushjen e misionit t vet, e angazhon mbar popullin e Hyjit. N nyjzimet e ndryshme dhe n seciln prej gjymtyrve t saj, sipas dhuratave dhe formave t ushtrimit, tipike pr do thirrje, populli i Hyjit duhet t’i prgjigjet detyrs pr t kumtuar dhe pr t dshmuar Ungjillin (krh. 1 Kor 9, 16), me vetdijen se “misioni i prket t gjith t krishterve”.1136

    Edhe vepra baritore n rrethin shoqror sht pr t gjith t krishtert, t thirrur pr t’u br subjekte aktive n dshmimin e doktrins shoqrore dhe pr t’u futur plotsisht n traditn e konsoliduar t “zellshmris s begat t mijra e mijra njerzve, q, t stimuluar nga Magjisteri shoqror, jan prpjekur t frymzohen prej tyre pr angazhimin e tyre n bot”.1137 T krishtert e sotm, duke vepruar n mnyr individuale, duhet t din t paraqiten si “nj lvizje e madhe pr mbrojtjen e personit njerzor dhe pr ruajtjen e dinjitetit t tij”.1138

    539 N Kishn e veant, prgjegjsi i par i angazhimit baritor t ungjillzimit t shoqrores sht Ipeshkvi, i ndihmuar nga meshtart, nga rregulltart dhe rregulltaret, nga besimtart laik. Me nj referim t veant ndaj realiteteve lokale, Ipeshkvi ka prgjegjsin q ta nxis msimin dhe prhapjen e doktrins shoqrore, pr t ciln ai kujdeset nprmjet institucioneve t prshtatshme.

    Veprimi baritor i Ipeshkvit duhet t gjej zbatim n mbarshtimin e presbitrve q marrin pjes n misionin e tij t msimit, t shenjtrimit dhe t drejtimit t bashksis s krishter. Me programimin e itinerareve t prshtatshme formative, presbiteri duhet ta bj t njohur doktrinn shoqrore dhe t nxit tek gjymtyrt e bashksis s vet vetdijen e t drejts dhe t detyrs s t qent subjekte vepruese t ksaj doktrine. Nprmjet kremtimeve sakramentale, n veanti t Eukaristis dhe t Pajtimit, meshtari ndihmon q angazhimi shoqror t jetohet si fryt i Misterit shptimtar. Ai duhet t gjallroj veprimin baritor n rrethin shoqror, duke u kujdesur me nj prkujdesje t veant pr formimin dhe shoqrimin shpirtror t besimtarve t angazhuar n jetn shoqrore dhe politike. Presbiteri q kryen shrbimin baritor n agregime t ndryshme kishtare, sidomos n ato t apostullimit shoqror, ka pr detyr q ta favorizoj rritjen me msimin e nevojshm t doktrins shoqrore.

    540 Veprimi baritor n rrethin shoqror ndihmohet edhe nga vepra e personave t kushtuar, n prputhje me karizmn e tyre; dshmit e tyre ndriuese, veanrisht n kushtet e nj varfrie t madhe, prbjn pr t gjith nj thirrje pr vlerat e shenjtris dhe t shrbimit bujar t t afrmit.

    Dhurimi total i vetvetes q bjn rregulltart i ofrohet reflektimit t prbashkt edhe si nj shenj emblematike dhe profetike e doktrins shoqrore: duke u vn totalisht n shrbim t misterit t dashuris s Krishtit ndaj njeriut dhe ndaj bots, rregulltart hershojn dhe tregojn me jetn e tyre disa tipare t njerzimit t ri q doktrina shoqrore dshiron t favorizoj. Personat e kushtuar n dlirsi, varfri dhe dgjes vihen n shrbim t dashuris baritore sidomos me lutje, gjat s cils sodisin projektin e Hyjit pr botn, i luten Zotit me qllim q zemra e do njeriu t mirpres n vetvete dhuratn e njerzimit t ri, mim i flijimit t Krishtit.

  10. #70
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    II. DOKTRINA SHOQRORE DHE ANGAZHIMI I BESIMTARVE LAIK


    a) Besimtari laik


    541 Bashkprcaktimi thelbsor i besimtarve laik q veprojn n vreshtin e Zotit (krh. Mt 20, 1-16), sht natyra shekullare e ndjekjes s tyre t Krishtit, q realizohet pikrisht n bot: “sht tamam e laikve q ta krkojn mbretrin e Hyjit duke i trajtuar dhe duke i orientuar n mnyr t renditur drejt nj qllimi gjrat toksore n prputhje me Hyjin”.1139 Me Pagzim laikt jan futur n Krishtin, jan br pjesmarrs t jets s Tij dhe t misionit t Tij n prputhje me identitetin e tyre t veant: “Me emrin laik kuptohen… t gjith besimtart me prjashtim t gjymtyrve t Urdhrit t Shenjt dhe t gjendjes rregulltare t njohur dhe t pranuar nga Kisha, domethn besimtart q, meq jan t trupzuar n Krishtin nprmjet sakramentit t Pagzimit, jan br Popull i Hyjit dhe sipas mnyrs s tyre jan br pjesmarrs t dinjitetit meshtarak, profetik dhe mbretror t Krishtit, pr sa u prket atyre prmbushin misionin e mbar popullit t krishter n Kish dhe n bot”.1140

    542 Identiteti i besimtarit laik lind dhe ushqehet nga sakramentet: Pagzimi, Krezmimi dhe Eukaristia. Pagzimi na bn n prputhje me Krishtin, Birin e Atit, t parlindurin e do krijese, t drguar si Msues dhe Shlbues t t gjith njerzve. Krezmimi apo Prforcimi na bn n shmblltyr t Krishtit, t drguar pr t gjallruar krijimin dhe do qenie me derdhjen e Shpirtit t Vet. Eukaristia e bn besimtarin pjesmarrs s t vetmit dhe t t prsosurit flijim q Krishti i ka ofruar Atit, n mishin e Vet, pr shptimin e Bots.

    Besimtari laik sht nxns i Krishtit duke u nisur nga sakramentet dhe me fuqi t tyre, domethn pr hir t t gjith asaj q Hyji ka vepruar n t duke i ngulitur vet shmblltyrn e Birit t Vet, Jezu Krishtit. Nga kjo dhurat hyjnore hiri, dhe jo nga lidhje njerzore, lind treshja “munus” (dhurat dhe detyr), q e cilson laikun si profet, meshtar dhe mbret, sipas natyrs t tij shekullare.

    543 sht detyr pikrisht e besimtarit laik q ta kumtoj Ungjillin me nj dshmi shembullore jete, t rrnjzuar n Krishtin dhe t jetuar n realitetet toksore: familja, angazhimi profesional n rrethin e puns, t kulturs, t shkencs dhe t krkimit; ushtrimi i prgjegjsive shoqrore, ekonomike, politike. T gjitha realitetet shekullare, vetjake dhe shoqrore, mjedise dhe gjendje historike, strukturore dhe institucione, jan tamam vendi i duhur i t jetuarit dhe i t vepruarit t t krishterve laik. Kto realitete jan marrse t dashuris s Hyjit, angazhimi i besimtarve laik duhet t’i prgjigjet ktij vizioni dhe t cilsohet si shprehje e dashuris ungjillore: “t qent dhe t vepruarit n bot sht pr besimtart laik nj realitet jo vetm antropologjik dhe sociologjik, por edhe dhe specifikisht nj realitet teologjik e kishtar”.1141

    544 Dshmia e besimtarit laik lind nga nj dhurat hiri, t njohur dhe t pranuar, t kultivuar dhe t pjekur.1142 Ky sht motivimi q e bn domethns angazhimin e tij n bot dhe e v n antipodet e mistiks s veprimit, tipike e humanizmit ateist, t privuar nga themeli i fundit dhe t kufizuar n perspektiva thjesht toksore. Horizonti eskatologjik sht elsi q mundson kuptimin n mnyr korrekte t realiteteve njerzore: n perspektivn e t mirave prfundimtare, besimtari laik sht n gjendje q me autenticitet t hedh bazat e veprimtaris s vet toksore. Niveli i jetess dhe prodhimtaria m e madhe ekonomike nuk jan treguesit e vetm t vlefshm pr t matur realizimin e plot t njeriut n kt jet dhe vlejn edhe m pak nse i referohen asaj t ardhmes: “Njeriu nuk sht i kufizuar vetm n rendin toksor por, duke jetuar n historin njerzore, t ruaj n mnyr trsore thirrjen e vet t amshuar”.1143

  11. #71
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    II. DOKTRINA SHOQRORE DHE ANGAZHIMI I BESIMTARVE LAIK


    b) Prshpirtria e besimtarit laik

    545 Besimtart laik jan t thirrur q t kultivojn nj prshpirtri autentike laikale, q ti rilind si burra dhe gra t rinj, t zhytur n misterin e Hyjit dhe t futur n shoqri, t shenjt dhe shenjtrues. Nj prshpirtri e till e ndrton botn sipas Shpirtit t Jezusit: e bn njeriun t aft q t shikoj prtej historis, pa u larguar prej saj; t kultivoj nj dashuri plot pasion pr Hyjin, pa e larguar shikimin prej vllezrve, t cilt madje arrin ti shoh si i sheh Zoti dhe ti doj si i do Ai. sht nj prshpirtri q i shmanget si spiritualizmit intimist53*, ashtu edhe aktivizmit shoqror dhe di t shprehet n nj prmbledhje jetsore q i jep njsi, domethnie dhe shpres ekzistencs, pr arsye t shumta e t ndryshme kontradiktore dhe t fragmentuara. T gjallruar nga kjo prshpirtri, besimtart laik mund ta japin ndihmesn e tyre, si nj tharm pr shenjtrimin e bots gati nga prbrenda, duke prmbushur detyrat q i prkasin atyre t drejtuar nga shpirti ungjillor, dhe kshtu tia paraqesin Krishtin t tjerve para s gjithash me dshmin e jets s tyre.1144

    546 Besimtart laik duhet ta prforcojn jetn e tyre shpirtrore dhe morale, duke pjekur kompetencat e krkuara pr zhvillimin e detyrave t tyre shoqrore. Thellimi i motivimeve t brendshme dhe marrja e stilit t prshtatshm pr angazhimin n fushn shoqrore dhe politike jan fryti i nj itinerari dinamik dhe t prhershm formimi, t orientuar para s gjithash pr t arritur nj harmoni mes jets, n grshetueshmrin e saj, dhe fes. N prvojn e besimtarit, n fakt, nuk mund t ket dy rrug paralele: nga njra an rruga e ashtuquajtur shpirtrore, me vlerat dhe krkesat e saj; dhe nga ana tjetr, rruga e ashtuquajtur shekullare, apo jeta e familjes, e puns, e marrdhnieve shoqrore, e angazhimit politik dhe e kulturs.1145

    Prmbledhja mes fes dhe jets krkon nj ecje t etapzuar me urti nga elementet cilsues t itinerarit t krishter: referimi ndaj Fjals s Hyjit; kremtimi liturgjik i Misterit t krishter; lutja vetjake; prvoja kishtare autentike, e pasuruar nga shrbimi i veant formativ i udhheqsve t urt shpirtror; ushtrimi i virtyteve shoqrore dhe angazhimi ngulmues pr nj formim kulturor e profesional.

    c) T vepruarit me maturi

    547 Besimtari laik duhet t veproj sipas krkesave t diktuara nga maturia: ky sht virtyti q zotron pr t shoshitur n do rrethan t mirn e vrtet dhe pr t zgjedhur mjetet e prshtatshme q ta bj at. Fal ktij virtyti parimet morale zbatohen n mnyr korrekte pr do rast t veant. Maturia nyjzohet n tre momente: sqaron situatn dhe e vlerson at, frymzon vendimin dhe i jep impuls veprimit. Momenti i par cilsohet nga reflektimi dhe nga konsultimi pr t studiuar argumentin duke krkuar mendimet e nevojshme; i dyti sht momenti vlersues i analizs dhe i gjykimit mbi realitetin n dritn e projektit t Hyjit; momenti i tret, ai i vendimmarrjes, bazohet n fazat e mparshme, q e bjn t mundur shoshitjen n lidhje me veprimet pr t br.

    548 Maturia na bn t aft pr t marr vendime koherente, me realizm dhe ndjenj prgjegjsie n lidhje me veprimet tona. Vizioni shum i prhapur q identifikon maturin me dinakrin, me llogaritjen utilitaristike, me mos t pasurit e besimit, apo me frikacakshmrin dhe pavendosmrin, sht shum larg nga konceptimi i drejt i ktij virtyti, tipike e arsyes praktike, e cila ndihmon pr t vendosur me mend n kok dhe me guxim pr veprimet q duhen br, duke u br masa e virtyteve t tjera. Maturia thekson t mirn si detyr dhe tregon mnyrn me t ciln personi prcaktohet pr ta br at.1146 Ajo sht, si prfundim, nj virtyt q krkon ushtrimin e pjekur t mendimit dhe t prgjegjsis, n njohjen objektive t situats dhe n vullnetin e drejt q udhheq n vendimmarrje.1147

  12. #72
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    II. DOKTRINA SHOQRORE DHE ANGAZHIMI I BESIMTARVE LAIK



    d) Doktrina shoqrore dhe prvoja e t qent i organizuar


    549 Doktrina shoqrore e Kishs duhet t hyj, si pjes integruese, n ecjen formative t besimtarit laik. Prvoja tregon se puna e formimit sht e mundur, normalisht, brenda agregimeve laikale kishtare, q i prgjigjen kritereve t qarta t kishtarshmris:1148 “Edhe grupet, shoqatat dhe lvizjet kan nj vend t tyre n formimin e besimtarve laik: kan, n fakt, mundsin, secili me metodat e veta, q t ofrojn nj formim thellsisht t futur n vet prvojn e jets apostolike, ashtu si kan edhe mundsin pr t integruar, konkretisht dhe t specifikojn formimin q antart e tyre marrin nga persona dhe bashksi t tjera”.1149 Doktrina shoqrore e Kishs mbshtet dhe ndrion rolin e shoqatave, t lvizjeve dhe t grupeve laikale t angazhuara pr t gjallruar n mnyr t krishter sektort e ndryshm t rendit toksor:1150 “Bashksia kishtare, tashm e pranishme dhe vepruese n veprimin e personave t veant, gjen nj shprehje specifike t veten n t vepruarit e organizuar t besimtarve laik, apo n veprimin solidar q ata bjn me pjesmarrjen n mnyr t prgjegjshme n jetn dhe n misionin e Kishs”.1151

    550 Doktrina shoqrore e Kishs sht shum e rndsishme pr agregimet kishtare q kan si objektiv t angazhimit t tyre veprimin baritor n rrethin shoqror. Ata prbjn nj pik referimi t privilegjuar meq veprojn n jetn shoqrore n prputhje me fizionomin e tyre kishtare dhe tregojn, n kt mnyr, se sa e rndsishme sht vlera e lutjes, e reflektimit dhe e dialogut pr t’u br ball realiteteve shoqrore dhe pr t’i prmirsuar ato. N do rast, vlen dallimi “mes asaj q besimtart veprojn n emr t vet, si vetm, ashtu edhe t organizuar, si qytetar t udhhequr nga ndrgjegjja e krishter, dhe asaj q bjn n emr t Kishs s bashku me barinjt e tyre”.1152

    Edhe shoqatat sipas kategorive prkatse54*, q bashkojn antart n emr t thirrjes dhe t misionit t krishter brenda nj mjedisi t caktuar profesional apo kulturor, mund t bjn nj pun t mueshme pr arritjen e nj pjekurie t krishter. Kshtu pr shembull nj shoqat katolike mjeksh i formon antart e vet npmjet ushtrimit t shoshitjes prpara shum problemeve q shkenca mjeksore, biologjia dhe shkenca t tjera i paraqesin kompetencs profesionale t mjekut, por edhe ndrgjegjes dhe fes s tij. E njjta gj mund t thuhet edhe pr shoqatat e msuesve katolik, t juristve, t siprmarrsve, t puntorve, por edhe t sportistve, t ekologjistve… N kt kontekst doktrina shoqrore zbulon efektshmrin e vet formative n lidhje me ndrgjegjen e do personi dhe t kulturs s nj Vendi.

  13. #73
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    II. DOKTRINA SHOQRORE DHE ANGAZHIMI I BESIMTARVE LAIK


    e) Shrbimi n rrethe t ndryshme t jets shoqrore

    551 Prania e besimtarit laik n fushn shoqrore karakterizohet nga shrbimi, shenj dhe shprehje e dashuris, q shprehet n jetn familjare, kulturore, t puns, ekonomike, politike, sipas profileve specifike: duke vepruar n prputhje me krkesat e ndryshme t rrethit t tyre t caktuar t angazhimit, besimtart laik shprehin t vrtetn e fes s tyre dhe, n t njjtn koh, t vrtetn e doktrins shoqrore t Kishs, q gjen realizimin e vet t plot kur ajo jetohet n terma konkret pr zgjidhjen e problemeve shoqrore. E njjta besueshmri e doktrins shoqrore gjendet n fakt, n dshmin e veprave, m par se n koherencn dhe n logjikn e saj t brendshme.1153

    Duke hyr n mijvjearin e tret t ers s krishter, besimtart laik do t’u hapen me dshmin e tyre t gjith njerzve me t cilt do t marrin prsipr thirrjet m t ngutshme t kohs son: “Ajo q propozohet nga ky Koncil i Shenjt prej visareve t doktrins s Kishs ka pr qllim t’i ndihmoj t gjith njerzit e kohve tona, si ata q besojn n Hyjin, ashtu edhe ata q nuk e njohin n mnyr eksplicite At, me qllim q, duke perceptuar m qartsisht thirrjen e tyre trsore, ta bjn botn m n prputhje me dinjitetin m t lart t njeriut, t aspirojn pr nj vllazri universale dhe t motivuar m thellsisht e, nn impulsin e dashuris, t’u prgjigjen me nj prpjekje bujare dhe t prbashkt thirrjeve m t ngutshme t epoks son”.1154

    1. Shrbimi q i bhet personit njerzor

    552 Mes rretheve t angazhimit shoqror t besimtarve laik spikat sidomos shrbimi q i bhet personit njerzor: nxitja e dinjitetit t do personi, e mira m e mueshme q njeriu zotron, sht detyra “thelbsore, madje, n njfar kuptimi, detyra qendrore dhe njsuese e shrbimit q Kisha dhe, n t, besimtart laik jan t thirrur pr t’i br familjes s njerzve”.1155

    Forma e par n t ciln zhvillohet nj detyr e till ka t bj me angazhimin dhe me prpjekjen pr riprtritjen vetjake t brendshme, sepse historia e njerzimit nuk lvizet prej nj determinizmi impersonal, por prej nj yjsie subjektesh, nga aktet e lira t t cilve varet rendi shoqror. Institucionet shoqrore nuk garantojn vet, gati n mnyr mekanike, t mirn e t gjithve: “riprtritja e brendshme e shpirtit t krishter”1156 duhet t’i paraprij angazhimit pr ta prmirsuar shoqrin “sipas shpirtit t Kishs, duke fuqizuar drejtsin dhe dashurin shoqrore”.1157

    Nga kthimi i zemrs buron prkujdesja pr njeriun t dashur si vlla. Kjo prkujdesje bn q angazhimi pr t rishruar institucionet, strukturat dhe kushtet e jetess q shkojn kundr dinjitetit njerzor t kuptohet si nj detyr. Pr kt besimtart laik duhet t prpiqen njkohsisht pr kthimin e zemrave dhe pr prmirsimin e strukturave, duke pasur parasysh situatn historike dhe duke prdorur mjete t drejta, me qllim q t prftojn institucione n t cilat dinjiteti i t gjith njerzve respektohet dhe nxitet me t vrtet.

    553 Nxitja e dinjitetit njerzor bashkprcakton para s gjithash vendosjen e t drejts s padhunueshme pr jet, qysh nga ngjizja deri n vdekjen natyrore, e para ndr t gjitha dhe kusht pr t gjitha t drejtat e tjera t personit.1158 Respektimi i dinjitetit personal krkon, prve t tjerash, njohjen e prmass fetare t njeriut, q nuk sht nj krkes thjesht “konfesionale”, por nj krkes q gjen rrnjn e vet t pashkulshme n vet realitetin e njeriut.1159 Njohja efektive e t drejts pr lirin e ndrgjegjes dhe t liris fetare sht njra prej t mirave m t larta dhe njra prej detyrave m serioze t do populli q do me t vrtet t siguroj t mirn e personave dhe t shoqris.1160 N kontekstin e sotm kulturor, nj ngut t veant merr angazhimi pr t mbrojtur martesn dhe familjen, q mund t zgjidhet n mnyr t prshtatshme vetm n bindjen e vlers s vetme dhe t pazvendsueshme t ktyre realiteteve n lidhje me dhe n drejtimin e zhvillimit autentik t bashkjetess njerzore.1161

    2. Shrbimi q i bhet kulturs

    554 Kultura duhet t prbj nj fush t privilegjuar t pranis dhe t angazhimit pr Kishn dhe pr do t krishter. Shkputja mes fes s krishter dhe jets s prditshme gjykohet prej Koncilit II t Vatikanit si njri prej gabimeve m t rnda t kohs son.1162 Prhumbja e horizontit metafizik; humbja e mallit pr Hyjin n narcisizmin vetreferues dhe n bollkun e mjeteve t nj stili jetese konsumistike; parsia q i jepet teknologjis dhe krkimit shkencor q ka pr qllim vetveten; emfatizimi i t dukurit, i krkimit t imazhit, i teknikave t komunikimit: t gjitha kto dukuri duhet t kuptohen n aspektet e tyre kulturore dhe t vihen n raport me temn qendrore t personit njerzor, t rritjes s tij trsore, t aftsis s tij pr t komunikuar dhe pr t krijuar marrdhnie me njerzit e tjer, t t pyeturit t vazhdueshm t vetvetes mbi shtjet e mdha q prshkojn ekzistencn. T kihet parasysh se kultura sht, ajo prej s cils njeriu bhet m shum njeri, “sht” m shum, merr pjes m shum n “t qent”.1163

    555 Nj fush e veant angazhimi pr besimtart laik duhet t jet kultivimi i nj kulture shoqrore dhe politike t frymzuar nga Ungjilli. Historia e kohve t fundit ka treguar dobsin dhe dshtimin rrnjsor t perspektivave kulturore, q pr nj koh t gjat jan bashkndar dhe kan qen mbizotruese, n veanti n nivel shoqror e politik. N kt rreth, sidomos n dhjetvjeart pas Lufts s Dyt Botrore, katolikt, n Vende t ndryshme, kan ditur t zhvillojn nj angazhim t lart, q dshmon, sot me qartsi gjithnj e m t madhe, qndrueshmrin e frymzimit dhe t trashgimis s vlerave t tyre. Angazhimi shoqror dhe politik i katolikve, n fakt, nuk sht kurr i kufizuar vetm me shndrrimin e strukturave, sepse n baz e prshkon nj kultur q mirpret dhe vrteton krkesat q rrjedhin nga feja e morali. Kur kjo vetdije humb, vet katolikt e dnojn veten me nj diaspor kulturore dhe i bjn t pamjaftueshme e zvogluese propozimet e tyre. Paraqitja n terma t prditsuara kulturore e trashgimis s Tradits katolike, vlerat e saj, prmbajtjet e saj, krejt trashgimia shpirtrore, intelektuale dhe morale e katolicizmit sht edhe sot nj urgjenc prparsore. Feja n Jezu Krishtin, i cili e ka prcaktuar vetveten: “udha, e vrteta dhe jeta” (Gjn 14, 6), i shtyn t krishtert q t angazhohen me zell gjithnj t riprtrir pr ndrtimin e nj kulture shoqrore dhe politike t frymzuar nga Ungjilli.1164

    556 Prsosmria trsore e personit dhe e mira e krejt shoqris jan qllimet thelbsore t kulturs:1165 prmasa etike e kulturs sht pra, nj prparsi n veprimin shoqror dhe politik t laikve. Moskujdesja ndaj ksaj prmase e shndrron lehtsisht kulturn n nj vegl varfrimi t njerzimit. Nj kultur mund t bhet e shterpt dhe t shkoj drejt dekadencs, kur “mbyllet n vetvete dhe krkon t prjetsoj forma jete t plakura, duke mos pranuar do shkmbim dhe ballafaqim rreth t vrtets s njeriut”.1166 Formimi i nj kulture t aft pr ta pasuruar njeriun krkon prkundrazi prfshirjen e krejt personit, i cili shpreh n t krijimtarin e vet, inteligjencn e vet, njohjen e vet t bots e t njerzve dhe investon, prve ksaj, aftsin e vet pr vetprmbajtje, flijim vetjak, solidaritet dhe gatishmri pr t nxitur t mirn e prbashkt.1167

    557 Angazhimi shoqror dhe politik i besimtarit laik n rrethin kulturor merr sot disa drejtime t qarta. I pari sht ai i krkimit t garantimit pr secilin t s drejts s t gjithve pr nj kultur njerzore dhe qytetare “n prputhje me dinjitetin e personit, pa dallim race, seksi, kombi, feje dhe gjendjeje shoqrore”.1168 Kjo e drejt bashkprcakton t drejtn e familjeve dhe t personave pr nj shkoll t lir dhe t hapur; lirin e mundsis pr t prdorur mjetet e komunikimit shoqror, pr t ciln duhet t shmanget do form monopoli dhe kontrolli ideologjik; lirin e krkimit, t prhapjes s mendimit, t diskutimit dhe t ballafaqimit. N rrnj t varfris s shum popujve ka edhe forma t ndryshme privimi kulturor dhe mosnjohje e mospranim t t drejtave kulturore. Angazhimi pr edukimin dhe formimin e personit ka prbr gjithmon prkujdesjen e par t veprimit shoqror t t krishterve.

    558 Sfida e dyt e angazhimit t besimtarve laik ka t bj me prmbajtjen e kulturs, apo me t vrtetn. shtja e t vrtets sht thelbsore pr kulturn, pasi qndron gjithmon “pr do njeri detyra q ta mbaj konceptin e personit njerzor trsor, n t cilin spikasin vlerat e inteligjencs, t vullnetit, t ndrgjegjes dhe t vllazris”.1169 Nj antropologji korrekte sht kriteri i ndriimit dhe i verifikimit pr t gjitha format kulturore historike. Angazhimi i t krishterit n rrethin kulturor i kundrvihet t gjitha vizioneve zvogluese dhe ideologjike t njeriut dhe t jets. Dinamizmi i hapjes ndaj t vrtets garantohet para s gjithash nga fakti se “kulturat e Kombeve t ndryshme jan, n fund t fundit, po aq mnyra pr ta trajtuar pyetjen rreth domethnies s ekzistencs vetjake”.1170

    559 T krishtert duhet t bjn mos q t’i japin nj vlersim t plot prmass fetare t kulturs; kjo detyr sht shum e rndsishme dhe urgjente pr cilsin e jets njerzore, n nivel individual dhe shoqror. Pyetja q vjen prej misterit t jets dhe t on tek misteri m i madh, ai i Hyjit, n fakt, sht n qendr t do kulture; kur ajo eliminohet, vihet n rrezik kultura dhe jeta morale e Kombeve.1171 Prmasa autentike fetare sht themeluese pr njeriun dhe i mundson atij q t’ua hap veprimtarive t veta t larmishme horizontin n t cilin ato gjejn domethnie dhe drejtim. Fetaria apo prshpirtria e njeriut shfaqet n format e kulturs, t cilave u jep jetsi dhe frymzim. Jan dshmitare veprat e panumrta t artit t t gjitha kohrave. Kur mohohet prmasa fetare e nj personi apo e nj populli, lndohet vet kultura; nganjher arrihet deri n at pik sa edhe e zhdukin fare at.

    560 N nxitjen e nj kulture autentike, besimtart laik do t’i ln nj pesh t madhe mjeteve t komunikimit n mas, duke konsideruar sidomos prmbajtjet e zgjedhjeve t panumrta t bra nga personat: kto zgjedhje, edhe pse ndryshojn nga njri grup tek tjetri dhe nga nj individ tek tjetri, t gjitha kan pesh morale dhe nn kt profil duhet t vlersohen. Pr t zgjedhur n mnyr korrekte, duhet t njihen normat e rendit moral dhe t zbatohen me besnikri.1172 Kisha ofron nj tradit t gjat urtie, t rrnjosur n Zbulimin hyjnor dhe n reflektimin njerzor,1173 orientimi teologjik i t cils kryen funksionin e nj ndreqsi t rndsishm si n lidhje me zgjedhjen “ateiste”, q e privon njeriun nga njri prej prbrsve themelor, si sht ai shpirtror, ashtu edhe n lidhje me zgjidhjet lejuese dhe konsumistike, t cilat me pretekste t ndryshme synojn ta bindin pr pavarsin e tij nga do ligj e nga Hyji.1174 M shum se t gjykoj mjetet e komunikimit shoqror, kjo tradit vihet n shrbim t tyre: “kultura e urtis, tamam e Kishs, mund t shmang q kultura e informacionit t mjeteve t komunikimit shoqror t bhet nj grumbullim faktesh pa kuptim”.1175

    561 Besimtart laik do t’i shikojn mediat si mjete t mundshme dhe t fuqishme solidariteti: “Solidariteti shfaqet si rrjedhim i nj komunikimi t vrtet dhe t drejt dhe i nj qarkullimi t lir t ideve, q favorizojn njohjen dhe respektimin e t tjerve”.1176 Kjo nuk ndodh nse mjetet e komunikimit shoqror prdoren pr t ndrtuar dhe pr t mbshtetur sisteme ekonomike n shrbim t gryksis dhe t lakmis. Prball padrejtsive t rnda, vendimi pr t shprfillur krejtsisht disa aspekte t vuajtjes njerzore pasqyron nj przgjedhje t pambrojtshme.1177 Strukturat dhe politikat e komunikimit dhe shprndarja e teknologjis jan faktor q ndihmojn q disa persona t jen “t pasur” me informacion dhe t tjer “t varfr” me informacion, n nj epok n t ciln prparimi dhe madje edhe mbijetesa varen nga informacioni. N kt mnyr, pra, mjetet e komunikimit shoqror ndihmojn n padrejtsit dhe n ekuilibrat, q shkaktojn po at dhimbje t ciln m pas e sjellin si informacion. Teknologjit e komunikimit dhe t informimit, s bashku me formimin pr prdorimin e tyre, duhet t synojn eliminimin e ktyre padrejtsive dhe t ktyre ekuilibrave.

    562 Profesionistt e mjeteve t komunikimit shoqror nuk jan t vetmit q duhet t ken detyrime etike. Edhe prfituesit kan detyrime. Operatort q prpiqen t marrin prsipr prgjegjsit meritojn nj publik t vetdijshm pr prgjegjsit e veta. Detyra e par e prdoruesve t komunikimeve shoqrore ka t bj me shoshitjen dhe me przgjedhjen. Prindrit, familjet dhe Kisha kan prgjegjsi t qarta dhe prej t cilave s’mund t heqin dor. Pr ata q veprojn me tituj t ndryshm n fushn e komunikimeve shoqrore tingllon e fort dhe e qart fjala e Shn Palit: “Prandaj flakni rrenn dhe secili le t’i thot t vrtetn t afrmit t vet, sepse jemi gjymtyrt e njri-tjetrit.

    Asnj llafe e ndyt t mos dal prej gojs tuaj, por, nse sht nevoja, thoni fjaln e mir q t’i ndrtoj e t’ju sjell hir atyre q dgjojn” (Ef 4, 25.29). Shrbimi q i bhet personit nprmjet krijimit t nj bashksie njerzore t bazuar n solidaritet, drejtsi, dashuri dhe n prhapjen e t vrtets mbi jetn njerzore dhe mbi sendrtimin e saj prfundimtar n Hyjin jan krkesat thelbsore etike t mjeteve t komunikimit shoqror.1178 N dritn e fes, komunikimi shoqror duhet t konsiderohet si nj itinerar q nis nga Babeli dhe arrin deri tek Rrshajt, apo angazhimi, vetjak dhe shoqror, pr t kaprcyer kolapsin e komunikimit (krh. Zan 11, 4-8) duke iu hapur dhurats s gjuhve (krh. Vap 2, 5-11), komunikimit t rivendosur nga forca e Shpirtit Shenjt, t drguar nga Biri.

  14. #74
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    II. DOKTRINA SHOQRORE DHE ANGAZHIMI I BESIMTARVE LAIK


    3. Shrbimi q i bhet ekonomis

    563 Prpara grshetueshmris s kontekstit ekonomik bashkkohor, besimtari laik do t lihet t drejtohet n veprimin e vet nga parimet e Magjisterit shoqror. sht e nevojshme q kto parime t njihen dhe t pranohen n vet veprimtarin ekonomike: kur kto parime nuk zbatohen, i pari ndr t gjith qendrsia e personit njerzor, vihet n rrezik cilsia e veprimtaris ekonomike.1179

    Angazhimi i t krishterit do t kthehet edhe n nj prpjekje reflektimi kulturor q synon para s gjithash nj shoshitje q ka t bj me modelet e sotme t zhvillimit ekonomiko-shoqror. Shndrrimi i shtjes s zhvillimit n nj problem ekskluzivisht teknik do t prodhonte nj boshatisje t prmbajtjes s vrtet, q prkundrazi ka t bj me “dinjitetin e njeriut dhe t popujve”.1180

    564 Lvruesit e shkencave ekonomike, operatort e sektorit dhe prgjegjsit politik duhet ta ndiejn urgjencn e nj rimendimi t ekonomis, duke konsideruar, nga njra an, varfrin dramatike materiale t miliarda personave dhe, nga ana tjert, faktin se “strukturat e sotme ekonomike, shoqrore dhe kulturore e kan t vshtir q t marrin prsipr krkesat e nj zhvillimi autentik”.1181 Krkesat e ligjshme t efektivitetit ekonomik do t duhet t harmonizohen m mir me ata t pjesmarrjes politike dhe t drejtsis shoqrore. Konkretisht, kjo do t thot t endsh me solidaritet rrjetat e ndrvarsis ekonomike, politike dhe shoqrore, q proceset e globalizimit n zhvillim e sipr priren t shtojn.1182 N kt prpjekje rimendimi, q prvijohet i nyjzuar dhe q do t ndikoj mbi konceptimet e realitetit ekonomik, rezultojn t mueshme agregimet me frymzim t krishter q lvizin n rrethin ekonomik: shoqata puntorsh, siprmarrsish dhe ekonomistsh.

    4. Shrbimi q i bhet politiks

    565 Pr besimtart laik angazhimi politik sht nj shprehje e cilsuar dhe krkuese e angazhimit t krishter ndaj shrbimit t t tjerve.1183 Arritja e t mirs s prbashkt n nj shpirt shrbimi; zhvillimi i drejtsis me nj vmendje t veant ndaj situatave t varfris dhe t vuajtjes; respektimi i autonomis s realiteteve toksore; parimi i subsidiaritetit; nxitja e dialogut dhe e paqes n horizontin e solidaritetit: kto jan orientimet me t cilt t krishtert duhet t frymzohen n kryerjen e veprimit t tyre politik. T gjith besimtart, si titullar t drejtash dhe detyrash t qytetaris, duhet t’i respektojn kto orientime; ata q kan detyra t drejtprdrejta dhe institucionale n mbarshtimin e problematikave komplekse t gjs publike, si n administrimin lokal, ashtu edhe n institucionet kombtare dhe ndrkombtare, duhet t’i mbajn parasysh n mnyr t veant.

    566 Detyrat me prgjegjsi n institucionet shoqrore dhe politike krkojn nj angazhim serioz dhe t nyjzuar, q t dij t vr n dukje, me ndihmesn e reflektimeve n diskutimin politik, me projektimin dhe zgjedhjet vepruese, nevojn absolute t nj cilsimi moral t jets shoqrore dhe politike. Nj vmendje e paprshtatshme ndaj prmass morale t on n njerzorizimin e jets s organizuar dhe t institucioneve shoqrore e politike, duke konsoliduar “strukturat e mkatit”:1184 “T jetosh dhe t veprosh politikisht n prputhje me ndrgjegjen vetjake nuk sht t biesh n mnyr t nnshtruar n pozicione t huaja me angazhimin politik apo n nj form konfesionalizmi, por shprehje me t ciln t krishtert ofrojn ndihmesn e tyre koherente, q nprmjet politiks t vendoset nj sistem m i drejt dhe koherent me dinjitetin e personit njerzor”.1185

    567 N kontekstin e angazhimit politik t besimtarit laik, nj kujdes t veant krkon prgatitja pr ushtrimin e pushtetit, q besimtart duhet t marrin prsipr, sidomos kur jan t thirrur n kto detyra nga besimi i bashkqytetarve, sipas rregullave demokratike. Ata duhet ta mojn sistemin e demokracis “meq siguron pjesmarrjen e qytetarve n zgjedhjet politike dhe u garanton t qeverisurve mundsin si pr t zgjedhur e pr t kontrolluar qeveritart e vet, ashtu edhe pr t’i zvendsuar ata n mnyr paqsore, ku ajo rezulton e arsyeshme”,1186 dhe t sprapsin grupe t fshehta, q kan pushtet dhe q synojn t kushtzojn apo t prmbysin funksionimin e institucioneve t ligjshme. Ushtrimi i autoritetit duhet t marr prsipr karakterin e shrbimit, q duhet t zhvillohet gjithmon n rrethin e ligjit moral pr arritjen e t mirs s prbashkt:1187 ai q ushtron autoritetin politik duhet t bj q t konvergojn energjit e t gjith qytetarve drejt ktyre objektivave, jo n form autoritare, por duke prdorur forcn morale t ushqyer nga liria.

    568 Besimtari laik sht i thirrur q t prcaktoj, n situatat konkrete politike, hapat realisht t mundshm pr t’i dhn jet parimeve dhe vlerave morale q i prkasin jets shoqrore. Kjo krkon nj metod shoshitjeje,1188 vetjake dhe bashksore, t nyjzuar rreth disa nyjeve: njohja e situatave, t analizuara me ndihmn e shkencave shoqrore dhe me mjete t prshtatshme; reflektimi sistematik i realiteteve, n dritn e mesazhit t pandryshueshm t Ungjillit dhe t msimit shoqror t Kishs; gjetja e zgjedhjeve t orientuara, q situata e tanishme t zhvillohet n kahun pozitiv. Nga thellsia e dgjimit dhe e interpretimit t realitetit mund t lindin zgjedhje vepruese konkrete dhe t efektshme; atyre, megjithat, nuk duhet t’u jepet nj vler absolute, pasi asnj problem nuk mund t zgjidhet n mnyr prfundimtare: “feja nuk ka pretenduar kurr q t’i mbaj n fre brenda nj skeme t ngurt prmbajtjet shoqroro-politike, e vetdijshme se prmasa historike n t ciln jeton njeriu dikton verifikimin e pranis s situatave jo t prsosura dhe q shpesh ndryshojn m shpejtsi”.1189

    569 Nj situat emblematike pr ushtrimin e shoshitjes prbhet nga funksionimi i sistemit demokratik, sot t konceptuar nga shum n nj perspektiv agnostike dhe relativistike, q t on t mendosh se e vrteta sht produkt i prcaktuar nga shumica dhe e kushtzuar nga ekuilibrat politik.1190 N nj kontekst t till, shoshitja sht veanrisht angazhuese kur ushtrohet n rrethe si objektiviteti dhe korrektsia e informacioneve, krkimi shkencor apo zgjedhjet ekonomike q ndikojn n jetn e t varfrve apo n realitet q t ojn n krkesa morale themelore dhe prej t cilave s’mund t hiqet dor, t tilla si shenjtria e jets, pazgjidhshmria e martess, nxitja e familjes s bazuar n martesn monogamike mes personave me seks t kundrt.

    N kt situat jan t nevojshme disa kritere themelore: dallimi dhe njkohsisht lidhja mes rendit ligjor dhe rendit moral; besnikria ndaj identitetit vetjak dhe, n t njjtn koh, gatishmria pr dialog me t gjith; nevoja q n gjykimin dhe angazhimin shoqror i krishteri t’i referohet besnikris s trefisht dhe t pandashme t vlerave natyrore, duke respektuar autonomin e ligjshme t realiteteve toksore, t vlerave morale, duke nxitur vetdijen e prmass vetjake (t brendshme) etike t do problemi shoqror dhe politik, t vlerave mbinatyrore, duke realizuar detyrn e tij n shpirtin e Ungjillit t Jezu Krishtit.

    570 Kur n rrethin dhe n realitetin q t on te krkesat etike themelore propozohen apo bhen zgjedhje legjislative dhe politike t kundrta me parimet dhe vlerat e krishtera, Magjisteri mson se “ndrgjegjja e krishter e formuar mir nuk i lejon askujt q t favorizoj me votn e vet zbatimin e nj programi politik apo t nj ligji t vetm n t cilin prmbajtjet themelore t fes dhe t moralit jan prmbysur nga paraqitja e propozimeve alternative apo t kundrta me kto prmbajtje”.1191

    N marrjen n konsiderat t rastit kur nuk ka qen i mundur mnjanimi i zbatimit t ktyre programeve politike apo pengimi apo shfyqizimi i ktyre ligjeve, Magjisteri mson se nj parlamentar, kundrshtimi vetjak absolut i t cilit ndaj tyre do t ishte i qart dhe i njohur nga t gjith, do t mund t ofronte n mnyr t pranueshme mbshtetjen e vet pr propozime q synojn kufizimin e dmeve t ktyre programeve dhe t ktyre ligjeve dhe zvoglimin e efekteve negative n planin e kulturs dhe t moralitetit publik. N lidhje me kt, rezulton emblematik rasti i nj ligji abortist.1192 Vota e tij, n do rast, nuk mund t interpretohet si bashkngjitje me nj ligj t padrejt, por vetm si nj ndihmes pr t zvogluar pasojat negative t nj mase paraprake legjislative krejt prgjegjsia e t cils shkon tek ai q e ka vn n jet.

    T mbahet parasysh se, prball situatave t shumllojshme n t cilat jan n loj krkesa morale themelore dhe prej t cilave s’mund t hiqet dor, dshmia e krishter duhet t mbahet si nj detyr e detyrueshme q mund t arrij deri n flijimin e jets, n martirizim, n emr t dashuris dhe t dinjitetit njerzor.1193 Historia e njzet shekujve, edhe ajo e shekullit t fundit, sht e pasur me martir t s vrtets s krishter, dshmitar t fes, t shpress, t dashuris ungjillore. Martirizimi sht dshmia e t brit t vetvetes sipas Jezusit t kryqzuar, q shprehet deri n formn m supreme t derdhjes s gjakut t Vet, sipas msimit ungjillor: “nse kokrra e grurit e mbjell n dhe nuk vdes, jet e vetme; po nse vdes jep shum fryt!” (Gjn 12, 24).

    571 Angazhimi politik i katolikve shpesh sht vn n marrdhnie me “laicitetin”, apo me dallimin mes sfers politike dhe asaj fetare.1194 Ky dallim “sht nj vler e fituar dhe e njohur nga Kisha dhe i prket trashgimis s qytetrimit q sht arritur”.1195 Doktrina morale katolike, megjithat, prjashton qartazi perspektivn e nj laiciteti t kuptuar si autonomi nga ligji moral: ”Laiciteti”, n fakt, tregon n vend t par qndrimin e atij q respekton t vrtetat, t cilat burojn nga njohja natyrore mbi njeriun q jeton n shoqri, edhe nse kto t vrteta msohen njkohsisht nga nj fe specifike, pasi e vrteta sht nj.1196 Ta krkosh sinqerisht t vrtetn, t’i nxitsh dhe t’i mbrosh me mjete t lejueshme t vrtetat morale q kan t bjn me jetn shoqrore drejtsin, lirin, respektimin e jets dhe t drejtat e tjera t personit sht e drejt dhe detyr e t gjitha gjymtyrve t nj bashksie shoqrore dhe politike.

    Kur Magjisteri i Kishs ndrhyn mbi shtje q kan t bjn me jetn shoqrore dhe politike, ai nuk bie n kundrshtim me krkesat e nj interpretimi korrekt t laicitetit, pasi “nuk dshiron t ushtroj nj pushtet politik dhe as t eliminoj lirin e opinionit t katolikve mbi shtje t rastit. Prkundrazi ajo ka ndr mend ashtu si sht tamam detyra e saj t msoj dhe t ndrioj ndrgjegjen e besimtarve, sidomos t atyre q i kushtohen angazhimit n jetn politike, q t vepruarit e tyre t jet gjithmon n shrbim t nxitjes trsore t personit dhe t s mirs s prbashkt. Msimi shoqror i Kishs nuk sht nj przierje n qeverisjen e nj Vendi. Afrmendsh vendos nj detyr morale koherence pr besimtart laik, q sht brenda ndrgjegjes s tyre, q sht nj e vetme dhe e njsuar”.1197

    572 Parimi i laicitetit bashkmbart respektimin e do konfesioni fetar nga ana e Shtetit, “q siguron ushtrimin e lir t veprimtaris s kultit, t veprimtaris shpirtrore, kulturore dhe bamirse t bashksive t besimtarve. N nj shoqri pluraliste, laiciteti sht nj vend komunikimi mes traditave t ndryshme shpirtrore dhe kombit”.1198 Pr fat t keq vazhdojn ende, edhe n shoqrit demokratike, shprehje laicizmi jo tolerant, q kundrshtojn do form me rndsi politike dhe kulturore t fes, duke krkuar t skualifikoj angazhimin shoqror dhe politik t t krishterve, tamam sepse e gjejn vetveten n t vrtetat e msuara nga Kisha dhe sepse jan t dgjueshm ndaj detyrs morale t t qent koherent me ndrgjegjen e tyre; t arrihet edhe, dhe m rrnjsisht, n mohimin e vet etiks natyrore. Ky mohim, q n perspektiv t bn t shohsh nj gjendje anarkie morale, pasoja e dukshme e s cils sht dhuna e m t fortit ndaj m t dobtit, nuk mund t mirpritet nga asnj form e ligjshme pluralizmi, sepse minon vet bazat e bashkjetess njerzore. N dritn e ksaj gjendjeje t gjrave, “lnia mnjan e Krishterimit… nuk do t’i ndihmonte t ardhmes projektuese t nj shoqrire dhe harmonis mes popujve, dhe madje do t’i vinte n rrezik vet themelet shpirtrore dhe kulturore t qytetrimit”.1199

    573 Nj rreth i veant shoshitjeje pr besimtart laik ka t bj me zgjedhjen e mjeteve politike, apo, me antarsimin n nj parti dhe me shprehjet e tjera t pjesmarrjes politike. Duhet t bhet nj zgjedhje koherente me vlerat, duke pasur parasysh rrethanat konkrete. N do rast, fardo zgjedhje megjithat, duhet t rrnjoset n dashuri dhe t zgjatet drejt krkimit t s mirs s prbashkt.1200 Instancat e fes s krishter me vshtirsi jan t zbulueshme n nj bashkpunim t vetm politik: t pretendosh q nj parti apo nj grupim politik t’u prgjigjet krejtsisht krkesave t fes dhe t jets s krishter krijon keqkuptime t rrezikshme. I krishteri nuk mund t gjej nj parti q i prgjigjet plotsisht krkesave etike q lindin nga feja dhe nga prkatsia n Kish: antarsimi i tij n nj grupim politik nuk do t jet kurr ideologjik, por gjithmon kritik, me qllim q partia dhe projekti i saj politik t stimulohen pr t realizuar forma gjithnj e m t vmendshme pr arritjen e t mirs s vrtet t prbashkt, prfshir ktu qllimin shpirtror t njeriut.1201

    574 Dallimi, nga njra an, mes instancave t fes dhe zgjedhjeve shoqroro-politike dhe, nga ana tjetr, mes zgjedhjeve t do t krishteri dhe atyre t bra nga bashksia e krishter si e till, bashkmbart q antarsimi n nj parti apo n nj grupim politik t konsiderohet si nj vendim me titull vetjak, i ligjshm t paktn n kufijt e partive dhe t pozicioneve jo n prputhje me fen dhe vlerat e krishtera.1202 Zgjedhja e partis, e grupimit, e personave pr t’i besuar jetn publike, megjithse duke angazhuar ndgjegjen e secilit, nuk do t mund megjithat t jet nj zgjedhje ekskluzivisht individuale: “I prket bashksive t krishtera t analizojn objektivisht situatn e vendit t tyre, ta sqarojn n dritn e fjalve t pandryshueshme t Ungjillit, duke nxjerr parime reflektimi, kritere gjykimi dhe direktiva veprimi nga msimi shoqror i Kishs”.1203 N do rast, “pr asknd nuk sht e lejueshme t rivendikoj ekskluzivisht n favor t opinionit t vet autoritetin e Kishs”:1204 sht m mir q besimtart t krkojn “t mirkuptohen n mnyr t ndrsjell me nj dialog t sinqert, duke ruajtur gjithmon dashurin e shoqishoqme dhe prkujdesjen si fillim t t mirs s prbashkt”.1205




  15. #75
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PRFUNDIM

    PR NJ QYTETRIM T DASHURIS



    a) Ndihma e Kishs pr njeriun bashkkohor


    575 Nj nevoj e re pr domethnie ndihet dhe jetohet gjersisht n shoqrin bashkkohore: Njeriu dshiron gjithmon t dij, t paktn vagllimthi, se cila sht domethnia e jets, e puns dhe e vdekjes s vet.1206 Rezultojn t rrezikshme prpjekjet pr tiu prgjigjur krkess pr ta projektuar t ardhmen n kontekstin e ri t marrdhnieve ndrkombtare, gjithnj e m komplekse dhe t ndrvarura, por edhe gjithnj e m pak t orientuara n mnyr t renditur dhe paqsore. Jeta dhe vdekja e personave duket se i sht besuar vetm prparimit shkencor dhe teknologjik q prparon shum m shpejt se aftsia njerzore pr t caktuar qllimet dhe pr t vlersuar kostot. Shum dukuri tregojn, prkundrazi, se ndjenja n rritje e paknaqsis q po prhapet n bashksit kombtare n nivelet e larta t jetess davarit iluzionin e nj parajse t ndrruar n tok, por q n t njjtn koh bhet gjithnj e m e qart vetdija e t drejtave t padhunueshme dhe universale t personit dhe m e gjall aspirata pr marrdhnie m t drejta dhe m njerzore.1207

    576 Pikpyetjeve themelore mbi domethnien dhe qllimin e aventurs njerzore u prgjigjet Kisha me kumtimin e Ungjillit t Krishtit, q e shpton dinjitetin e personit njerzor nga luhatjet e opinioneve, duke siguruar lirin e njeriut si asnj ligj tjetr smund ta bj. Koncili II i Vatikanit tregoi se misioni i Kishs n botn bashkkohore ka t bj me ndihmesn e do qenieje njerzore pr t zbuluar n Hyjin domethnien e fundit t ekzistencs s vet: Kisha e di mir se vetm Hyji, s cilit ajo i shrben, i prgjigjet dshirave m t thella t zemrs s njeriut, q kurr nuk mund t plotsohen krejtsisht nga buka toksore.1208 Vetm Hyji, i cili e ka krijuar njeriun n shmblltyr t Vet dhe e ka shlbuar nga mkati, mund tu ofroj pikpyetjeve m rrnjsore njerzore nj prgjigje plotsisht t pshtatshme nprmjet Zbulimit t br nga Biri i Tij br njeri: Ungjilli, n fakt, kumton dhe shpall lirin e bijve t Hyjit, duke mos pranuar asnj skllavri q rrjedh nga analiza e fundit e mkatit, respekton me shum prpikmri dinjitetin e ndrgjegjes dhe t liris s saj vendimarrse, fton pareshtur pr t dyshifuar t gjitha talentet njerzore n shrbim t Hyjit dhe n dobi t njerzve, n fund ua beson t gjith dashuris s t gjithve.1209


    b) T rinisemi nga feja n Krishtin


    577 Feja n Hyjin dhe n Jezu Krishtin ndrion parimet morale q jan i vetmi dhe i pazvendsueshmi themel i asaj qndrueshmrie dhe qetsie, i atij rendi t brendshm dhe t jashtm, privat dhe publik, q vetm ai mund t prftoj dhe t mbroj prparimin e Shteteve.1210 Jeta shoqrore duhet t mbrthehet me planin hyjnor: Prmasa teologjike rezulton e nevojshme si pr t interpretuar, ashtu edhe pr t zgjidhur problemet aktuale t bashkjetess njerzore.1211 Prball formave t rnda t shfrytzimit dhe t padrejtsis shoqrore bhet gjithnj e m e prhapur dhe m e mpreht nevoja e nj riprtritjeje rrnjsore vetjake dhe shoqrore e aft pr t siguruar drejtsi, solidaritet, ndershmri, transparenc. Sigurisht e gjat dhe e lodhshme sht rruga q duhet br; t shumta dhe shum t mdha jan prpjekjet pr tu br q t arrihet zbatimi i nj riprtritje t till, edhe pr larmin dhe seriozitetin e shkaqeve q prftojn dhe ushqejn gjendjet e padrejtsis sot t pranishme n bot. Por, ashtu si na mson historia dhe prvoja e gjithsecilit, nuk sht e vshtir q t gjesh n baz t ktyre gjendjeve shkaqe vrtet kulturore, t lidhura domethn me vizione t caktuara pr njeriun, shoqrin dhe botn. N realitet, n zemr t shtjes kulturore sht ndjenja morale, q nga ana e vet themelohet dhe prmbushet n ndjenjn fetare.1212 Edhe pr sa i prket shtjes shoqrore, nuk mund t pranohet perspektiva naive q, prball sfidave t mdha t kohs son, t mund t ket nj formul magjike. Jo, nuk do t na shptoj nj formul, por nj Person, dhe siguria q Ai na jep: Un jam me ju! Nuk bhet fjal, ather, pr t sajuar nj program t ri. Programin e kemi: sht ai i gjithmonshmi, i mbledhur nga Ungjilli dhe nga Tradita e gjall. Ai qendrzohet, n analiz t fundit, n vet Krishtin, q duhet t njihet, t duhet, t imitohet, pr t jetuar n T jetn trinitare dhe pr ta shndrruar bashk me T historin deri n prmbushjen e saj n Jerusalemin qiellor.1213



    c) Nj shpres e palkundshme


    578 Kisha i mson njeriut se Hyji i ofron mundsin reale pr t kaprcyer t keqen dhe pr t arritur t mirn. Zoti e ka shlbuar njeriun, e ka shprblyer me mim t lart (1 Kor 6, 20). Domethnia dhe themeli i angazhimit t krishter n bot rrjedh nga kjo siguri, e aft pr ta ndezur shpresn, me gjith mkatin q shnon thellsisht historin njerzore: premtimi hyjnor garanton se bota nuk qndron e mbyllur n vetvete, por sht e hapur ndaj Mbretris s Hyjit. Kisha i njeh efektet e misterit t paudhsis (2 Sel 2, 7), por e di edhe se personi njerzor ka cilsi dhe energji t mjaftueshme, ka nj mirsi themelore (krh. Zan 1, 31), sepse sht n shmblltyr t Krijuesit, t vn nn ndikimin shlbues t Krishtit, q sht bashkuar n njfar mnyre me do njeri, dhe sepse veprimi i efektshm i Shpirtit Shenjt e mbush gjithsin (Ur 1, 7).1214

    579 Shpresa e krishter ngulit nj hov t madh n angazhimin e fushs shoqrore, duke prhapur besim n mundsin e ndrtimit t nj bote m t mir, n vetdijen se nuk mund t ekzistoj nj parajs n tok.1215 T krishtert, sidomos besimtart laik, jan t ftuar q t sillen n at mnyr q forca e Ungjillit t shklqej n jetn e tyre t prditshme, familjare dhe shoqrore. Ata tregohen bij t premtimit nse, t fort n fe dhe n shpres, prfitojn prej kohs s tanishme (krh. Ef 5, 16; Kol 4, 5) dhe presin me ngulmim lavdin e ardhshme (krh. Rom 8, 25). Dhe mos ta fshehin kt shpres n thellsin e shpirtit t tyre, por me kthimin e vazhdueshm dhe me luftn kundr sunduesve t ksaj bote t errt, kundr shpirtrave t kqinj t hapsirs qiellore (Ef 6, 12) ta shprehin at edhe n strukturat e jets shekullare.1216 Motivimet fetare t ktij angazhimi mund t mos bashkndahen, por bindjet morale, q rrjedhin prej tyre prbjn nj pik takimi mes t krishterve dhe t gjith njerzve vullnetmir.



    d) Ndrtimi i qytetrimit t dashuris

    580 Piksynimi i menjhershm i doktrins shoqrore sht ai q t propozoj parime dhe vlera q mund ta mbajn nj shoqri t denj pr njeriun. Mes ktyre parimeve, ai i solidaritetit n njfar mase prfshin t gjitha parimet e tjera: ai prbn njrin prej parimeve baz t konceptimit t krishter t angazhimit shoqror dhe politik.1217

    Ky parim ndriohet nga parsia e dashuris q sht shenja dalluese e nxnsit t Krishtit (krh. Gjn 13, 35).1218 Jezusi na mson se ligji themelor i prsosmris njerzore, dhe pra, i shndrrimit t bots, sht urdhrimi i ri i dashuris1219 (krh. Mt 22, 40; Gjn 15, 12; Kol 3, 14; Jak 2, 8). Sjellja e personit sht plotsisht njerzore kur lind nga dashuria, shpreh dashuri dhe sht e orientuar nga dashuria. Kjo e vrtet vlen edhe n rrethin shoqror: duhet q t krishtert t jen dshmitar thellsisht t bindur dhe t din t tregojn, me jetn e tyre, se si dashuria sht forca e vetme (krh. 1 Kor 12, 31-14, 1), q mund t na udhheq drejt prsosmris vetjake dhe shoqrore, si edhe ta lviz historin drejt s mirs.

    581 Dashuria duhet t jet e pranishme dhe t deprtoj t gjitha marrdhniet shoqrore:1220sidomos ato q kan pr detyr t prkujdesen pr t mirn e popujve: ta ushqejn n vetvete dhe ta ndezin tek t tjert, tek t rriturit dhe tek t vegjlit, dashurin, zonjn dhe mbretreshn e t gjitha virtyteve. Shptimi i dshiruar duhet t jet kryesisht fryt i nj derdhjeje t dashuris; po flasim pr at dashuri t krishter q prmbledh n vetvete krejt Ungjillin dhe q, e gatshme q t flijohet gjithmon pr t afrmin, sht kundrhelmi m i sigurt kundr mendjemadhsis dhe egoizmit t shekullit.1221 Kjo dashuri mund t quhet dashuri shoqrore1222 apo dashuri politike1223 dhe duhet t shtrihet brenda gjinis njerzore.1224 Dashuria shoqrore1225 gjendet n antipodet e egoizmit dhe t individualizmit: pa absolutizuar jetn shoqrore, si ndodh n vizionet q u prshtaten leximeve ekskuzivisht sociologjike dhe q ndalen aty, nuk mund t harrohet se zhvillimi trsor i personit dhe rritja shoqrore kushtzohen n mnyr t ndrsjell. Egoizmi, pr kt, sht armiku m shkatrrimtar i nj shoqrie t orientuar n mnyr t renditur drejt nj qllimi: historia tregon se far shkretimi zemrash prodhohet kur njeriu nuk sht i aft t njoh dhe t pranoj nj vler tjetr dhe nj realitet tjetr t vrtet prve t mirave materiale, krkimi obsesiv i t cilave mbyt dhe heq prfundimisht aftsin pr tu dhuruar.

    582 Pr ta br shoqrin m njerzore, m t denj pr personin, duhet t rivlersohet dashuria n jetn shoqrore n nivel politik, ekonomik, kulturor duke e br at norm t vazhdueshme dhe supreme t t vepruarit. Nse drejtsia sht n vetvete e prshtatshme pr t arbitruar mes njerzve n ndarjen e ndrsjell t t mirave objektive sipas mass s drejt, prkundrazi dashuria, dhe vetm dashuria (edhe ajo dashuri dashamirse, q e quajm mshir), sht e aft tia kthej njeriun vetvetes.1226 Nuk mund t rregullohen marrdhniet njerzore vetm me an t mass s drejtsis: I krishteri e di se dashuria sht motivi pr t cilin Hyji hyn n marrdhnie me njeriun. Dhe sht prsri dashuria q Ai pret si prgjigje nga njeriu. Dashuria pr kt sht forma m e lart dhe m e fisshme e marrdhnies mes qenieve njerzore. Dashuria pra, do t duhej t gjallronte do sektor t jets njerzore, duke u shtrir edhe n nivel ndrkombtar. Vetm nj njerzim n t cilin mbretron qytetrimi i dashuris do t mund t shijonte nj paqe t njmendt dhe t qndrueshme.1227 N kt perspektiv, Magjisteri porosit fort solidaritetin, sepse ai sht n gjendje t garantoj t mirn e prbashkt, duke ndihmuar zhvillimin trsor t personit: dashuria na bn q t shohim tek i afrmi nj vetvete t dyt.1228

    583 Vetm dashuria mund ta ndryshoj plotsisht njeriun.1229 Nj ndryshim i till nuk do t thot shfuqizim t prmass toksore n nj prshpirtri t pamishruar.1230 Kush mendon t marr formn e virtytit mbinatyror t dashuris pa pasur parasysh themelin e vet natyror prkats, q prfshin detyrat e drejtsis, gnjen vetveten: Dashuria paraqet urdhrimin m t madh shoqror. Ajo respekton t tjert dhe t drejtat e t tjerve. Krkon praktikimin e drejtsis dhe vetm ajo na bn t aft pr nj gj t till. Ajo frymzon pr nj jet q bhet dhurim i vetvetes: Kushdo q t mundohet ta ruaj jetn e vet, do ta humbas, e kush ta humbas, do ta ruaj (Lk 17, 33).1231 As dashuria nuk mund t kufizohet vetm n prmasn toksore t marrdhnieve njerzore dhe t raporteve shoqrore, pasi krejt efektshmria e saj rrjedh nga fakti se i referohet Hyjit: N mbrmjen e ksaj jete do t shfaqem prpara Teje me duar t zbrazura; n fakt nuk t krkoj, o Zot, q ti mbash parasysh veprat e mia. T gjitha drejtsit tona nuk jan pa njolla n syt e Tu. Pr kt dua t vishem me drejtsin Tnde dhe t marr nga dashuria Jote zotrimin e amshuar t Vetes Sate.1232


  16. #76
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    "FRA TELLI TUTTI".- "T GJITH VLLEZRIT" LETRA ENCIKLIKE EPAPS FRANSKUT.

    1. "T gjith vllezrit", [1] shkroi Shn Franesku i Asizit pr t'iu drejtuar t gjith vllezrve dhe motrave

    dhe pr t'u ofruar atyre nj form jete me shijen e Ungjillit. Ndr kshillat e tij dua t veoj nj,

    n t ciln ai fton t gjith q t jetojn n nj dashuri q shkon prtej barrierave t gjeografis dhe t hapsirs.

    Ktu ai shpall t bekuar at q e do tjetrin: kur sht larg prej tij, dhe kur sht pran tij.

    Me kto pak fjal t thjeshta, ai shpjegoi gjrat thelbsore t nj vllazrie t hapur,

    e cila bn t mundur njohjen, vlersimin dhe dashurin e do personi

    prtej afrsis fizike, prtej vendit t bots ku ka lindur apo ku jeton.
    Ndryshuar pr her t fundit nga ninoenina : 29-10-2021 m 03:40

  17. #77
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    T GJITH VLLEZRIT...Nr 2.


    SHN FRANSKU NGA ASIZI.





    2) Ky njeri, i njohur si i shenjti i dashuris vllazrore,

    i thjeshtsis dhe i gzimit,

    q m frymzoi t shkruaj Enciklikn "Laudato si" ',

    m motivon edhe nj her

    q kt Enciklik t re t'ia kushtoj vllazris

    dhe miqsis shoqrore. N fakt,

    Shn Franesku, i cili e ndjente veten

    vlla me diellin, detin dhe ern,

    e dinte se ishte edhe

    m i bashkuar me ata q ishin prej mishi t tij.

    Kudo mbolli paqe

    dhe ecte prkrah t varfrve,

    t braktisurve, t smurve,

    t prjashtuarve, m t fundve t shoqris
    .
    Ndryshuar pr her t fundit nga ninoenina : 29-10-2021 m 10:04

  18. #78
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    T GJITH VLLEZRIT...Nr 3 e 4...


    Pa kufij

    3. Ka nj episod n jetn e tij (e shn Franeskut nga Asizi) q na tregon zemrn e tij t pakufishme,

    t aft pr t kaprcyer distancat pr shkak t origjins, kombsis, ngjyrs apo fes.

    sht vizita e tij te Sulltani Malik-al-Kamil n Egjipt, nj vizit q pr t ka pasur nj prpjekje t madhe

    pr shkak t varfris s tij, burimeve t pakta q zotronte, distancs dhe dallimeve n gjuh, kultur dhe fe.

    Ky rrugtim, n at moment historik t shnuar nga kryqzatat,

    tregoi edhe m shum madhshtin e dashuris q donte t jetonte,

    i etur pr t prqafuar t gjith.

    Besnikria ndaj Zotit t tij ishte proporcionale me dashurin e tij pr vllezrit dhe motrat.

    Pa i anashkaluar vshtirsit dhe rreziqet,

    Shn Franesku shkoi t takonte Sulltanin me t njjtin qndrim q krkonte nga nxnsit e tij:

    q, pa mohuar identitetin e tyre, duke qen “n mesin e saraenve apo t pafeve t tjer [...],

    ata duhet t mos bnin grindje e mosmarrveshje, por t'i nnshtroheshin do krijese njerzore pr dashurin ndaj Zotit.”

    N kt kontekst ishte nj krkes e jashtzakonshme.

    Na bn prshtypje se si, tetqind vjet m par, Franesku rekomandoi shmangien e t gjitha formave t agresionit apo grindjes

    dhe gjithashtu t jetoi nj "nnshtrim" t prulur dhe vllazror, edhe ndaj atyre q nuk kishin besimin e tij.

    4. Ai nuk bri luft dialektike duke imponuar doktrina,

    por komunikoi dashurin pr Zotin.

    Ai kuptoi se “Zoti sht dashuri; kushdo q qndron n dashuri,

    mbetet n Perndin dhe Perndia qndron n t” (1 Gjonit 4:16).

    N kt mnyr ai ishte nj baba i frytshm q lindi ndrrn e nj shoqrie vllazrore,

    sepse "vetm njeriu q pranon t'u afrohet njerzve t tjer n lvizjen e tyre,

    jo pr t'i mbajtur ata n t tijn, por pr t'i ndihmuar ata q t jen m shum vetvetja".

    Ai me t vrtet bhet baba”.

    N at bot plot kulla vrojtimi dhe mure mbrojtse,

    qytetet jetonin luftra t prgjakshme midis familjeve t fuqishme,

    ndrsa zonat e mjera t periferive t prjashtuara rriteshin.

    Atje Franesku mori paqen e vrtet brenda vetes,

    ai u lirua nga do dshir pr dominim mbi t tjert,

    u b nj nga t fundit dhe u prpoq t jetonte n harmoni me t gjith.

    Motivimi i ktyre faqeve i takon atij.

  19. #79
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    T GJITH VLLEZRIT...Nr 5 e 6...


    5. shtjet q lidhen me vllazrin dhe miqsin shoqrore, kan qen gjithmon ndr shqetsimet e mia. Vitet e fundit u jam referuar disa her dhe n vende t ndryshme. Doja t mbledhja shum nga kto ndrhyrje n kt Enciklik, duke i vendosur ato n nj kontekst m t gjer reflektimi. Pr m tepr, nse n redaksin e Laudato si 'kam pasur burim frymzimi tek vllai im Bartolomeu, patriarku ortodoks i cili propozoi fuqishm kujdesin ndaj krijimit, n kt rast u ndjeva i stimuluar n mnyr t veant nga Imami i Madh Ahmed Al- Tayyeb, me t cilin u takova n Abu Dhabi pr t kujtuar se Zoti "krijoi t gjitha qeniet njerzore t barabarta n t drejta, detyra dhe dinjitet dhe i thirri ata t jetojn s bashku si vllezr mes tyre". Nuk ishte nj akt i thjesht diplomatik, por nj reflektim i realizuar n dialog dhe nj angazhim i prbashkt. Kjo Enciklik mbledh dhe zhvillon temat e mdha t prcaktuara n at Dokument t cilin ne e nnshkruam s bashku. Dhe ktu kam marr, me gjuhn time, dokumente dhe letra t shumta q kam marr nga shum njerz dhe grupe nga e gjith bota.

    6. Faqet n vijim nuk synojn t prmbledhin doktrinn mbi dashurin vllazrore, por fokusohen n dimensionin e saj universal, n hapjen e saj ndaj t gjithve. Un e vlersoj kt enciklik shoqrore si nj kontribut t prulur pr reflektim, n mnyr q, prball mnyrave t ndryshme aktuale t eliminimit ose injorimit t t tjerve, ne t jemi n gjendje t reagojm me nj ndrr t re vllazrimi dhe miqsie shoqrore q nuk kufizohet vetm me fjal. Ndonse e shkrova duke u nisur nga bindjet e mia t krishtera, t cilat m gjallrojn dhe m ushqejn, u prpoqa ta bja q reflektimi t hapet pr dialog me t gjith njerzit e vullnetit t mir.

  20. #80
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-06-2020
    Postime
    618

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    T GJITH VLLEZRIT...Nr 7 e 8...


    7. Pikrisht kur po shkruaja kt letr,

    pandemia Covid-19 shprtheu papritur,

    duke zbuluar q sigurit tona ishin t rreme.

    Prtej prgjigjeve t ndryshme t dhna nga vende t ndryshme,

    pamundsia pr t vepruar s bashku u b e dukshme.

    Pavarsisht nga fakti q jemi hiper-lidhur,

    pandemia ka paraqitur nj fragmentim

    q e ka br m t vshtir zgjidhjen e problemeve

    q na preknin t gjith.

    Nse dikush mendon se zgjidhja ishte thjesht

    t bnim q t funsiononte m mir ajo q po kishim,

    ose se mesazhi i vetm isht se ne duhet

    t prmirsojm sistemet dhe rregullat ekzistuese,

    ai po e mohon realitetin.

    8. Dshiroj shum q, n kt koh q na sht dhn t jetojm,

    duke njohur dinjitetin e do personi,

    t mund t ringjallim nj aspirat mbarbotrore pr vllazri mes t gjithve.

    Ndr t gjitha: Ka nj sekret i bukur pr t ndrruar

    dhe pr ta br jetn ton nj aventur t bukur.

    Askush nuk mund ta prballoj jetn n vetmi […].

    Ne kemi nevoj pr nj komunitet q na mbshtet,

    q na ndihmon dhe ku ndihmohemi njri-tjetri t shikojm prpara.

    Sa e rndsishme sht t ndrrojm s bashku! [...]

    N qoft se mbyllemi n vetveten, rrezikojm t kemi mirazhe,

    duke par gjra q nuk ekzistojn n realitet; ndrrat ndrtohen s bashku".

    Le t ndrrojm si nj njerzim i vetm,

    si udhtar t br nga i njjti mish njerzor,

    si fmij t po ksaj toke q na pranon t gjith,

    secili me pasurin e besimit t vet apo me bindjet e vet,

    secili me zrin e vet, t gjith vllezr!

Faqja 4 prej 5 FillimFillim ... 2345 FunditFundit

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •