Close
Faqja 0 prej 4 FillimFillim 12 ... FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 80
  1. #1
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore
    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

  2. #2
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PRMBLEDHJE E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS



    HYRJE


    NJ HUMANIZM5* I TRSISHM DHE SOLIDAR

    a) N agimin e mijvjearit t tret

    1 Kisha, popull shtegtar, po ecn n mijvjearin e tret t epoks s krishter e udhhequr prej Krishtit, Bariut t madh (Heb 13, 20): Ai sht Dera e Shenjt (krh. Gjn 10, 9) q kaprcyem gjat Jubileut t Madh t vitit 2000.1 Jezu Krishti sht Rruga, e Vrteta dhe Jeta (krh. Gjn 14, 6): duke soditur Fytyrn e Zotit, prforcojm fen ton dhe shpresn ton n T, t vetmin Shptimtar dhe pikarritje t historis.

    Kisha vazhdon t’i thrras t gjith popujt dhe t gjitha Kombet, sepse vetm n emr t Krishtit i jepet njeriut shptimi. Shptimi, q Zoti Jezus ka fituar pr ne me mim t lart (1 Kor 6, 20; krh. 1 Pjt 1, 18-19), realizohet n jetn e re q i pret t drejtt pas vdekjes, por prfshin edhe kt bot n realitetet e ekonomis e t puns, t tekniks e t komunikimit, t shoqris e t politiks, t bashksis ndrkombtare e t marrdhnieve mes kulturave e popujve: Jezusi ka ardhur pr t sjell shptimin e trsishm, q prfshin krejt njeriun dhe t gjith njerzit, duke i hapur ndaj horizonteve t mrekullueshme t bijsis hyjnore.2

    2 N kt agim t mijvjearit t tret, Kisha nuk lodhet s kumtuari Ungjillin q dhuron shptimin dhe lirin e njmendt edhe n gjrat toksore, duke kujtuar porosin solemne drejtuar Timoteut prej shn Palit: Predikoje fjaln, nxit n rast t volitshm dhe n rast t pavolitshm, kshillo, qorto, urdhro me plot dures dhe msim! Sepse do t vij koha, kur njerzit nuk do ta durojn msimin e shndosh, por, simbas ndjeve t veta, do t bashkojn rreth vetes msues pr t knaqur veshin; do t’i largojn vesht prej s vrtets dhe do t’i sjellin drejt prrallave. Ti ve rri zgjuar n do gj me kujdes, duroji t vshtirat, kryeje mir detyrn e ungjilltarit, kryeje plotsisht shrbesn tnde (2 Tim 2-5).

    3 Burrave e grave t kohs son, shokve t vet t udhtimit, Kisha u jep edhe doktrinn e vet shoqrore. N t vrtet, kur Kisha kryen misionin e vet t kumtimit t Ungjillit, i vrteton njeriut, n emr t Krishtit, dinjitetin e tij dhe thirrjen e tij n bashksin6* e personave; i mson krkesat e drejtsis dhe t paqes, sipas urtis hyjnore.3 Kjo doktrin ka nj njsi t vetn t thell, q buron prej Fes n nj shptim t trsishm, prej Shpress n nj drejtsi t plot, prej Dashuris q i bn t gjith njerzit vrtet vllezr n Krishtin: sht nj shprehje e dashuris s Hyjit pr botn, t ciln Ai e ka dashur aq shum sa q e dha nj t vetmin Birin e vet (Gjn 3, 16). Ligji i ri i dashuris prqafon tr njerzimin dhe nuk njeh kufij, pasi kumtimi i shlbimit n Krishtin shtrihet gjer n skajin e bots (Vap 1, 8).

    4 Duke zbuluar se Hyji na do, njeriu kupton dinjitetin e vet transhendent, mson t mos knaqet me veten dhe t takoj tjetrin n nj rrjet marrdhniesh gjithnj e m njmend njerzore. Njerzit e br t rinj prej dashuris s Hyjit jan n gjendje t’i ndryshojn rregullat dhe cilsin e marrdhnieve si dhe strukturat shoqrore: jan persona t aft t sjellin paqen aty ku ka konflikte, t ndrtojn e t kultivojn marrdhnie vllazrore aty ku ka urrejtje, t krkojn drejtsin aty ku zotron shfrytzimi i njeriut mbi njeriun. Vetm dashuria sht e aft t’i shndrroj n mnyr rrnjsore marrdhniet q qeniet njerzore kan mes tyre. I prfshir n kt perspektiv, secili njeri vullnetmir mund t’i dalloj horizontet e gjera t drejtsis dhe t zhvillimit njerzor n t vrtetn dhe n t mirn.

    5 Dashuria ka para vetes nj pun t gjer n t ciln Kisha dshiron t ndihmoj edhe me doktrinn e vet shoqrore, q i prket krejt njeriut dhe u drejtohet t gjith njerzve. Shum vllezr nevojtar presin ndihm, shum popuj presin respekt: A sht e mundur q, n kohn ton, t ket ende njerz q vdesin nga uria? q mbeten t dnuar me analfabetizm? t cilve u mungojn prkujdesjet mjeksore m elementare? q nuk kan nj shtpi n t ciln t strehohen? Skenari i varfris mund t zgjerohet n mnyr t paprcaktueshme, nse varfrive t vjetra u shtojm varfrit e reja, q prfshijn shpesh edhe mjediset e kategorit jo pa burime ekonomike, por q jan t ekspozuara ndaj dshprimit t moskuptimit, kurthit t drogs, braktisjes n moshn e shtyr apo n smundje, mnjanimit apo diskriminimit shoqror… E si t rrim pastaj mnjan prball perspektivave t nj rregullimi ekologjik, q i bn jo mikpritse dhe armike t njeriut zona t gjera t planetit? Ose n lidhje me problemet e paqes, shpesh e krcnuar me ankthin e luftrave katastrofike? Ose prball dhunimit t t drejtave themelore njerzore t shum personave, sidomos t fmijve?.4

    6 Dashuria e krishter t shtyn pr denoncimin, propozimin dhe angazhimin e projektimit kulturor dhe shoqror, pr nj zell faktik, q i shtyn t gjith ata q e kan sinqerisht pr zemr fatin e njeriut, q t japin ndihmesn e tyre. Njerzimi po e kupton gjithnj e m qart, se sht i lidhur nga nj fat i vetm, q krkon nj marrje t prbashkt t prgjegjsis, t frymzuar nga nj humanizm i trsishm dhe solidar: sheh se kjo njsi fati sht shpesh e kushtzuar dhe madje e imponuar prej tekniks apo prej ekonomis dhe ndien nevojn pr nj vetdije m t madhe morale, q t drejtoj ecjen e prbashkt. T mahnitur prej t rejave t shumta teknologjike, njerzit e kohs son dshirojn pr s teprmi, q prparimi t finalizohet pr t mirn e vrtet t njerzimit t sotm dhe t nesrm.

    b) Domethnia e dokumentit

    7 I krishteri e di se n doktrinn shoqrore t Kishs mund t gjej parimet e reflektimit, kriteret e gjykimit dhe udhzimet e veprimit nga t cilat duhet t niset pr t nxitur nj humanizm t trsishm dhe solidar. Prandaj, prhapja e ksaj doktrine prbn nj prparsi baritore t njmendt, me qllim q njerzit, t ndriuar prej saj, t bhen t aft ta interpretojn realitetin e sotm dhe t krkojn rrug t prshtatshme pr veprim: Msimi dhe prhapja e doktrins shoqrore bjn pjes n misionin ungjillzues t Kishs.5

    N kt perspektiv sht mbajtur si shum i dobishm botimi i nj dokumenti q do t ilustronte prvijimet themelore t doktrins shoqrore t Kishs dhe marrdhnien ekzistuese mes ksaj doktrine dhe ungjillzimit t ri.6 Kshilli Papnor i Drejtsis dhe i Paqes, q e ka prpunuar dhe mban prgjegjsin e plot pr t, sht kshilluar gjersisht pr kt vepr, duke prfshir Antart dhe Kshilltart e tij, disa Dikastere t Selis Romake, Konferencat Ipeshkvnore t Vendeve t ndryshme, Ipeshkvij t veant dhe ekspert n shtjet e trajtuara.

    8 Ky dokument dshiron t paraqes n mnyr t plot dhe sistematike, edhe pse n form t prmbledhur, msimin shoqror, q sht fryt i reflektimit t urt t magjisterit dhe shprehje e angazhimit t vazhdueshm t Kishs n besnikrin ndaj Hirit t shptimit t Krishtit dhe t kujdesit t przemrt pr fatet e njerzimit. Aspektet teologjike, filozofike, morale, kulturore dhe baritore m t rndsishme t ktij msimi sillen ktu n mnyr organike n marrdhnie me shtjet shoqrore. N kt mnyr dshmohet begatia e takimit mes Ungjillit dhe problemeve q njeriu prballon n ecjen e vet historike.

    N studimin e Prmbledhjes do t jet mir t mbahen parasysh se citimet e teksteve t Magjisterit jan nxjerr prej dokumenteve me autoritet t ndryshm. Prkrah dokumenteve konciliare dhe enciklikave, paraqiten edhe fjalime t Papve apo dokumente t prpunuara nga Dikastere t Selis s Shenjt. Ashtu si dihet, por sht mir ta theksojm, lexuesi duhet t jet i vetdijshm se bhet fjal pr nivele t ndryshme msimi. Dokumenti, q kufizohet duke dhn nj paraqitje t prvijimeve themelore t doktrins shoqrore, u l Konferencave Ipeshkvnore prgjegjsin q t bjn zbatimet e prshtatshme t krkuara prej situatave t ndryshme lokale.7

    9 Dokumenti jep nj kuadr t plot t prvijimeve themelore t corpus-it doktrinor t msimit shoqror katolik. Ky kuadr lejon trajtimin si duhet t shtjeve shoqrore t kohs son, q krkojn t merren n konsiderat me nj vizion trsor, sepse karakterizohen si shtje gjithnj e m t ndrlidhura, q kushtzojn njra-tjetrn dhe i prkasin gjithnj e m shum krejt familjes njerzore. Paraqitja e parimeve t doktrins shoqrore synon t sugjeroj nj metod organike n krkimin e zgjedhjeve t problemeve, me qllim q shoshitja, gjykimi dhe zgjidhjet t’u prgjigjen realitetit dhe solidariteti e shpresa t mund t ndikojn me efikasitet edhe n situatat e ndrlikuara t ditve tona. N t vrtet, parimet kujtojn dhe ndriojn njri-tjetrin, pasi shprehin antropologjin e krishter,8 fryt i Zbulimit t dashuris q Hyji ka pr personin njerzor. Megjithat, duhet pasur parasysh si duhet se kalimi i kohs dhe ndryshimi i konteksteve shoqrore do t krkojn reflektime t vazhdueshme e t prditsuara mbi argumentet e ndryshme t paraqitura ktu, pr t interpretuar shenjat e reja t kohve.

    10 Dokumenti parashtrohet si nj mjet pr shoshitjen morale dhe baritore t ngjarjeve t trsishme q karakterizojn koht tona; si nj udhrrfyes pr t frymzuar, n nivel individual e kolektiv, sjellje dhe zgjedhje q na lejojn t vshtrojm drejt s ardhmes me besim e shpres; si nj udhzues pr besimtart mbi msimin e moralit shoqror. Prej aty mund t buroj nj angazhim i ri i aft t’iu prgjigjet krkesave t kohs son dhe sipas mass s nevojave dhe burimeve t njeriut, por sidomos dshira pr t prforcuar n forma t reja thirrjen prkatse t karizmave t ndryshme kishtare n lidhje me ungjillzimin e fushs shoqrore, sepse t gjitha gjymtyrt e Kishs jan pjesmarrse n prmasn e saj shekullare.9 S fundi, teksti propozohet edhe si nxitje dialogu me t gjith ata q dshirojn sinqerisht t mirn e njeriut.

    11 Marrsit e par t ktij dokumenti jan Ipeshkvijt, t cilt do t gjejn format m t prshtatshme pr prhapjen dhe interpretimin e tij t sakt. N t vrtet, i prket manus docenti-t t tyre t msoj se n planin e Hyjit Krijues realitetet toksore dhe institucionet njerzore jan t finalizuara edhe pr shptimin e njerzve dhe prandaj mund t ndihmojn jo pak n ndrtimin e Trupit t Krishtit.10 Meshtart, rregulltart e rregulltaret dhe, n prgjithsi, formatort do t gjejn aty nj udhrrfyes pr msimin e tyre dhe nj mjet shptimi baritor. Besimtart laik, q krkojn Mbretrin e qiellit duke i rregulluar dhe duke i orientuar sipas Hyjit gjrat toksore,11 do t gjejn aty dritn pr angazhimin e tyre specifik. Bashksit e krishtera do t mund ta prdorin kt dokument pr t analizuar objektivisht situatat, pr t’i sqaruar ato n dritn e fjalve t pandryshueshme t Ungjillit, pr t marr prej aty parimet e reflektimit, kriteret e gjykimit dhe orientimet pr veprim.12

    12 Ky dokument u propozohet edhe vllezrve t Kishave e Bashksive t tjera Kishtare, ndjeksve t feve t tjera, si dhe atyre burrave e grave vullnetmir q angazhohen pr t’i shrbyer t mirs s prbashkt: le ta pranojn at si fryt t nj prvoje njerzore universale, t mbushur me shenja t panumrta t pranis s Shpirtit t Hyjit. sht nj thesar gjrash t reja e t vjetra (krh. Mt 13, 52), q Kisha dshiron t bashkndaj, pr t falnderuar Hyjin, prej t cilit vjen do dhurat e mir dhe do dhunti e prsosur (Jak 1, 17). sht nj shenj shprese fakti, se sot fet dhe kulturat shfaqin gatishmri pr dialog dhe ndiejn nevojn e ngutshme pr t’i bashkuar prpjekjet e veta, q t favorizojn drejtsin, vllazrin, paqen dhe rritjen e personit njerzor.

    Kisha Katolike n mnyr t veant e bashkon angazhimin e vet me at t kushtuar n fushn shoqrore prej Kishave e Bashksive t tjera Kishtare, qoft n nivelin e reflektimit doktrinor, qoft n nivelin praktik. S bashku me to, Kisha Katolike sht e bindur se prej trashgimis s prbashkt t msimeve shoqrore t ruajtura prej tradits s gjall t popullit t Hyjit burojn nxitje e orientime pr nj bashkpunim gjithnj e m t ngusht n nxitjen e drejtsis dhe t paqes.13

    c) N shrbim t s vrtets s plot t njeriut

    13 Ky dokument sht nj akt shrbimi i Kishs ndaj burrave e grave t kohs son, t cilve ajo u jep pasurin e doktrins s vet shoqrore, sipas atij stili dialogu me t cilin vet Hyji, n nj t vetmin Birin e Vet t br njeri, u flet njerzve si miqve t vet (krh. Dal 33, 11; Gjn 15, 14-15) dhe jeton mes tyre (krh. Bar 3, 38).14 Duke marr frymzim prej Kushtetuts baritore Gaudium et spes, edhe ky dokument vendos si baz t t gjith paraqitjes njeriun, njeriun e trsishm, me trup e shpirt, me zemr e ndrgjegje, intelekt e vullnet.15 N perspektivn e prvijuar, Kisha nuk sht e shtytur nga asnj ambicie toksore, por synon nj gj t vetme: t vazhdoj, nn udhheqjen e Shpirtit Ngushllues, veprn e Krishtit, q ka ardhur n bot pr t dshmuar t vrtetn, pr t shptuar e jo pr t gjykuar, pr t shrbyer dhe jo pr t qen i shrbyer.16

    14 Me kt dokument Kisha synon t’i jap nj ndihmes t vrtet shtjes s vendit t njeriut n natyr e n shoqri, e trajtuar prej qytetrimeve e kulturave n t cilat shprehet urtia e njerzimit. Duke i pasur rrnjt e tyre n nj t kaluar shpesh mijravjeare, ato shfaqen n format e fes, t filozofis dhe t gjenis poetike t do kohe e t do populli, duke dhn disa interpretime t gjithsis e t bashkjetess njerzore dhe duke u prpjekur q t’i japin nj kuptim ekzistencs dhe misterit q e mbshtjell at. Kush jam un? pse sht e pranishme dhimbja, e keqja, vdekja, pavarsisht prej prparimeve t bra? pr far vlejn kaq arritje nse mimi i tyre jo rrall sht i padurueshm? far do t ket pas ksaj jete? Kto pyetje baz karakterizojn rrugn e jets njerzore.17 N lidhje me kt mund t kujtohet paralajmrimi Njih vetveten, i gdhendur n arkitraun e tempullit t Delfit, q dshmon t vrtetn baz sipas s cils njeriu, i thirrur q t dallohet mes t gjitha qenieve t tjera t krijuara, cilsohet si njeri pikrisht sepse sht themelisht i orientuar q t njoh vetveten.

    15 Orientimi q ngulitet n ekzistencn, n bashkjetesn shoqrore dhe n histori, n pjesn m t madhe varet prej prgjigjeve q u jepen pyetjeve mbi vendin e njeriut n natyr dhe n shoqri, t cilave ky dokument synon t’u jap ndihmesn e vet. Domethnia e thell e ekzistencs njerzore, n t vrtet, zbulohet n krkimin e lir t s vrtets s aft t’i jap drejtim e plotsi jets, krkim drejt t cilit kto pikpyetje e nxisin pareshtur inteligjencn dhe vullnetin e njeriut. Ata shprehin natyrn njerzore n nivelin m t lart, sepse e prfshijn personin n nj prgjigje q mat thellsin e angazhimit t vet, me ekzistencn e vet. Ve ksaj, bhet fjal pr pikpyetje thelbsisht fetare: kur pse-ja e gjrave hetohet me ndershmri n krkim t prgjigjes s fundit dhe m t plot, ather arsyeja njerzore prek kulmin e vet dhe i hapet fetaris. N t vrtet, fetaria prfaqson shprehjen m t lart t personit njerzor, sepse sht kulmi i natyrs s tij racionale. Ajo buron prej aspirats s thell t njeriut pr t vrtetn dhe qndron n themelin e krkimit t lir e personal t hyjnores q bn ai.18

    16 Pikpyetjet rrnjsore q e shoqrojn qysh prej fillimit ecjen e njerzve, n kohn ton marrin nj domethnie edhe m t madhe, pr shtrirjen e sfidave, risin e skenarve, zgjedhjet vendimtare q brezat aktual jan t thirrur t bjn.

    E para ndr sfidat m t mdha, prball t cilave gjendet sot njerzimi, sht ajo e vet t vrtets s t qent-njeri. Kufiri dhe marrdhnia mes natyrs, tekniks dhe moralit jan shtje q krkojn vendosmrisht prgjegjsin personale dhe kolektive pr sa u prket qndrimeve q duhen mbajtur n lidhje me at q njeriu sht, me at q mund t bj dhe me at q duhet t jet. Nj sfid t dyt prbn kuptimi dhe mbarshtimi i pluralizmit dhe i ndryshimeve n t gjitha nivelet: t mendimit, t zgjedhjes morale, t kulturs, t aderimit fetar, t filozofis s zhvillimit njerzor e shoqror. Sfida e tret sht globalizimi, q ka nj domethnie m t gjer e m t thell, sesa ai thjesht ekonomik, pasi n histori sht hapur nj epok e re, q ka t bj me fatin e njerzimit.

    17 Nxnsit e Jezu Krishtit ndihen t prfshir prej ktyre pikpyetjeve, i mbajn edhe ata brenda zemrs s tyre dhe duan t angazhohen, s bashku me t gjith njerzit, n krkim t s vrtets dhe t kuptimit t ekzistencs personale e shoqrore. N kt krkim ndihmojn me dshmin e tyre bujare t dhurats q njerzimi ka marr: Hyji ia ka drejtuar atij Fjaln e Vet gjat historis, madje Ai vet ka hyr n kt histori pr t dialoguar me t dhe pr t’i zbuluar planin e Vet t shptimit, t drejtsis e t vllazrimit. N Birin e Vet, Jezu Krishtin e br njeri, Hyji na ka liruar prej mkatit dhe na ka treguar rrugn n t ciln duhet t ecim dhe cakun drejt t cilit duhet t orientohemi.

    d) Me vuln e solidaritetit, t respektit dhe t dashuris

    18 Kisha ecn s bashku me t gjith njerzimin n rrugt e historis. Ajo jeton n bot dhe, megjithse duke mos qen e bots (krh. Gjn 17, 14-16), sht e thirrur t’i shrbej asaj duke ndjekur thirrjen e vet t brendshme. Nj qndrim i till q vihet re edhe n kt dokument mbshtetet prej bindjes s thell se sht e rndsishme pr botn ta njoh Kishn si realitet dhe tharm t historis, ashtu si sht e rndsishme pr Kishn q t mos shprfill at q ajo ka marr prej historis dhe prej evoluimit t gjinis njerzore.19 Koncili II i Vatikanit ka dashur t jap nj shprehje t qart t solidaritetit, t respektit dhe t dashuris ndaj familjes njerzore, duke vendosur me t nj dialog mbi shum probleme, duke sjell dritn q merr prej Ungjillit dhe duke vn n dispozicion t gjinis njerzore energjit e shptimit q Kisha, nn udhheqjen e Shpirtit Shenjt, merr prej Themeluesit t vet. Bhet fjal pr ta shptuar personin e njeriut dhe pr ta ndrtuar shoqrin njerzore.20

    19 Kisha, shenj n historin e dashuris s Hyjit pr njerzit dhe e thirrjes s krejt gjinis njerzore n njsin e bijsis s t vetmit At,21 edhe me kt dokument mbi doktrinn e vet shoqrore synon t’u propozoj t gjith njerzve nj njerzi n lartsin e planit t dashuris t Hyjit mbi historin, nj humanizm t trsishm dhe solidar, t aft pr t frymzuar nj rend t ri shoqror, ekonomik e politik, t bazuar n dinjitetin e n lirin e do personi njerzor, q duhet zbatuar n paqe, n drejtsi e n solidaritet. Ky humanizm mund t realizohet nse secili burr e secila grua dhe bashksit e tyre do t din t’i kultivojn virtytet morale e shoqrore n vetvete dhe t’i prhapin n shoqri, kshtu q t ket vrtet njerz t rinj dhe autor t nj njerzimi t ri, me ndihmn e nevojshme t hirit hyjnor.22

  3. #3
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.


    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme
    si pr t interpretuar,
    ashtu edhe pr t zgjidhur
    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I PAR

    PLANI I DASHURIS S HYJIT PR NJERZIMIN


    I. T VEPRUARIT LIRUES T HYJIT
    N HISTORIN E IZRAELIT



    a) Afrsia falas e Hyjit

    20 do prvoj e njmendt fetare, n t gjitha traditat kulturore, on n nj perceptim t Misterit q, jo rrall, arrin t kap ndonj pjes t fytyrs s Hyjit. Nga njra an Ai duket si zanafilla e asaj q sht, si prani q u garanton njerzve, t organizuar nga ana shoqrore, kushtet baz t jetess, duke vn n dispozicion t mirat e nevojshme pr t; ndrsa, nga ana tjetr, si mas e asaj q duhet t jet, si prani q krkon t vepruarit njerzor si n nivelin personal, ashtu edhe n nivelin shoqror mbi prdorimin e po atyre t mirave n marrdhnie me njerzit e tjer. N do prvoj fetare, pra, dalin se jan t rndsishme qoft prmasa e dhurats dhe e t dhnit falas, q rroket si e nnkuptuar n prvojn q personi njerzor bn me t ekzistuarit e tij s bashku me t tjert n bot, qoft jehonat e ksaj prmase n ndrgjegjen e njeriut, q e ndien se sht i interpeluar ta mbarshtoj n form t prgjegjshme e gostinore dhuratn e marr. Dshmi e gjith ksaj sht njohja universale e rregulls s art, n t ciln, n planin e marrdhnieve njerzore, shprehet krkesa q i arrin njeriut prej Misterit: Gjithka dshironi t’ju bjn juve njerzit, bjuani edhe ju atyre! (Mt 7, 12).23

    21 N sfondin, e bashkndar n mnyra t ndryshme, t prvojs universale fetare, spikat Zbulimi q Hyji ia bn shkall-shkall popullit t Izraelit. Ai i prgjigjet krkimit njerzor t hyjnores n mnyr t papritur dhe befasuese, fal gjesteve historike, t prpikta e mbreslnse, n t cilat shfaqet dashuria e Hyjit pr njeriun. Sipas librit t Daljes, Zoti i drejton Moisiut kt fjal: E pash mjerimin e popullit tim n Egjipt dhe e dgjova klithjen e tij pr ndihm pr shkak t pashpirtsis s mbikqyrsve t tyre. Dhe, duke e ditur vuajtjen e tij, zbrita pr ta liruar nga duart e egjiptianve, ta nxjerr nga ai dhe ta oj n nj vend t mir e t gjer, n dheun ku rrjedh qumsht dhe mjalt (Dal 3, 7-8). Afrsia falas e Hyjit s cils i referohet vet Emri i Tij, q Ai ia zbulon Moisiut, Un jam ai q jam (Dal 3, 14) shfaqet n lirimin prej skllavris dhe n premtimin, duke u br veprim historik, prej t cilit e merr fillesn procesi i identifikimit kolektiv t popullit t Zotit, nprmjet arritjes s liris dhe t toks q Hyji ia dhuron atij.

    22 T dhnit falas i t vepruarit hyjnor, historikisht i efektshm, shoqrohet vazhdimisht me angazhimin e Beslidhjes, t propozuar prej Hyjit dhe t marr prsipr prej Izraelit. N malin Sinai, nisma e Hyjit konkretizohet n Beslidhjen me popullin e Vet, t cilit i dhurohet Dekalogu i urdhrimeve t zbuluara prej Zotit (krh. Dal 19-24). Dhjet fjalt (Dal 34, 28; krh. Lp 4, 13; 10, 4) shprehin bashkprcaktimet e prkatsis ndaj Hyjit t caktuar nprmjet Beslidhjes. Ekzistenca morale sht prgjigje ndaj nisms s dashuris s Zotit. sht mirnjohje, nderim ndaj Hyjit dhe kult falnderimi. sht bashkpunim n planin q Hyji ndjek n histori.24

    Dhjet urdhrimet, q prbjn nj ecje t jashtzakonshme jete dhe tregojn kushtet m t sigurta pr nj ekzistenc t liruar prej skllavris s mkatit, prmbajn nj shprehje t privilegjuar t ligjit natyror. Ato msojn njerzoren e vrtet t njeriut. Vn n drit detyrat themelore dhe, pra, trthorazi, t drejtat themelore q kan lidhje me natyrn e personit njerzor.25 Ato bashkprcaktojn7 *moralin njerzor universal. T kujtuara edhe prej Jezusit t riut t pasur t Ungjillit (krh. Mt 19, 18), dhjet urdhrimet prbjn rregullat m t para t do jete shoqrore.26

    23 Prej Dekalogut rrjedh nj angazhim q i prket jo vetm asaj q ka lidhje me besnikrin ndaj t vetmit Hyj t vrtet, por edhe marrdhnieve shoqrore brenda popullit t Beslidhjes. Kto t fundit jan t rregulluara, veanrisht, prej asaj q sht prkufizuar si e drejta e t varfrit: Nse ndonj vlla yti… bie n skamje, mos u bj zemrgur dhe mos e rrudh dorn tnde, por hape at pr vllan tnd skamnor e huaji ka ka nevoj ai (Lp 15, 7-8). Gjith kjo vlen edhe n lidhje me t huajin: Nse jeton me ty i huaji n tokn tuaj, mos e shtypni; por le t jet ndr ju si vendas dhe duaje si vetveten: edhe ju keni qen t huaj n dheun e Egjiptit. Un jam Zoti, Hyji juaj (Lev 19, 33-34). Dhurata e lirimit dhe e toks s premtuar, Beslidhja e Sinait dhe Dekalogu jan pra t lidhur thellsisht me nj praktik q, me drejtsi e solidaritet, duhet t rregulloj zhvillimin e shoqris izraelitase.

    24 Mes aftsive t shumta, q priren t’i japin konkretsi stilit t t dhnit falas dhe t bashkndarjes n drejtsi q Hyji frymzon, ligji i vitit sabatik (i kremtuar do shtat vjet) dhe i atij jubilar (do pesdhjet vjet)27 dallohet si nj orientim i rndsishm edhe pse kurr i realizuar plotsisht pr jetn shoqrore dhe ekonomike t popullit t Izraelit. sht nj ligj q, prve pushimit t arave, urdhron edhe faljen e borxheve dhe nj lirim t prgjithshm t personave dhe t t mirave: secili mund t kthehet n familjen e vet t origjins dhe ta rimarr prsri pasurin e vet.

    Ky legjislacion dshiron t caktoj q ngjarja shptimtare e daljes dhe besnikria ndaj Beslidhjes t prfaqsojn jo vetm parimin themelues t jets shoqrore, politike dhe ekonomike t Izraelit, por edhe parimin rregullues t shtjeve q kan lidhje me varfrit ekonomike dhe me padrejtsit shoqrore. Bhet fjal pr nj parim t thirrur pr ta shndrruar vazhdimisht dhe nga brenda jetn e popullit t Beslidhjes, q ta bj t prputhet me planin e Hyjit. Pr t’i zhdukur diskriminimet dhe padrejtsit e krijuara prej evoluimit shoqroro-ekonomik, do shtat vjet kujtimi i daljes dhe i Beslidhjes prkthehet n terma shoqror dhe ekonomik, q t’i kthej shtjet e pronsis, t borxheve, t huazimeve dhe t t mirave n domethnien e tyre m t thell.

    25 Normat e vitit sabatik dhe t atij jubilar prbjn nj doktrin shoqrore in nuce.28 Ato tregojn se si parimet e drejtsis dhe t solidaritetit shoqror jan t frymzuara prej t dhnit falas t ngjarjes s shptimit t realizuar prej Hyjit dhe nuk kan vetm vlern e prmirsuesit t nj praktike t zotruar prej interesave dhe objektivave egoiste, por, si prophetia futuri duhet t bhen referimi normativ me t cilin do brez n Izrael duhet t prputhet nse dshiron t jet besnik ndaj Hyjit t vet.

    Kto parime bhen mbshtetja e predikimit profetik, i cili synon brendsimin e tyre. Shpirti i Hyjit, i zbritur n zemrn e njeriut kumtojn Profett do t’ju bj t rrnjosni brenda vetes po ato ndjenja t drejtsis dhe t mshirs q banojn n zemrn e Zotit (krh. Jer 31, 33 dhe Ez 36, 26-27). Ather vullneti i Hyjit, i shprehur n Dekalogun e dhuruar n Sinai, mund t rrnjoset n mnyr krijuese n vet brendsin e njeriut. Prej ktij procesi brendsimi rrjedhin nj thellsi dhe nj realizm m i madh i t vepruarit shoqror, duke e br t mundshm universalizimin e qndrimit t drejtsis dhe t solidaritetit, q populli i Beslidhjes sht i thirrur t marr prsipr ndaj t gjith njerzve, t do populli e Kombi.

  4. #4
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I PAR

    PLANI I DASHURIS S HYJIT PR NJERZIMIN


    I. T VEPRUARIT LIRUES T HYJIT N HISTORIN E IZRAELIT


    b) Parimi i krijimit dhe i t vepruarit falas t Hyjit

    26 Reflektimi profetik dhe i librave t urtis lidhet me shfaqjen e par dhe me vet burimin e planit t Hyjit mbi gjith njerzimin, kur arrin t formuloj parimin e krijimit t t gjitha gjrave nga ana e Hyjit. N Punn e Fes (Besoj) t Izraelit, t pohosh se Hyji sht Krijues nuk do t thot t shprehsh vetm nj bindje teorike, por edhe t prfshish horizontin zanafillor t t vepruarit falas dhe t mshirshm t Zotit n dobi t njeriut. N t vrtet, Ai lirisht ia jep t qent dhe jetn gjithkaje q ekziston. Pr kt arsye, burri dhe gruaja, t krijuar n shmblltyr e prngjasim t Tij (krh. Zan 1, 26-27), jan t thirrur t jen shenja e dukshme dhe mjeti i efektshm i t dhnit falas hyjnor n kopshtin n t cilin Hyji i ka vendosur si kultivues dhe rojtar t t mirave t krijimit.

    27 N t vepruarit falas t Hyjit Krijues gjen shprehjen vet kuptimi i krijimit, edhe pse sht i errsuar dhe i shtrembruar prej prvojs s mkatit. Tregimi i mkatit origjinal apo zanafillor (krh. Zan 3, 1-24), n t vrtet, prshkruan tundimin e vazhdueshm dhe njkohsisht situatn e rregullimit n t ciln njerzimi gjendet pas rnies s prindrve t par. T mos i bindesh Hyjit do t thot ti largohesh vshtrimit t Tij t dashuris dhe t mundohesh ta mbarshtosh vet t ekzistuarit dhe t vepruarit n bot. Prishja e marrdhnies s bashksis me Hyjin shkakton prishjen e njsis s brendshme t personit njerzor, t marrdhnies s bashksis mes burrit e gruas dhe t marrdhnies s harmonishme mes njerzve dhe krijesave t tjera.29 N kt prishje zanafillore duhet krkuar rrnja m e thell e t gjitha t kqijave q dmtojn marrdhniet shoqrore mes personave njerzor, t t gjitha situatave q n jetn ekonomike e politike krcnojn dinjitetin e personit, drejtsin dhe solidaritetin.

  5. #5
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I PAR

    PLANI I DASHURIS S HYJIT PR NJERZIMIN



    II. JEZU KRISHTI PRMBUSHJA E PLANIT T DASHURIS S ATIT



    a) N Jezu Krishtin prmbushet ngjarja vendimtare e historis s Hyjit me njerzit

    28 Dashamirsia dhe mshira, q frymzojn t vepruarit e Hyjit dhe ofrojn elsin pr interpretimin e tij, bhen aq t afrta pr njeriun sa marrin karakteristikat e njeriut Jezus, Fjals s br njeri. N tregimin e Luks, Jezusi e prshkruan shrbesn e vet mesianike me fjalt e Isais q kujtojn domethnien profetike t jubileut: Shpirti i Zotit sht mbi mua sepse Ai m shuguroi! Ai m drgoi t’u kumtoj t vobektve Ungjillin, t’u shpall robrve lirimin, t verbrve dritn e syve; t’i lshoj n liri t ndrydhurit, t shpall vitin e hirit t Zotit (4, 18-19; krh. Is 61, 1-2). Jezusi pra vendoset n linjn e prmbushjes, jo vetm sepse kryen at q sht premtuar dhe q pritej prej Izraelit, por edhe n kuptimin, m t thell, se n T prmbushet ngjarja vendimtare e historis s Hyjit me njerzit. N t vrtet, Ai shpall: Kush m ka par mua, ka par edhe Atin (Gjn 14, 9). Me fjal t tjera, Jezusi tregon qart dhe n mnyr prfundimtare se kush sht Hyji dhe se si sillet Ai me njerzit.

    29 Dashuria q frymzon shrbesn e Jezusit mes njerzve sht ajo e provuar prej Birit n bashkimin intim me Atin. Beslidhja e Re na lejon t deprtojm n prvojn q vet Jezusi jeton e pron prej dashuris s Hyjit, Atit t Vet Abb - dhe prandaj, n vet zemrn e jets hyjnore. Jezusi kumton mshirn liruese t Hyjit ndaj atyre q takon n rrugn e Vet, duke filluar prej t varfrve, prej t mnjanuarve, prej mkatarve dhe i fton q ta ndjekin At, sepse Ai i pari dhe n mnyr krejt t veant, i bindet planit t dashuris s Hyjit si i drguari i Tij n bot.

    Vetdija e Jezusit se sht Biri shpreh pikrisht kt prvoj zanafillore. Biri ka marr gjithka dhe falas, prej Atit: Gjithka ka Ati, sht imja (Gjn 16, 15). Ai, nga ana e Vet, ka si mision q t’i bj pjesmarrs n kt dhurat dhe n kt marrdhnie bijsore t gjith njerzit: Nuk ju thrras m shrbtor, sepse shrbtori nuk di ka bn zotria i tij; un ju quajta miq, sepse ju zbulova gjithka q dgjova prej Atit tim (Gjn 15, 15).

    Njohja e dashuris s Atit pr Jezusin do t thot ta frymzoj veprimin e Vet me t njjtin dhurim falas e mshir t Hyjit, linds t nj jete t re, dhe t bhet kshtu, me vet ekzistencn e Vet, shembull dhe model pr nxnsit e Vet. Ata jan t thirrur t jetojn si Ai dhe, pas Pashks s Tij t vdekjes e t ngjalljes, t jetojn n T dhe prej Tij, fal dhurats s begatshme t Shpirtit Shenjt, ngushlluesit q ngjall n zemrat e njerzve stilin e jetess t vet Krishtit.

  6. #6
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I PAR

    PLANI I DASHURIS S HYJIT PR NJERZIMIN


    II. JEZU KRISHTI PRMBUSHJA E PLANIT T DASHURIS S ATIT


    b) Zbulimi i Dashuris trinitare

    30 Dshmia e Beslidhjes s Re, me befasimin gjithnj t ri t atij q sht lbyer prej dashuris s pashprehshme t Hyjit (krh. Rom 8, 26), n dritn e zbulimit t plot t Dashuris trinitare t dhn prej Pashks s Jezu Krishtit merr domethnien e fundit t Mishrimit t Birit dhe t misionit t Tij mes njerzve. Shn Pali shkruan: Nse Hyji na prkrah, kush do t jet kundr nesh? Ai as Birin e vet nuk e kurseu, por e dorzoi t flijohet pr t gjith ne, e si ather, bashk me T, nuk do t na jap do gj? (Rom 8, 31-32). Nj gjuh t ngjashme prdor edhe shn Gjoni: Dashuria prmbahet n kt: Jo se ne e kemi dashur Hyjin, por Ai na ka dashur ne, dhe e ka drguar Birin e vet si fli pajtuese pr mkatet tona (1 Gjn 4, 10).

    31 Fytyra e Hyjit, e zbuluar shkall-shkall n historin e shptimit, ndrion plotsisht n Fytyrn e Jezu Krishtit t Kryqzuar dhe t Ngjallur. Hyji sht Trini: At, Bir, Shpirt Shenjt, realisht t dalluar dhe realisht nj, sepse sht bashksi e pambarim dashurie. Dashuria falas e Hyjit pr njerzimin zbulohet, para s gjithash, si dashuri natyrore e Atit, prej t cilit vjen gjithka; si komunikim falas q Biri i bn asaj, duke iu dhuruar prsri Atit dhe duke iu dhuruar njerzve; si begati gjithnj e re e dashuris hyjnore q Shpirti Shenjt derdh n zemrn e njerzve (krh. Rom 5, 5).

    Me fjalt e me veprat dhe n mnyr t plot e prfundimtare me vdekjen e ngjalljen e Vet,30 Jezu Krishti i zbulon njerzimit se Hyji sht At dhe se t gjith jemi t thirrur me an t hirit q t bhemi bijt e Tij n Shpirt (krh. Rom 8, 15; Gal 4, 6), dhe prandaj edhe vllezr e motra me njri-tjetrin. Pr kt arsye Kisha beson vendosmrisht se elsi, qendra dhe qllimi i krejt historis njerzore gjenden n Zotin dhe Msuesin e vet.31

    32 Duke soditur dhurimin falas dhe begatin e dhurats hyjnore t Birit nga ana e Atit, q Jezusi ua ka msuar njerzve dhe e ka dshmuar duke dhuruar jetn e Vet pr ne, Gjoni Apostull kap domethnien e thell dhe pasojn m logjike: T dashur, n qoft se Hyji na ka dashur ashtu, edhe neve na duhet ta duam njri-tjetrin. Hyjin askurr askush nuk e pa. Nse e duam njri-tjetrin, Hyji mbetet n ne dhe dashuria e tij n ne sht e prkryer (1 Gjn 4, 11-12). Ndrsjellshmria e dashuris krkohet prej urdhrit t cilin Jezusi e prkufizon si t ri dhe t Tijin: Sikurse un ju desha ju, duajeni edhe ju njri-tjetrin! (Gjn 13, 34). Urdhri i dashuris s ndrsjell prvijon rrugn pr ta jetuar n Krishtin jetn trinitare n Kish, Trup t Krishtit, dhe pr ta shndrruar me T historin deri n prmbushjen e saj n Jerusalemin qiellor.

    33 Urdhri i dashuris s ndrsjell, q prbn ligjin e jets s popullit t Hyjit,32 duhet t’i frymzoj, t’i pastroj e t’i lartsoj t gjitha marrdhniet njerzore n jetn shoqrore e politike: Njerzim do t thot thirrje n bashksin ndrpersonale,33 sepse shmblltyra dhe prngjasimi i Hyjit trinitar jan rrnja e krejt “ethos”-it njerzor… kulmi i t cilit sht urdhri i dashuris.34 Dukuria kulturore, shoqrore, ekonomike dhe politike e sotme e ndrvarsis, q i dendson dhe i bn veanrisht t dukshme lidhjet q e bashkojn familjen njerzore, v n pah edhe m tepr, n dritn e Zbulimit, nj model t ri njsie t gjinis njerzore, n t cilin duhet t frymzohet, n instanc t fundit, solidariteti. Ky model suprem i njsis, pasqyrim i jets s brendshme t Hyjit, nj n tri Veta, sht ai q ne t krishtert e prcaktojm me fjaln “bashksi”.35

  7. #7
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I PAR

    PLANI I DASHURIS S HYJIT PR NJERZIMIN

    III. PERSONI NJERZOR N PLANIN E DASHURIS S ATIT


    a) Dashuria trinitare, zanafilla dhe caku i personit njerzor

    34 Zbulimi n Krishtin i misterit t Hyjit si Dashuri trinitare sht njkohsisht edhe zbulimi i thirrjes s personit njerzor n dashuri. Ky zbulim e ndrion dinjitetin dhe lirin personale t burrit e t gruas si dhe socialitetin karakteristik njerzor n krejt thellsin e tyre: T jesh person n shmblltyr e prngjasim t Hyjit bashkmbart nj ekzistenc n marrdhnie, n marrdhnie me un-in tjetr,36 sepse vet Hyji, nj dhe tri, sht bashksi e Atit, e Birit dhe e Shpirtit Shenjt.

    N bashksin e dashuris q sht Hyji, n t cilin tri Vetat hyjnore duhen n mnyr t ndrsjell dhe jan i Vetmi Hyj, personi njerzor sht i thirrur t zbuloj zanafilln dhe cakun e ekzistencs s vet dhe t historis. Etrit Konciliar, n Kushtetutn baritore Gaudium et spes, msojn se Zoti Jezus, kur i lutet Atit q t gjith t jen nj. Sikurse ti, At, q je n mua dhe un n ty (Gjn 17, 21-22), duke paraqitur caqe t paarritshme pr arsyen njerzore, prmend njfar ngjashmrie mes bashkimit t personave hyjnor dhe bashkimit t bijve t Hyjit n t vrtet dhe n dashuri. Kjo ngjashmri qartas tregon se njeriu, t cilin t vetmin prej krijesave e deshi Hyji jo si mjet pr dika apo pr diknd tjetr, ai smund t gjej veten prpos npr dhurim t sinqert t vetvetes (krh. Lk 17, 33).37

    35 Zbulimi i krishter hedh nj drit t re mbi identitetin, mbi thirrjen dhe mbi fatin e fundit t personit dhe t gjinis njerzore. do person sht i krijuar, i dashur dhe i shptuar prej Hyjit n Jezu Krishtin dhe realizohet duke thurur marrdhnie t shumfishta dashurie, drejtsie e solidariteti me personat e tjer, ndrsa zhvillon veprimtarin e vet t larmishme n bot. T vepruarit njerzor, kur priret t promovoj dinjitetin dhe thirrjen e trsishme t personit, cilsin e kushteve t tij t ekzistencs, takimin dhe solidaritetin e popujve dhe t kombeve, sht n prputhje me planin e Hyjit, q nuk l kurr pa e shfaqur dashurin dhe Provanin e Vet ndaj bijve t Vet.

    36 Faqet e librit t par t Shkrimit t Shenjt, q prshkruajn krijimin e burrit e t gruas n shmblltyr e prngjasim t Hyjit (krh. Zan 1, 26-27), prmbajn nj msim themelor n lidhje me identitetin dhe thirrjen e personit njerzor. Ato na thon se krijimi i burrit dhe i gruas sht nj akt i lir dhe falas i Hyjit; se burri dhe gruaja, pasi jan t lir e inteligjent, prbjn ti-n e krijuar t Hyjit dhe se vetm n marrdhnie me T mund ta zbulojn e ta realizojn domethnien e njmendt e t plot t jets s tyre personale e shoqrore; se ata, pikrisht n prplotsimin dhe ndrsjellshmrin e tyre, jan shmblltyra e Dashuris trinitare n gjithsin e krijuar; se atyre, q jan kulmi i krijimit, Krijuesi u beson detyrn q ta rregullojn dhe ta orientojn natyrn e krijuar sipas planit t Vet (krh. Zan 1, 28).

    37 Libri i Zanafills na propozon disa shtylla t antropologjis s krishter: dinjitetin e pamohueshm t personit njerzor, q e ka rrnjn dhe garancin e vet n planin krijues t Hyjit; socialitetin prbrs t qenies njerzore, q e ka prototipin e vet n marrdhnien zanafillore mes burrit e gruas, bashkimi i t cilve prbn formn e par t bashksis s personave;38 domethnien e t vepruarit njerzor n bot, q sht e lidhur me zbulimin dhe me respektimin e ligjit natyror q Hyji e ka gdhendur n gjithsin e krijuar, q njerzimi t banoj n t dhe ta ruaj sipas planit t Tij. Ky vizion i personit njerzor, i shoqris dhe i historis sht i rrnjosur n Hyjin dhe ndriohet prej realizimit t planit t Tij t shptimit.

    b) Shptimi i krishter: pr t gjith njerzit dhe pr krejt njeriun

    38 Shptimi q, me nismn e Hyjit At, sht dhuruar n Jezu Krishtin dhe sht aktualizuar e prhapur me veprn e Shpirtit Shenjt, sht shptim pr t gjith njerzit dhe i krejt njeriut: sht shptim universal dhe i trsishm. I prket personit njerzor n do prmas t vetn: personal e shoqror, shpirtror e trupor, historik dhe transhendent. Ai fillon t realizohet q n histori, sepse ajo q sht krijuar sht e mir dhe Hyji e ka dashur at, si dhe sepse Biri i Hyjit sht br njri prej nesh.39 Por, prmbushja e tij sht n t ardhmen q Hyji ruan pr ne, kur do t thirremi, s bashku me gjith krijimin (krh. Rom 8), pr t marr pjes n ngjalljen e Krishtit dhe n bashksin e amshuar t jets me Atin, n gzimin e Shpirtit Shenjt. Kjo perspektiv tregon saktsisht gabimin dhe mashtrimin e vizioneve thjesht imanentistike t kuptimit t historis dhe t pretendimeve t vetshptimit t njeriut.

    39 Shptimi q Hyji u jep bijve t Vet krkon prgjigjen dhe aderimin e tyre t lir. Ktu qndron feja, nprmjet s cils njeriu lirisht braktiset krejtsisht n Hyjin,40 duke iu prgjigjur Dashuris paraprirse dhe shum t bollshme t Hyjit (krh. 1 Gjn 4, 10) me dashurin konkrete ndaj vllezrve dhe me shpresn e patundur, sepse Ai q i dha premtimet sht besnik (Heb 10, 23). N t vrtet, plani hyjnor i shptimit nuk e vendos krijesn njerzore n nj gjendje thjesht pasiviteti apo voglsie n lidhje me Krijuesin e vet, sepse marrdhnia me Hyjin, q Jezu Krishti na shfaq dhe n t ciln na fut falas nprmjet Shpirtit Shenjt, sht nj marrdhnie bijsie: ajo q Jezusi jeton n lidhje me Atin (krh. Gjn 15-17; Gal 4, 6-7).

    40 Universaliteti dhe trsishmria e shptimit t dhuruar n Jezu Krishtin, e bjn t pazgjidhshme lidhjen mes marrdhnies q personi sht i thirrur t ket me Hyjin dhe prgjegjshmris n lidhje me t afrmin, n konkretsin e situatave historike. Kjo kapet me intuit, edhe pse n mnyr t vagt dhe jo pa gabime, n krkimin universal njerzor t s vrtets dhe t domethnies, por bhet struktur bartse e Beslidhjes s Hyjit me Izraelin, si dshmojn rrasat e Ligjit dhe predikimi profetik.

    Kjo lidhje shprehet me qartsi dhe n nj prmbledhje t prsosur n msimin e Jezu Krishtit dhe prforcohet prfundimisht prej dshmis m t lart t dhurimit t jets s Tij, n dgjes ndaj vullnetit t Atit dhe pr dashuri ndaj vllezrve. Skribit q e pyet: Cili urdhrim sht i pari i t gjitha urdhrimeve? (Mk 12, 28), Jezusi i prgjigjet: I pari sht: Dgjo, Izrael! Zoti Hyji yn, sht nj Zot i vetm. Duaje Zotin, Hyjin tnd, me gjith zemrn tnde, me gjith mendjen tnde e me gjith fuqin tnde!. Urdhri i dyt sht: Duaje t afrmin tnd porsi vetveten! Tjetr urdhr m t madh se kta nuk ka (Mk 12, 29-31).

    N zemrn e personit njerzor grshetohen n mnyr t pazgjidhshme marrdhnia me Hyjin, i njohur si Krijuesi dhe Ati, burimi dhe plotsimi i jets dhe i shptimit, dhe hapja ndaj dashuris konkrete pr njeriun, q duhet t trajtohet si nj vetvete tjetr, edhe nse sht armik (krh. Mt 5, 43-44). N prmasn e brendshme t njeriut, si prfundim, rrnjoset angazhimi pr drejtsin e solidaritetin, pr ndrtimin e nj jetese shoqrore, ekonomike e politike n prputhje me planin e Hyjit.

    c) Nxnsi i Krishtit si krijes e re

    41 Jeta personale e shoqrore, ashtu si edhe veprimi njerzor n bot jan gjithmon t rrezikuar prej mkatit, por Jezu Krishti, duke vuajtur pr ne, jo vetm na ka ln nj shembull q ti ndiqnim gjurmt e tij, por edhe na ka hapur nj rrug, t ciln duke prshkuar jeta dhe vdekja shenjtrohen e fitojn nj domethnie t re.41 Nxnsi i Krishtit, n fe dhe nprmjet sakramenteve, bashkngjitet me misterin e Pashks s Jezusit, kshtu q njeriu i vjetr i tij, me prirjet e tij t kqija, kryqzohet s bashku me Krishtin. Si krijes e re ai ather aftsohet n hir pr t ecur n nj rrug t re (krh. Rom 6, 4). Megjithat, kjo ecje vlen jo vetm pr t krishtert, por edhe pr t gjith njerzit vullnetmir, n zemrn e t cilve vepron n mnyr t padukshme hiri. Meqense Krishti ka vdekur pr t gjith, dhe meqense thirrja e fundit e njeriut sht efektivisht nj e vetme, domethn ajo hyjnore, duhet t mendojm se Shpirti Shenjt ua jep t gjithve mundsin t bashkohen, n at mnyr q Hyji di, me kt mister t Pashks.42

    42 Shndrrimi i brendshm i personit njerzor, n prngjasimin e tij shkall-shkall me Krishtin, sht kushti thelbsor pr nj prtritje reale t marrdhnieve t tij me personat e tjer: Pra, duhet t mbshtetemi n aftsit shpirtrore e morale t personit dhe n krkesn e vazhdueshme t kthimit t tij t brendshm, pr t arritur ndryshime shoqrore q t jen realisht n shrbim t tij. Prparsia q i njihet kthimit t zemrs nuk e zhduk aspak, madje imponon detyrn pr t sjell n institucionet dhe n kushtet e jetess, kur ato shkaktojn mkatin, shrimet e duhura, q t prputhen me normat e drejtsis dhe ta favorizojn t mirn n vend q ta pengojn at.43

    43 Nuk sht e mundur ta duam t afrmin si vetveten dhe t vazhdojm n kt qndrim, pa vendosmrin e patundur e t vazhdueshme q t angazhohemi pr t mirn e t gjithve dhe t secilit, sepse t gjith jemi vrtet prgjegjs pr t gjith.44 Sipas msimit konciliar, respekti dhe dashuria duhet t shtrihen edhe te ata q mendojn apo veprojn ndryshe prej nesh n gjrat shoqrore, politike e madje edhe fetare, pasi me sa m shum ndershmri e dashuri do ti kuptojm s brendshmi mnyrat e tyre t t menduarit, aq m leht do t mund t vendosim dialogun me ta.45 N kt ecje sht i nevojshm hiri, q Hyji ia jep njeriut pr ta ndihmuar q ti kaprcej dshtimet, pr ta shkputur prej spirales s rrens e t dhuns, pr ta mbshtetur e pr ta shtyr q ta riend, me nj gatishmri gjithnj t prtrir, rrjetin e marrdhnieve t vrteta e t sinqerta me t ngjashmit e vet.46

    44 Edhe marrdhnia me gjithsin e krijuar dhe veprimtarit e ndryshme q njeriu i kushton prkujdesjes ndaj saj dhe shndrrimit t saj, t krcnuara prdit prej krenaris dhe prej dashuris s rregullt pr vetveten, duhet t pastrohen e t prsosen prej kryqit e prej ngjalljes s Krishtit: I shlbuar prej Krishtit dhe i br krijes e re n Shpirtin Shenjt, njeriu mund dhe duhet ti doj gjrat e krijuara prej Hyjit. Prej Hyjit i merr dhe i vshtron dhe i nderon sikur t dilnin prej duarve t Hyjit. Duke falnderuar pr to Bamirsin dhe duke i prdorur e duke i gzuar krijesat me nj shpirt t varfr e t lir, hyn n zotrimin e vrtet t bots, sikurse ai q nuk ka asgj, por q zotron gjithka: Gjithka sht juaja, ju jeni t Krishtit e Krishti sht i Hyjit! (1 Kor 3, 22-23).47

    d) Transhendenca e shptimit dhe autonomia e realiteteve toksore

    45 Jezu Krishti sht Biri i Hyjit i br njeri n t cilin e fal t cilit bota dhe njeriu marrin t vrtetn e tyre t njmendt e t plot. Misteri i afrsis s pafundme t Hyjit me njeriun i realizuar n Mishrimin e Jezu Krishtit, q arriti deri n braktisjen n kryq dhe n vdekje tregon se sa m shum q njerzorja t shikohet n dritn e planit t Hyjit dhe t jetohet n bashksi me T, aq m shum ajo fuqizohet dhe lirohet n identitetin e vet dhe n at liri q i prket, sepse sht e vetja. Pjesmarrja n jetn bijsore t Krishtit, q sht br e mundur nga Mishrimi dhe nga dhurata pashkvnore e Shpirtit, jo vetm q nuk e shtyp, por edhe ka efektin ta liroj, konsistencn dhe identitetin e njmendt e autonom t qenieve njerzore, n t gjitha shprehjet e tyre.

    Kjo perspektiv t on drejt nj vizioni t sakt t realiteteve toksore dhe t autonomis s tyre, q theksohet fort prej msimit t Koncilit II t Vatikanit: Nse me autonomi t realiteteve toksore kuptojm se gjrat e krijuara dhe shoqrit gzojn ligje e vlera t vetat, q njeriu n mnyr graduale duhet ti zbuloj, ti prdor e bashkrendis, ather sht absolutisht e nevojshme ta krkojm at: kjo sht n prputhje me vullnesn e Krijuesit. N t vrtet, pr shkak t gjendjes s tyre si krijesa, t gjitha gjrat jan t pajisura me nj konsistenc, t vrtet, mirsi t vetn, me ligje e rend t vetin, q njeriu duhet ti respektoj, duke pranuar metodat prkatse t do shkence apo arti.48

    46 Nuk ka konfliktualitet mes Hyjit dhe njeriut, por nj marrdhnie dashurie n t ciln bota dhe frytet e veprimit njerzor n bot jan objekt i dhurimit t ndrsjell mes Atit dhe bijve dhe i bijve mes tyre, n Jezu Krishtin: n T dhe fal Tij, bota dhe njeriu marrin domethnien e tyre t njmendt dhe zanafillore. N nj vizion universal t dashuris s Hyjit q prqafon gjithka q sht, vet Hyji na sht zbuluar n Krishtin si At dhe dhurues i jets dhe njeriu na sht zbuluar si ai q, n Krishtin, gjithka e merr si dhurat prej Hyjit, n prvujtri e liri, dhe gjithka e zotron vrtet si t vetn, kur e di dhe e jeton do gj si t Hyjit, me prejardhje nga Hyji dhe t finalizuar n Hyjin. N lidhje me kt, Koncili II i Vatikanit mson: Nse me shprehjen autonomi t realiteteve toksore kuptohet se gjrat e krijuara nuk varen prej Hyjit dhe se njeriu mund ti prdor duke mos ia referuar Krijuesit, t gjith ata q e pranojn Hyjin, e kuptojn se sa t rreme jan kto opinione. Pa Krijuesin krijesa nuk ekziston.49

    47 Personi njerzor, n vetvete dhe n thirrjen e vet, e tejkalon horizontin e gjithsis s krijuar, t shoqris dhe t historis: qllimi i tij i fundit sht vet Hyji,50 q u sht zbuluar njerzve pr ti ftuar e pranuar ata n bashksin me Veten:51 Njeriu nuk mund tia dhuroj vetveten nj projekti vetm njerzor t realitetit, nj ideali abstrakt apo utopive abstrakte. Ai, si person, mund tia dhuroj vetveten nj personi tjetr apo personave t tjer dhe, n fund, Hyjit, q sht autori i qenies s tij dhe sht i vetmi q mund ta pranoj plotsisht dhuratn e tij.52 Pr kt arsye, njeriu q nuk pranon ta tejkaloj vetveten dhe t jetoj prvojn e dhurimit t vetvetes dhe t formimit t nj bashksie t njmendt njerzore, t orientuar drejt fatit t vet t fundit q sht Hyji sht nj njeri i tjetrsuar. Shoqria q, n format e veta t organizimit shoqror, t prodhimit e t konsumit, e bn m t vshtir realizimin e ktij dhurimi dhe krijimin e ktij solidariteti ndrnjerzor, sht nj shoqri e tjetrsuar .53

    48 Personi njerzor nuk mund dhe nuk duhet t instrumentalizohet8* prej strukturave shoqrore, ekonomike e politike, pasi do njeri ka lirin t orientohet drejt qllimit t vet t fundit. Nga ana tjetr, do realizim kulturor, shoqror, ekonomik e politik, n t cilin historikisht vihen n jet socialiteti i personit dhe veprimtaria e tij shndrruese e gjithsis, duhet t konsiderohet gjithmon edhe n aspektin e vet t realitetit relativ dhe kalimtar, trajta e ksaj bote po kalon (1 Kor 7, 31). Bhet fjal pr nj relativitet eskatologjik, n kuptimin se njeriu dhe bota shkojn drejt fundit, q sht prmbushja e fatit t tyre n Hyjin; dhe pr nj relativitet teologjik, pasi dhurata e Hyjit, nprmjet s cils do t prmbushet fati prfundimtar i njerzimit dhe i krijimit, i tejkalon pafundsisht mundsit dhe pritjet e njeriut. fardo vizioni totalitaristik i shoqris dhe i shtetit dhe fardo ideologjie thjesht brenda bots s prparimit jan kundr t vrtets s trsishme t personit njerzor dhe planit t Hyjit mbi historin.

  8. Anetart m posht kan falenderuar ribaldi pr postimin:

    toni77_toni (06-11-2015)

  9. #8
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I PAR

    PLANI I DASHURIS S HYJIT PR NJERZIMIN


    IV. PLANI I HYJIT DHE MISIONI I KISHS

    a) Kisha, shenj dhe mbrojtje e transhendencs s personit njerzor

    49 Kisha, bashksia e atyre q jan t thirrur prej Jezu Krishtit t Ngjallur dhe vihen n ndjekje t Tij, sht shenj dhe mbrojtje e transhendencs s personit njerzor.54 Ajo sht n Krishtin si sakrament, domethn shenj dhe mjet i bashkimit intim me Hyjin dhe i njsis s t gjith gjinis njerzore.55 Misioni i Kishs sht t kumtoj dhe t proj shptimin e realizuar n Jezu Krishtin, q Ai e quan Mbretria e Hyjit (Mk 1, 15), domethn bashksin me Hyjin dhe mes njerzve. Qllimi i shptimit, Mbretria e Hyjit, i prfshin t gjith njerzit dhe do t realizohet plotsisht prtej historis, n Hyjin. Kisha ka marr misionin q t kumtoj e t vendos n t gjith popujt Mbretrin e Krishtit dhe t Hyjit dhe prbn n tok sythin e fillimin e ksaj Mbretrie.56

    50 Kisha vihet konkretisht n shrbim t Mbretris s Hyjit para s gjithash duke kumtuar e duke pruar Ungjillin e shptimit dhe duke themeluar bashksi t reja t krishtera. Ve ksaj, ajo i shrben Mbretris duke prhapur n bot “vlerat ungjillore”, q jan shprehje e Mbretris dhe q i ndihmojn njerzit ta mirpresin dhe ta pranojn planin e Hyjit. Pra, sht e vrtet se realiteti fillestar i Mbretris mund t gjendet edhe prtej kufijve t Kishs n tr njerzimin, nse ai jeton “vlerat ungjillore” dhe i hapet veprimit t Shpirtit q fryn n drejtimin q do (krh. Gjn 3, 8); por duhet t shtojm menjher se kjo prmas toksore e Mbretris sht e paplot, nse nuk sht e bashkrenditur me Mbretrin e Krishtit, t pranishm n Kish dhe t prirur nga plotsia eskatologjike.57 Nga kjo rrjedh, n veanti, se Kisha nuk przihet me bashksin politike dhe nuk sht e lidhur me asnj sistem politik.58 N fakt, bashksia politike dhe Kisha, secila n fushn e vet, jan t pavarura e autonome prej njra-tjetrs dhe jan t dyja, edhe pse n mnyra t ndryshme, n shrbim t thirrjes personale e shoqrore t po atyre njerzve.59 Madje mund t pohojm se dallimi mes fes e politiks dhe parimi i liris fetare prbjn nj arritje speciale t krishterimit, me nj rndsi t madhe n planin historik e kulturor.

    51 Identitetit dhe misionit t Kishs n bot, sipas projektit t Hyjit t realizuar n Krishtin, u prgjigjet nj piksynim shptimtar dhe eskatologjik, q nuk mund t arrihet plotsisht prvese n botn e ardhshme.60 Pikrisht pr kt, Kisha jep nj ndihmes origjinale dhe t pazvendsueshme me prkujdesjen q e nxit pr ta br m njerzore familjen e njerzve dhe historin e saj dhe t vendoset si mbrojtje kundr do tundimi totalitaristik, duke i treguar njeriut thirrjen e tij t trsishme e prfundimtare.61

    Me predikimin e Ungjillit, hirin e sakramenteve dhe prvojn e bashksis vllazrore, Kisha shron dhe ngre dinjitetin e personit njerzor, prforcon strukturn e shoqris njerzore dhe i jep kuptim e domethnie m t thell puns s prditshme t njerzve.62 N planin e dinamikave konkrete historike, ardhja e Mbretris s Hyjit nuk kapet, pra, n perspektivn e nj organizimi shoqror, ekonomik e politik t prcaktuar dhe prfundimtar. Ajo dshmohet prej zhvillimit t nj socialiteti njerzor q sht pr njerzit tharmi i realizimit t trsishm, i drejtsis dhe i solidaritetit, n hapjen ndaj Transhendentes si term referimi pr prmbushjen personale prfundimtare.

    b) Kisha, Mbretria e Hyjit dhe prtritja e marrdhnieve shoqrore

    52 Hyji, n Krishtin, nuk shlbon vetm individin, por edhe marrdhniet shoqrore mes njerzve. Si mson Pali apostull, jeta n Krishtin bn q t shfaqet n mnyr t plot e t re identiteti dhe socialiteti i personit njerzor, me pasojat e tyre konkrete n planin historik: Prandaj, t gjith jeni bijt e Hyjit n fuqi t fes n Jezu Krishtin, sepse, gjithsa jeni pagzuar n Krishtin me Krishtin jeni veshur. Nuk ka m: hebre grek! Nuk ka m: skllav i lir! Nuk ka m: mashkull femr! T gjith jeni Nj n Krishtin Jezus! (Gal 3, 26-28). N kt perspektiv, bashksit kishtare, t thirrura prej mesazhit t Jezu Krishtit dhe t bashkuara n Shpirtin Shenjt rreth Jezusit t Ngjallur (krh. Mt 18, 20; 28, 19-20; Lk 24, 46-49), paraqiten si vende t bashksis, t dshmis e t misionit, dhe si tharm i shlbimit dhe i shndrrimit t marrdhnieve shoqrore. Predikimi i Ungjillit t Jezusit i bn nxnsit q ta paraprijn t ardhmen duke prtrir marrdhniet e ndrsjella.

    53 Shndrrimi i marrdhnieve shoqrore q u prgjigjet krkesave t Mbretris s Hyjit nuk ndodh n prcaktimet e saj konkrete nj her e prgjithmon. Bhet fjal pr nj detyr q i sht besuar bashksis s krishter, q duhet ta prpunoj dhe ta realizoj nprmjet reflektimit dhe veprimtaris praktike t frymzuar prej Ungjillit. Vet Shpirti i Zotit, q e udhheq popullin e Hyjit dhe njkohsisht mbush gjithsin,63 i frymzon, her pas here, zgjidhje t reja e aktuale pr krijimtarin e prgjegjshme t njerzve,64 pr bashksin e t krishterve t futur n bot dhe n histori e prandaj edhe t hapur ndaj dialogut me t gjith personat vullnetmir, n krkimin e prbashkt t sytheve t s vrtets e t liris s mbjell n fushn e gjer t njerzimit.65 Dinamika e ksaj prtritjeje duhet t mbshtetet n parimet e pandryshueshme t ligjit natyror, t ngulitur prej Hyjit Krijues n do krijes t Tijn (krh. Rom 2, 14-15) dhe t ndriuar eskatologjikisht me an t Jezu Krishtit.

    54 Jezu Krishti na zbulon se Hyji sht dashuri (1 Gjn 4, 8) dhe na mson se ligji themelor i prsosmris njerzore, pra i shndrrimit t bots, sht urdhri i ri i dashuris. N kt mnyr i siguron ata q i besojn dashuris hyjnore se rruga e dashuris sht e hapur pr t gjith njerzit dhe se prpjekja pr t realizuar vllazrin universale nuk sht e kot.66 Ky ligj sht i thirrur t bhet masa dhe rregulla e fundit e t gjitha dinamikave n t cilat shprehen marrdhniet njerzore. Si prmbledhje, sht vet misteri i Hyjit, Dashuria trinitare, q bazon domethnien dhe vlern e personit, t socialitetit dhe t veprimit njerzor n bot, pasi i sht zbuluar dhe komunikuar njerzimit me an t Jezu Krishtit, n Shpirtin e Tij.

    55 Shndrrimi i bots paraqitet si nj instanc themelore edhe e kohs son. Ksaj krkese doktrina shoqrore e Kishs synon t’i jap prgjigjet q shenjat e kohve kujtojn, duke e treguar para s gjithash dashurin e ndrsjell mes njerzve, nn vshtrimin e Hyjit, si mjetin m t fuqishm t ndryshimit, n nivel personal e shoqror. N fakt, dashuria e ndrsjell, me pjesmarrjen n dashurin e pafundme t Hyjit, sht qllimi i njmendt, historik e transhendent, i njerzimit. Prandaj, prparimi toksor, megjithse duhet t dallohet me kujdes prej zhvillimit t Mbretris s Krishtit, sht shum me rndsi pr Mbretrin e Hyjit, pasi mund t ndihmoj pr ta organizuar m mir shoqrin njerzore.67

    c) Qiej t rinj dhe tok t re

    56 Premtimi i Hyjit dhe ngjallja e Jezu Krishtit nxisin tek t krishtert shpresn e bazuar se pr t gjith personat njerzor sht prgatitur nj banes e re dhe e amshuar, nj tok n t ciln banon drejtsia (krh. 2 Kor 5, 1-2; 2 Pjt 3, 13): Ather, pasi t mposhtet vdekja, bijt e Hyjit do t ngjallen n Krishtin, dhe ajo q qe mbjell e dobt dhe e shkatrrueshme do t marr pashkatrrueshmrin; dhe, duke mbetur dashuria dhe veprat e saj, do t lirohet prej skllavris s kotsis krejt krijimi q Hyji ka br pr njeriun.68 Kjo shpres, n vend q ta dobsoj, duhet ta nxis prkujdesjen n punn q ka lidhje me realitetin e tanishm.

    57 T mirat, sikurse sht dinjiteti i njeriut, vllazria e liria, t gjitha frytet e mira t natyrs dhe t puns son, t prhapura mbi tok n Shpirtin e Zotit dhe sipas rendit t Tij, t pastruara prej do njolle, t ndriuara e t shndrruara, i prkasin Mbretris s t vrtets dhe t jets, t shenjtris dhe t hirit, t drejtsis, t dashuris dhe t paqes q Krishti do t’i oj tek Ati dhe ku ne do t’i rigjejm ato. Ather pr t gjith do t tingllojn n t vrtetn e tyre solemne fjalt e Krishtit: Ejani t bekuarit e Atit tim! Merrni n pron Mbretrin q u b gati pr ju q prej fillimit t bots! Sepse pata uri e m dhat t ha, pata etje e m dhat t pi, isha shtegtar e m prbujtt, isha i zhveshur e m vesht, i smur e erdht t m shihni, isha n burg e erdht tek un. Pr t vrtet po ju them: kado bt pr njrin ndr kta vllezr t mi m t vegjl, e bt pr mua (Mt 25, 34-36.40).

    58 Realizimi i plotsuar i personit njerzor, i kryer n Krishtin fal dhurats s Shpirtit, piqet n histori dhe ndrmjetsohet prej marrdhnieve t personit me personat e tjer, marrdhnie q, nga ana e tyre, e arrijn prsosmrin fal angazhimit q priret t prmirsoj botn, n drejtsi e n paqe. T vepruarit njerzor n histori sht n vetvete domethns dhe i efektshm pr vendosjen prfundimtare t Mbretris, edhe pse kjo mbetet dhurat e Hyjit, plotsisht transhendente. Ky t vepruar, kur respekton rendin objektiv t realitetit toksor dhe kur sht i ndriuar prej s vrtets e prej dashuris, bhet mjet pr nj zbatim gjithnj e m t plot dhe t trsishm t drejtsis e t paqes dhe hershon n t tashmen Mbretrin e premtuar.

    Duke u br i ngjashm me Krishtin Shlbues, njeriu e percepton veten si krijes t dashur prej Hyjit dhe t zgjedhur prej Tij amshueshmrisht, t thirrur n hir e n lavdi, n krejt plotsin e misterit n t cilin sht br pjesmarrs n Jezu Krishtin.69 Prngjasimi me Krishtin dhe soditja e Fytyrs s Tij70 ngjallin tek i krishteri nj dshir t pamposhtur pr ta hershuar n kt bot, n fushn e marrdhnieve njerzore, at q do t jet realitet prfundimtar, duke u kujdesur pr t’i dhn t haj, t pij, t vishet, nj shtpi, kujdesin, mirpritjen dhe shoqrin Zotit q troket n der (krh. Mt 25, 35-37).

    d) Maria dhe fiat-i i saj ndaj planit t dashuris s Hyjit

    59 Trashgimtare e shpress s t drejtve t Izraelit dhe e para ndr nxnsit e Jezu Krishtit sht Maria, nna e Tij. Ajo, me fiat-in e Saj ndaj planit t dashuris s Hyjit (krh. Lk 1, 38), n emr t t gjith njerzimit, pranon n histori t drguarin e Atit, Shptuesin e njerzve: n kngn Magnificat shpall ardhjen e Misterit t Shptimit, ardhjen e Mesis s t varfrve (krh. Is 11, 4; 61, 1). Hyji i Beslidhjes, t cilit Virgjra e Nazaretit i kndon n ngazllimin e shpirtit t Saj, sht Ai q rrzon princat prej froneve t tyre e i lartson t prvuajturit, i mbush me t mira ata q s’kan ’t han e t pasurit i nis duarthat, i hedh posht qllimet e krenarve dhe e ruan mshirn e Tij pr ata q e nderojn (krh. Lk 1, 50-53).

    Duke marr shembull prej zemrs s Maris, prej thellsis s fes s Saj, t shprehur n fjalt e Magnificat-it, nxnsit e Krishtit jan t thirrur ta prtrijn gjithnj e m mir n vetvete vetdijen se nuk mund t ndahet e vrteta mbi Hyjin q shpton, mbi Hyjin q sht burim i do dhurate, prej shfaqjes s dashuris s Tij paraplqyese pr t varfrit e t prvuajturit, e cila, e knduar n Magnificat, gjendet pastaj e shprehur n fjalt dhe n veprat e Jezusit.71 Maria, trsisht e varur prej Hyjit dhe krejtsisht e orientuar drejt Tij me hovin e fes s Saj, sht ikona m e prsosur e liris dhe e lirimit t njerzimit dhe t kozmosit.72

  10. #9
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I DYT


    MISIONI I KISHS DHE DOKTRINA SHOQRORE


    I. UNGJILLZIMI DHE DOKTRINA SHOQRORE


    a) Kisha, banesa e Hyjit me njerz

    60 Kisha, pjesmarrse n gzimet dhe n shpresat, n ankthet dhe n trishtimet e njerzve, sht e bashkuar me do burr e do grua, t do vendi e t do kohe, dhe u sjell atyre lajmin e mir t Mbretris s Hyjit, q me Jezu Krishtin ka ardhur dhe vjen n mesin ton.73 Ajo sht, pr njerzimin dhe pr botn, sakramenti i dashuris s Hyjit dhe prandaj i shpress m t madhe, q aktivizon dhe mbshtet do plan e angazhim t njmendt lirimi dhe nxitjeje njerzore. Kisha sht mes njerzve tenda e shoqris s Hyjit - tenda e Hyjit me njerz (Zb 21, 3) kshtu q njeriu nuk sht i vetm, i humbur apo i friksuar n angazhimin e vet pr ta njerzuar botn, por gjen mbshtetje n dashurin shlbuese t Krishtit. Ajo sht mbarshtuese e shptimit jo n mnyr abstrakte apo n kuptimin thjesht shpirtror, por n kontekstin e historis dhe t bots n t ciln njeriu jeton,74 ku e arrin dashuria e Hyjit dhe thirrja pr t’iu prgjigjur planit hyjnor.

    61 I vetm dhe i paprsritshm n individualitetin e vet, do njeri sht nj qenie e hapur ndaj marrdhnies me t tjert n shoqri. Bashkjetesa n rrjetin e marrdhnieve q lidh mes tyre individt, familjet, grupet e ndrmjetme, n lidhje takimi, komunikimi dhe kmbimi, i siguron t jetuarit nj cilsi m t mir. E mira e prbashkt q njerzit krkojn e arrijn duke formuar bashksin shoqrore sht garanci pr t mirn personale, familjare dhe asociative.75 Pr kt arsye lind dhe merr form shoqria, me rendet e veta strukturore, domethn politike, ekonomike, juridike, kulturore. Njeriut, q sht i prfshir n rrjetin kompleks t marrdhnieve t shoqrive moderne,76 Kisha i drejtohet me doktrinn e vet shpirtrore. Eksperte n humanitet,77 ajo sht n gjendje ta kuptoj n thirrjen e tij dhe n dshirat e tij, n kufizimet e tij dhe n vshtirsit e tij, n t drejtat e tij dhe n detyrat e tij, dhe t ket pr t nj fjal jete, q t jehoj n ngjarjet historike e shoqrore t ekzistencs njerzore.

    b) T ngjizurit dhe t fermentuarit e shoqris me Ungjillin

    62 Me msimin e vet shoqror, Kisha synon t kumtoj dhe t aktualizoj Ungjillin n rrjetin kompleks t marrdhnieve shoqrore. Nuk bhet fjal thjesht pr ta arritur njeriun n shoqri, njeriun si marrs t kumtimit ungjillor, por pr ta ngjizur e fermentuar vet shoqrin me Ungjillin.78 Prandaj, pr Kishn, t kujdeset pr njeriun, do t thot ta prfshij edhe shoqrin n zellin e vet misionar e shptimtar. Bashkjetesa shoqrore shpesh prcakton cilsin e jets dhe prandaj edhe kushtet n t cilat do burr e do grua e kuptojn vetveten dhe vendosin pr veten e vet dhe pr thirrjen e tyre. Pr kt arsye, Kisha nuk sht mosprfillse ndaj gjith asaj q n shoqri zgjedhet, prodhohet e jetohet, ndaj cilsis morale, domethn njmend njerzore dhe njerzorizuese, t jets shoqrore. Shoqria dhe bashk me t edhe politika, ekonomia, puna, e drejta, kultura, nuk prbjn nj fush thjesht shekullare e toksore e prandaj dytsore e t huaj pr mesazhin dhe pr ekonomin e shptimit. N t vrtet, shoqria me gjithka q n t zhvillohet, i prket njeriut. Ajo sht shoqria e njerzve, q jan rruga e par themelore e Kishs.79

    63 Me doktrinn e vet shoqrore Kisha merr prsipr detyrn e kumtimit q Zoti i ka besuar. Ajo aktualizon n ngjarjet historike mesazhin e lirimit dhe t shlbimit t Krishtit, Ungjillin e Mbretris. Kisha, duke kumtuar Ungjillin, i vrteton njeriut, n emr t Krishtit, dinjitetin e tij dhe thirrjen e tij n bashksin e personave; i mson krkesat e drejtsis e t paqes, n prputhje me urtin hyjnore.80

    Ungjilli q jehon nprmjet Kishs n t sotmen e njeriut,81 doktrina shoqrore sht fjal q liron. Kjo do t thot se ka efektshmrin e t vrtets dhe t hirit t Shpirtit t Hyjit, q deprton n zemrat, duke i prgatitur t kultivojn mendime e plane dashurie, drejtsie, lirie e paqeje. Kshtu t ungjillzosh fushn shoqrore do t thot t ngjallsh n zemrn e njerzve forcn e kuptimit dhe t lirimit t Ungjillit, q t nxis nj shoqri n masn e njeriut, sepse sht n masn e Krishtit: do t thot t ndrtosh nj qytet m njerzor pr njeriun, sepse sht m n prputhje me Mbretrin e Hyjit.

    64 Kisha, me doktrinn e saj shoqrore, jo vetm nuk largohet prej misionit t vet, por sht ngushtsisht besnike ndaj tij. Shlbimi i br prej Krishtit dhe besuar misionit shptimtar t Kishs sigurisht q sht i rendit mbinatyror. Kjo prmas nuk sht shprehje kufizuese, por e trsishme e shptimit.82 Mbinatyrorja nuk duhet t konceptohet si nj entitet apo si nj hapsir q fillon aty ku mbaron natyrorja, por si lartsimi i ksaj, kshtu q asgj e rendit t krijimit dhe e njerzores nuk sht e huaj dhe e prjashtuar prej rendit natyror dhe teologal t fes e t hirit, por aty njihet, merret dhe lartsohet: N Jezu Krishtin bota e dukshme, e krijuar prej Hyjit pr njeriun (krh. Zan 1, 26-30) ajo bot q, pasi n t ka hyr mkati, “sht e nnshtruar kotsis” (Rom 8, 20; krh. po aty, 8, 19-22) e fiton prsri lidhjen zanafillore me vet burimin hyjnor t Urtis dhe t Dashuris. N t vrtet, “Hyji aq fort e deshi botn sa q e dha nj t vetmin Birin e vet” (Gjn 3, 16). Sikurse n njeriun-Adam kjo lidhje sht kputur, ashtu n njeriun-Krisht ajo sht lidhur prsri (krh. Rom 5, 12-21).83

    65 Shlbimi fillon me Mishrimin, nprmjet t cilit Biri i Hyjit, prve mkatit, merr gjithka prej njeriut, sipas solidariteteve t caktuara prej Urtis krijuese hyjnore, dhe gjithka e prfshin n dhuratn e Vet t Dashuris shlbuese. Prej ksaj Dashurie njeriu arrihet n trsin e qenies s vet: qenie trupore e shpirtrore, n marrdhnie solidare me t tjert. Krejt njeriu jo nj shpirt i ndar apo nj qenie e mbyllur n individualitetin e vet, por personi dhe shoqria e personave sht i prfshir n ekonomin shptimtare t Ungjillit. Bartse e mesazhit t Mishrimit dhe t Shlbimit t Ungjillit, Kisha nuk mund t prshkoj rrug tjetr: me doktrinn e vet shoqrore dhe me veprimin e efektshm q ajo kryen, jo vetm nuk e dobson fytyrn e saj dhe misionin e saj, por sht besnike ndaj Krishtit dhe u zbulohet njerzve si sakrament universal i shptimit.84 Kjo sht veanrisht e vrtet n nj epok si kjo jona, e karakterizuar nga nj ndrvarsi n rritje dhe nga nj botrorizim i shtjeve shoqrore.

    c) Doktrina shoqrore, ungjillzimi dhe nxitja njerzore

    66 Doktrina shoqrore sht pjes prbrse e shrbess s ungjillzimit t Kishs. Gjithka q ka t bj me bashksin e njerzve situatat dhe problemet e lidhura me drejtsin, me lirimin, me zhvillimin, me marrdhniet mes popujve, me paqen nuk sht e huaj pr ungjillzimin dhe ky nuk do t ishte i plot po t mos kishte parasysh thirrjen e ndrsjell q i bjn njri-tjetrit vazhdimisht Ungjilli dhe jeta konkrete, personale e shoqrore e njeriut.85 Mes ungjillzimit dhe nxitjes njerzore ka lidhje t thella: Lidhje t rendit antropologjik, sepse njeriu q duhet ungjillzuar nuk sht nj qenie abstrakte, por sht i kushtzuar prej shtjeve shoqrore dhe ekonomike. Lidhje t rendit teologjik, pasi nuk mund t ndahet plani i krijimit prej atij t Shlbimit q arrin deri n situatat m konkrete t padrejtsis q duhet luftuar, dhe t drejtsis q duhet vendosur. Lidhje t rendit lartsisht ungjillor, si sht ajo e dashuris: n t vrtet, si mund ta shpallim urdhrin e ri pa nxitur n drejtsi e n paqe rritjen e vrtet dhe t njmendt t njeriut?.86

    67 Doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti ungjillzues87 dhe zhvillohet n takimin gjithnj t prtrir mes mesazhit ungjillor dhe historis njerzore. E kuptuar kshtu, kjo doktrin sht rruga e veant pr ushtrimin e shrbess s Fjals dhe t funksionit profetik t Kishs:88 pr Kishn, t msoj e t prhap doktrinn shoqrore i prket misionit t saj ungjillzues dhe sht pjes thelbsore e mesazhit t krishter, sepse kjo doktrin paraqet pasojat e drejtprdrejta t saj n jetn e shoqris dhe e inkuadron punn e prditshme dhe luftrat pr drejtsi n dshmimin e Krishtit Shptimtar.89 Nuk jemi n prani t nj interesi apo t nj veprimi dytsor, q i shtohet misionit t Kishs, por n vet zemrn e shrbestaris s saj: me doktrinn shoqrore Kisha ia kumton Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu dhe, po pr kt arsye, ia zbulon njeriut vetveten.90 Kjo sht nj shrbes q rrjedh jo vetm prej shpalljes, por edhe prej dshmis.

    68 Kisha nuk merr prsipr jetn n shoqri n do aspekt, por me kompetencn e vet prkatse, q sht ajo e kumtimit t Krishtit Shptues:91 Misioni prkats q Krishti ia ka besuar Kishs s Vet nuk sht i rendit politik, ekonomik apo shoqror: qllimi q i ka caktuar sht i rendit fetar. E megjithat, pikrisht prej ktij misioni fetar rrjedh nj detyr, nj drit dhe disa forca q mund t shrbejn pr t ndrtuar e pr t prforcuar bashksin e njerzve sipas Ligjit hyjnor.92 Kjo do t thot se Kisha, me doktrinn e vet shoqrore, nuk hyn n shtje teknike dhe nuk themelon apo propozon sisteme ose modele organizimi shoqror:93 kjo nuk i prket misionit q Krishti i ka besuar asaj. Kisha ka kompetencn e marr prej Ungjillit: prej mesazhit t lirimit t njeriut t shpallur e t dshmuar nga Biri i Hyjit br njeri.

    d) E drejta dhe detyra e Kishs

    69 Me doktrinn e vet shoqrore Kisha ka pr qllim ta ndihmoj njeriun n rrugn e shptimit:94 bhet fjal pr qllimin e saj parsor e t vetm. Nuk ka qllime t tjera pr t zvendsuar apo pr t pushtuar detyrat e t tjerve, duke ln pas dore t vetat, apo pr t arritur objektiva jasht misionit t saj. Ky mision paraqet t drejtn dhe njkohsisht detyrn e Kishs pr t prpunuar nj doktrin t vetn shoqrore dhe pr t ndikuar me t n shoqri dhe n strukturat e saja, nprmjet prgjegjsive dhe detyrave q nxit kjo doktrin.

    70 Kisha ka t drejtn t jet pr njeriun msuese e t vrtets s fes: e t vrtets jo vetm t dogms, por edhe t moralit q buron prej vet natyrs njerzore dhe prej Ungjillit.95 N t vrtet, fjala e Ungjillit nuk duhet vetm t dgjohet, por edhe t vihet n jet (krh. Mt 7, 24; Lk 6, 46-47; Gjn 14, 21. 23-24; Jak 1, 22): koherenca n sjellje shfaq aderimin e besimtarit dhe nuk sht kufizuar vetm n fushn kishtare e shpirtrore, por prfshin njeriun n krejt prvojn e vet dhe sipas t gjitha prgjegjsive t veta. Sado shekullare, kto kan si subjekt njeriun, domethn at q Hyji e thrret, nprmjet Kishs, pr t marr pjes n dhuratn e Tij shptimtare.

    Dhurats s shptimit njeriu duhet t’i prgjigjet jo me nj aderim t pjesshm, abstrakt apo me fjal, por me krejt jetn e vet, sipas t gjitha marrdhnieve q e bashkprcaktojn, q t mos braktis asgj n nj fush profane dhe toksore, t parndsishm apo t huaj pr shptimin. Prandaj doktrina shoqrore nuk sht pr Kishn nj privilegj, nj largim, nj leverdi apo nj ndrhyrje: sht nj e drejt e saj t ungjillzoj shoqroren, apo ta bj t jehoj fjaln liruese t Ungjillit n botn komplekse t prodhimit, t puns, t siprmarrjes, t financs, t tregtis, t politiks, t drejtsis, t kulturs, t komunikimeve shoqrore, n t cilat njeriu jeton.

    71 Kjo e drejt sht njkohsisht nj detyr, sepse Kisha nuk mund t heq dor prej saj pa kundrshtuar vetveten dhe besnikrin e saj ndaj Krishtit: i mjeri un nse nuk e predikoj Ungjillin (1 Kor 9, 16). Paralajmrimi q shn Pali i drejton vetvetes jehon n vetdijen e Kishs si nj thirrje pr t prshkuar t gjitha rrugt e ungjillzimit; jo vetm ato q ojn n vetdijet individuale, por edhe ato q ojn n institucionet publike: nga njra an nuk duhet ta kufizojm gabimisht faktin fetar n sfern thjesht private,96 nga ana tjetr nuk mund t orientohet mesazhi i krishter nga nj shptim vetm prtejtoksor, i paaft pr ta ndriuar pranin n tok.97

    Pr rndsin publike t Ungjillit dhe t fes dhe pr efektet e mbrapshta t padrejtsis, domethn t mkatit, Kisha nuk mund t mbetet mosprfillse ndaj ngjarjeve shoqrore:98 sht detyr e Kishs t’i kumtoj gjithmon dhe kudo parimet morale edhe rreth rendit shoqror, si dhe t shpreh gjykimin mbi fardo realiteti njerzor, pasi kt e krkojn t drejtat themelore t personit njerzor apo shptimi i shpirtrave.99

  11. #10
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I DYT


    MISIONI I KISHS DHE DOKTRINA SHOQRORE


    II. NATYRA E DOKTRINS SHOQRORE

    a) Nj njohje e ndriuar prej fes

    72 Doktrina shoqrore nuk sht menduar qysh prej fillimit si nj sistem organik, por sht formuar gjat kohs, nprmjet ndrhyrjeve t shumta t magjisterit mbi temat shoqrore. Kjo zanafill e bn t kuptueshm faktin se kan mundur t ndrhyjn disa lkundje rreth natyrs, metods dhe strukturs epistemologjike t doktrins shoqrore t Kishs. I paraprir prej nj cekjeje domethnse n Laborem exercens,100 nj sqarim vendimtar n kt drejtim prmbahet n enciklikn Sollicitudo rei socialis: doktrina shoqrore e Kishs i prket… jo fushs s ideologjis, por t teologjis dhe sidomos t teologjis morale.101 Ajo nuk mund t prkufizohet sipas parametrave socio-ekonomik. Nuk sht nj sistem ideologjik apo pragmatik, i prirur t prcaktoj e hartoj marrdhniet ekonomike, politike e shoqrore, por sht nj kategori m vete: ajo sht formulimi i kujdesshm i rezultateve t nj reflektimi t kujdesshm mbi realitetet komplekse t ekzistencs s njeriut, n shoqrin dhe n kontekstin ndrkombtar, n dritn e fes dhe t tradits kishtare. Qllimi i saj kryesor sht t’i interpretoj kta realitete, duke shqyrtuar prputhjen apo mosprputhjen e tyre me linjat e msimit t Ungjillit mbi njeriun dhe mbi thirrjen e tij toksore e njkohsisht transhendente; pr ta orientuar, pra, sjelljen e krishter.102

    73 Prandaj, doktrina shoqrore ka natyr teologjike, dhe n mnyr specifike teologjiko-morale, pasi bhet fjal pr nj doktrin t prirur pr t udhhequr sjelljen e personave:103 Ajo vendoset n kryqzimin e jets dhe t ndrgjegjes s krishter me situatat e bots dhe shfaqet n prpjekjet q individt, familjet, operatort9* kulturor e shoqror, politikant dhe burrat e Shtetit bjn pr t’i dhn form e pr ta zbatuar n histori.104 Doktrina shoqrore, faktikisht, pasqyron tre nivelet e msimit teologjiko-moral: at baz t motivimeve; at direktiv t normave t jetess shoqrore; at vendimmarrs t ndrgjegjeve, t thirrura pr t medituar normat objektive e t prgjithshme n situatat konkrete e t veanta shoqrore. Kta tre nivele prcaktojn n mnyr implicite10* edhe metodn prkatse dhe strukturn specifike epistemologjike t doktrins shoqrore t Kishs.

    74 Doktrina shoqrore e gjen themelin e vet thelbsor n Zbulimin biblik dhe n Traditn e Kishs. Prej ktij burimi, q vjen prej lart, ajo merr frymzimin dhe dritn pr ta kuptuar, pr ta gjykuar dhe pr ta orientuar prvojn njerzore dhe historin. Para dhe mbi t gjitha qndron plani i Hyjit mbi krijimin dhe, n veanti, mbi jetn dhe mbi fatin e njeriut t thirrur n bashksin trinitare.

    Feja, q pranon fjaln hyjnore dhe e v at n jet, ndrvepron n mnyr t efektshme me arsyen. Inteligjenca e fes, veanrisht e fes s orientuar nga veprimtaria praktike, sht e strukturuar prej arsyes dhe v n prdorim t gjitha ndihmesat q ajo i jep. Edhe doktrina shoqrore, si dije e zbatuar n ngjarjen dhe n historicitetin e veprimtaris praktike, lidh s bashku fides et ratio105 dhe sht shprehje domethnse e marrdhnies s tyre t frytshme.

    75 Feja dhe arsyeja prbjn dy rrugt njohse t doktrins shoqrore, meqense dy jan burimet prej t cilave ajo ushqehet: Zbulimi dhe natyra njerzore. T njohurit e fes prfshin dhe drejton t jetuarin e njeriut n dritn e misterit historiko-shptimtare, n t zbuluarit dhe n t dhuruarit t Hyjit n Krishtin pr ne njerzit. Kjo inteligjenc e fes prfshin arsyen, nprmjet s cils, pr sa sht e mundur, shpjegon dhe kupton t vrtetn e zbuluar dhe e integron at me t vrtetn e natyrs njerzore, t marr nga plani hyjnor t shprehur prej krijimit,106 ose t vrtetn e trsishme t personit si qenie shpirtrore e trupore, n marrdhnie me Hyjin, me qeniet e tjera njerzore dhe me krijesat e tjera.107

    Pra, qendrzimin misterin e Krishtit nuk e dobson apo e prjashton rolin e arsyes dhe prandaj nuk e privon doktrinn shoqrore nga besueshmria racionale dhe, pra, nga adresimi i saj universal. Meqense misteri i Krishtit e ndrion misterin e njeriut, arsyeja i jep plotsi kuptimi perceptimit t dinjitetit njerzor dhe t krkesave morale, q e mbrojn at. Doktrina shoqrore sht nj njohje e ndriuar prej fes, q pikrisht sepse sht e till shpreh nj aftsi m t madhe njohjeje. Ajo ua prligj t gjithve t vrtetat q pohon dhe detyrat q bashkmbart: mund t mirpritet dhe t bashkndahet nga t gjith.

    b) N dialog t przemrt me do dije

    76 Doktrina shoqrore e Kishs prdor t gjitha ndihmesat njohse, nga cilatdo dije t vijn, dhe zotron nj prmas t rndsishme ndrdisiplinore: Pr ta mishruar m mir n kontekstet shoqrore, ekonomike e politike t ndryshme e t ndryshueshme t vrtetn e vetme mbi njeriun, kjo doktrin hyn n dialog me disiplinat e ndryshme q merren me njeriun, dhe prfshin n vetvete ndihmesat e tyre.108 Doktrina shoqrore prdor ndihmesat e filozofis pr sa i prket domethnies dhe po ashtu edhe ndihmesat prshkruese t shkencave njerzore.

    77 Para s gjithash, thelbsore sht ndihmesa e filozofis, q duket qart prej thirrjes n natyrn njerzore si burim dhe n arsyen si rrug njohse t vet fes. Nprmjet arsyes, doktrina shoqrore e prfshin filozofin n vet logjikn e vet t brendshme, apo n argumentimin e vet prkats.

    T pohosh se doktrina shoqrore duhet radhitur n teologji e jo n filozofi nuk do t thot t mos e njohsh apo ta nnvleftsosh rolin dhe ndihmesn filozofike. N t vrtet, filozofia sht mjet i prshtatshm dhe i domosdoshm pr nj kuptim t sakt t koncepteve baz t doktrins shoqrore si personi, shoqria, liria, ndrgjegjja, etika, e drejta, drejtsia, e mira e prbashkt, solidariteti, subsidiariteti11*, Shteti , kuptim i till q frymzon nj bashkjetes harmonike shoqrore. sht prsri filozofia ajo q e bn t dukshme besueshmrin racionale t drits q Ungjilli projekton n shoqri dhe q nxit hapjen e pranimin e t vrtets prej do inteligjence e ndrgjegjeje.

    78 Nj ndihmes domethnse pr doktrinn shoqrore t Kishs vjen edhe prej shkencave njerzore e shoqrore:109 asnj dije nuk sht e prjashtuar, pr pjesn q ajo mbart. Kisha njeh dhe pranon gjithka q ndihmon njohjen e njeriut n rrjetin gjithnj e m t shtrir, t ndryshueshm e kompleks t marrdhnieve shoqrore. Ajo sht e vetdijshme pr faktin se nj njohjeje t thell t njeriut nuk i paraprihet vetm me teologjin, pa ndihmesat e shum shkencave, t cilave vet teologjia u referohet.

    Hapja e kujdesshme dhe e vazhdueshme ndaj shkencave bn q doktrina shoqrore t fitoj kompetenca, konkretsi dhe aktualitet. Fal tyre, Kisha mund ta kuptoj n mnyr m t sakt njeriun n shoqri, t’u flas njerzve pr kohn e tyre n mnyr m bindse dhe ta kryej n mnyr m t efektshme detyrn e vet pr t mishruar, n ndrgjegjen dhe n ndjeshmrin shoqrore t kohs son, Fjaln e Hyjit dhe fen, prej s cils doktrina shoqrore z fill.110

    Ky dialog ndrdisiplinor i nxit edhe shkencat q t pranojn perspektivat e domethnies, t vlers dhe t angazhimit q doktrina shoqrore prmban dhe t hapen drejt nj horizonti m t gjer n shrbim t secilit person, t njohur e t dashur n plotsin e thirrjes s vet.111

    c) Shprehja e shrbess s msimit t Kishs

    79 Doktrina shoqrore sht e Kishs sepse Kisha sht subjekti q e prpunon, e prhap dhe e mson at. Ajo nuk sht privilegj i nj prbrsi t trupit kishtar, por e tr bashksis: sht shprehje e mnyrs me t ciln Kisha e kupton shoqrin dhe vendoset prball strukturave t saja dhe ndryshimeve t saj. E gjith bashksia kishtare meshtart, rregulltart e laikt ndihmon n formimin e doktrins shoqrore, sipas larmis s detyrave, karizmave e shrbesave q gjenden brenda saj.

    Ndihmesat e shumfishta e shumformshe edhe ato shprehje e ndjenjs mbinatyrore t fes s t gjith Popullit112 merren, interpretohen e njsohen prej Magjisterit, q t prhap msimin shoqror si doktrin t Kishs. Magjisteri n Kish u takon atyre q jan t ngarkuar me manus docendi, pra me shrbesn e msimdhnies n fushn e fes e t moralit me autoritetin e marr prej Krishtit. Doktrina shoqrore nuk sht vetm fryt i mendimit dhe i veprs s personave t kualifikuar, por sht mendimi i Kishs, pasi sht vepr e Magjisterit, i cili mson me autoritetin q Krishti u ka dhn Apostujve dhe pasardhsve t tyre: Papa dhe Ipeshkvijt n bashksi me t.113

    80 N doktrinn shoqrore t Kishs sht n veprim Magjisteri n t gjith prbrsit dhe shprehjet e tij. Parsor sht Magjisteri universal i Paps dhe i Koncilit: ky Magjister prcakton drejtimin dhe shnon zhvillimin e doktrins shoqrore. Ai, nga ana e vet, sht i integruar nga ai ipeshkvnor, q specifikon, prkthen dhe aktualizon msimin n konkretsin dhe veantin e situatave t shumta e t ndryshme lokale.114 Msimi shoqror i Ipeshkvijve i jep ndihmesa e nxitje t vlefshme magjisterit t Paps s Roms. N kt mnyr realizohet nj lvizje rrethore, q shpreh faktikisht kolegjialitetin e Barinjve t bashkuar me Papn n msimin shoqror t Kishs. Kompleksi doktrinor q del prej ksaj prfshin dhe integron msimin universal t Papve dhe at t veant t Ipeshkvijve.

    Si pjes e msimit moral t Kishs, doktrina shoqrore ka dinjitetin dhe autoritetin e ktij msimi. Ajo sht Magjister autentik, q krkon pranimin dhe aderimin e besimtarve.115 Pesha doktrinore e msimeve t ndryshme dhe miratimi q krkojn ato duhen vlersuar n funksion t natyrs s tyre, t shkalls s tyre t pavarsis prej elementeve t rastsishm dhe t ndryshueshm, si edhe prej shpeshtsis me t ciln prmenden.116

    d) Pr nj shoqri t pajtuar n drejtsi e n dashuri

    81 Objekti i doktrins shoqrore n thelb sht ai i njjti q prbn arsyen e t qent t saj: njeriu i thirrur pr shptim dhe si i till i besuar prej Krishtit kujdesit dhe prgjegjsis s Kishs.117 Me doktrinn e vet shoqrore, Kisha shqetsohet pr jetn njerzore n shoqri, me vetdijen se prej cilsis s jets shoqrore, apo prej marrdhnieve t drejtsis e t dashuris q e formojn at, varet n mnyr vendimtare mbrojtja dhe nxitja e personave, pr t cilt do bashksi sht formuar. N t vrtet, n shoqri jan n loj dinjiteti dhe t drejtat e personit, si dhe paqja n marrdhniet mes personave e mes bashksive t personave. T mira kto q bashksia shoqrore duhet t krkoj e t garantoj.

    N kt perspektiv, doktrina shoqrore kryen nj detyr kumtimi si dhe denoncimi.

    Para s gjithash kumtimi i asaj q Kisha ka t vetn: nj vizion global pr njeriun dhe pr njerzimin,118 n nj nivel jo vetm teorik, por edhe praktik. N t vrtet, doktrina shoqrore nuk jep vetm domethnie, vlera e kritere gjykimi, por edhe norma dhe udhzime pr veprimet e mpastajme.119 Me kt doktrin Kisha nuk ndjek qllimet e strukturimit dhe t organizimit t shoqris, por ato t nxitjes, drejtimit dhe formimit t ndrgjegjeve.

    Doktrina shoqrore bashkmban edhe nj detyr denoncimi, n prani t mkatit: sht mkati i padrejtsis dhe i dhuns q n mnyr t ndryshme e prshkon shoqrin dhe n t merr form.120 Ky denoncim bhet gjykimi dhe mbrojtja e t drejtave t mohuara e t shkelura, veanrisht e t drejtave t t varfrve, t t vegjlve, t t dobtve,121 dhe dendsohet sa m shum q padrejtsit dhe shkeljet prhapen, duke prfshir kategori t tra personash e zona t mdha gjeografike t bots, dhe u hapin rrug shtjeve shoqrore apo prepotencave e ekuilibreve q trondisin shoqrit. Nj pjes e madhe e msimit shoqror t Kishs nxitet e prcaktohet prej shtjeve t mdha shoqrore, pr t cilat dshiron t jet prgjigje drejtsie shoqrore.

    82 Qllimi i doktrins shoqrore sht i rendit fetar e moral.122 Fetar sepse misioni ungjillzues e shptimtar i Kishs prqafon njeriun n t vrtetn e plot t ekzistencs s tij, t qenies s tij personale dhe njkohsisht t qenies s tij bashksiore e shoqrore.123 Moral sepse Kisha synon nj humanizm plenar,124 domethn lirimin prej gjithkaje q e shtyp njeriun125 dhe zhvillimin e gjith njeriut dhe t t gjith njerzve.126 Doktrina shoqrore prvijon rrugt q duhen prshkruar drejt nj shoqrie t pajtuar dhe t harmonizuar n drejtsi e n dashuri, hershuese n histori, n mnyr t vullnetshme dhe shmbllyese, pr qiellin e ri dhe tokn e re ku banon drejtsia (2 Pjt 3, 13).

    e) Nj mesazh pr bijt e Kishs dhe pr njerzimin

    83 Marrsja e par e doktrins shoqrore sht bashksia kishtare n t gjith antart e saj, sepse t gjith kan prgjegjsi shoqrore pr t marr prsipr. Ndrgjegjja interpelohet prej msimit shoqror pr t pranuar e prmbushur detyrat e drejtsis dhe t dashuris n jetn shoqrore. Ky msim sht drit e vrtet morale, q nxit prgjigje t duhura sipas thirrjes dhe shrbess s secilit t krishter. N detyrat e ungjillzimit, domethn t msimit, t katekezs e t formimit, q doktrina shoqrore e Kishs nxit, ajo i drejtohet do t krishteri, sipas kompetencave, karizmave, detyrave dhe misionit t kumtimit q ka secili.127

    Doktrina shoqrore bashkprcakton edhe prgjegjsi q kan lidhje me ndrtimin, organizimin dhe funksionimin e shoqris, detyra politike, ekonomike, administrative, domethn t natyrs shekullare, q u prkasin besimtarve laik, jo meshtarve e rregulltarve.128 Kto prgjegjsi u prkasin laikve n mnyr t veant, pr shkak t gjendjes shekullare t llojit t tyre t jets dhe t karakterit shekullar t thirrjes s tyre:129 nprmjet ktyre prgjegjsive, laikt vn n veprim msimin shoqror dhe prmbushin misionin shekullar t Kishs.130

    84 Prve adresimit, parsor e specifik, bijve t Kishs, doktrina shoqrore ka edhe nj adresim universal. Drita e Ungjillit, q doktrina shoqrore pasqyron n shoqri, ndrion t gjith njerzit dhe do ndrgjegje e inteligjenc jan n gjendje ta kuptoj thellsin njerzore t domethnieve e t vlerave t shprehura prej saj, si dhe hovin e njerzis dhe t njerzorizimit12* t normave t saj t veprimit. Kshtu q t gjith, n emr t njeriut, t dinjitetit t tij nj e t vetm dhe t mbrojtjes e nxitjes s tij n shoqri, t gjith, n emr t t vetmit Hyj, Krijues dhe qllim i fundit i njeriut, jan marrs t doktrins shoqrore t Kishs.131 Doktrina shoqrore sht nj msim shprehimisht drejtuar t gjith njerzve vullnetmir132 dhe, n t vrtet, dgjohet prej gjymtyrve t Kishave e Bashksive t tjera Kishtare, prej ndjeksve t traditave t tjera fetare dhe prej personave q nuk bjn pjes n asnj grup fetar.

    f) Me vuln e vazhdimsis dhe t prtritjes

    85 E drejtuar prej drits s prhershme t Ungjillit dhe vazhdimisht e vmendshme ndaj evoluimit t shoqris, doktrina shoqrore karakterizohet prej vazhdimsis dhe prtritjes.133

    Ajo shfaq para s gjithash vazhdimsin e nj msimi q mbshtetet n vlerat universale q burojn prej Zbulimit dhe prej natyrs njerzore. Pr kt arsye doktrina shoqrore nuk varet prej kulturave t ndryshme, prej ideologjive t ndryshme, prej opinioneve t ndryshme: ajo sht nj msim i vazhdueshm, q mbetet identik n frymzimin e vet baz, n “parimet e veta t reflektimit”, n “kriteret e veta t gjykimit”, n “drejtimet baz t veprimit” dhe, sidomos, n lidhjen e vet jetsore me Ungjillin e Zotris.134 N kt brtham t vetn mbajtse e t prhershme doktrina shoqrore e Kishs prshkon historin pa psuar kushtzimet e saj dhe nuk rrezikon shprbrjen e vet.

    Nga ana tjetr, duke iu drejtuar vazhdimisht historis dhe duke e ln veten t thirret prej ngjarjeve q ndodhin n t, doktrina shoqrore e Kishs shfaq nj aftsi prtritjeje t vazhdueshme. Qndrueshmria n parime nuk e bn at nj sistem msimi t ngurt, por nj Magjister q sht i aft t’u hapet gjrave t reja, pa e humbur natyrn e vet:135 nj msim nnshtruar prshtatjeve t nevojshme e t duhura t sugjeruara prej ndryshimit t situatave historike dhe prej rrjedhs s pareshtur t ngjarjeve, n t ciln lviz jeta e njerzve dhe e shoqrive.136

    86 Doktrina shoqrore paraqitet si nj kantier gjithnj i hapur, n t cilin e vrteta e prhershme deprton dhe prshkon risin e rastsishtme, duke prvijuar rrug drejtsie e paqeje. Feja nuk pretendon ta burgos n nj skem t mbyllur realitetin e ndryshueshm socio-politik.137 Prkundrazi sht e vrtet e kundrta: feja sht tharm risie dhe krijimtarie. Msimi q prej saj del vazhdimisht zhvillohet nprmjet nj reflektimi n kontakt me situatat e ndryshme t ksaj bote, nn shtytjen e Ungjillit si burim prtritjeje.138

    Nn dhe Msuese, Kisha nuk mbyllet e nuk trhiqet n vetvete, por gjithmon i paraqitet, priret dhe orientohet drejt njeriut, fati i shptimit t t cilit sht arsyeja e saj e t qent. Ajo sht mes njerzve ikona e gjall e Bariut t Mir, q shkon pr ta krkuar e pr ta gjetur njeriun aty ku ai sht, n kushtet ekzistenciale dhe historike t jets s tij. Ktu Kisha i del prpara me Ungjillin, mesazh lirimi e pajtimi, drejtsie e paqeje.

  12. #11
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I DYT


    MISIONI I KISHS DHE DOKTRINA SHOQRORE


    III. DOKTRINA SHOQRORE

    N KOHN TON: SHNIME HISTORIKE



    a) Nisja e nj ecjeje t re

    87 Shprehja doktrin shoqrore e ka zanafilln e vet n Piun XI139 dhe tregon corpus-in doktrinor q u prket temave me rndsi shoqrore q, duke nisur nga enciklika Rerum novarum140 e Leonit XIII, sht zhvilluar n Kish nprmjet Magjisterit t Papve t Roms dhe t Ipeshkvijve n bashksi me ta.141 Prkujdesi shoqror me siguri q nuk ka zn fill me kt dokument, sepse Kisha nuk ka qen kurr mosprfillse ndaj shoqris; megjithat, enciklika Rerum novarum i jep filles nj ecjeje t re: duke u shartuar n nj tradit shumshekullore, ajo shnon nj fillim t ri dhe nj zhvillim thelbsor t msimit n fushn shoqrore.142

    N vmendjen e vet t vazhdueshme pr njeriun n shoqri, Kisha ka mbledhur kshtu nj pasuri t madhe doktrinore. Ajo i ka rrnjt e veta n Shkrimin e Shenjt, veanrisht n Ungjill e n shkrimet apostolike dhe ka marr form e trup duke nisur prej Etrve t Kishs dhe prej Msuesve t Mesjets, duke formuar nj doktrin n t ciln, megjithse pa ndrhyrje eksplicite13* e t drejtprdrejta n nivel magjisterial, Kisha e ka njohur veten pak nga pak n ta.

    88 Ngjarjet me natyr ekonomike q ndodhn n shekullin XIX patn pasoja shoqrore, politike e kulturore thrmuese. Ngjarjet e lidhura me revolucionin industrial prmbysn sisteme shoqrore shekullore, duke ngritur probleme t rnda drejtsie dhe duke parashtruar shtjen e par t madhe shoqrore, shtjen puntore, t nxitur nga konflikti mes kapitalit dhe puns. N kt kuadr Kisha ndjeu nevojn q t ndrhynte n mnyr t re: mbi risit, e formuara prej atyre ngjarjeve, paraqisnin nj sfid pr msimin e saj dhe motivonin nj prkujdesje t veant baritore ndaj masave t gjera t burrave e t grave. Duhej nj shoshitje e prtrir e situatave, n gjendje q t prvijonte zgjedhjet e duhura pr probleme t pazakonshme e t pahulumtuara.

    b) Nga Rerum novarum deri n ditt tona

    89 Si prgjigje ndaj shtjes s par t madhe shoqrore, Leoni XIII shpall enciklikn e par shoqrore, Rerum novarum.143

    Ajo shqyrton gjendjen e puntorve me pages, veanrisht e rnd pr puntort e industrive, t munduar nga nj mjerim i padenj. shtja puntore trajtohet sipas gjersis s vet reale: ajo hulumtohet n t gjitha nyjzimet14* e saj shoqrore e politike, q t vlersohet si duhet n dritn e parimeve doktrinore t bazuara n Zbulim, n ligjin dhe n moralin natyror.

    Rerum novarum rendit gabimet q shkaktojn t keqen shoqrore, prjashton socializmin si zgjidhje dhe, duke e saktsuar e aktualizuar, paraqet doktrinn katolike mbi punn, mbi t drejtn e prons, mbi parimin e bashkpunimit n kundrvnie me luftn e klasave si mjet themelor pr ndryshimin shoqror, mbi t drejtn e t dobtve, mbi dinjitetin e t varfrve dhe mbi detyrat e t pasurve, mbi prsosjen e drejtsis nprmjet dashuris, mbi t drejtn pr t pasur organizata profesionale.144

    Rerum novarum sht br dokumenti frymzues dhe referim i veprimtaris s krishter n fushn shoqrore.145 Tema qendrore e Encikliks sht ajo e vendosjes s nj rendi shoqror t drejt, pr realizimin e t cilit duhet t gjenden kriteret e gjykimit pr t ndihmuar vlersimin e sistemeve socio-politike q ekzistojn dhe paraqitjen e linjave t veprimit pr nj shndrrim t tyre t prshtatshm.

    90 Rerum novarum e ka trajtuar shtjen puntore me nj metod q do t bhet nj paradigm15* e vazhdueshme146 pr zhvillimet e mpastajme t doktrins shoqrore. Parimet e pohuara nga Leoni XIII do t rimerren e do t thellohen prej enciklikave shoqrore t mpastajme. Krejt doktrina shoqrore mund t kuptohet si nj aktualizim, nj thellim dhe nj shtrirje e brthams zanafillore t parimeve t paraqitura n Rerum novarum. Me kt tekst, t guximshm e largpams, Leoni XIII i dha Kishs pothuajse nj statut shtetsie n realitetet e ndryshueshme t jets publike147 dhe shkroi nj fjal vendimtare,148 q u b nj element i vazhdueshm i doktrins shoqrore t Kishs,149 duke pohuar se problemet e rnda shoqrore mund t zgjidheshin vetm nprmjet bashkpunimit mes t gjitha forcave150 si dhe duke shtuar: Pr sa i prket Kishs, ajo nuk do t lejoj kurr n asnj mnyr q t mungoj vepra e vet.151

    91 N fillim t viteve Tridhjet, pas krizs s rnd ekonomike t vitit 1929, Piu XI boton enciklikn Quadragesimo anno,152 q prkujtonte dyzet vjett e Rerum novarum. Papa e rilexon t kaluarn n dritn e nj situate ekonomiko-shoqrore n t ciln industrializimit i ishte shtuar shtrirja e fuqis s grupeve financiare, n fushn kombtare e ndrkombtare. Ishte periudha e paslufts, n t ciln po prhapeshin n Evrop regjimet totalitare, ndrsa po ashprsohej lufta e klasave. Enciklika qorton mosrespektimin e liris s organizimit dhe thekson parimet e solidaritetit e t bashkpunimit pr t kaprcyer kontradiktat e hapura shoqrore. Marrdhniet mes kapitalit dhe puns duhet t zhvillohen sipas parimit t bashkpunimit.153

    Quadragesimo anno thekson parimin se pagesa duhet t jet n prpjestim jo vetm me nevojat e puntorit, por edhe me ato t familjes s tij. Shteti, n marrdhnie me sektorin privat, duhet t zbatoj parimin e subsidiaritetit, parim q do t bhet nj element i vazhdueshm i doktrins shoqrore. Enciklika nuk e pranon liberalizmin t kuptuar si konkurrenc t pakufishme t forcave ekonomike, por ripohon vlern e prons private, duke kujtuar funksionin e saj shoqror. N nj shoqri q duhej rindrtuar qysh prej bazave ekonomike, q bhet edhe vet dhe e tra shtje q duhet trajtuar, Piu XI ndjeu detyrn dhe prgjegjsin t nxiste nj njohje m t madhe, nj interpretim m t sakt dhe nj zbatim m t ngutshm t ligjit moral q rregullon marrdhniet njerzore, me qllim q t kaprcehej konflikti i klasave dhe t arrihej n nj rend t ri shoqror t bazuar n drejtsi e dashuri.154

    92 Piu XI nuk la pa e ngritur zrin e vet kundr regjimeve totalitare q gjat pontifikatit t tij u prhapn n Evrop. Q m 29 qershor 1931 kishte protestuar kundr prepotencs s regjimit fashist n Itali me enciklikn Non abbiamo bisogno.155 N vitin 1937 botoi enciklikn Mit brennender Sorge,156 mbi situatn e Kishs Katolike n Rajhun gjermanik. Teksti i Mit brennender Sorge u lexua nga amboni i t gjitha kishave katolike n Gjermani, pasi qe shprndar n fshehtsin m t madhe. Enciklika kishte mbrritur pas vite padrejtsish e dhunash dhe i ishte krkuar shprehimisht Piut XI nga Ipeshkvijt gjerman, pas masave gjithnj e m detyruese dhe shtypse t adoptuara nga Rajhu n vitin 1936, veanrisht n lidhje me t rinjt, t detyruar t regjistroheshin n Rinin hitleriane. Papa u drejtohet meshtarve dhe rregulltarve, besimtarve laik, pr ti nxitur e pr ti thirrur pr rezistenc, deri sa mes Kishs dhe Shtetit t rivendosej nj paqe e vrtet. N vitin 1938, prball prhapjes s antisemitizmit, Piu XI pohoi: Jemi shpirtrisht semit.157

    Me enciklikn Divini Redemptoris,158 mbi komunizmin ateist dhe mbi doktrinn shoqrore t krishter, Piu XI kritikoi n mnyr sistematike komunizmin, t prkufizuar si thelbsisht t mbrapsht,159 dhe tregoi si mjete kryesore pr ti zgjidhur t kqijat e prodhuara prej tij, prtritjen e jets s krishter, ushtrimin e dashuris ungjillore, prmbushjen e detyrave t drejtsis n nivel ndrpersonal e shoqror pr t mirn e prbashkt, institucionalizimin e korpuseve profesional e ndrpersonal.

    93 Radiomesazhet e Krishtlindjes t Piut XII,160 s bashku me ndrhyrje t tjera t rndsishme n lndn shoqrore, thellojn reflektimin magjisterial mbi nj rend t ri shoqror, t drejtuar prej moralit dhe prej t drejts, si dhe t prqendruar n drejtsi e n paqe. Gjat pontifikatit t vet, Piu XII kaloi vitet e tmerrshme t Lufts s Dyt Botrore dhe viteve t vshtira t rindrtimit. Ai nuk botoi enciklika shoqrore, megjithat e shfaqi vazhdimisht, n kontekste t shumta, shqetsimin e tij pr rendin e trazuar ndrkombtar: N vitet e lufts dhe pas lufts, Magjisteri shoqror i Piut XII prfaqsoi pr shum popuj t t gjitha kontinenteve dhe pr miliona besimtar e jo besimtar zrin e ndrgjegjes universale, t interpretuar e t shpallur n lidhje t ngusht me Fjaln e Hyjit. Me autoritetin e vet moral dhe prestigjin e vet, Piu XII u oi dritn e urtis s krishter njerzve t panumrt t do kategorie e niveli shoqror.161

    Njra prej karakteristikave t ndrhyrjeve t Piut XII qndron n rndsin q i jepte marrdhnies mes moralit dhe t drejts. Papa kmbngul n nocionin e t drejts natyrore, si shpirt i rendit q duhet vendosur n planin qoft kombtar, qoft ndrkombtar. Nj tjetr aspekt i rndsishm i msimit t Piut XII qndron n vmendjen e tij pr kategorit profesionale dhe siprmarrse, t thirrura pr t ndihmuar n mnyr t veant n arritjen e t mirs s prbashkt: Pr ndjeshmrin dhe inteligjencn e tij n kapjen e shenjave t kohve, Piu XII mund t konsiderohet si pararendsi i menjhershm i Koncilit II t Vatikanit dhe i msimit shoqror t Papve q e kan pasuar at.162

    94 Vitet Gjashtdhjet hapin horizonte premtuese: rindrtimi pas shkatrrimeve t lufts, fillimi i shkolonizimit, sinjalet e para t vakta t nj shkrirjeje n marrdhniet mes dy blloqeve, amerikan e sovjetik. N kt klim, i lumi Gjoni XXIII lexon n thellsi shenjat e kohve.163 shtja shoqrore sht duke u universalizuar dhe prfshin t gjitha Vendet: krahas shtjes puntore dhe revolucionit industrial, prvijohen problemet e bujqsis, t zonave n rrugn e zhvillimit, t rritjes demografike dhe ato n lidhje me nevojn pr nj bashkpunim ekonomik botror. Mosbarazit, q m par ishin ndier brenda Kombeve, shfaqen n nivel ndrkombtar dhe bjn t duket me nj qartsi gjithnj e m t madhe situata dramatike n t ciln gjendet Bota e Tret.

    Gjoni XXIII, n enciklikn Mater et magistra164 synon t prditsoj dokumentet e njohura q m par dhe t bj nj hap t mtejshm n procesin e prfshirjes s t gjith bashksis s krishter.165 Fjalt-kye t Encikliks jan bashksia dhe shoqrizimi:166 Kisha sht e thirrur, n t vrtet, n drejtsi e n dashuri, q t bashkpunoj me t gjith njerzit pr t ndrtuar nj bashksi t njmendt. N kt rrug rritja ekonomike nuk do t kufizohet duke plotsuar nevojat e njerzve, por do t mund t nxis edhe dinjitetin e tyre.

    95 Me enciklikn Pacem in terris,167 Gjoni XXIII v n pah temn e paqes, n nj epok t shnuar prej shtimin brthamor. Pacem in terris, ve ksaj, prmban nj reflektim t par t thelluar t Kishs mbi t drejtat; sht Enciklika e paqes dhe e dinjitetit njerzor. Ajo vazhdon dhe plotson argumentin e Mater et magistra dhe, n drejtimin e treguar nga Leoni XIII, thekson rndsin e bashkpunimit mes t gjithve: sht hera e par q nj dokument i Kishs u drejtohet edhe t gjith njerzve vullnetmir,168 q jan t thirrur pr nj detyr shum t madhe: detyra pr t ndrequr marrdhniet e bashkjetess n t vrtet, n drejtsi, n dashuri, n liri.169 Pacem in terris ndalet n pushtetet publike t bashksis botrore, t thirrur pr t trajtuar dhe pr t zgjidhur problemet me prmbajtje ekonomike, shoqrore, politike, kulturore q parashtron e mira e prbashkt universale.170 N prvjetorin e dhjet t Pacem in terris, Kardinali Maurice Roy, President i Komisionit Papnor Drejtsi e Paqe, i drgoi Palit VI nj Letr s bashku me nj Dokument me nj seri reflektimesh mbi rndsin e msimit t Encikliks s Gjonit XXIII pr t ndriuar problemet e reja t lidhura me nxitjen e paqes.171

    96 Kushtetuta baritore Gaudium et spes,172 e Koncilit II t Vatikanit, prbn nj prgjigje domethnse t Kishs ndaj pritjeve t bots bashkkohore. N kt Kushtetut, n sintoni me prtritjen ekleziologjike, pasqyrohet nj konceptim i ri i t qent bashksi e besimtarve dhe popull i Hyjit. Ajo ka ngjallur pra, nj interes t ri pr doktrinn q prmbajn dokumentet e mparshme rreth dshmis dhe jets s t krishterve, si rrug t njmendta pr ta br t dukshme pranin e Hyjit n bot.173 Gaudium et spes skicon fytyrn e nj Kishe thellsisht solidare me gjinin njerzore dhe historin e saj,174 q ecn me mbar njerzimin dhe s bashku me botn sht subjekt i t njjtit fat toksor, por q n t njjtn koh sht si tharm dhe pothuajse shpirti i shoqris njerzore, pr ta prtrir at n Krishtin e pr ta shndrruar n familje t Hyjit.175

    Gaudium et spes trajton n mnyr organike temat e kulturs, t jets ekonomiko-shoqrore, t martess dhe t familjes, t bashksis politike, t paqes dhe t bashksis s popujve, n dritn e vizionit antropologjik t krishter dhe t misionit t Kishs. Gjithka konsiderohet duke nisur prej personit dhe n drejtim t personit: t vetmen krijes mbi tok t ciln Hyji e ka dashur pr vetveten.176 Shoqria, strukturat e saj dhe zhvillimi i saj duhet t finalizohen n prsosjen e personit njerzor.177 Pr her t par Magjisteri i Kishs, n nivelin e vet m t lart, shprehet n mnyr kaq t gjer mbi aspektet e ndryshme toksore t jets s krishter: Duhet t pranohet se vmendja q Kushtetuta i ka kushtuar ndryshimeve shoqrore, psikologjike, politike, ekonomike, morale e fetare ka nxitur gjithnj e m shum shqetsimin baritor t Kishs pr problemet e njerzve dhe dialogun me botn.178

    97 Nj tjetr dokument i Koncilit II t Vatikanit shum i rndsishm n korpusin e doktrins shoqrore t Kishs sht deklarata Dignitatis humanae,179 n t ciln shpallet e drejta pr liri fetare. Dokumenti e trajton temn n dy kapituj. N t parin, me karakter t prgjithshm, pohohet se e drejta pr liri fetare bazohet n dinjitetin e personit njerzor dhe se duhet t sanksionohet si e drejt civile n rendin juridik t shoqris. Kapitulli i dyt e trajton temn n dritn e Zbulimit dhe sqaron implikimet16* e tij baritore, duke kujtuar se bhet fjal pr nj t drejt q i prket jo vetm secilit person, por edhe bashksive t ndryshme.

    98 Zhvillimi sht emri i ri i paqes,180 pohon Pali VI n enciklikn Populorum progressio,181 q mund t konsiderohet si nj zgjerim i kapitullit mbi jetn ekonomiko-shoqrore t Gaudium et spes, megjithse fut disa risi domethnse. N veanti, dokumenti prvijon koordinatat e nj zhvillimi t trsishm t njeriut dhe t nj zhvillimi solidar t njerzimit: dy tematika kto q duhen konsideruar si boshtet rreth t cilve strukturohet endja17* e Encikliks. Duke dashur ti bind marrsit pr ngutshmrin e nj veprimi solidar, Papa e paraqet zhvillimin si kalimin nga kushte jetese m pak njerzore n kushte m njerzore dhe specifikon karakteristikat e tij.182 Ky kalim nuk kufizohet n prmasat thjesht ekonomike e teknike, por bashkprcakton pr do person arritjen e kulturs, respektimin e dinjitetit t t tjerve, njohjen e vlerave m t larta, dhe t Hyjit q sht burimi dhe caku i tyre.183 Zhvillimi n dobi t t gjithve i prgjigjet nevojs pr nj drejtsi n shkall botrore q garanton nj paqe planetare dhe bn t mundur realizimin e nj humanizmi plenar,184 t mbarshtuar prej vlerave shpirtrore.

    99 N kt perspektiv, Pali VI, n vitin 1967, themelon Komisionin Papnor Iustitia et Pax, duke prmbushur nj dshir t Etrve Konciliar, pr t cilt sht shum i prshtatshm krijimi i ndonj organizmi t Kishs universale q ka pr qllim t sensibilizoj bashksin e katolikve pr t nxitur prparimin e krahinave nevojtare dhe drejtsin shoqrore mes kombeve.185 Me nismn e Palit VI, duke filluar prej vitit 1968, Kisha kremton ditn e par t vitit Ditn Botrore t Paqes. Vet Papa i jep zanafill tradits s Mesazheve q trajtonin temn e zgjedhur pr do Dit Botrore t Paqes, duke shtuar kshtu korpusin e doktrins shoqrore.

    100 N fillim t viteve Shtatdhjet, n nj klim t turbullt mosmarrveshjeje t fort ideologjike, Pali VI vazhdon msimin shoqror t Leonit XIII dhe e prditson at, me rastin e prvjetorit t tetdhjet t Rerum novarum, me Letrn apostolike Octogesima adveniens.186 Papa reflekton mbi shoqrin pas-industriale me t gjitha problemet e saj komplekse, duke nxjerr n pah pamjaftueshmrin e ideologjis pr tiu prgjigjur ktyre sfidave: urbanizimi, gjendja rinore, situata e gruas, papunsia, diskriminimet, emigrimi, rritja demografike, ndikimi i mjeteve t komunikimit shoqror, mjedisi natyror.

    101 Nntdhjet vjet pas Rerum novarum, Gjon Pali II ia kushton enciklikn Laborem exercens187 puns, e mir themelore pr personin, faktor parsor i veprimtaris ekonomike dhe els i krejt shtjes shoqrore. Laborem exercens prvijon nj prshpirtri dhe nj etik t puns, n kontekstin e nj reflektimi t thell teologjik e filozofik. Puna nuk duhet t merret vetm n kuptimin objektiv e material, por duhet t vlersohet si duhet edhe prmasa e saj subjektive, si veprimtari q shpreh gjithmon personin. Prvese sht paradigm vendimtare e jets shoqrore, puna ka krejt dinjitetin e nj fushe n t ciln duhet t gjej realizim thirrja natyrore dhe mbinatyrore e personit.

    102 Me enciklikn Sollicitudo rei socialis,188 Gjon Pali II prkujton prvjetorin e njzet t Populorum progressio dhe trajton prsri temn e zhvillimit, gjat dy linjave: nga njra an, situata dramatike e bots bashkkohore, nn profilin e zhvillimit t mangt t Bots s Tret, dhe nga ana tjetr, kuptimi, kushtet dhe krkesat e nj zhvillimi t denj pr njeriun.189 Enciklika paraqet ndryshimin mes prparimit e zhvillimit dhe pohon se zhvillimi i vrtet nuk mund t kufizohet n shumimin e t mirave dhe t shrbimeve, pra n at q njeriu zotron, por duhet t ndihmoj n plotsin e t qenit t njeriut. N kt mnyr, synohet t prvijohet me qartsi natyra morale e zhvillimit t vrtet.190 Gjon Pali II, duke kujtuar moton e pontifikatit t Piut XII, Opus iustitiae pax, paqja si fryt i drejtsis, komenton: Sot mund t themi, me saktsin dhe me forcn e frymzimit biblik (krh. Is 32, 17; Jak 3, 18): Opus solidaritatis pax, paqja si fryt i solidaritetit.191

    103 N prvjetorin e njqindt t Rerum novarum, Gjon Pali II shpall enciklikn e vet t tret shoqrore, Centesimus annus,192 prej s cils del n drit vazhdimsia doktrinore e njqind vjetve t Magjisterit shoqror t Kishs. Duke vazhduar njrin prej parimeve baz t konceptit t krishter t organizimit shoqror e politik, q kishte qen tema qendrore e Encikliks s mparshme, Papa shkruan: parimi, t cilin sot e quajm solidaritet shprehet shum her prej Leonit XIII me emrin miqsi; nga Piu XI sht prcaktuar me emrin jo m pak domethns dashuri shoqrore, ndrsa Pali VI, duke e zgjeruar konceptin sipas prmasave moderne e t shumfishta t shtjes shoqrore, fliste pr qytetrim t dashuris딻.193 Gjon Pali II v n dukje se si msimi shoqror i Kishs shkon prgjat boshtit t ndrsjellshmris mes Hyjit dhe njeriut: t njohsh Hyjin n do njeri dhe do njeri n Hyjin sht kushti pr nj zhvillim t njmendt njerzor. Analiza e hollsishme dhe e thelluar e risive, dhe sidomos e kthess s madhe t vitit 1989 me shembjen e sistemit sovjetik, prmban nj vlersim pr demokracin dhe pr ekonomin e lir, n kuadrin e nj solidariteti t domosdoshm.

    c) N dritn dhe nn shtytjen e Ungjillit

    104 Dokumentet e prmendura ktu prbjn gurt miliar t ecjes s doktrins shoqrore prej kohve t Leonit XIII deri n ditt tona. Kjo paraqitje e prmbledhur do t zgjatej shum nse do t mbanim parasysh t gjitha ndrhyrjet e motivuara, prvese nga nj tem specifike, nga shqetsimi baritor pr ti propozuar bashksis s krishter dhe t gjith njerzve vullnetmir parimet themelore, kriteret universale dhe orientimet e prshtatshme pr t sugjeruar zgjedhjet baz dhe veprimtarin praktike koherente pr do situat konkrete.194

    N prpunimin dhe n msimin e doktrins shoqrore, Kisha ka qen dhe sht frymzuar prej synimeve jo teorike, por baritore, kur gjendet prball ndikimeve t ndryshimeve shoqrore mbi seciln qenie njerzore, mbi shumica burrash e grash, mbi vet dinjitetin e tyre, n kontekste n t cilat krkohet n mnyr t palodhur nj rend toksor m i prsosur, pa ecur me t njjtin hap prparimi shpirtror.195 Pr kto arsye sht formuar e zhvilluar doktrina shoqrore, nj korpus i prditsuar doktrinor, q nyjzohet ndrsa Kisha, n plotsin e Fjals s zbuluar nga Jezu Krishti dhe me ndihmn e Shpirtit Shenjt (krh. Gjn 14, 16-26; 16, 13-15), lexon ngjarjet q zhvillohen prgjat historis.196

  13. #12
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)



    KAPITULLI I TRET

    PERSONI NJERZOR DHE T DREJTAT E TIJ



    I. DOKTRINA SHOQRORE DHE PARIMI PERSONALIST


    105 Kisha sheh n njeriun, n do njeri, shmblltyrn e gjall t vet Hyjit; shmblltyr q gjen dhe q sht e thirrur t gjej gjithnj e m thellsisht nj shpjegim t plot t vetes n misterin e Krishtit, Shmblltyr e prsosur e Hyjit, Zbuluesit t Hyjit para syve t njeriut dhe t njeriut para syve t vetvetes. Ktij njeriu, q prej vet Hyjit ka marr nj dinjitet t pakrahasueshm dhe t pamohueshm, Kisha i drejtohet dhe i bn shrbimin m t lart e t veant, duke e thirrur vazhdimisht n thirrjen e tij shum t lart, q t jet gjithnj e m i vetdijshm e i denj pr t. Krishti, Biri i Hyjit, me mishrimin e Vet sht bashkuar n njfar kuptimi me do njeri;197 prandaj Kisha beson se sht detyr e saj themelore t bj q nj bashkim i till t mund t zbatohet e t prtrihet vazhdimisht. N Krishtin Zot, Kisha tregon dhe synon e para t prshkoj rrugn e njeriut198 dhe fton q t njihet n kdo, n t afrmin apo n t largtin, t njohurin apo t panjohurin, dhe sidomos n t varfrin dhe n at q vuan, nj vlla pr t cilin vdiq Krishti (1 Kor 8, 11; Rom 14, 15).199

    106 Krejt jeta shoqrore sht shprehje e protagonistit t vet t veant: personit njerzor. Shum her dhe n shum mnyra Kisha ka ditur t bhet interpretuesja me autoritet e ksaj vetdijeje, duke njohur e pohuar qendrsin e personit njerzor n do fush dhe shfaqje t socialitetit: Shoqria njerzore sht objekt i msimit shoqror t Kishs, prej momentit q ajo nuk gjendet as jasht dhe as mbi njerzit shoqrisht t bashkuar, por ekziston ekskluzivisht18* n ta dhe, pra, pr ta.200 Kjo njohje e rndsishme gjen shprehje n pohimin se larg t qent objekt dhe element pasiv i jets shoqrore, njeriu sht, dhe duhet t jet e t mbetet, subjekti, themeli dhe qllmi i saj.201 Prandaj prej tij e ka zanafilln jeta shoqrore, e cila nuk mund t mos e njoh at si subjektin aktiv dhe t prgjegjshm t saj dhe tek ai duhet t finalizohet do modalitet shprehs i shoqris.

    107 Njeriu, i kapur n konkretsin e tij historike, prfaqson zemrn dhe shpirtin e msimit shoqror katolik.202 N t vrtet, krejt doktrina shoqrore zhvillohet duke u nisur prej parimit q pohon dinjitetin e pacenueshm t personit njerzor.203 Nprmjet shprehjeve t shumta t ksaj vetdijeje, Kisha ka synuar para s gjithash t mbroj dinjitetin njerzor prball do prpjekjeje pr t’i paraqitur asaj shmblltyra zvogsuese dhe shtrembruese t tij; ve ksaj, ajo ka paditur shum her edhe shkeljet e tij. Historia vrteton se prej rrjetit t marrdhnieve shoqrore dalin n pah disa prej mundsive m t mdha t lartsimit t njeriut, por aty struken edhe mohimet m t urryeshme t dinjitetit t tij.

  14. #13
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I TRET

    PERSONI NJERZOR DHE T DREJTAT E TIJ


    II. PERSONI NJERZOR IMAGO DEI


    a) Krijes n shmblltyr t Hyjit

    108 Mesazhi themelor i Shkrimit t Shenjt kumton se personi njerzor sht krijes e Hyjit (krh. Ps 139, 14-18) dhe tregon elementin q e karakterizon dhe e dallon n t qent t tij n shmblltyr t Hyjit: Hyji e krijoi njeriun n prngjasimin e Vet, e krijoi n prngjasimin e Hyjit; i krijoi mashkull e femr (Zan 1, 27). Hyji e vendos krijesn njerzore n qendrn dhe n kulmin e krijimit: njeriut (hebraisht adam), t formuar me tokn (adamah), Hyji npr hund i shtiu frymn e jets (krh. Zan 2, 7). Prandaj, duke qen n shmblltyr t Hyjit, individi njerzor ka dinjitetin e personit; nuk sht vetm ndonj gj, por dikush. sht i aft t njihet, t zotrohet, t dhurohet lirisht dhe t hyj n bashksi me personat e tjer; sht i thirrur, me an t hirit, n nj beslidhje me Krijuesin e vet, t’i jap nj prgjigje feje e dashurie, q askush tjetr nuk mund ta jap n vend t tij.204

    109 Prngjasimi me Hyjin v n drit se thelbi dhe ekzistenca e njeriut jan n marrdhnie prbrse me Hyjin n mnyrn m t thell.205 sht nj marrdhnie q ekziston pr vetveten, pra, nuk arrin n nj koh t dyt dhe nuk shtohet nga jasht. Krejt jeta e njeriut sht nj pyetje dhe nj krkim i Hyjit. Kjo marrdhnie me Hyjin mund t mos prfillet, t harrohet apo t largohet, por nuk mund t zhduket kurr. N t vrtet, ndr t gjitha krijesat e bots s dukshme, vetm njeriu sht ”i aft” pr Hyjin (homo est Dei capax).206 Personi njerzor sht nj qenie personale e krijuar prej Hyjit pr marrdhnien me T, q vetm n marrdhnie mund t jetoj e t shprehet dhe q priret n mnyr natyrore drejt Tij207.

    110 Marrdhnia mes Hyjit dhe njeriut pasqyrohet n prmasn e marrdhnies dhe at shoqrore t natyrs njerzore. N t vrtet, njeriu nuk sht nj qenie e vetmuar, por pr nga natyra e vet e brendshme sht nj qenie shoqrore dhe nuk mund t jetoj e as t’i shpreh dhantit e veta pa marrdhnie me t tjert.208 N lidhje me kt duket domethns fakti se Hyji e ka krijuar qenien njerzore si burr e grua209 (krh. Zan 1, 27): Shum shprehse sht paknaqsia pre e s cils sht jeta e burrit n Eden, deri kur referimi i tij i vetm mbetet bota vegjetale dhe shtazore (krh. Zan 2, 20). Vetm shfaqja e gruas, pra e nj qenieje q sht mish prej mishit t tij dhe asht prej eshtrave t tij (krh. Zan 2, 23), dhe n t ciln jeton po ashtu shpirti i Hyjit Krijues, mund ta plotsoj nevojn e dialogut ndr-personal q sht kaq jetsor pr ekzistencn njerzore. N tjetrin, burr apo grua, pasqyrohet vet Hyji, limani prfundimtar e plotsues i do personi.210

    111 Burri dhe gruaja kan t njjtin dinjitet dhe kan vler t barabart,211 jo vetm sepse t dy, n ndryshueshmrin e tyre, jan shmblltyr e Hyjit, por edhe m thellsisht sepse sht shmblltyr e Hyjit dinamizmi i ndrsjellshmris q frymzon ne-n e iftit njerzor.212 N marrdhnien e bashksis s ndrsjell, burri e gruaja realizojn thellsisht vetveten, duke e kuptuar veten si persona nprmjet dhurimit t sinqert t vetvetes.213 Marrveshja e tyre e bashkimit paraqitet n Shkrimin e Shenjt si nj shmblltyr e Beslidhjes s Hyjit me njerzit (krh. Oz 1-3; Is 54; Ef 5, 21-33) dhe, n t njjtn koh, si nj shrbim ndaj jets.214 N t vrtet, ifti njerzor mund t marr pjes n krijimtarin e Hyjit: Hyji i bekoi dhe u tha: “Shtohuni e shumohuni e mbusheni tokn” (Zan 1, 28).

    112 Burri dhe gruaja jan n marrdhnie me t tjert para s gjithash si ata t cilve u sht besuar jeta e atyre, domethn e t tjerve:215 do t krkoj llogari prej njeriut pr jetn e njeriut, prej secilit gjakun e vllait t vet (Zan 9, 5), i prsrit Hyji Noes pas prmbytjes. N kt perspektiv, marrdhnia me Hyjin krkon q jeta e njeriut t konsiderohet e shenjt dhe e pacenueshme.216 Urdhrimi i pest: Mos vra! (Dal 20, 13; Lp 5, 17) ka vler sepse vetm Hyji sht Zotria i jetes dhe i vdekjes.217 Respekti q i detyrohet pacenueshmris dhe integritetit t jets fizike e ka kulmin e vet n urdhrimin pozitiv: Duaje t afrmin tnd porsi vetveten (Lev 19, 18), me t cilin Jezu Krishti na detyron ta marrim prsipr barrn e t afrmit (krh. Mt 22, 37-40; Mk 12, 29-31; Lk 10, 27-28).

    113 Me kt thirrje t veant n jet, burri dhe gruaja gjenden prball edhe t gjitha krijesave t tjera. Ata munden dhe duhet t’i vn n shrbimin e tyre e t’i gzojn, por sundimi i tyre mbi bot krkon ushtrimin e prgjegjsis, nuk sht nj liri shfrytzimi arbitrare e egoiste. N t vrtet, krejt krijimi ka vlern e gjs s mir (krh. Zan 1, 4. 10. 12. 18. 21. 25) para syve t Hyjit, i cili sht autori i tij. Njeriu duhet t zbuloj e t respektoj vlern e vet: kjo sht nj sfid e mrekullueshme ndaj inteligjencs s tij, e cila duhet ta lartsoj si nj flatr218 drejt soditjes s t vrtets t t gjitha krijesave, apo t asaj q Hyji sheh t mir n to. N t vrtet, Libri i Zanafills na mson se sundimi i njeriut mbi botn qndron n t dhnit e nj emri gjrave (krh. Zan 2, 19-20): me emrtimin e tyre, njeriu duhet t’i njoh gjrat pr at q jan dhe t caktoj me seciln prej tyre nj marrdhnie prgjegjsie.219

    114 Njeriu sht n marrdhnie edhe me vetveten dhe mund t reflektoj mbi vetveten. Shkrimi i Shenjt flet n lidhje me kt pr zemrn e njeriut. Zemra prcakton pikrisht brendsin shpirtrore t njeriut, apo at q e dallon nga do krijes tjetr: Hyji gjithka Ai bn sht e mir n kohn e vet; por megjithse ia ka dhn mundsin q njeriu ta ket parasysh gjatsin e sendeve t krijuara, megjithat njeriu s’do t mund ta kuptoj veprn q Hyji e bn prej fillimit e deri n mbarim (Kish 3, 11). Si prfundim, zemra tregon aftsit shpirtrore t njeriut, vetit e posame t tij, pasi sht i krijuar n shmblltyr t Krijuesit t vet: arsyeja, njohja e t mirs dhe e t keqes, vullneti i lir.220 Kur ndien dshirn e thell t zemrs s vet, do njeri nuk mund t mos e bj t vetn fjaln e t vrtets t shprehur nga shn Agustini: Ti na ke br pr vete, o Zot, dhe zemra jon sht e paqet deri kur t mos pushoj n Ty.221

    b) Drama e mkatit

    115 Vizioni i mrekullueshm i krijimit t njeriut nga ana e Hyjit sht i pandashm prej kuadrit dramatik t mkatit t rrjedhshm. Me nj pohim lapidar Pali apostull prmbledh tregimin e rnies s njeriut q prshkruhet n faqet e para t Bibls: me an t nj njeriu mkati hyri n bot e, me an t mkatit, vdekja (Rom 5, 12). Njeriu, kundr ndaless s Hyjit, e l veten t joshet nga gjarpri dhe zgjat duart te pema e jets, duke rn nn pushtetin e vdekjes. Me kt gjest njeriu prpiqet ta thyej kufirin e vet si krijes, duke sfiduar Hyjin, Zotin e tij t vetm dhe burimin e jets. sht nj mkat mosdgjese (krh. Rom 5, 19), q e ndan njeriun prej Hyjit.222

    Prej Zbulimit e dim se Adami, njeriu i par, duke shkelur urdhrimin e Hyjit, e humb shenjtrin dhe drejtsin n t ciln ishte vendosur, q i kishte marr jo vetm pr vete, por pr mbar njerzimin: duke iu dorzuar tunduesit, Adami dhe Eva bjn nj mkat personal, por ky mkat e infekton natyrn njerzore, t ciln ata e projn n nj gjendje t prishur. Bhet fjal pr nj mkat q do t prohet duke u prhapur n mbar njerzimin, domethn me primin e nj natyre njerzore pa shenjtrin dhe drejtsin zanafillore.223

    116 N rrnjn e vuajtjeve t tmerrshme personale e shoqrore, q e dmtojn n masa t ndryshme vlern dhe dinjitetin e personit njerzor, gjendet nj plag n brendsin e njeriut: N dritn e fes ne e quajm mkat: duke filluar prej mkatit t rrjedhshm, q secili e mban q prej lindjes si trashgimi t marr prej prindrve t par, deri te mkati q secili bn, duke abuzuar me lirin e vet.224 Pasoja e mkatit, si akt i ndarjes prej Hyjit, sht pikrisht tjetrsimi, domethn ndarja e njeriut jo vetm prej Hyjit, por edhe prej vetvetes, prej njerzve t tjer dhe prej bots q e rrethon: Ndarja me Hyjin on dramatikisht n ndarjen mes vllezrve. N prshkrimin e “mkatit t par”, ndarja me Jahven e kput n t njjtn koh fillin e miqsis q bashkonte familjen njerzore, kshtu q faqet e mtejshme t Zanafills na tregojn burrin e gruan, q gati e drejtojn gishtin akuzues kundr njri-tjetrit (krh. Zan 3, 12); pastaj vllain q, armik ndaj vllait, arrin t’i marr atij jetn (krh. Zan 4, 2-16). Sipas tregimit t ngjarjeve t Babelit, pasoj e mkatit sht coptimi i familjes njerzore, q ka filluar me mkatin e par dhe tani ka arritur kulmin n formn e vet shoqrore.225 Duke reflektuar mbi misterin e mkatit nuk mund t mos e marrim parasysh kt vargzim tragjik shkaku dhe efekti.

    117 Misteri i mkatit prbhet nga nj plag e dyfisht, q mkatari hap n ijn e vet dhe n marrdhnien me t afrmin. Prandaj mund t flitet pr mkat personal e shoqror: do mkat sht personal n nj aspekt; n nj aspekt tjetr, do mkat sht shoqror, pasi ka edhe pasoja shoqrore. Mkati, n kuptimin e vrtet, sht gjithmon nj akt i personit, sepse sht nj akt lirie i nj njeriu dhe jo mirfilli i nj grupi apo i nj bashksie, por secilit mkat mund t’i jepet n mnyr t padiskutueshme karakteri i mkatit shoqror, duke pasur parasysh faktin se pr arsye t nj solidariteti njerzor aq t mistershm dhe t paperceptueshm sa edhe real e konkret, mkati i secilit rndon n njfar mnyre mbi t tjert.226 Megjithat nuk sht i ligjshm dhe i pranueshm nj kuptim i mkatit shoqror q, pak a shum n mnyr t vetdijshme, bn t dobsohet e gati t zhduket prbrsi personal, pr t pranuar vetm faje e prgjegjsi shoqrore. N bazn e do situate t mkatit gjendet gjithmon personi q mkaton.

    118 Ve ksaj, disa mkate, pr vet objektin e tyre, prbjn nj sulm t drejtprdrejt ndaj t afrmit. Kta mkate, n veanti, cilsohen si mkate shoqrore. sht shoqror do mkat i br kundr drejtsis n marrdhniet mes personit e personit, mes personit e bashksis, si dhe mes bashksis e personit. sht shoqror do mkat kundr t drejtave t personit njerzor, duke filluar nga e drejta pr jet, prfshir at t fmijs q duhet t lind, ose kundr integritetit fizik t dikujt; do mkat kundr liris s tjetrit, veanrisht kundr liris pr t besuar n Hyjin dhe pr ta adhuruar At; do mkat kundr dinjitetit dhe nderit t t afrmit. Shoqror sht do mkat kundr t mirs s prbashkt dhe kundr krkesave t saj, n krejt sfern e gjer t t drejtave dhe t detyrave t shtetasve. S fundi, sht shoqror ai mkat q u prket marrdhnieve mes bashksive t ndryshme njerzore. Kto marrdhnie jo gjithmon jan n prputhje me planin e Hyjit, q dshiron n bot drejtsin, lirin e paqen mes individve, grupeve, popujve.227

    119 Pasojat e mkatit ushqejn strukturat e mkatit. Ato rrnjosen n mkatin personal dhe, prandaj, jan gjithmon t lidhura me aktet konkrete t personave, q u japin jet, i prforcojn dhe i bjn t vshtira pr t’i hequr. Dhe kshtu ato forcohen, prhapen, bhen burim i mkateve t tjera dhe e kushtzojn sjelljen e njerzve.228 Bhet fjal pr kushtzime e pengesa, q vazhdojn shum m tepr se veprimet e bra n harkun e shkurtr t jets s nj individi dhe q ndrhyjn edhe n procesin e zhvillimit t popujve, vonesa apo ngadalsia e t cilve duhet gjykuar edhe n kt aspekt.229 Veprimet dhe qndrimet n kundrshtim me vullnesn e Hyjit dhe me t mirn e t afrmit e strukturat q ata nxisin sot duken sidomos dy: nga njra an, dshira ekskluzive pr prfitim dhe, nga ana tjetr, etja pr pushtet me qllim q t’u imponojm t tjerve vullnetin ton. Secilit prej ktyre qndrimeve mund t’i shtohet, pr t’i karakterizuar m mir, shprehja: “me do mim”.230

    c) Universaliteti i mkatit dhe universaliteti i shptimit

    120 Doktrina e mkatit t rrjedhshm, q mson universalitetin e mkatit, ka nj rndsi themelore: Po nse themi: “Ne nuk kemi mkat”, gnjejm vetveten dhe e vrteta nuk sht n ne (1 Gjn 1, 8). Kjo doktrin e shtyn njeriun t mos qndroj n faj dhe t mos e marr at leht, duke krkuar vazhdimisht desh kurbani n njerz t tjer dhe arsyetime n mjedis, n trashgimi, n institucione, n struktura e n marrdhnie. Bhet fjal pr nj msim q i nxjerr n pah kto mashtrime.

    Megjithat, doktrina e universalitetit t mkatit nuk duhet t jet e shkputuar nga vetdija e universalitetit t shptimit n Jezu Krishtin. Nse izolohet, ajo prodhon nj ankth t rrem t mkatit dhe nj konsiderim pesimist t bots dhe t jets, q t bn t’i prbuzsh arritjet kulturore e qytetare t njeriut.

    121 Realizmi i krishter i sheh humnerat e mkatit, por n dritn e shpress, m t madhe nga do e keqe, t dhuruar prej aktit shlbues t Jezu Krishtit, q ka shkatrruar mkatin dhe vdekjen (krh. Rom 5, 18-21; 1 Kor 15, 56-57): N T Hyji e ka pajtuar njeriun me Veten.231 Krishti, Shmblltyra e Hyjit (krh. 2 Kor 4, 4; Kol 1, 15), sht Ai q e ndrion trsisht dhe e on n plotsi shmblltyrn dhe prngjasimin e Hyjit n njeriun. Fjala q u b njeri n Jezu Krishtin sht gjithmon jeta dhe drita e njeriut, drit q ndrion do njeri (krh. Gjn 1, 4.9). Hyji do n t vetmin ndrmjets, Jezu Krishtin, Birin e Tij, shptimin e t gjith njerzve (krh. 1 Tim 2, 4-5). Jezusi sht njkohsisht Biri i Hyjit dhe Adami i ri, apo njeriu i ri (krh. 1 Kor 15, 47-49; Rom 5, 14): Me zbulimin e misterit t Atit dhe t dashuris s tij, Krishti, Adami i ri, ia shfaq plotsisht njeriun njeriut dhe i zbulon thirrjen e tij shum t lart.232 N T, njerzit Hyji i paracaktoi t jen t ngjashm me Birin e vet, kshtu q Biri i tij t jet vllai i par n mes t shum vllezrve (Rom 8, 29).

    122 Realiteti i ri q Jezu Krishti dhuron nuk shartohet n natyrn njerzore, nuk i shtohet nga jasht: prkundrazi, sht ai realitet i bashksis me Hyjin trinitar drejt t cilit njerzit jan gjithmon t orientuar n thellsin e qenies s tyre, fal ngjashmris s tyre krijimore me Hyjin; por bhet fjal edhe pr nj realitet q ata nuk mund ta arrijn vetm me forcat e tyre. Nprmjet Shpirtit t Jezu Krishtit, Birit t mishruar t Hyjit, n t cilin ky realitet bashksie tashm sht realizuar n mnyr t veant, njerzit pranohen si bij t Hyjit (krh. Rom 8, 14-17; Gal 4, 4-7). Nprmjet Krishtit, marrim pjes n natyrn e Hyjit, q na dhuron pafundsisht m shum se ne mund t krkojm ose edhe mund t mendojm (Ef 3, 20). Ajo q njerzit e kan marr tashm nuk sht tjetr vese nj kapar apo nj peng (2 Kor 1, 22; Ef 1, 14) i asaj q do t marrin plotsisht vetm para Hyjit, t par faqe-faqas (1 Kor 13, 12), apo nj peng t jets s amshuar: E kjo sht jeta e pasosur: q t t njohin ty, Nj t vetmin Hyjin e vrtet, dhe at q drgove, Jezu Krishtin (Gjn 17, 3).

    123 Universaliteti i shpress s krishter prfshin, prve burrave e grave t t gjith popujve, edhe qiellin e tokn: Vesoni, o qiej, prej s larti vesoni edhe ret le t rigojn drejtsin; le t hapet toka e le ta lind Shlbuesin, bashk me t t lulzoj drejtsia! Un, Zoti, gjithka krijova! (Is 45, 8). N t vrtet, sipas Beslidhjes s Re edhe mbar krijimi, s bashku me krejt njerzimin, sht n pritje t Shlbuesit: i nnshtruar kotsis priret drejt shpress s plot, duke gjmuar e vuajtur n dhimbjet e lindjes, duke pritur t lirohet prej shkatrrimit (krh. Rom 8, 18-22).




  15. #14
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I TRET

    PERSONI NJERZOR DHE T DREJTAT E TIJ


    III. PERSONI NJERZOR

    DHE PROFILET E SHUMTA T TIJ


    124 Duke u bazuar n mesazhin e mrekullueshm biblik, doktrina shoqrore e Kishs ndalet para s gjithash n prmasat kryesore dhe t pandashme t personit njerzor, q t kuptoj aspektet m t rndsishme t misterit t tij dhe t dinjitetit t tij. N t vrtet, n t kaluarn nuk kan munguar dhe shfaqen ende dramatikisht n skenarin e historis aktuale, koncepte t shumta kufizuese, me karakter ideologjik apo q shkaktohen thjesht prej formave t prhapura t zakonit e t mendimit, q i prkasin vlersimit t njeriut, t jets s tij dhe t fateve t tij, t bashkuara prej prpjekjes pr ta errsuar shmblltyrn e tij nprmjet theksimit t njrs prej karakteristikave, n dm t t gjitha t tjerave.233

    125 Personi nuk mund t mendohet kurr vetm si individualitet absolut, i ndrtuar prej vetvetes dhe mbi vetveten, a thua se karakteristikat e tij nuk varen nga t tjert prvese nga vetja e vet. As nuk mund t mendohet thjesht si qeliz e nj organizmi t gatshm pr t’i njohur atij, maksimumi, nj rol funksional, brenda nj sistemi. Konceptet kufizuese t s vrtets s plot t njeriut kan qen shum her objekt i kujdesit shoqror t Kishs, e cila nuk ka ln pa e ngritur zrin e vet pr kto dhe t tjera perspektiva, drastikisht kufizuese, duke u shqetsuar q t kumtoj se individt nuk na shfaqen t ndar mes tyre si kokrra rre; por jan t bashkuar n marrdhnie organike, harmonike e t ndrsjella234 dhe se njeriu nuk mund t kuptohet si nj element i thjesht dhe nj molekul e organizmit shoqror,235 duke u kujdesur pra, q pohimit t parsis s personit t mos i prgjigjet nj vizion individualist apo i masifikuar.

    126 Feja e krishter, ndrsa fton q t krkohet kudo ajo q sht e mir dhe e denj pr njeriun (krh. 1 Sel 5, 21), vendoset mbi dhe nganjher n ann e kundrt t ideologjive, meq e njeh Hyjin, transhendent dhe Krijues, q i bn thirrje, n t gjitha nivelet e krijimit, njeriut si qenie prgjegjsisht e lir.236

    Doktrina shoqrore merr prsipr prmasat e ndryshme t misterit t njeriut, q krkon t’i afrohet n t vrtetn e plot t ekzistencs s tij, t qenies s tij personale dhe njkohsisht t qenies s tij bashksiore e shoqrore,237 me nj vmendje specifike, q t mundsoj vlersimin e tij m t sakt.

    A) Njsia e personit

    127 Njeriu sht krijuar prej Hyjit si njsi shpirti e trupi:238 Fryma shpirtrore dhe e pavdekshme sht parimi i njsis s qenies njerzore, sht ai prej t cilit njeriu ekziston si nj i tr “corpore et anima unus” meq sht person. Kto prkufizime nuk tregojn vetm se edhe trupi, t cilit i sht premtuar ngjallja, do t jet pjesmarrs n lavdi; ata na kujtojn po ashtu lidhjen e arsyes dhe t vullnetit t lir me t gjitha aftsit trupore e ndjesore. Personi, prfshir edhe trupi, i sht besuar trsisht vetvetes, dhe n njsin e shpirtit e t trupit ai sht subjekti i akteve t veta morale.239

    128 Nprmjet trupsis s vet njeriu njson n vete elementet e bots materiale, q n t prekin kulmin e tyre dhe ngrejn zrin pr lavdrimin e lir t Krijuesit.240 Kjo prmas i mundson njeriut t hyj n botn materiale, vendin e realizimit t tij dhe t liris s tij, jo si n nj burg apo n mrgim. Nuk sht e lejueshme t prbuzet jeta trupore; madje njeriu sht i detyruar ta konsideroj t mir e t denj pr nderim trupin e vet, sepse sht i krijuar prej Hyjit dhe i adresuar pr t’u ngjallur ditn e fundit.241 Megjithat, prmasa trupore, pr shkak t plags s mkatit, e bn njeriun t provoj kryengritjet e trupit dhe prirjet e mbrapshta t zemrs, t cilat ai duhet t’i mbikqyr gjithmon pr t mos mbetur skllav i tyre dhe pr t mos mbetur viktim e nj vizioni thjesht toksor t jets s tij.

    Me prshpirtrin e vet njeriu e tejkalon trsin e gjrave dhe deprton n strukturn m t thell t realitetit. Kur i drejtohet zemrs, pra, kur reflekton mbi fatin e vet, njeriu e zbulon veten m lart se bota materiale, pr dinjitetin e vet t vetm si bashkbisedues i Hyjit, nn vshtrimin e t cilit vendos pr jetn e vet. Ai, n jetn e vet t brendshme, pranon se ka n vetvete nj frym shpirtrore dhe t pavdekshme dhe e di se nuk sht vetm nj pjesz e natyrs apo nj element anonim i qytetit njerzor.242

    129 Pra, njeriu ka dy karakteristika t ndryshme: sht nj qenie materiale, e lidhur me kt bot nprmjet trupit, dhe nj qenie shpirtrore, e hapur ndaj transhendencs dhe ndaj zbulimit t nj t vrtete m t thell, pr arsye t inteligjencs s tij, me t ciln merr pjes n dritn e mendjes hyjnore.243 Kisha pohon: Njsia e shpirtit dhe e trupit sht kaq e thell sa shpirti duhet t konsiderohet si “forma” e trupit; kjo do t thot se fal shpirtit shpirtror trupi, i prbr nga lnda, sht nj trup njerzor dhe i gjall; shpirti dhe materia n njeriun nuk jan dy natyra t lidhura, por bashkimi i tyre formon nj natyr t vetme.244 As spiritualizmi, q prmon realitetin e trupit, as materializmi, q e konsideron shpirtin thjesht nj shfaqje t lnds, nuk e prligjin kompleksitetin, trsin dhe njsin e qenies njerzore.

    B) Hapja ndaj transhendencs dhe unicitetit t personit

    a) Hapja ndaj transhendencs

    130 Personit njerzor i prket hapja ndaj transhendencs: njeriu sht i hapur ndaj t pafundmes dhe ndaj t gjitha qenieve t krijuara. sht i hapur para s gjithash ndaj s pafundmes, pra Hyjit, sepse me inteligjencn e vet dhe vullnetin e vet lartsohet mbi krejt krijimin dhe mbi vetveten, bhet i pavarur prej krijesave, sht i lir prball t gjitha gjrave t krijuara dhe zgjatet drejt t vrtets dhe t mirs absolute. sht i hapur edhe ndaj tjetrit, njerzve t tjer dhe bots, sepse vetm n masn sa e kupton veten duke iu referuar nj ti-je mund t thot un. Del prej vetes, prej ruajtjes egoiste t jets s vet, pr t hyr n marrdhnie dialogu e bashksie me tjetrin.

    Personi sht i hapur ndaj trsis s t qent, ndaj horizontit t pakufishm t qenies. N t vrtet, ai ka n vetvete aftsin t’i tejkaloj objektet e veanta q njeh, fal ksaj hapjeje t tij ndaj t qent pa kufij. Shpirti njerzor sht n njfar kuptimi, prej prmass njohse, t gjitha gjrat: t gjitha gjrat jomateriale gzojn njfar pafundsie, pasi prqafojn gjithka, ose sepse bhet fjal pr thelbin e nj realiteti shpirtror q luan rolin e modelit dhe t ngjashmris s gjithkaje, si sht n rastin e Hyjit, ose sepse zotron ngjashmrin e do gjje ose n akt si tek Engjjt ose n fuqi sikurse tek shpirtrat.245

    b) I vetm dhe i paprsritshm

    131 Njeriu ekziston si qenie e vetme dhe e paprsritshme, ekziston si nj un, i aft t vetkuptohet, t vetzotrohet, t vetvendoset. Personi njerzor sht nj qenie inteligjente dhe e vetdijshme, e aft t reflektoj mbi vetveten dhe pra t ket vetdije pr veten e pr aktet e veta. Megjithat, nuk jan inteligjenca, vetdija dhe liria ato q e prcaktojn personin, por sht personi ai q gjendet n bazn e akteve t inteligjencs, t vetdijes, t liris. Kta akte mund edhe t mungojn, pa qen e mundshme q pr kt arsye njeriu t resht s qeni person.

    Personi njerzor duhet kuptuar gjithmon n veantin e tij t paprsritshme dhe t pazhdukshme. N t vrtet, njeriu ekziston para s gjithash si subjektivitet, si qendr e ndrgjegjes dhe e liris, rasti i vetm i t cilit dhe i pakrahasueshm me asnj tjetr shpreh pannshtrueshmrin e tij ndaj fardo prpjekjeje pr ta detyruar t hyj n skemat e mendimit apo sistemet e pushtetit, ideologjik apo jo. Kjo dikton para s gjithash nevojn jo vetm pr respektin e thjesht nga ana e kujtdo dhe veanrisht t institucioneve politike e shoqrore dhe t prgjegjsve t tyre prpara do njeriu t ksaj toke, por aq m tepr, kjo bashkmbart q angazhimi i par i secilit ndaj tjetrit dhe sidomos i po ktyre institucioneve, t zhvillohet saktsisht n drejtim t nxitjes s zhvillimit t trsishm t personit.

    c) Respektimi i dinjitetit njerzor

    132 Nj shoqri e drejt mund t realizohet vetm n respektimin e dinjitetit transhendent t personit njerzor. Ai prfaqson qllimin e fundit t shoqris, e cila rregullohet dhe orientohet nga ai: Prandaj rendi shoqror dhe prparimi i tij duhet t bjn gjithmon q t mbizotroj e mira e personave, sepse rendi i gjrave duhet t’i prshtatet rendit t personave dhe jo anasjellas.246 Respektimi i dinjitetit njerzor nuk mund t ndahet kurr prej respektimit t ktij parimi: duhet ta konsiderojm t afrmin, pa prjashtuar asknd, si nj tjetr vetvete, duke pasur parasysh n rend t par jetn e tij dhe t mjeteve t nevojshme pr ta jetuar at denjsisht.247 Duhet q t gjitha programet shoqrore, shkencore dhe kulturore, t udhhiqen prej vetdijes s parsis s do qenieje njerzore.248

    133 N asnj rast personi njerzor nuk mund t instrumentalizohet pr qllime jasht vet zhvillimit t tij, q mund t kryhet plotsisht dhe prfundimisht vetm n Hyjin dhe n planin e Tij shptimtar: n t vrtet, njeriu n brendsin e vet e tejkalon gjithsin dhe sht e vetmja krijes t ciln Hyji e ka dashur pr Vetveten.249 Pr kt arsye as jeta e tij, as zhvillimi i mendimit t tij, as t mirat e tij, as ata q bashkndajn historin e tij personale e familjare, nuk mund t’u nnshtrohen detyrimeve t padrejta n ushtrimin e t drejtave t veta dhe t liris s vet.

    Personi nuk mund t finalizohet n projekte me karakter ekonomik, shoqror e politik t udhruar nga fardo autoriteti, qoft edhe n emr t prparimeve t mundshme t bashksis civile n trsin e saj apo t personave t tjer, n t tashmen apo n t ardhmen. Prandaj sht e nevojshme q autoritetet publike t mbikqyrin me vmendje, me qllim q do detyrim i liris apo sidoqoft do shtrnges q i bhet veprimit personal t mos e dmtoj kurr dinjitetin personal, dhe me qllim q t garantohet praktikueshmria efektive e t drejtave njerzore. E gjith kjo, edhe nj her, bazohet n vizionin e njeriut si person, domethn si subjekt aktiv dhe i prgjegjshm pr procesin e vet t rritjes, s bashku me bashksis pjes e t cils sht.

    134 Ndryshimet e njmendta shoqrore jan efektive dhe t qndrueshme vetm nse jan t bazuara n ndryshime t vendosura t sjelljes personale. Kurr nuk do t jet i mundshm nj moralizim i njmendt i jets shoqrore, nse nuk nisemi nga personat e duke iu referuar atyre: n t vrtet, ushtrimi i jets morale vrteton dinjitetin e personit.250 sht e qart se personave u prket zhvillimi i atyre qndrimeve morale, themelore n do bashkjetes q dshiron t quhet vrtet njerzore (drejtsia, ndershmria, vrtetsia, etj.), q n asnj mnyr thjesht nuk mund t pritet prej t tjerve apo t’u delegohet institucioneve. T gjithve, dhe n mnyr t veant atyre q n forma t ndryshme kan prgjegjsi politike, juridike apo profesionale n lidhje me t tjert, u takon t jen ndrgjegjja syelt e shoqris dhe dshmitart e nj bashkjetese civile e t denj pr njeriun.

    C) Liria e personit

    a) Vlera dhe kufijt e liris

    135 Njeriu mund t’i drejtohet t mirs vetm n lirin q Hyji i ka dhn si shenj shum t lart t shmblltyrs s Tij:251 Hyji qysh n fillim kur e krijoi njeriun, e la n dor t vullnetit t lir (krh. Sir 15, 14), q ta krkoj me dashje Krijuesin e vet dhe duke u bashkuar me T, t arrij lirisht prsosmrin e plot e t lume. Prandaj dinjiteti i njeriut krkon q ai t veproj sipas nj zgjedhjeje t vetdijshme e t lir, domethn i nxitur dhe i drejtuar personalisht nga brenda, dhe jo prej nj shtytjeje t verbr t brendshme apo prej nj detyrimi thjesht t jashtm.252

    Njeriu me t drejt e vlerson lirin dhe me pasion e krkon at: me t drejt dshiron, dhe duhet, ta formoj e ta udhheq, me nismn e vet t lir, jetn e vet personale e shoqrore, duke e marr personalisht prsipr prgjegjsin pr t.253 N t vrtet, liria jo vetm i mundson njeriut q ta ndryshoj n mnyr t dobishme gjendjen e gjrave jasht tij, por prcakton edhe rritjen e qenies s tij si person, nprmjet zgjedhjeve n prputhje me t mirn e vrtet:254 n kt mnyr njeriu lind vetveten, sht ati i qenies s vet,255 ndrton rendin shoqror.256

    136 Liria nuk sht n kundrshtim me varsin krijuese t njeriut prej Hyjit.257 Zbulimi mson se pushteti pr t caktuar t mirn e t keqen nuk i prket njeriut, por vetm Hyjit (krh. Zan 2, 16-17): Njeriu sht me siguri i lir, meqense mund t kuptoj e t pranoj urdhrimet e Hyjit. Dhe sht n zotrim t nj lirie mjaft t gjer, sepse mund t haj “prej t gjitha pemve t kopshtit”. Por kjo liri nuk sht e pakufizuar: duhet t ndalet prball “pems s dijes s t mirs e t s keqes”, duke qen e thirrur t pranoj ligjin moral q Hyji i jep njeriut. N t vrtet, pikrisht n kt pranim liria e njeriut gjen realizimin e vet t vrtet e t plot.258

    137 Ushtrimi i drejt i liris personale krkon kushte t qarta t rendit ekonomik, shoqror, juridik, politik e kulturor q tepr shpesh mohohen dhe shkelen. …situata t verbimit e t padrejtsis rndojn mbi jetn morale dhe i nxisin si t fortt ashtu edhe t dobtit n tundimin pr t mkatuar kundr dashuris. Duke u larguar prej ligjit moral, njeriu rrezikon lirin e vrtet, bhet skllav i vetvetes, prish vllazrin me t ngjashmit e vet dhe ngre krye kundr vullness hyjnore.259 Lirimi prej padrejtsive nxit lirin dhe dinjitetin njerzor: megjithat duhet, para s gjithash, t’u bjm thirrje aftsive shpirtrore e morale t personit dhe krkess s vazhdueshme pr kthim t brendshm, nse duam t arrijm ndryshime ekonomike e shoqrore q jan vrtet n shrbim t njeriut.260

    b) Lidhja e liris me t vrtetn dhe ligjin natyror

    138 N ushtrimin e liris, njeriu kryen akte moralisht t mira, q ndrtojn personin e vet dhe shoqrin, kur i bindet s vrtets, ose kur nuk pretendon t jet krijuesi dhe pronari absolut i ksaj t fundit dhe i normave etike.261 N t vrtet, liria nuk e ka piknisjen e vet absolute e t pakushtzuar n vetvete, por n ekzistencn brenda s cils gjendet dhe q prfaqson pr t, n t njjtn koh, nj kufizim e nj mundsi. sht liria e nj krijese, apo nj liri e dhuruar, q duhet pranuar si nj syth e duhet pjekur me prgjegjsi.262 N rast t kundrt, vdes si liri, shkatrron njeriun dhe shoqrin.263

    139 E vrteta rreth t mirs e t keqes njihet praktikisht dhe konkretisht prej gjykimit t ndrgjegjes, i cili bn q t merret prsipr prgjegjsia pr t mirn e kryer e pr t keqen e br: Kshtu, n gjykimin praktik t ndrgjegjes, q i v personit detyrimin t kryej nj akt t caktuar, zbulohet lidhja e liris me t vrtetn. Pikrisht pr kt ndrgjegjja shprehet me akte “gjykimi” q pasqyrojn t vrtetn mbi t mirn, dhe jo si “vendime” arbitrare. Dhe pjekuria e prgjegjsia e ktyre gjykimeve dhe, si prfundim, e njeriut, q sht subjekt i tyre maten jo me lirimin e ndrgjegjes prej t vrtets objektive, n dobi t nj autonomie t hamendsuar t vendimeve t tij, por, prkundrazi, me nj krkim kmbnguls t s vrtets dhe me t lejuarit asaj q ta udhheq n t vepruar.264

    140 Ushtrimi i liris bashkprcakton referimin n nj ligj moral natyror, me karakter universal, q paraprin dhe bashkon t gjitha t drejtat e detyrat265. Ligji natyror nuk sht tjetr vese drita e inteligjencs e vendosur prej Hyjit n ne . Fal tij njohim at q duhet t bjm dhe at q duhet t shmangim. Kt drit apo kt ligj Hyji ia ka dhuruar krijimit266 dhe qndron n pjesmarrjen n ligjin e Tij t amshuar, i cili identifikohet me vet Hyjin.267 Ky ligj quhet natyror sepse arsyeja q e bn t njohur sht karakteristike e natyrs njerzore. Ai sht universal, shtrihet te t gjith njerzit pasi caktohet prej arsyes. N msimet e veta kryesore, ligji hyjnor e natyror paraqitet n Dekalog dhe tregon normat e para e thelbsore q rregullojn jetn morale.268 Ai ka si bosht aspiratn dhe nnshtrimin ndaj Hyjit, burimit dhe gjykatsit t do t mire, dhe po ashtu kuptimin e tjetrit si t barabart me vetveten. Ligji natyror shpreh dinjitetin e personit dhe v bazn e t drejtave t tij e t detyrave t tij themelore.269

    141 N larmin e kulturave, ligji natyror i lidh njerzit mes tyre, duke vendosur disa parime t prbashkta. Sado q zbatimi i tij krkon prshtatje ndaj larmis s kushteve t jets, sipas vendeve, epokave dhe rrethanave,270 ai sht i pandryshueshm, mbetet nn zhvillimin e ideve e t zakoneve dhe mbshtet prparimin e tyre… Edhe nse arrihet t mohohen parimet e tij, ai nuk mund t shkatrrohet, as t shkulet prej zemrs s njeriut. Rilind gjithmon n jetn e individve dhe t shoqrive.271

    Megjithat, msimet e tij nuk perceptohen prej t gjithve me qartsi e menjher. T vrtetat fetare e morale mund t njihen prej t gjithve dhe pa vshtirsi, me nj siguri t fort e pa asnj przierje gabimi,272 vetm me ndihmn e Hirit dhe t Zbulimit. Ligji natyror i jep nj themel t prgatitur prej Hyjit ligjit t zbuluar dhe Hirit, n harmoni t plot me veprn e Shpirtit.273

    142 Ligji natyror, q sht ligj i Hyjit, nuk mund t zhduket prej mbrapshtis njerzore.274 Ai vendos themelin moral t domosdoshm pr t ndrtuar bashksin e njerzve dhe pr t prpunuar ligjin civil, q i nxjerr pasojat me natyr konkrete e t rastit prej parimeve t ligjit natyror.275 Nse errsohet perceptimi i universalitetit t ligjit moral natyror, nuk mund t ndrtohet nj bashksi reale dhe e qndrueshme me tjetrin, sepse, kur mungon nj drejtim i prbashkt nga e vrteta dhe e mira, n mnyr t prgjegjshme apo jo, aktet tona e plagosin bashksin e personave, n dm t secilit.276 N t vrtet, vetm liria e rrnjosur n natyrn e prbashkt mund t’i bj t gjith njerzit t prgjegjshm dhe sht n gjendje ta prligj moralin publik. Ai q vetshpallet mas e vetme e gjrave dhe e t vrtets nuk mund t jetoj n mnyr paqsore e t bashkpunoj me t ngjashmit e vet.277

    143 Liria sht n mnyr t mistershme e prirur ta tradhtoj hapjen ndaj t vrtets dhe ndaj t mirs njerzore dhe tepr shpesh paraplqen t keqen dhe mbylljen egoiste, duke e lartsuar veten n hyjni krijuese t s mirs e t s keqes: I vendosur prej Hyjit n drejtsi, njeriu, i tunduar prej t Keqit, qysh prej fillimit t historis abuzoi me lirin e vet, duke u ngritur kundr Hyjit e duke synuar ta arrij qllimin e vet jasht Hyjit. … Duke mos pranuar shpesh ta njoh Hyjin si zanafilln e vet, njeriu ka tronditur edhe rendin e drejt q ka t bj me qllimin e vet t fundit, e njkohsisht gjith orientimin e tij qoft drejt vetvetes, qoft drejt njerzve t tjer dhe t gjitha gjrave t krijuara.278 Prandaj, liria e njeriut ka nevoj t lirohet. Krishti, me forcn e misterit t Tij t Pashkve, e liron njeriun prej dashuris s rregullt pr vetveten,279 q sht burim i prbuzjes pr t afrmin dhe i marrdhnieve t shnuara prej sundimit mbi tjetrin; Ai zbulon se liria realizohet n dhurimin e vetes.280 Me flijimin e Tij n kryq, Jezusi e rivendos do njeri n bashksi me Hyjin dhe me t ngjashmit e vet.

    D) Barazia e t gjith personave n dinjitet

    144 Hyji nuk i mban kujt krah (Vap 10, 34; krh. Rom 2, 11; Gal 2, 6; Ef 6, 9), pasi t gjith njerzit kan t njjtin dinjitet si krijesa n shmblltyr e prngjasim t Tij.281 Mishrimi i Birit t Hyjit tregon barazin e t gjith personave pr sa i prket dinjitetit: Nuk ka m: hebre grek! Nuk ka m: skllav i lir! Nuk ka m: mashkull femr! T gjith ju jeni Nj n Krishtin Jezus! (Gal 3, 28; krh. Rom 10, 12; 1 Kor 12, 13; Kol 3, 11).

    Meqense n fytyrn e do njeriu shklqen dika prej lavdis s Hyjit, dinjiteti i do njeriu para Hyjit qndron n themelin e dinjitetit t njeriut para njerzve t tjer.282 Ve ksaj, ky sht edhe themeli i fundit i barazis rrnjsore dhe i vllazris mes njerzve, pavarsisht prej racs, kombit, gjinis, origjins, kulturs, klass s tyre.

    145 Vetm njohja e dinjitetit njerzor mund ta bj t mundshme rritjen e prbashkt dhe personale t t gjithve (krh. Jak 2, 1-9). Pr t favorizuar nj rritje t till sht e nevojshme, n veanti, t mbshteten t fundmit, t sigurohen efektivisht kushte mundsish t barabarta mes burrit e gruas, t garantohet nj barazi objektive mes klasave t ndryshme shoqrore para ligjit.283

    Edhe n marrdhniet mes popujve e shteteve, kushtet e drejtsis e t barazis jan premisa pr nj prparim t njmendt t bashksis ndrkombtare.284 Pavarsisht prej prparimeve n kt drejtim, nuk duhet t harrojm se ekzistojn ende shum pabarazi dhe forma varsie.285

    Nj barazie n njohjen e dinjitetit t secilit njeri dhe t secilit popull, duhet t’i prgjigjet vetdija se dinjiteti njerzor mund t mbrohet e t nxitet vetm n form bashksiore, nga mbar njerzimi. Vetm me veprimin e bashkuar t njerzve e t popujve sinqerisht t interesuar pr t mirn e t gjith t tjerve, mund t arrihet nj vllazri e njmendt universale;286 prkundrazi, vazhdimi i kushteve t nj ndryshimi dhe pabarazie shum t rnd i varfron t gjith.

    146 Mashkullorja dhe femrorja bjn dallimin mes dy individve me dinjitet t barabart, por q nuk pasqyrojn nj barazi statike, sepse specifikja femrore sht e ndryshme prej specifikes mashkullore dhe ky ndryshim n barazi sht pasurues dhe i domosdoshm pr nj bashkjetes t harmonishme njerzore: Kushti pr t siguruar pranin e drejt t gruas n Kish e n shoqri sht nj prfillje m deprtuese dhe e kujdesshme e themeleve antropologjike t gjendjes mashkullore e femrore, e destinuar t saktsoj identitetin personal t gruas n marrdhnien e saj t ndryshueshmris dhe t prplotsueshmris t ndrsjell me burrin, jo vetm pr sa u prket roleve q duhet t mbajn dhe funksioneve q duhet t kryejn, por edhe dhe m thellsisht pr sa i prket strukturs dhe domethnies s vet personale.287

    147 Gruaja sht plotsja e burrit, ashtu sikurse burri sht plotsi i gruas: gruaja dhe burri plotsohen ndrsjellshmrisht, jo vetm nga kndvshtrimi fizik e psikik, por edhe ontologjik19*. Vetm fal dualitetit t mashkullores dhe t femrores njerzorja realizohet plotsisht. sht njsia e t dyve,288 apo nj unidualitet marrdhnor ajo q i mundson secilit q ta ndiej marrdhnien ndrpersonale e t ndrsjell si nj dhurat q sht n t njjtn koh mision: Ksaj “njsie t t dyve” i sht besuar prej Hyjit jo vetm vepra e lindjes dhe jeta e familjes, por edhe vet ndrtimi i historis.289 Gruaja sht “ndihm” pr burrin, ashtu si burri sht “ndihm” pr gruan!:290 n takimin e tyre realizohet nj konceptim i njsishm i personit njerzor, i bazuar jo n logjikn e egocentrizmit dhe t vetafirmimit, por n at t dashuris dhe t solidaritetit.

    148 Personat me aftsi t kufizuara jan subjekte plotsisht njerzore, titullar t drejtash dhe detyrash: Me gjith kufizimet dhe vuajtjet q gjenden n trupin e tyre dhe n aftsit e tyre, vn m n dukje dinjitetin dhe madhshtin e njeriut.291 Meqense personi me aftsi t kufizuara sht nj subjekt me t gjitha t drejtat e veta, ai duhet t ndihmohet pr t marr pjes n jetn familjare e shoqrore n t gjitha prmasat e n t gjitha nivelet e arritshme pr mundsit e tij.

    Duhet t nxiten me masa t efektshme e t prshtatshme t drejtat e personit me aftsi t kufizuara: Do t ishte rrnjsisht e padenj pr njeriun, dhe mohim i njerzis s prbashkt, t pranohen n jetn e shoqris, pra n pun, vetm antart plotsisht funksional sepse, duke br kshtu, do t bihej prsri n nj form t rnd t diskriminimit, ajo e t fortve dhe e t shndetshmve kundr t dobtve dhe t smurve.292 Nj vmendje e madhe u duhet kushtuar jo vetm kushteve fizike e psikologjike t puns, pagess s drejt, mundsis s nxitjes dhe t zhdukjes s pengesave t ndryshme, por edhe prmasave afektive e seksuale t personit me aftsi t kufizuara: Edhe ai ka nevoj t doj e t jet i dashur, ka nevoj pr mblsi, afrsi, intimitet,293 sipas mundsive t tij dhe duke respektuar rendin moral, q sht i njjti si pr t shndetshmit, ashtu edhe pr ata q kan aftsi t kufizuara.

    E) Socialiteti njerzor

    149 Personi sht n mnyr prbrse qenie shoqrore,294 sepse kshtu e ka dashur Hyji q e ka krijuar.295 N t vrtet, natyra e njeriut shfaqet si natyr e nj qenieje q u prgjigjet nevojave t veta n baz t nj subjektiviteti marrdhnor, apo n mnyrn e nj qenieje t lir e t prgjegjshme, e cila pranon nevojn pr t’u integruar dhe pr t bashkpunuar me t ngjashmit e vet dhe sht i aft pr bashksi me ta n rendin e njohjes e t dashuris: Shoqria sht nj trsi personash t lidhur n mnyr organike nga nj parim njsie q tejkalon secilin prej tyre. Asamble njkohsisht e dukshme dhe shpirtrore, shoqria zgjat n koh: sht trashgimtare e t kaluars dhe prgatit t ardhmen.296

    Prandaj duhet t theksohet se jeta bashksiore sht nj karakteristik natyrore q e dallon njeriun prej krijesave t tjera toksore. Veprimi shoqror mban n vete nj shenj t veant t njeriut dhe t njerzimit, at t nj personi veprues n nj bashksi personash: kjo shenj prcakton cilsimin e tij t brendshm dhe, n njfar kuptimi, prbn vet natyrn e tij.297 Kjo karakteristik marrdhnore, n dritn e fes, merr nj kuptim m t thell e t qndrueshm. I br n shmblltyr e prngjasim t Hyjit (krh. Zan 1, 26), dhe i vendosur n gjithsin e dukshme pr t jetuar n shoqri (krh. Zan 2, 20.23) e pr t sunduar tokn (krh. Zan 1, 26.28-30), personi njerzor ka qen q prej fillimit i thirrur n jetn shoqrore: Hyji nuk e ka krijuar njeriun si nj “qenie vetmitare”, por e ka dashur si nj “qenie shoqrore”. Pra, jeta shoqrore nuk sht jasht njeriut: ai nuk mund t rritet dhe as ta realizoj thirrjen e vet prvese n marrdhnie me t tjert.298

    150 Socialiteti njerzor nuk shkon automatikisht drejt bashksis s personave, drejt dhurimit t vetvetes. Pr shkak t krenaris e t egoizmit, njeriu zbulon n vetvete sythe t asocialitetit, t mbylljes individualiste dhe t sundimit mbi tjetrin.299 do shoqri, e denj pr kt emr, mund t thot se qndron n t vrtetn kur do antar i saj, fal aftsis s vet pr t njohur t mirn, e krkon at pr veten e vet dhe pr t tjert. Pr hir t s mirs s tyre dhe t t tjerve njerzit bashkohen n grupe t qndrueshme, q kan si qllim arritjen e nj t mire t prbashkt. Edhe shoqrit e ndryshme duhet t hyjn n marrdhnie solidariteti, komunikimi e bashkpunimi, n shrbim t njeriut dhe t s mirs s prbashkt.300

    151 Socialiteti njerzor nuk sht i njtrajtshm, por merr shprehje t shumta. N t vrtet, e mira e prbashkt varet nga nj pluralizm shoqror i shndosh. Shoqrit e shumllojshme jan t thirrura t prbjn nj endje t njsishme e t harmonishme, brenda t cils t jet e mundur q secila shoqri t ruaj e t zhvilloj fizionomin e autonomin e vet. Disa shoqri, sikurse familja, bashksia civile dhe bashksia fetare i prgjigjen m drejtprdrejt natyrs s brendshme t njeriut, ndrsa t tjerat rrjedhin prej vullnetit t lir: Me qllim q t favorizohet pjesmarrja e nj numri sa m t madh q t jet e mundur e personave n jetn shoqrore, duhet t nxitet krijimi i shoqatave dhe i institucioneve “me qllime ekonomike, kulturore, shoqrore, sportive, argtuese, profesionale, politike, si brenda bashksive politike, ashtu edhe n planin botror”. Ky “socializim” shpreh po ashtu prirjen natyrore q i nxit qeniet njerzore t organizohen, me qllim q t ndjekin objektiva q i kaprcejn aftsit individuale. Ai zhvillon dhantit e personit, veanrisht shpirtin e tij t nisms dhe ndjenjn e tij t prgjegjsis. Ndihmon pr t mbrojtur t drejtat e tij.

  16. #15
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    N vemendje t politikanve, t puntorve shtetrore

    dhe atyre q e kan pr zemr t mirn e prbashkt.

    PJESA E PAR

    Prmasa teologjike rezulton e nevojshme

    si pr t interpretuar,

    ashtu edhe pr t zgjidhur

    problemet aktuale t bashkjetess njerzore.

    (Centesimus annus, 55)


    KAPITULLI I TRET

    PERSONI NJERZOR DHE T DREJTAT E TIJ



    IV. T DREJTAT NJERZORE

    a) Vlera e t drejtave njerzore

    152 Lvizja drejt identifikimit dhe shpalljes s t drejtave t njeriut sht nj ndr prpjekjet m t rndsishme pr t’iu prgjigjur n mnyr t efektshme nevojave t pashmangshme t dinjitetit njerzor.302 Kisha sheh n kto t drejta rastin e jashtzakonshm q koha jon ofron me qllim q, nprmjet afirmimit t tyre, dinjiteti njerzor t njihet n mnyr m t efektshme e t nxitet universalisht si karakteristik dhn prej Hyjit Krijues krijess s Vet.303 Magjisteri i Kishs nuk ka ln pa e vlersuar pozitivisht Deklaratn universale t t drejtave t njeriut, t shpallur nga Kombet e Bashkuara m 10 dhjetor 1948, q Gjon Pali II e ka prkufizuar nj gur i vrtet miliar n rrugn e prparimit moral t njerzimit.304

    153 Rrnja e t drejtave t njeriut, n t vrtet, duhet krkuar n dinjitetin q i prket do qenieje njerzore.305 Ky dinjitet, i lindur bashk me jetn njerzore dhe i njjt n do person, dallohet e kuptohet para s gjithash me arsye. Themeli natyror i t drejtave shfaqet edhe m i qndrueshm nse, n dritn mbinatyrore, konsiderohet se dinjiteti njerzor, pasi sht dhuruar prej Hyjit dhe sht plagosur thellsisht prej mkatit, sht marr e shlbuar prej Jezu Krishtit nprmjet mishrimit, vdekjes e ngjalljes s Tij.306

    Burimi i fundit i t drejtave njerzore nuk vendoset thjesht n vullnetin e qenieve njerzore,307 n realitetin e shtetit, n pushtetet publike, por n vet njeriun dhe n Hyjin Krijuesin e tij. Kto t drejta jan universale, t padhunueshme, t patjetrsueshme.308 Universale, sepse jan t pranishme n t gjitha qeniet njerzore, pa asnj prjashtim kohe, vendi dhe subjekti. T padhunueshme, pasi i prkasin personit njerzor dhe dinjitetit t tij309 dhe sepse do t ishte e kot t shpalleshin t drejtat, nse n t njjtn koh nuk do t bhej do prpjekje me qllim q t sigurohet si duhet respektimi i tyre nga ana e t gjithve, kudo dhe prball kujtdo.310 T patjetrsueshme, pasi askush nuk mund ta privoj ligjshmrisht prej ktyre t drejtave t ngjashmin e vet, kushdo qoft ai, sepse kjo do t thot ta dhunosh natyrn e tij.311

    154 T drejtat e njeriut duhen mbrojtur jo vetm ve e ve, por edhe n trsin e tyre: nj mbrojtje e tyre e pjesshme do t kthehej n nj njohje t mangt. Ato u prgjigjen nevojave t dinjitetit njerzor dhe, n rend t par, bashkprcakojn prmbushjen e nevojave thelbsore t personit, n fushn materiale e shpirtrore: kto t drejta u prkasin t gjitha fazave t jets dhe do konteksti politik, shoqror, ekonomik apo kulturor. Ato formojn nj trsi t njsisshme, t orientuar vendosmrisht nga nxitja e do aspekti t s mirs s personit dhe t shoqris… Nxitja e trsishme e t gjitha kategorive t t drejtave njerzore sht garancia e vrtet e respektimit t plot t do t drejte t veant.312 Universaliteti dhe pandashmria jan aspektet dalluese t t drejtave njerzore: jan dy parime udhheqse q krkojn sidoqoft t’i rrnjosin t drejtat njerzore n kulturat e ndryshme, si dhe ta thellojn profilin e tyre juridik pr t siguruar respektimin e tyre t plot.313

    b) Specifikimi i t drejtave

    155 Msimet e Gjonit XXIII,314 t Koncilit II t Vatikanit,315 t Palit VI316 kan dhn udhzime t gjera mbi konceptin e t drejtave njerzore t prvijuar prej Magjisterit. Gjon Pali II ka br nj list t tyre n enciklikn Centesimus annus: e drejta pr jet, pjes prbrse e t cils sht rritja nn zemrn e nns pasi njeriu ka lindur; e drejta pr t jetuar n nj familje t bashkuar dhe n nj mjedis moral, t favorshm pr zhvillimin e personalitetit; e drejta pr ta pjekur inteligjencn dhe lirin vetjake n krkim dhe n njohje t s vrtets; e drejta pr t punuar me qllim q njeriu t vlersoj t mirat e toks e t siguroj prej saj mbajtjen e vetes dhe t t dashurve t vet; e drejta pr t themeluar lirisht nj familje dhe pr t pranuar e edukuar bijt, duke ushtruar n mnyr t prgjegjshme seksualitetin vetjak. Burim dhe prmbledhje e ktyre t drejtave, n nj far mnyre, sht liria fetare, e kuptuar si e drejt pr t jetuar n t vrtetn e fes dhe n prputhje me dinjitetin transhendent t personit t vet.317

    E drejta e par q duhet radhitur n kt list sht e drejta pr jet, q prej t ngjizurit e deri n prfundimin e saj natyror,318 q kushtzon ushtrimin e do t drejte tjetr dhe bashkmbart, n veanti, paligjshmrin e do forme aborti t shkaktuar dhe t do forme eutanazie.319 Theksohet vlera shum e lart e t drejts pr liri fetare: t gjith njerzit duhet t mbeten t paprekur prej detyrimit nga ana qoft e individve, qoft e grupeve shoqrore apo e fardo autoriteti njerzor, kshtu q n lmin fetar, brenda disa kufijve, askush t mos jet i detyruar t veproj kundr ndrgjegjes s vet, as t pengohet q t veproj sipas ndrgjegjes s vet, privatisht apo publikisht, i vetm apo i bashkuar me t tjer.320 Respektimi i ksaj t drejte sht nj shenj emblematike e prparimit t njmendt t njeriut n do regjim, shoqri, sistem apo mjedis.321

    c) T drejtat dhe detyrat

    156 E lidhur n mnyr t pandashme me temn e t drejtave sht edhe ajo e detyrave t njeriut, q gjen n ndrhyrjet e Magjisterit nj theksim t prshtatshm. Shum her kujtohet prplotsueshmria e ndrsjell mes t drejtave dhe detyrave, t bashkuara n mnyr t pandashme, n rend t par n personin njerzor, q sht subjekti i tyre titullar.322 Kjo lidhje paraqet edhe nj prmas shoqrore: N bashkjetesn njerzore do e drejt natyrore n nj person bashkmbart nj detyr prkatse n t gjith personat e tjer: detyra pr ta njohur e pr ta respektuar at t drejt.323 Magjisteri thekson kundrshtin e lidhur ngusht20* me nj pohim t t drejtave q nuk parasheh nj prgjegjsi t lidhur me t: Prandaj, ata q, ndrsa rivendikojn21* t drejtat e tyre, harrojn apo nuk i vn n dukje si duhet detyrat prkatse, rrezikojn t ndrtojn me njrn dor e t shkatrrojn me tjetrn.324

    d) T drejtat e popujve dhe t kombeve

    157 Fusha e t drejtave t njeriut sht zgjeruar n t drejtat e popujve dhe t kombeve:325 n t vrtet, ajo q sht e vrtet pr njeriun sht e vrtet edhe pr popujt.326 Magjisteri na kujton se e drejta ndrkombtare mbshtetet n parimin e respektimit t barabart t shteteve, t s drejts pr vetprcaktim t secilit popull dhe t bashkveprimit t lir pr nj t mir m t madhe t prbashkt t njerzimit.327 Paqja bazohet jo vetm n respektimin e t drejtave t njeriut, por edhe n at t t drejtave t popujve, n veanti t s drejts pr pavarsi.328

    T drejtat e kombeve nuk jan gj tjetr vese ”t drejtat njerzore” t marra n kt nivel specifik t jets bashksiore.329 Kombi ka nj t drejt themelore pr ekzistenc; pr gjuhn e kulturn e vet, nprmjet t cilave nj popull shpreh dhe nxit “sovranitetin” e vet shpirtror; pr ta modeluar jetn e vet sipas traditave t veta, duke prjashtuar, natyrisht, do dhunim t t drejtave themelore njerzore dhe, n veanti, shtypjen e pakicave; pr ta ndrtuar t ardhmen e vet duke u siguruar breznive m t reja nj edukim t prshtatshm.330 Organizimi ndrkombtar krkon nj barazpesh mes veansis dhe universalitetit, n realizimin e s cils jan t thirrura t gjitha kombet, pr t cilt detyra e par sht ajo q t jetojn n nj qndrim paqeje, respekti dhe solidariteti me kombet e tjera.

    e) Zhdukja e dallimit mes letrs dhe shpirtit

    158 Shpallja solemne e t drejtave t njeriut kundrshtohet nga nj realitet i dhimbshm dhunimesh, luftrash dhe dhunash t do lloji, n rend t par genocidet dhe internimet n mas, prhapja pothuajse kudo e formave gjithnj t reja t skllavris, sikurse trafiku i qenieve njerzore, fmijt ushtar, shfrytzimi i puntorve, trafiku i paligjshm i drogave, prostitucioni: Edhe n vendet ku jan n fuqi forma t qeverisjes demokratike jo gjithmon kto t drejta jan krejtsisht t respektuara.331

    Ekziston mjerisht nj dallim mes letrs dhe shpirtit t t drejtave t njeriut,332 t cilave shpesh u jepet nj respekt thjesht formal. Doktrina shoqrore, duke pasur parasysh privilegjin q u jep Ungjilli t varfrve, thekson shum her se m t favorizuarit duhet t heqin dor nga disa t drejta t tyre pr t’i vn me m shum bujari t mirat e tyre n shrbim t t tjerve dhe se nj pohim i tepruar i barazis mund t’i hap rrug nj individualizmi ku secili rivendikon t drejtat e veta, duke iu shmangur prgjegjsis s t mirs s prbashkt.333

    159 Kisha, e vetdijshme se misioni i saj thelbsisht fetar prfshin mbrojtjen e nxitjen e t drejtave themelore t njeriut,334 e vlerson shum dinamizmin e kohve moderne, me t cilin kto t drejta promovohen kudo.335 Kisha e ndien thellsisht nevojn q ta respektoj edhe n brendsin e saj drejtsin336 dhe t drejtat e njeriut.337

    Angazhimi baritor zhvillohet n nj drejtim t dyfisht, kumtimi i themelit t krishter t t drejtave t njeriut dhe denoncimi i dhunimeve t ktyre t drejtave:338 n do rast, kumtimi sht gjithmon m i rndsishm, sesa denoncimi, dhe kjo nuk mund t mos e prfill at t parn, q jep qndrueshmrin e vrtet dhe forcn e motivimit m t lart.339 Pr t qen m i efektshm, nj angazhim i till sht i hapur ndaj bashkpunimit ekumenik, ndaj dialogut me fet e tjera, ndaj t gjitha kontakteve t prshtatshme me organizmat, qeveritare e jo qeveritare, n nivel kombtar e ndrkombtar. Kisha i besohet sidomos ndihms s Zotit dhe t Shpirtit t Tij q, i derdhur n zemra, sht garancia m e sigurt pr t respektuar drejtsin dhe t drejtat njerzore, dhe pr t kontribuar kshtu n paqen: Nxitja e drejtsis dhe e paqes, deprtimi me dritn dhe tharmin ungjillor n t gjitha fushat e ekzistencs shoqrore, ka qen gjithmon nj angazhim i vazhdueshm i Kishs n emr t mandatit q ajo ka marr prej Zotit.340

  17. #16
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT

    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE
    T KISHS

    I. DOMETHNIA DHE NJSIA


    160 Parimet e prhershme t doktrins shoqrore t Kishs341 prbjn bazat e vrteta t msimit shoqror katolik: bhet fjal pr parimin e dinjitetit t personit njerzor i trajtuar tashm n kapitullin e mparshm n t cilin do parim e prmbajtje tjetr e doktrins shoqrore gjen themelin e vet,342 t s mirs s prbashkt, t subsidiaritetit dhe t solidaritetit. Kta parime, shprehje e t vrtets s plot mbi njeriun t njohur me an t arsyes dhe t fes, burojn prej takimit t mesazhit ungjillor dhe t krkesave t tij, q prmblidhen n urdhrimin m t lart t dashuris ndaj Hyjit e ndaj t afrmit dhe n drejtsin, me problemet q rrjedhin prej jets s shoqris.343 Kisha, gjat historis dhe n dritn e Shpirtit, duke reflektuar me urti brenda tradits s vet t fes, ka mundur t’u jap ktyre parimeve themel e paraqitje gjithnj e m t sakt, duke i sqaruar shkall-shkall, n prpjekjen pr t’iu prgjigjur me koherenc nevojave t kohve dhe zhvillimeve t vazhdueshme t jets shoqrore.

    161 Kta parime kan nj karakter t prgjithshm e themelor, pasi i prkasin realitetit shoqror n trsin e vet: prej marrdhnieve ndrpersonale t karakterizuara nga afrsia dhe natyrshmria deri te ato t kushtzuara nga politika, nga ekonomia dhe nga e drejta; prej marrdhnieve mes bashksis apo grupeve deri te marrdhniet mes popujve dhe kombeve. Pr qndrueshmrin e tyre n koh dhe universalitetin e domethnies, Kisha i tregon si parametrin e par e themelor t referimit pr interpretimin dhe vlersimin e dukurive shoqrore, t nevojshme q aty t mund t merren kriteret e shoshitjes dhe t udhheqjes s t vepruarit shoqror, n do fush.

    162 Parimet e doktrins shoqrore duhet t vlersohen n njsishmrin, lidhjen dhe nyjzimin e tyre. Kjo nevoj rrnjoset n domethniet q vet Kisha i ka dhn doktrins s vet shoqrore, si corpus doktrinor t njsishm q i interpreton realitetet shoqrore n mnyr organike.344 Vmendja ndaj secilit parim n specifikn e tij nuk duhet t na oj n nj prdorim t tijin t pjesshm dhe t gabuar, q ndodh nse mendohet se sht i shkputur nga t tjert. Thellimi teorik dhe vet aplikimi qoft edhe i vetm njrit prej parimeve shoqrore bn q t shfaqet me qartsi ndrsjellshmria, prplotsueshmria, lidhjet q i strukturojn. Ve ksaj, kto baza themelore t doktrins s Kishs prfaqsojn shum m tepr se nj trashgimi t vazhdueshme reflektimi, q gjithashtu sht thelbsore n mesazhin e krishter, pasi u tregojn t gjithve rrugt e mundshme pr t ndrtuar nj jet shoqrore t mir, njmend t prtrir.345

    163 Parimet e doktrins shoqrore, n trsin e tyre, prbjn at nyjzim t par t s vrtets s shoqris, prej s cils do ndrgjegje sht e thirrur dhe e ftuar t ndrveproj me do ndrgjegje tjetr, n liri, n bashkprgjegjsi t plot me t gjith dhe n lidhje me t gjith. N t vrtet, shtjes s t vrtets dhe kuptimit t jets shqrore njeriu nuk mund t’u shmanget, pasi shoqria nuk sht nj realitet i huaj pr vet ekzistencn e tij.

    Kta parime kan nj domethnie thellsisht morale, sepse t ojn n themelet e fundit dhe rregullues t jets shoqrore. Pr nj kuptim t tyre t plot, duhet t veprohet n drejtim t tyre, n rrugn e zhvillimit t treguar prej tyre pr nj jet t denj pr njeriun. Krkesa morale e vendosur n parimet e mdha shoqrore i prket qoft t vepruarit personal t individve, meq ata jan subjektet e prgjegjshme t para e t pazvendsueshme t jets shoqrore n do nivel, qoft, n t njjtn koh, institucioneve, t prfaqsuara prej ligjeve, normave t zakoneve dhe strukturave civile, pr shkak t aftsis s tyre pr t ndikuar e pr t kushtzuar zgjedhjet e shum njerzve dhe pr shum koh. N t vrtet, parimet na kujtojn se shoqria q ka ekzistuar historikisht buron prej grshetimit t lirive t t gjith personave q n t ndrveprojn, duke kontribuar nprmjet zgjedhjeve t tyre, pr ta ndrtuar apo pr ta varfruar at.

  18. #17
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT

    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE

    T KISHS


    II. PARIMI I T MIRS S PRBASHKT

    a) Domethnia dhe implikimet kryesore

    164 Prej dinjitetit, njsis dhe barazis s t gjith personave buron para s gjithash parimi i t mirs s prbashkt, t cilit do aspekt i jets shoqrore duhet t’i referohet pr t gjetur plotsi kuptimi. Sipas nj domethnieje t par e t gjer, me t mir t prbashkt kuptohet trsia e kushteve t jets shoqrore q u mundsojn qoft kolektiviteteve, qoft secilit antar, ta arrijn prsosmrin e tyre m plotsisht dhe m shpejt.346

    E mira e prbashkt nuk qndron n shumn e thjesht t t mirave t veanta t secilit subjekt t trupit shoqror. Duke qen e t gjithve dhe e secilit sht dhe mbetet e prbashkt, sepse sht e pandashme dhe sepse vetm s bashku sht e mundur t arrihet, t rritet e t ruhet, edhe pr t ardhmen. Ashtu sikurse edhe t vepruarit moral i individit realizohet n kryerjen e t mirs, po ashtu edhe t vepruarit shoqror arrin n plotsi duke realizuar t mirn e prbashkt. N t vrtet, e mira e prbashkt mund t kuptohet si prmasa shoqrore dhe bashksiore e t mirs morale.

    165 Nj shoqri q, n t gjitha nivelet, dshiron qllimisht t mbetet n shrbim t qenies njerzore sht ajo q i v vetes si synim parsor t mirn e prbashkt, si e mir e t gjith njerzve dhe e t gjith njeriut.347 Personi nuk mund t gjej plotsim vetm n vetvete, domethn pa pasur parasysh qenien e tij me dhe pr t tjert. Kjo e vrtet dikton jo vetm nj bashkjetes t thjesht n nivelet e ndryshme t jets shoqrore dhe marrdhnore, por edhe krkimin e pareshtur, n form praktike dhe jo vetm ideale, t s mirs apo t kuptimit t s vrtets q gjendet n format ekzistuese t jets shoqrore. Asnj form shprehse e socialitetit q prej familjes, te grupi shoqror i ndrmjetm, te shoqata, te ndrmarrja me karakter ekonomik, te qyteti, te krahina, te shteti, deri te bashksia e popujve dhe e kombeve nuk mund ta shmang pikpyetjen rreth t mirs s vet t prbashkt, q formon domethnien e tij dhe arsyen e njmendt t vet ekzistencs s tij.348

  19. #18
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT

    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS

    II. PARIMI I T MIRS S PRBASHKT



    b) Prgjegjsia e t gjithve pr t mirn e prbashkt

    166 Krkesat e t mirs s prbashkt burojn prej kushteve shoqrore t do epoke dhe jan t lidhura ngusht me respektimin dhe nxitjen e trsishme t personit dhe t t drejtave t tij themelore.349 Kto krkesa i prkasin s pari angazhimit pr paqen, organizimit t pushteteve t shtetit, nj rendi t qndrueshm juridik, mbrojtjes s mjedisit, dhnies s atyre shrbimeve thelbsore t personave, disa prej t cilve jan njkohsisht t drejta t njeriut: ushqimi, vendbanimi, puna, edukimi dhe mundsia pr kultur, transporte, shndet, qarkullim t lir t informacionit dhe mbrojtje t liris fetare.350 Nuk duhet harruar ndihma q do komb sht i detyruar t jap pr nj bashkveprim t vrtet ndrkombtar, pr t mirn e prbashkt t mbar njerzimit, edhe pr brezat e ardhshm.351

    167 E mira e prbashkt i angazhon t gjith antart e shoqris: askush nuk sht i liruar prej bashkpunimit, sipas aftsive t veta, pr arritjen dhe zhvillimin e saj352. E mira e prbashkt krkon q ti shrbehet plotsisht, jo sipas vizioneve kufizuese t nnshtruara dobive t pjesshme, q mund t nxirren prej saj, por n baz t nj logjike q priret nga marrja prsipr m e gjer e prgjegjsis. E mira e prbashkt sht pasoj e prirjeve m t larta t njeriut,353 por sht nj e mir e vshtir pr tu arritur, sepse krkon aftsin dhe krkimin e vazhdueshm t s mirs s tjetrit sikur t ishte jona.

    T gjith kan edhe t drejtn t prdorin kushtet e jets shoqrore q dalin prej krkimit t s mirs s prbashkt. Tingllon ende aktual msimi i Piut XI: Duhet t arrihet q shprndarja e t mirave t krijuara, t ciln kushdo e sheh tani se sa shum sht shkak vshtirsie, prej ekuilibrit t madh mes pak t strpasurve dhe t mjerve t panumrt, t ohet prsri n prputhje me normat e s mirs s prbashkt dhe t drejtsis shoqrore.354

  20. #19
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT

    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS

    II. PARIMI I T MIRS S PRBASHKT


    c) Detyrat e bashksis politike


    168 Prgjegjsia pr t arritur t mirn e prbashkt, prvese secilit person, i prket edhe shtetit, pasi e mira e prbashkt sht arsyeja e ekzistencs s autoritetit politik.355 N t vrtet, shteti duhet t garantoj kompaktsin, njsishmrin dhe organizimin e shoqris civile shprehje e s cils ai sht,356 n mnyr q e mira e prbashkt t mund t arrihet me ndihmn e t gjith shtetasve. Njeriu si individ, familja, trupat e ndrmjetm nuk jan n gjendje t arrijn vet n zhvillimin e tyre t plot; prej ksaj rrjedh nevoja e institucioneve politike, qllimi i t cilave sht t’ua bj t arritshme personave t mirat e nevojshme materiale, kulturore, morale, shpirtrore pr t br nj jet vrtet njerzore. Qllimi i jets shoqrore sht e mira e prbashkt historikisht e realizueshme.357

    169 Pr t siguruar t mirn e prbashkt, qeveria e do vendi ka detyrn specifike q t harmonizoj me drejtsi interesat e ndryshme sektoriale.358 Pajtimi i drejt i t mirave t veanta t grupeve dhe t individve sht njri prej funksioneve m delikate t pushtetit publik. Ve ksaj, nuk duhet harruar se n shtetin demokratik, n t cilin vendimet merren zakonisht me shumicn e prfaqsuesve t vullnetit popullor, ata t cilve u prket prgjegjsia e qeverisjes e kan pr detyr ta intepretojn t mirn e prbashkt t vendit t tyre jo vetm sipas orientimeve t shumics, por n perspektivn e t mirs efektive t t gjith antarve t bashksis civile, prfshir ata q jan n pozicionin e pakics.

    170 E mira e prbashkt e shoqris nuk sht nj qllim n vetvete; ajo ka vler vetm duke iu referuar arritjes s qllimeve t fundit t personit dhe t mirs s prbashkt universale t mbar krijimit. Hyji sht qllimi i fundit i krijesave t Veta dhe pr asnj arsye e mira e prbashkt nuk mund t privohet prej prmass t saj transhendente, q e tejkalon por edhe q i jep plotsi edhe asaj historike.359 Kjo perspektiv e arrin plotsin e vet me an t fes n Pashkn e Jezusit, q hedh drit t plot mbi realizimin e t mirs s vrtet t prbashkt t njerzimit. Historia jon prpjekja personale dhe kolektive pr ta ngritur gjendjen njerzore fillon e kulmon n Jezusin: fal Tij, npr T dhe pr T, do realitet, prfshir edhe shoqrin njerzore, mund t ohet drejt t Mirs s vet m t madhe, drejt plotsimit t vet. Nj vizion thjesht historik dhe materialist do t arrinte ta shndrronte t mirn e prbashkt thjesht n nj mirqenie socio-ekonomike, pa asnj finalizim transhendent apo pa arsyen e vet m t thell t t ekzistuarit.



  21. #20
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT

    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS

    III. ADRESIMI UNIVERSAL I T MIRAVE

    a) Zanafilla dhe domethnia



    171 Ndr implikimet e shumta t s mirs s prbashkt, nj rndsi t drejtprdrejt merr parimi i adresimit universal t t mirave: Hyji e ka caktuar tokn me gjithka q ajo prmban pr prdorimin e t gjith njerzve dhe popujve, kshtu q t mirat e krijuara duhet t arrijn tek t gjith me kriter t barabart, duke pasur si udhrrfyese drejtsin dhe si shoqruese dashurin.360 Ky parim bazohet n faktin se zanafilla e par e gjith asaj q sht e mir sht vet akti i Hyjit i cili ka krijuar tokn dhe njeriun dhe njeriut ia ka dhn tokn q ta sundoj me punn e vet dhe t gzoj frytet e saj (krh. Zan 1, 28-29). Hyji ia ka dhn tokn gjith gjinis njerzore, q ajo t ushqej t gjith antart e saj, pa prjashtuar e pa privilegjuar asknd. Ktu qndron rrnja e adresimit universal t t mirave t toks. Kjo, pr vet begatin e saj dhe aftsin pr t plotsuar nevojat e njeriut, sht dhurata e par e Hyjit pr mbajtjen e jets njerzore.361 N t vrtet, personi nuk mund t jetoj pa t mirat materiale q u prgjigjen nevojave t tij kryesore dhe prbjn kushtet baz pr ekzistencn e tij; kto t mira jan absolutisht t domosdoshme pr t, q t ushqehet e t rritet, q t komunikoj e t bashkohet me t tjert dhe q t mund t arrij qllimet m t larta pr t cilat sht thirrur.362

    172 Parimi i adresimit universal t t mirave t toks qndron n bazn e t drejts universale pr prdorimin e t mirave. do njeri duhet t ket mundsi q ta prdor mirqenien e nevojshme pr zhvillimin e vet t plot: parimi i prdorimit t prbashkt t t mirave sht parimi i par i krejt rendit etiko-shoqror363 dhe parimi tipik i doktrins shoqrore t krishter.364 Pr kt arsye Kisha e ka quajtur si detyr t saktsoj natyrn dhe karakteristikat e tij. Para s gjithash bhet fjal pr nj t drejt natyrore, q gjendet n natyrn e njeriut dhe jo pr nj t drejt vetm pozitive, t lidhur me rastin historik; ve ksaj, kjo e drejt sht zanafillore.365 Ajo i prket personit, secilit person dhe sht parsore n krahasim me fardo ndrhyrjeje njerzore mbi t mirat, me fardo rendi juridik t tyre, me fardo sistemi dhe metode ekonomiko-shoqrore: T gjitha t drejtat e tjera, t fardo lloji, prfshir ktu edhe ato pr pronn dhe pr tregtin e lir, varen prej tij [adresimit universal t t mirave]: pra, nuk duhet ta pengojn por, prkundrazi, ta lehtsojn realizimin e tij dhe sht nj detyr e madhe dhe e ngutshme shoqrore t’i kthehen qllimit t tyre origjinar.366

    173 Zbatimi konkret i parimit t adresimit universal t t mirave, sipas konteksteve t ndryshme kulturore e shoqrore, bashkprcakton nj prkufizim t sakt t mnyrave, t kufijve, t objekteve. Adresimi dhe prdorimi universal nuk do t thon se gjithka sht n dispozicion t secilit apo t t gjithve dhe, as se e njjta gj i shrben apo i prket secilit apo t gjithve. Nse sht e vrtet se t gjith lindin me t drejtn pr prdorimin e t mirave, sht po aq e vrtet se, pr t siguruar nj ushtrim t drejt e t rregullt, jan t nevojshme ndrhyrjet e rregulluara, fryt i marrveshjeve kombtare e ndrkombtare, si dhe nj rend juridik q e prcakton dhe e specifikon kt ushtrim.

    174 Parimi i adresimit universal t t mirave na fton t kultivojm nj vizion t ekonomis t frymzuar prej vlerave morale q na mundsojn t mos e humbim kurr sysh as zanafilln, as qllimin e ktyre t mirave, n mnyr q t realizohet nj bot e drejt dhe solidare, n t ciln formimi i pasuris t mund t marr nj funksion pozitiv. N t vrtet, pasuria paraqet kt valenc n larmin e formave q mund ta shprehin si rezultati i nj procesi prodhues t prpunimit tekniko-ekonomik t burimeve t disponueshme, natyrore dhe nnprodukte, i udhhequr prej fantazis, prej aftsis projektuese, prej puns s njerzve dhe i prdorur si mjet i dobishm pr t nxitur mirqenien e njerzve dhe t popujve dhe pr t kundrshtuar prjashtimin e shfrytzimin e tyre.

    175 Adresimi universal i t mirave bashkmbart nj prpjekje t prbashkt t prirur pr t arritur pr do person dhe pr t gjith popujt kushtet e nevojshme pr zhvillimin e trsishm, kshtu q t gjith t mund t ndihmojn n nxitjen e nj bote m njerzore, n t ciln secili t mund t jap e t marr dhe n t ciln prparimi i disave nuk do t jet penges pr zhvillimin e t tjerve, as nj pretekst pr nnshtrimin e tyre.367 Ky parim i prgjigjet thirrjes s pareshtur t drejtuar nga Ungjilli personave dhe shoqrive t do kohe, gjithmon t gjendura para tundimit t etjes pr zotrim, t cilit vet Zoti Jezus ka dashur t’i nnshtrohet (krh. Mk 1, 12-13; Mt 4, 1-11; Lk 4, 1-13) q t na msoj rrugn pr ta kaprcyer at me hirin e Tij.

    b) Adresimi universal i t mirave dhe prona private

    176 Nprmjet puns, njeriu, duke prdorur inteligjencn e tij, arrin ta sundoj tokn dhe ta bj at banesn e vet t denj: N kt mnyr ai e bn t vetn nj pjes t toks, at q pikrisht e ka fituar me pun. Ktu qndron origjina e prons individuale.368 Prona private dhe format e tjera t zotrimit privat t t mirave i sigurojn secilit hapsirn efektivisht t nevojshme pr autonomin personale e familjare dhe duhet t konsiderohen si nj zgjatje e liris njerzore. Prbjn s fundi njrin prej kushteve t lirive civile, pasi prodhojn nxitje pr t zbatuar detyrn dhe prgjegjsin.369 Prona private sht element themelor i nj politike ekonomike njmend shoqrore e demokratike dhe sht garanci e nj rendi t drejt shoqror. Doktrina shoqrore krkon q prona e t mirave t jet njsoj e arritshme pr t gjith,370 kshtu q t gjith t bhen, t paktn n njfar mase, pronar dhe prjashton prdorimin e formave t zotrimit t prbashkt e t przier.371

    177 Tradita e krishter nuk e ka njohur kurr t drejtn pr pron private si absolute dhe t paprekshme: Prkundrazi, ajo e ka kuptuar gjithmon n kontekstin m t gjer t s drejts s prbashkt t t gjithve pr t’i prdorur t mirat e tr krijimit: e drejta pr pron private si e varur nga e drejta pr prdorim t prbashkt nga adresimi universal i t mirave.372 Parimi i adresimit universal t t mirave pohon qoft sovranitetin e plot dhe t prhershm t Hyjit mbi do realitet, qoft krkesn q t mirat e krijimit t mbeten t finalizuara dhe t adresuara pr zhvillimin e krejt njeriut dhe t mbar njerzimit.373 Ky parim nuk i kundrvihet t drejts pr pronsi,374 por tregon nevojn pr ta rregulluar at. N t vrtet, prona private, cilatdo qofshin format konkrete t regjimeve dhe t normave juridike n lidhje me t, n thelbin e vet sht vetm nj mjet pr respektimin e parimit t adresimit universal t t mirave dhe pra, n analiz t fundit, nuk sht nj qllim por nj mjet.375

    178 Msimi shoqror i Kishs nxit q t njihet funksioni shoqror i fardo forme t zotrimit privat,376 me referimin e qart n krkesat e pashmangshme t s mirs s prbashkt.377 Njeriu duhet t’i konsideroj gjrat e jashtme q ligjrisht zotron jo vetm si t vetat, por edhe si t prbashkta, n kuptimin se mund t jen t dobishme jo vetm pr t por edhe pr t tjert.378 Adresimi universal i t mirave bashkmbart disa detyrime mbi prdorimin e tyre nga ana e pronarve t ligjshm. Personi i vetm nuk mund t veproj duke mos marr parasysh efektet e prdorimit t burimeve t veta, por duhet t veproj n mnyr q t krkoj, prve dobis personale e familjare, edhe t mirn e prbashkt. Prej ksaj rrjedh detyra nga ana e pronarve, q t mos i mbajn t pashfrytzuara t mirat q zotrojn dhe t’i destinojn ato pr veprimtarin prodhuese, edhe duke ua besuar atyre q kan dshirn dhe aftsin t’i prfshijn n prodhim.

    179 Faza aktuale historike, duke vn n dispozicion t shoqris t mira t reja, krejtsisht t panjohura deri n koht e fundit, krkon nj rilexim t parimit t adresimit universal t t mirave t toks, duke e br t nevojshme nj shtrirje t tij q prfshin edhe frytet e prparimit t fundit ekonomik e teknologjik. Prona e t mirave t reja, q vijn prej njohjes, prej tekniks dhe prej dijes, bhet gjithnj e m vendimtare, sepse n t bazohet pasuria e kombeve t industrializuara shum m tepr se n at t burimeve natyrore.379

    Njohjet e reja teknike dhe shkencore duhet t vihen n shrbim t nevojave parsore t njeriut, n mnyr q gradualisht t mund t rritet pasuria e prbashkt e njerzimit. Prandaj, zbatimi i plot i parimit t adresimit universal t t mirave krkon veprime n nivel ndrkombtar dhe nisma t programuara nga t gjitha vendet: Duhet t shemben pengesat dhe monopolet q i ln shum popuj n skajet e zhvillimit, t’u sigurohen t gjithve individve dhe kombeve kushtet baz, q mundsojn pjesmarrjen n zhvillim.380

    180 Nse n procesin e zhvillimit ekonomik e shoqror marrin nj rndsi t ndjeshme format e pronsis t panjohura n t kaluarn, megjithat, nuk mund t harrohen ato tradicionale. Prona individuale nuk sht forma e vetme e ligjshme e zotrimit. Nj rndsi t veant merr edhe forma e hershme e prons bashksiore q, megjithse e pranishme n vendet ekonomikisht t prparuara, karakterizon, n mnyr t veant, strukturn shoqrore t shum popujve t varfr. sht nj form pronsie q ndikon thell n jetn ekonomike, kulturore e politike t atyre popujve sa prbn nj element themelor t mbijetess s tyre dhe t mirqenies s tyre. Megjithat, mbrojtja dhe prforcimi i prons bashksiore nuk duhet t prjashtojn vetdijen pr faktin se edhe ky lloj i prons sht i destinuar q t zhvillohet. Po t veprohej n mnyr t till q t garantohej vetm ruajtja e saj, do t rrezikohej t lidhej ajo me t kaluarn dhe, n kt mnyr, t dmtohej.381

    Mbetet gjithmon themelore, sidomos n Vendet q jan n rrugn e zhvillimit apo q kan dal prej sistemeve kolektiviste apo t kolonizimit, ndarja e drejt e toks. N zonat rurale, mundsia pr t pasur tok nprmjet mundsive q jepen edhe prej tregjeve t puns dhe t kreditit sht kushti i nevojshm pr arritjen e t mirave dhe t shrbimeve t tjera; prvese prbn nj rrug t efektshme pr mbrojtjen e mjedisit, kjo mundsi prfaqson edhe nj sistem sigurimi shoqror t realizueshm edhe n vendet q kan nj struktur administrative t dobt.382

    181 Subjektit zotrues, qoft ai individ apo bashksi, i burojn nj seri dobish objektive nga prona e tij: kushte m t mira jetese, siguri pr t ardhmen, mundsi m t mdha zgjedhjeje. Nga ana tjetr, prej prons mund t vij edhe nj seri premtimesh mashtruese dhe tunduese. Njeriu apo shoqria q arrijn deri n at pik sa ta absolutizojn rolin e saj prfundojn duke br prvojn e skllavris m rrnjsore. N t vrtet, asnj zotrim nuk mund t konsiderohet i paprfillshm pr ndikimin q ka si mbi individt, ashtu edhe mbi institucionet: zotruesi q me pamaturi i bn idhuj t mirat e veta (krh. Mt 6, 24; 19, 21-26; Lk 16, 13) m shum se kurr zotrohet e nnshtrohet prej tyre.383 Vetm duke e pranuar varsin e tyre prej Hyji Krijues dhe duke i finalizuar si pasoj pr t mirn e prbashkt, sht e mundur q t mirave materiale t’u jepet funksioni i mjeteve t dobishme pr rritjen e njerzve dhe t popujve.

    c) Adresimi universal i t mirave dhe zgjedhja paraplqyese pr t varfrit

    182 Parimi i adresimit universal t t mirave krkon q t shikohen me nj kujdes t veant t varfrit, ata q gjenden n situata t skajshme dhe, n do rast, personat t cilve kushtet e jets ua pengojn nj rritje t prshtatshme. N lidhje me kt duhet theksuar, me gjith forcn e vet, zgjedhja paraplqyese pr t varfrit:384 Kjo sht nj zgjedhje, apo nj form e veant e parsis n ushtrimin e dashuris s krishter, e dshmuar nga krejt Tradita e Kishs. Ajo i referohet jets s t krishterit, si imitues i jets s Krishtit, por zbatohet njlloj edhe n prgjegjsit tona shoqrore dhe, prandaj, n jetn ton, n vendimet q duhen marr n mnyr koherente mbi pronsin dhe prdorimin e t mirave. Sot pastaj, duke pasur parasysh prmasn botrore q shtja shoqrore ka marr, kjo dashuri paraplqyese, me vendimet q ajo na frymzon, nuk mund t mos i prqafoj shumicat e pafundme t t uriturve, t lypsarve, t t pastrehve, pa asistenc mjeksore dhe, sidomos, pa shpres pr nj t ardhme m t mir.385

    183 Mjerimi njerzor sht shenja e dukshme e gjendjes s dobsis s njeriut dhe e nevojs s tij pr shptim.386 Pr t ka pasur dhembshuri Krishti Shptimtar, q sht identifikuar me t Tijt vllezr m t vegjl (Mt 25, 40.45): Jezu Krishti do t’i njoh t zgjedhurit e Vet pikrisht nga ajo se sa kan br pr t varfrit. Meqense “T varfrve po u predikohet Ungjilli”(Mt 11, 5), kjo sht shenja se Krishti sht i pranishm.387

    Jezusi thot: Skamnort i keni gjithmon me vete, e mua nuk m keni gjithmon (Mt 26, 11; krh. Mk 14, 7; Gjn 12, 8), jo pr t’ia kundrvn shrbimit t t varfrve vmendjen e kushtuar Atij. Realizmi i krishter, ndrsa nga njra an vlerson prpjekjet e lavdrueshme q bhen pr ta mposhtur varfrin, nga ana tjetr t hap syt para pozicioneve ideologjike dhe mesianizmave q ushqejn iluzionin se mund t zhduket nga kjo bot n mnyr t trsishme problemi i varfris. Kjo do t ndodh vetm me kthimin e Tij, kur Ai do t jet prsri me ne prgjithmon. Ndrkoh, t varfrit na jan besuar neve dhe sipas ksaj prgjegjsie do t gjykohemi n fund (krh. Mt 25, 31-46): Zoti Yn na paralajmron se do t ndahemi prej Tij nse nuk i ndihmojm n nevojat e tyre t mdha t varfrit dhe t vegjlit q jan vllezrit e Tij.388

    184 Dashuria e Kishs pr t varfrit frymzohet n Ungjillin e lumturive, n varfrin e Jezusit dhe n vmendjen e Tij pr t varfrit. Kjo dashuri i prket varfris materiale si dhe formave t shumta t varfris kulturore e fetare.389 Kisha, q prej fillimeve, pavarsisht prej pabesnikris s shum antarve t saj, nuk ka reshtur kurr s angazhuari pr t’i lehtsuar, pr t’i mbrojtur e pr t’i liruar. Kt e ka br me vepra t panumrta bamirsie, q mbeten gjithmon dhe kudo t domosdoshme.390 E frymzuar n msimin ungjillor Falas mort, falas edhe jepni! (Mt 10, 8), Kisha na mson ta ndihmojm t afrmin n nevojat e tij t ndryshme dhe dhuron n bashksin njerzore vepra t panumrta mshire trupore e shpirtrore: Ndr kto vepra, dhnia e lmoshs t varfrve sht njra prej dshmive kryesore t dashuris vllazrore: sht edhe nj praktik e drejtsis q i plqen Hyjit,391 edhe pse praktika e dashuris nuk kufizohet n lmoshn, por bashkprcakton edhe vmendjen ndaj prmass shoqrore e politike t problemit t varfris. N marrdhnien mes dashuris dhe drejtsis kthehet vazhdimisht msimi i Kishs: Kur u dhurojm t varfrve gjrat e domosdoshme, nuk u bjm atyre dhurata personale, por u japim atyre at q sht e tyrja. M shum se nj akt dashurie, kryejm nj detyr drejtsie.392 Etrit Konciliar porosisin me forc q kjo detyr t kryhet, me qllim q t mos u jepet si dhurat dashurie ajo q sht e detyrueshme prej drejtsis.393 Dashuria pr t varfrit sht me siguri e papajtueshme me dashurin e tepruar pr pasurit apo me prdorimin e tyre egoist394 (krh. Jak 5, 1-6).

Faqja 0 prej 4 FillimFillim 12 ... FunditFundit

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •