Close
Faqja 3 prej 8 FillimFillim 12345 ... FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin 41 deri 60 prej 151
  1. #41
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.


    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)




    KAPITULLI I SHTAT

    JETA EKONOMIKE


    I. ASPEKTE BIBLIKE



    b) Pasuria ekziston pr t’u bashkndar

    328 T mirat, edhe pse zotrohen ligjsisht, ruajn gjithmon nj adresim universal; sht imorale33* do form e padrejt grumbullimi, pasi sht n kontrast t hapur me adresimin universal q Hyji Krijues u ka caktuar t gjitha t mirave. Shptimi i krishter, sht nj lirim trsor i njeriut, lirimi nga nevoja, por edhe respektimi i vet zotrimit: “Rrnja e t gjitha t kqijave, ve, sht lakmimi i t hollave; pr arsye t tij disa e lan fen dhe e munduan vetveten me shum vuajtje” (1 Tim 6, 10). Etrit e Kishs ngulin kmb pr nevojn e kthimit dhe t shndrrimit t ndrgjegjes s besimtarve, m shum se pr nevojn e ndryshimit t strukturave shoqrore dhe politike t kohs s tyre, duke e nxitur at q kryen nj veprimtari ekonomike dhe q zotron t mira ta konsideroj veten administrator apo mbarshtues t asaj q Hyji i ka besuar atij.

    329 Pasurit e realizojn funksionin e tyre n shrbim t njeriut kur prdoren pr t prodhuar t mira pr t tjert dhe shoqrin:685 “Si do t mund t’i bnim mir t afrmit pyet Klementi Aleksandrin nse t gjith nuk kan asgj?”.686 N vizionin e shn Gjon Gojartit, pasurit u prkasin disave me qllim q ata t mund t fitojn merita duke ua bashkndar t tjerve.687 Ato jan nj e mir q vjen prej Hyjit: ai q e ka kt t mir duhet ta prdor dhe ta qarkulloj at, kshtu q edhe nevojtart t mund ta gzojn kt t mir; e keqja duhet t shihet n ngjitjen e tepruar ndaj pasurive, n vullnetin pr t’i prvetsuar dhe pr t’i akaparuar ato. Shn Bazili i Madh i fton t pasurit q t’i hapin dyert e magazinave t tyre dhe thrret: “Nj lum i madh derdhet, nprmjet mijra kanalesh, n tokn pjellore: po kshtu, nprmjet mijra rrugsh, edhe ti bj q pasuria t mbrrij n banesat e t varfrve”.688 Pasuria, shpjegon shn Bazili, sht si uji q buron gjithnj e m i pastr nga burimi nse merret uj shpesh, ndrsa ai qelbet nse burimi nuk prdoret.689 I pasuri, do t thot m von shn Gregori i Madh, nuk sht vese nj administrator i asaj q ka; t’i jap nevojtarit at pr t ciln ai ka nevoj, sht nj vepr q ky duhet ta bj me prvujtri, pasi t mirat nuk i prkasin atij q i shprndan ato. Kush i mban pasurit vetm pr veten e vet nuk sht i pafajshm; t’ia japsh ato atij q ka nevoj do t thot t paguash nj borxh.690

  2. #42
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    II. MORALI DHE EKONOMIA


    330 Doktrina shoqrore e Kishs ngul kmb pr bashkprcaktimin moral t ekonomis. Piu XI, n nj faqe t encikliks “Quadragesimo anno”, trajton marrdhnien mes ekonomis dhe moralit: “Edhe pse ekonomia e disiplina morale, secila n rrethin e vet, mbshteten n parimet e veta, do t ishte gabim t pohohet se rendi ekonomik dhe rendi moral jan kaq t ndryshm dhe t huaj pr njri-tjetrin, q i pari n asnj mnyr nuk varet nga i dyti. Sigurisht, ligjet, q mbahen si ekonomike, t nxjerra nga vet natyra e gjrave, e shpirtit dhe e trupit njerzor, caktojn se cilat kufizime n fushn ekonomike mund t arrij apo jo pushteti i njeriut, dhe me far mjetesh; dhe vet arsyeja, nga natyra e gjrave, nga natyra individuale dhe shoqrore e njeriut, qartsisht arrin n prfundimin se cili sht qllimi q Hyji Krijues i ka vn krejt rendit ekonomik. Vetm ligji moral sht ai q, ashtu si na urdhron pr t krkuar n trsin e veprimeve tona qllimin suprem dhe t fundit, ashtu edhe n llojet e veanta t veprimtarive tona na thot t’i krkojm ato qllime t posame, q natyra, apo m mir, Hyji, autori i natyrs, i ka caktuar n kto rende veprimesh dhe ia ka nnrenditur ato n mnyr t harmonishme qllimit suprem”.691

    331 Marrdhnia mes moralit dhe ekonomis sht e nevojshme, e brendshme: veprimtaria ekonomike dhe sjellja morale bashkdeprtohen thellsisht. Dallimi i nevojshm mes moralit dhe ekonomis nuk bashkmbart nj ndarje mes dy rretheve, por, t kundrtn, nj ndrsjellshmri t rndsishme. Ashtu si n rrethin moral duhet t kihen parasysh arsyet dhe krkesat e ekonomis, duke vepruar n fushn ekonomike duhet t’u hapemi instancave morale: “Edhe n jetn ekonomiko-shoqrore duhet ta nderojm dhe ta nxisim dinjitetin e personit njerzor, thirrjen e tij trsore dhe t mirn e gjith shoqris. Njeriu n fakt, sht autori, qendra dhe qllimi i krejt jets ekonomiko-shoqrore”.692 T’u jepet pesha e drejt dhe e duhur arsyeve t ekonomis nuk do t thot t mos pranojm si irracional do vlersim t rendit metaekonomik, pikrisht sepse qllimi i ekonomis nuk sht n vet ekonomin, por n qllimin e saj njerzor dhe shoqror.693 Ekonomis, n fakt, si n rrethin shkencor ashtu edhe n nivelin e veprimtaris praktike, nuk i sht besuar adresimi i realizimit t njeriut dhe i bashkjetess s mir njerzore, por nj detyr e pjesshme: prodhimi, shprndarja dhe konsumimi i t mirave materiale dhe i shrbimeve.

    332 Prmasa morale e ekonomis bn q t kuptohen si piksynime t pazgjidhshme, sesa t ndara dhe alternative, begatia ekonomike dhe nxitja e nj zhvillimi solidar t njerzimit. Morali, prbrs i jets ekonomike, nuk sht as kundrshtues, as asnjans: nse frymzohet nga drejtsia dhe solidariteti, prbn nj faktor t begatis shoqrore t vet ekonomis. E kemi pr detyr t kryejm n mnyr t efektshme veprimtarin e prodhimit t t mirave, prndryshe burimet harxhohen kot; por nuk sht e pranueshme nj rritje ekonomike n dm t qenieve njerzore, n dm t popujve t tr dhe t grupeve shoqrore, t dnuar me varfri dhe prjashtim.

    Zgjerimi i pasuris, i dukshm n mundsin pr t’i prdorur t mirat dhe shrbimet, si dhe krkesa morale e nj shprndarjeje t barabart t ktyre t fundit duhet ta stimulojn njeriun dhe shoqrin n trsi pr ta praktikuar virtytin themelor t solidaritetit694 q t’i luftoj, me shpirtin e drejtsis dhe t dashuris, kudo ku sht vn re prania e tyre, ato “struktura t mkatit”695 q krijojn dhe mbajn varfrin, nnzhvillimin dhe degradimin. Kto struktura jan t ndrtuara dhe t prforcuara nga shum vepra konkrete egoizmi njerzor.

    333 Pr t marr nj profil moral, veprimtaria ekonomike duhet t ket si subjekt t gjith njerzit dhe t gjith popujt. T gjith kan t drejt t marrin pjes n jetn ekonomike dhe kan detyrn pr t ndihmuar, sipas aftsive t veta, n prparimin e Vendit t tyre dhe t krejt familjes njerzore.696 Nse, n ndonj mnyr, t gjith jan prgjegjs t t gjithve, secili ka pr detyr t angazhohet pr zhvillimin ekonomik t t gjithve:697 sht detyr solidariteti dhe drejtsie, por sht edhe rruga m e mir pr prparimin e krejt njerzimit. Nse jetohet moralisht, ekonomia sht pra, kryerja e nj shrbimi t ndrsjell, nprmjet prodhimit t t mirave dhe t shrbimeve t dobishme pr rritjen e secilit, dhe bhet nj mundsi pr secilin q ta jetoj solidaritetin e thirrjen pr “bashksi me njerzit e tjer pr t ciln Hyji e ka krijuar at”.698 Prpjekja pr t konceptuar dhe pr t realizuar projekte ekonomiko-shoqrore t afta pr t favorizuar nj shoqri m t barabart dhe nj bot m njerzore paraqet nj sfid t ashpr, por edhe nj detyr stimuluese, pr t gjith operatort ekonomik dhe lvruesit e shkencave ekonomike.699

    334 Objekti i ekonomis sht formimi i pasuris dhe shtimi i vazhdueshm i saj, n terma jo vetm sasior, por edhe cilsor: e gjith kjo sht moralisht e rregullt nse finalizohet me zhvillimin global dhe solidar t njeriut dhe t shoqris n t ciln ai jeton dhe vepron. Zhvillimi, n fakt, nuk mund t kthehet thjesht n nj grumbullim t t mirave dhe t shrbimeve. sht e kundrta, grumbullimi i pastr, edhe ather kur sht pr t mirn e prbashkt, nuk sht nj kusht i mjaftueshm pr t realizuar lumturin e vrtet njerzore. N kt kuptim, Magjisteri shoqror na paralajmron nga kurthi q nj zhvillim vetm sasior fsheh, pasi mundsia e teprt pr t’i pasur dhe pr t’i prdorur t gjitha t mirat materiale n dobi t disa grup-moshave shoqrore i bn me lehtsi njerzit skllevr t “zotrimit” dhe t knaqjes s menjhershme… sht i ashtuquajturi qytetrim i “konsumit”, apo konsumizmi….700

    335 N perspektivn e zhvillimit trsor dhe solidar, mund t’i bhet nj muarje e drejt vlersimit moral q doktrina shoqrore i bn ekonomis s tregut ose, thjesht, ekonomis s lir: Nse me “kapitalizm” kuptohet nj sistem ekonomik q njeh rolin themelor dhe pozitiv t siprmarrjes, t tregut, t prons private dhe t prgjegjsis q rrjedh prej tyre pr shkak t mjeteve t prodhimit, t krijimtaris s lir njerzore n sektorin ekonomik, prgjigjja sht sigurisht pozitive, edhe nse ndoshta do t ishte m e sakt t flisnim pr “ekonomi siprmarrse” ose “ekonomi tregu”, ose thjesht “ekonomi t lir”. Por nse me “kapitalizm” kuptohet nj sistem n t cilin liria n sektorin ekonomik nuk inkuadrohet n nj kontekst t fort juridik, q e v n shrbim t liris trsore njerzore dhe q e konsideron at si nj prmas t veant t ksaj lirie, qendra etike dhe fetare e t cilit ajo sht, ather prgjigjja sht vendosmrisht negative.701 N kt mnyr prcaktohet perspektiva e krishter e kushteve shoqrore dhe politike t veprimtaris ekonomike: jo vetm rregullat e saj, por edhe cilsia dhe domethnia e saj morale.

  3. #43
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.


    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)




    KAPITULLI I SHTAT

    JETA EKONOMIKE



    III. NISMA PRIVATE DHE SIPRMARRJA


    336 Doktrina shoqrore e Kishs e konsideron lirin e personit n fushn ekonomike si nj vler themelore dhe si nj t drejt t patjetrsueshme q duhet t nxitet dhe t mbrohet: “do njeri gzon t drejtn e nisms ekonomike; do njeri do t’i prdor ligjshmrisht talentet e veta q t bashkpunoj pr nj bollk, t cilin t gjith mund ta shijojn, dhe q t mbledh nga prpjekjet e veta frytet e duhura”.702 Ky msim paralajmron rrjedhojat negative q do t rridhnin nga cenimi apo mohimi i t drejts pr nism ekonomike: “Prvoja tregon se mohimi i ksaj t drejte ose kufizimi i saj n emr t nj pretendimi “barazie” t t gjithve n shoqri ul, apo madje shkatrron faktikisht shpirtin e nisms, domethn t subjektivitetit krijues t shtetasit”.703 N kt perspektiv, nisma e lir dhe prgjegjse n fushn ekonomike mund t prcaktohet edhe si nj akt q zbulon njerzin e njeriut si subjekt krijues dhe marrdhnor. Kjo nism duhet t gzoj, pr kt, nj hapsir t gjer. Shteti ka detyrn morale q t vendos detyrime shtrnguese n lidhje me mosprputhjen mes ndjekjes s t mirs s prbashkt dhe veprimtaris ekonomike t filluar apo t mnyrave t zhvillimit t saj.704

    337 Prmasa krijuese sht nj element thelbsor i veprimit njerzor, edhe n fushn e siprmarrjes, dhe shfaqet sidomos n prirjen projektuese dhe novatore: “Organizimi i nj prpjekjeje t till prodhuese, planifikimi i kohzgjatjes s saj, sigurimi q ajo t’u prgjigjet n mnyr pozitive nevojave q duhet t knaq, duke marr prsipr rreziqet e nevojshme: sht, edhe kjo, nj burim pasurie pr shoqrin e sotme. Kshtu bhet gjithnj e m i dukshm dhe prcaktues roli i puns njerzore, t disiplinuar dhe krijuese dhe si pjes thelbsore e ksaj pune roli i aftsive pr nism dhe siprmarrje”.705 N baz t ktij msimi duhet t dallohet bindja se “burimi kryesor i njeriut s bashku me tokn sht vet njeriu. sht menuria e tij q e bn t zbuloj potencialet prodhuese t toks dhe mnyrat e shumta me an t t cilave mund t plotsohen nevojat njerzore”.706

    a) Siprmarrja dhe qllimet e saj

    338 Siprmarrja duhet t karakterizohet pr aftsin q t’i shrbej t mirs s prbashkt t shoqris prmes prodhimit t t mirave dhe t shrbimeve t nevojshme. Duke krkuar q t prodhohen t mira dhe shrbime n nj logjik efektiviteti dhe plotsimi t interesave t subjekteve t ndryshm t prfshir, ajo krijon pasuri pr krejt shoqrin: jo vetm pr pronart, por edhe pr subjektet e tjer t interesuar pr veprimtarin e saj. Prtej ktij funksioni tipik ekonomik, siprmarrja luan edhe nj funksion shoqror, duke krijuar mundsi takimi, bashkpunimi dhe vlersimi t aftsive t personave t prfshir. N siprmarrje, pr kt, prmasa ekonomike sht kushti pr arritjen e objektivave jo vetm ekonomik, por edhe shoqror dhe moral, q duhet t arrihen s bashku.

    Objektivi i siprmarrjes duhet t realizohet n terma dhe me kritere ekonomike, por nuk duhet t lihen pas dore vlerat autentike q mundsojn zhvillimin konkret t personit dhe t shoqris. N kt vizion personalist dhe bashksior, ndrmarrja nuk mund t konsiderohet vetm si nj “shoqri kapitalesh”; ajo, n t njjtn koh, sht nj “shoqri personash”, n t ciln bjn pjes n mnyr t ndryshme dhe me prgjegjsi specifike si ata q japin kapitalin e nevojshm pr veprimtarin e saj, ashtu edhe ata q bashkpunojn me punn e tyre.707

    339 Prbrsit e siprmarrjes duhet t jen t vetdijshm se bashksia n t ciln veprojn paraqet nj t mir pr t gjith dhe jo nj struktur q mundson plotsimin ekskluzivisht t t mirave personale t dikujt. Vetm kjo vetdije mundson arritjen e krijimit t nj ekonomie me t vrtet n shrbim t njeriut dhe prpunimin e nj projekti bashkveprimi real mes palve shoqrore.

    Nj shembull shum i rndsishm dhe domethns n kt drejtim vjen nga veprimtaria q mund t’u referohet siprmarrjeve kooperativiste, siprmarrjeve t vogla dhe t mesme, ndrmarrjeve artizanale dhe atyre bujqsore me prmas familjare. Doktrina shoqrore ka theksuar ndihmesn q kto siprmarrje japin pr vlersimin e puns, pr rritjen e ndjenjs s prgjegjsis personale dhe shoqrore, pr jetn demokratike, pr vlerat njerzore t dobishme n prparimin e tregut dhe t shoqris.708

    340 Doktrina shoqrore njeh funksionin e drejt t prfitimit, si treguesin e par t mbarvajtjes s ndrmarrjes: “kur nj ndrmarrje ka prfitim, kjo do t thot se faktort prodhues jan prdorur si duhet”.709 Kjo nuk errson vetdijen e faktit se jo gjithmon prfitimi tregon se ndrmarrja sht duke i shrbyer si duhet shoqris.710 sht e mundur, pr shembull, “q llogarit ekonomike t jen n rregull dhe njkohsisht njerzit, q prbjn pasurin m t mueshme t ndrmarrjes, t poshtrohen dhe t shkelen n dinjitetin e tyre”.711 Kjo ndodh kur siprmarrja sht futur n sistemet socio-kulturore q shfrytzojn personat, q priren t’u ikin detyrimeve t drejtsis shoqrore dhe q dhunojn t drejtat e puntorve.

    sht e domosdoshme q, brenda siprmarrjes, arritja e ligjshme e prfitimit t harmonizohet me mbrojtjen, prej s cils s’mund t hiqet dor t dinjitetit t personave, q me titull t ndryshm veprojn n t njjtn siprmarrje. Dy krkesat nuk jan aspak n kontrast me njra-tjetrn, nga momenti kur, nga njra an, nuk do t ishte realiste t mendonim q t’i garantonim t ardhmen siprmarrjes pa prodhimin e t mirave dhe t shrbimeve dhe pa arritur prfitime q jan fryti i veprimtaris ekonomike; nga ana tjetr, duke i dhn mundsi puntorit q t rritet, favorizohet nj prodhimtari m e madhe dhe m e efektshme e vet puns. Siprmarrja duhet t jet nj bashksi solidare712 jo e mbyllur n interesat e korporats, t priret drejt nj “ekologjie shoqrore”713 t puns, dhe t ndihmoj pr t mirn e prbashkt edhe nprmjet mbrojtjes s mjedisit natyror.

    341 Nse n veprimtarin ekonomike dhe financiare krkimi i nj prfitimi t barabart sht i pranueshm, prdorimi i fajdeve me interesa t padrejta sht moralisht i dnueshm: “T gjith ata q n tregti prdorin praktika fajdesh me interesa t padrejta dhe tregtare q shkaktojn urin dhe vdekjen e vllezrve t tyre, vllezr pr faktin se jan njerz sikurse edhe ata kryejn n mnyr jo t drejtprdrejt nj vrasje pr t ciln jan t prgjegjshm”.714 Ky dnim vlen edhe pr marrdhniet ekonomike ndrkombtare, sidomos pr sa i prket situats s Vendeve m pak t zhvilluara, t cilave s’mund t’u aplikohen “sisteme financiare kundr ligjit, ose aq m shum fajdesh me interesa t padrejta”.715 Magjisteri i kohve t fundit ka prdorur fjal t forta dhe t qarta pr nj praktik edhe sot e ksaj dite t shtrir n mnyr tragjike: “praktikimin e fajdeve me interesa t padrejta, plag q edhe n ditt tona sht nj realitet i turpshm, i aft pr t’ua marr frymn shum personave”.716

    342 Siprmarrja lviz sot n kuadrin e skenareve ekonomike me prmasa gjithnj e m t gjera, brenda t cilave Shtetet kombtare tregojn kufizime n aftsin pr t mbarshtuar proceset e shpejta t ndryshimeve q prekin marrdhniet ekonomike-financiare ndrkombtare; kjo gjendje i on siprmarrjet q t marrin prsipr prgjegjsi t reja dhe m t mdha n krahasim me t kaluarn. Kurr si sot roli i tyre nuk rezulton prcaktues pr nj zhvillim autentikisht solidar dhe trsor t njerzimit dhe sht po aq vendimtar, n kt kuptim, niveli i tyre i vetdijes pr faktin se “zhvillimi ose bhet i njjt n t gjith botn, ose pson nj proces sprapsjeje edhe n zonat me nj prparim t vazhdueshm. Dukuri, kjo, veanrisht treguese e natyrs s zhvillimit autentik: ose marrin pjes t gjitha Kombet e bots, ose nuk do t jet me t vrtet i till”.717

    b) Roli i siprmarrsit dhe i drejtuesit t ndrmarrjes

    343 Nisma ekonomike sht shprehje e menuris njerzore dhe e krkess pr t’iu prgjigjur nevojave t njeriut n mnyr krijuese dhe bashkpunuese. N krijimtari dhe n bashkpunim gjendet konceptimi autentik i konkurrimit mes ndrmarrjeve: nj cum-petere, domethn krkimi i prbashkt i zgjedhjeve m t drejta, pr t’iu prgjigjur n mnyr sa m t prshtatshme nevojave q lindin her pas here. Ndjenja e prgjegjsis q lind prej nisms s lir ekonomike prvijohet jo vetm si virtyt individual i domosdoshm pr rritjen njerzore t individit, por edhe si virtyt shoqror i nevojshm pr zhvillimin e nj bashksie solidare: “N kt proces prfshihen virtyte t rndsishme, si drejtimi, zelli pr punn, maturia n marrjen prsipr t rreziqeve t logjikshme, besueshmria dhe besnikria n marrdhniet ndrpersonale, qndresa n zbatimin e vendimeve t vshtira dhe t dhimbshme, por t nevojshme pr punn e tyre t prbashkt dhe pr t’u br ball prmbysjeve t mundshme t mbarsis”.718

    344 Rolet e siprmarrsit dhe t drejtuesit marrin nj rndsi qendrore pr nga kndvshtrimi shoqror, pasi vihen n zemrn e atij rrjeti lidhjesh teknike, tregtare, financiare, kulturore, q karakterizojn realitetin modern t siprmarrjes. Nga asti kur vendimet e ndrmarrjes prodhojn, pr shkak t grshetueshmris n rritje t veprimtaris siprmarrse, nj shumllojshmri efektesh t prbashkta me rndsi t madhe jo vetm ekonomike, por edhe shoqrore, ushtrimi i prgjegjsis siprmarrse dhe drejtuese krkon, edhe prvese nj prpjekje t vazhdueshme prditsimi specifik, nj reflektim t vazhdueshm pr motivet morale q duhet t drejtojn zgjedhjet personale t atij q sht i ngarkuar me kto detyra.

    Siprmarrsit dhe drejtuesit nuk mund t ken parasysh ekskluzivisht objektivin ekonomik t siprmarrjes, kriteret e efektshmris ekonomike, krkesat e prkujdesjes pr “kapitalin” si trsi mjetesh prodhuese: detyr e tyre sht pikrisht edhe respektimi konkret i dinjitetit njerzor t puntorve q veprojn n kto siprmarrje.719 Kta t fundit prbjn “pasurin m t mueshme t ndrmarrjes”,720faktorin vendimtar t prodhimit.721 N vendimet e mdha strategjike dhe financiare, t blerjes apo t shitjes, t shkurtimit apo t mbylljes s impianteve, t politiks s shkrirjeve, nuk mund t kufizohemi ekskluzivisht me kriteret q kan natyr financiare apo tregtare.

    345 Doktrika shoqrore ngul kmb mbi nevojn q siprmarrsi dhe drejtuesi t angazhohen pr ta strukturuar veprimtarin e puns s ndrmarrjeve t tyre n mnyr q t favorizojn familjen, sidomos nnat, n kryerjen e detyrave t tyre;722 duke plotsuar, n dritn e nj vizioni trsor t njeriut dhe t zhvillimit, krkesn pr cilsi “t mallrave q duhen prodhuar dhe konsumuar, t shrbimeve q duhen prfituar, t mjediseve dhe t jets n prgjithsi”;723 t investojn, kur ekzistojn kushtet ekonomike dhe kushtet politike t qndrueshme, n ato vende dhe n ato sektor prodhues q u ofrojn individve dhe popujve “rastin pr ta vlersuar punn e tyre”.724

  4. #44
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)




    KAPITULLI I SHTAT

    JETA EKONOMIKE

    IV. INSTITUCIONET EKONOMIKE

    N SHRBIM T NJERIUT



    346 Njra prej shtjeve prparsore n ekonomi sht prdorimi i burimeve,725 domethn i t gjitha atyre t mirave dhe shrbimeve t cilave subjektet ekonomike, prodhuese dhe konsumatore private dhe publike, u japin nj vler pr dobishmrin e tyre n fushn e prodhimit dhe t konsumit. Burimet n natyr jan t pakta n numr dhe kjo bashkprcakton, domosdoshmrisht, q do subjekt ekonomik, ashtu si do shoqri, t sajoj ndonj strategji pr t’i prdorur n mnyrn m racionale t mundshme, duke ndjekur logjikn e diktuar nga parimi i ekonomishmris. Nga kjo varet si zgjidhja reale e problemit ekonomik m t prgjithshm, dhe themelor, t kufizimeve t mjeteve n krahasim me nevojat individuale dhe shoqrore, private dhe publike, ashtu edhe efektiviteti i prgjithshm, strukturor dhe funksional, i krejt sistemit ekonomik. Ky efektivitet prfshin drejtprsdrejti prgjegjsin dhe aftsin e subjekteve t ndryshm, si tregun, Shtetin dhe trupat shoqror t ndrmjetm.

    a) Roli i tregtis s lir

    347 Tregu i lir sht nj institucion i rndsishm nga ana shoqrore pr aftsin e tij q t garantoj rezultate t efektshme n prodhimin e t mirave dhe t shrbimeve. Historikisht, tregu ka dhn prova se di ta nis dhe ta mbshtes, pr nj koh t gjat, zhvillimin ekonomik. Ka arsye t mira pr t pohuar se, n shum rrethana, “tregu i lir sht mjeti m i efektshm pr t shprndar burimet dhe pr t’iu prgjigjur n mnyr t efektshme nevojave”.726 Doktrina shoqrore e Kishs vlerson prfitimet e sigurta q mekanizmat e tregut t lir ofrojn, si pr nj prdorim m t mir t burimeve, ashtu edhe pr kushtet lehtsuese n shkmbimet e prodhimeve; kto mekanizma, “sidomos, vn n qendr vullnetin dhe paraplqimet e personit q n kontrat takohen me ata t nj personi tjetr”.727

    Nj treg i vrtet konkurrues sht nj mjet i efektshm pr t arritur objektiva t rndsishm drejtsie: t mat tepricat e prfitimit t siprmarrjeve t veanta; t’u prgjigjet krkesave t konsumatorve; t realizoj nj prdorim dhe nj kursim m t mir t burimeve; t moj prpjekjet siprmarrse dhe aftsin e risis; t bj qarkullimin e informacionit, n mnyr q me t vrtet t jet i mundur krahasimi dhe blerja e prodhimeve n nj kontekst konkurrence t shndetshme.

    348 Tregu i ri nuk mund t gjykohet duke hequr dor nga qllimet q ndjek dhe nga vlerat q pron n nivelin shoqror. Tregu, n fakt, nuk mund ta gjej n vetvete parimin e ligjsimit t vet. I prket ndrgjegjes individuale dhe prgjegjsis publike t prcaktojn nj marrdhnie t drejt mes mjeteve dhe qllimeve.728 Prfitimi individual i operatorit ekonomik, edhe pse i ligjshm, nuk duhet t bhet kurr objektivi i vetm. Krahas tij, ekziston edhe nj tjetr, po aq themelor dhe i lart, ai i dobishmris shoqrore, q duhet t realizohet jo n kontrast, por n koherenc me logjikn e tregut. Kur kryen funksionet e rndsishme t lartprmendura, tregu i lir bhet funksional pr t mirn e prbashkt dhe zhvillimin trsor t njeriut, ndrsa ndryshimi i marrdhnies mes mjeteve dhe qllimit mund ta degjeneroj at n nj institucion jonjerzor dhe tjetrsues, me ndikime t pakontrollueshme.

    349 Doktrina shoqrore e Kishs, edhe pse ia njeh tregut funksionin e mjetit t pazvendsueshm t rregullimit brenda sistemit ekonomik, v n dukje nevojn pr ta lidhur at me qllime morale, q t sigurojn dhe, n t njjtn koh, t prcaktojn si duhet hapsirn e autonomis s tij.729 Ideja se vetm tregut mund t’i besohet furnizimi me t gjitha kategorit e t mirave nuk sht e bashkndashme, pasi bazohet n nj vizion zvoglues t personit dhe t shoqris.730 Prball rrezikut konkret t nj “idhujtarie” t tregut, doktrina shoqrore e Kishs thekson kufirin, q dallohet me lehtsi n paaftsin e konstatuar pr t plotsuar krkesa t rndsishme njerzore pr plotsimin e t cilave ka nevoj pr t mira q, “pr vet natyrn e tyre nuk mund t jen thjesht mallra”,731 t mira jo t tregtueshme sipas rregullit “t shkmbimit mes gjrave t barazvlefshme” dhe logjiks s kontrats, tipike pr tregun.

    350 Tregu merr nj funksion shoqror t rndsishm n shoqrin bashkkohore, pr kt sht e rndsishme q t dallojm potencialitetet m pozitive t tij dhe t krijojm kushtet q mundsojn shpalosjen konkrete t tij. Operatort duhet t jen efektivisht t lir pr t krahasuar, pr t vlersuar dhe pr t zgjedhur mes mundsive t ndryshme, megjithat, liria n rrethin ekonomik, duhet t rregullohet nga nj kuadr i duhur juridik, i till q ta vr at n shrbim t liris trsore njerzore: liria ekonomike sht vetm nj element i liris njerzore. Kur ajo bhet autonome, domethn kur njeriu shihet m shum si nj prodhues apo nj konsumator t mirash, sesa si nj subjekt q prodhon dhe konsumon pr t jetuar, ather humbet marrdhnien e vet t nevojshme me personin njerzor dhe arrin ta tjetrsoj e ta shtyp at”.732

    b) Veprimi i Shtetit

    351 Veprimi i Shtetit dhe i pushteteve t tjera publike duhet t prshtatet me parimin e subsidiaritetit dhe t krijoj situata t favorshme pr ushtrimin e lir t veprimtaris ekonomike; ai duhet t frymzohet edhe nga parimi i solidaritetit dhe t prcaktoj kufijt e autonomis s palve pr t mbrojtur m t dobtin.733 Solidariteti pa subsidiaritet, n fakt, mund t degjeneroj lehtsisht n asistencializm, kurse subsidiariteti pa solidaritet rrezikon t ushqej forma lokalizmi35* egoist. Pr t respektuar kto dy parime themelore, ndrhyrja e Shtetit n rrethin ekonomik nuk duhet t jet as furacake, as e dobt, por sipas krkesave reale t shoqris: “Shteti… ka pr detyr ta ndihmoj veprimtarin e siprmarrjeve, duke krijuar kushte q sigurojn raste pune, duke e nxitur at aty ku ajo rezulton e pamjaftueshme apo duke e mbshtetur at n aste krize. Shteti, gjithashtu, ka t drejt t ndrhyj kur situata t veanta monopoli krijojn ndalesa apo pengesa pr zhvillimin. Por, prve detyrave t harmonizimit dhe t drejtimit t zhvillimit, Shteti mund t kryej funksione zvendsuese n raste t jashtzakonshme”.734

    352 Detyra themelore e Shtetit n rrethin ekonomik sht ajo e prcaktimit t nj kuadri juridik q rregullon marrdhniet ekonomike, me qllim q “t mbroj… kushtet e para t nj ekonomie t lir, q supozon nj barazi mes palve, t till q njra prej tyre t mos jet m me pushtet se tjetra dhe ta skllavroj praktikisht at”.735 Veprimtaria ekonomike, sidomos n nj kontekst tregu t lir, nuk mund t zhvillohet n nj boshllk institucional, juridik e politik: “Ajo supozon, prkundrazi, sigurin rreth garancive t liris individuale dhe t pronsis, prve nj monedhe t qndrueshme dhe shrbime publike t efektshme”.736 Pr ta kryer detyrn e vet, Shteti duhet t prpunoj nj legjislacion t prshtatshm, por edhe t drejtoj n mnyr t matur politikat ekonomike dhe shoqrore, q t mos bhet kurr mbizotrues dhe shprdorues n veprimtarit e ndryshme t tregut, zhvillimi i t cilave duhet t mbetet i lir nga superstruktura dhe detyrimet autoritare apo, m keq, totalitare.

    353 Duhet q tregu dhe Shteti t veprojn konkretisht me njri-tjetrin dhe t bhen prplotsues. Tregu i lir mund t ket efekte t mira pr kolektivitetin vetm n prani t nj organizimi t Shtetit q prcakton dhe orienton drejtimin e zhvillimit ekonomik, i cili bn q t respektohen rregulla t barabarta dhe transparente, q t ndrhyj edhe n mnyr t drejtprdrejt, pr nj koh t nevojshme,737 n rastet kur tregu nuk arrin t marr rezultatet e efektivitetit t dshiruar dhe kur bhet fjal pr vnien n jet t parimit t rishprndarjes. N disa rrethe, tregu, n fakt, nuk sht n gjendje, duke u mbshtetur vetm n mekanizmat e veta, t garantoj nj shprndarje t barabart t disa t mirave dhe shrbimeve thelbsore pr rritjen njerzore t shtetasve: n kt rast prplotsimi mes Shtetit dhe tregut sht i nevojshm m shum se kurr.

    354 Shteti mund t’i shtyj shtetasit dhe siprmarrjet pr nxitjen e t mirave t prbashkta duke u kujdesur pr zbatimin e nj politike ekonomike q favorizon pjesmarrjen e t gjith shtetasve n veprimtarit prodhuese. Respektimi i parimit t subsidiaritetit duhet t’i shtyj autoritetet publike q t krkojn kushte t favorshme pr zhvillimin e aftsive nismtare individuale, t autonomis dhe t prgjegjsis personale t shtetasve, duke u shmangur nga do ndrhyrje q mund t prbj nj kushtzim t padrejt t forcave siprmarrse.

    Duke pasur parasysh t mirn e prbashkt gjithmon duhet t ndiqet me vendosmri t vazhdueshme objektivi i nj ekuilibri t drejt mes liris private dhe veprimit publik, t kuptuar edhe si ndrhyrje e drejtprdrejt n ekonomi, edhe si veprimtari q mbshtet zhvillimin ekonomik. N do rast, ndrhyrja publike duhet t mbetet n kriteret e barazis, t racionalitetit dhe t efektshmris, dhe jo t zvendsoj veprimin e individve, kundr t drejts s tyre pr lirin e nisms ekonomike. Shteti, n kt rast, bhet i dmshm pr shoqrin: nj ndrhyrje e drejtprdrejt tepr pushtuese on n heqjen e prgjegjsis s shtetasve dhe prodhon nj rritje t teprt t aparateve publike, t drejtuara m shum nga logjika burokratike sesa nga piksynimi pr t plotsuar nevojat e personave.738

    355 Mbledhja fiskale dhe shpenzimi publik marrin nj rndsi ekonomike vendimtare pr do bashksi civile dhe politike: objektivi drejt t cilit duhet t orientohemi sht nj financ publike e aft q t paraqitet si nj mjet zhvillimi dhe solidariteti. Nj financ publike e drejt, vepruese dhe e efektshme, prodhon efekte t virtytshme pr ekonomin, pasi arrin t favorizoj rritjen e punsimit, t mbshtes veprimtarit siprmarrse dhe nismat pa qllim fitimi, si dhe t ndihmoj pr rritjen e besueshmris s Shtetit si garant i sistemeve t sigurimit dhe t mbrojtjes shoqrore, q n veanti kan pr qllim mbrojtjen e m t dobtit.

    Financa publike orientohet drejt t mirs s prbashkt kur mbahet nga disa parime themelore: pagimi i taksash739 si specifikim i detyrs s solidaritetit; racionalitet dhe barazi n vendosjen e detyrimeve;740 rreptsi dhe integritet n administrimin dhe n adresimin e burimeve publike.741 N rishprndarjen e burimeve, financa publike duhet t ndjek parimet e solidaritetit, t barazis, t vlersimit t talenteve dhe t’i kushtoj nj vmendje t madhe mbshtetjes s familjeve, duke caktuar pr kt qllim nj sasi t prshtatshme burimesh.742

    c) Roli i trupave t ndrmjetm

    356 Sistemi ekonomiko-shoqror duhet t karakterizohet nga bashkprania e veprimit publik dhe privat, prfshir veprimin publik pa qllim fitimi. Prvijohet n kt mnyr nj shumic qendrash vendimmarrse dhe logjikash veprimi. Ka disa kategori t mirash, kolektive dhe t prbashkta, prdorimi i t cilave nuk mund t mos varet nga mekanizmat e tregut743 dhe nuk sht as kompetenc ekskluzive e Shtetit. Detyra e Shtetit, n lidhje me kto t mira, sht ajo e vlersimit t t gjitha nismave shoqrore dhe ekonomike q kan efekt publik, t nxitura nga formacione t ndrmjetme. Shoqria civile, e organizuar n trupat e saj t ndrmjetm, sht e aft t ndihmoj n arritjen e t mirs s prbashkt duke u vn n nj marrdhnie bashkpunimi dhe prplotsie t efektshme me Shtetin dhe tregun, duke favorizuar kshtu zhvillimin e nj demokracie t mundshme ekonomike. N nj kontekst t till, ndrhyrja e Shtetit duhet t ket vuln e ushtrimit t nj solidariteti t vrtet, q si i till nuk duhet t jet kurr i ndar nga subsidiariteti.

    357 Organizatat private pa qllim fitimi kan nj hapsir t tyre specifike n rrethin ekonomik. Kto organizata dallohen nga tentativa pr t ndrthurur n mnyr harmonike efektivitetin prodhues dhe solidaritetin. N prgjithsi ato krijohen mbi bazn e nj pakti ortaksor dhe jan shprehje e nj tensioni t prbashkt ideal t subjekteve q lirisht vendosin t bjn pjes n t. Shteti sht i thirrur q t respektoj natyrn e ktyre organizatave dhe t vlersoj karakteristikat e tyre, duke e vn konkretisht n zbatim parimin e subsidiaritetit, q krkon me ngulm pikrisht respektimin dhe nxitjen e dinjitetit dhe t prgjegjsis autonome t subjektit “t ndihmuar”.

    d) Kursimi dhe konsumi

    358 Konsumatort, q n shum raste kan hapsira t gjera t fuqis s blerjes, mjaft larg pragut t subsidiaritetit, mund t ndikojn dukshm n realitetin ekonomik me zgjedhjet e tyre t lira mes konsumit dhe kursimit. Mundsia pr t ndikuar n zgjedhjet e sistemit ekonomik, n fakt, sht n duart e atij q duhet t vendos pr adresimin e burimeve t veta financiare. Sot m shum se n t kaluarn sht e mundur t vlersohen alternativat jo vetm n baz t rendimentit t parashikuar apo t shkalls s tyre t rrezikut, por edhe duke shprehur nj gjykim vlersimi pr projektet e investimeve q burimet do t financojn, me vetdijen se “zgjedhja e investimit n nj vend dhe jo n nj tjetr, n nj sektor prodhues dhe jo n nj tjetr, sht gjithmon nj zgjedhje morale dhe kulturore”.744

    359 Prdorimi i fuqis vetjake t blerjes ushtrohet n kontekstin e krkesave morale t drejtsis, t solidaritetit dhe t prgjegjsive t caktuara shoqrore: nuk duhet ta harrojm detyrn e bamirsis, domethn detyrn pr t ndihmuar me “tepricn” vetjake dhe, nganjher edhe me t “nevojshmen” vetjake, pr t’i dhn t varfrit at q sht e domosdoshme pr jetesn e tij.745 Kjo prgjegjsi u jep mundsin konsumatorve pr t drejtuar, fal qarkullimit m t madh t informacionit, sjelljen e prodhuesve, nprmjet vendimeve individuale apo kolektive q t paraplqejn prodhimet e disa siprmarrjeve m shum se t disa t tjerave, duke pasur parasysh jo vetm mimet dhe cilsin e prodhimeve, por edhe ekzistencn e kushteve t rregullta t puns n siprmarrje, si edhe shkalln e mbrojtjes s siguruar pr mjedisin natyror q e rrethon.

    360 Dukuria e konsumizmit ruan nj orientim kmbnguls drejt “t pasurit”, sesa “t qent”. Ai ndalon “dallimin pa gabime t formave t reja dhe m t spikatura t plotsimit t nevojave njerzore nga futja e nevojave t reja, q pengojn formimin e nj personaliteti t pjekur”.746 Pr ta kundrshtuar kt dukurie sht e nevojshme q t’i futemi puns pr t krijuar “stile jetese, n t cilat krkimi i t vrtets, i t bukurs, i t mirs dhe i bashksis me njerzit e tjer pr nj rritje t prbashkt t jen elementet q prcaktojn zgjedhjet e konsumit, t kursimit dhe t investimit”.747 sht e pamohueshme q ndikimet e kontekstit shoqror n stilet e jetess jan t dukshme: pr kt, sfida kulturore q konsumizmi dikton sot, duhet t trajtohet me nj mprehtsi m t madhe, sidomos nse kihen parasysh breznit e ardhshme, t cilat rrezikojn t jetojn n nj mjedis natyror t plakitur pr shkak t nj konsumimi t tepruar dhe t rregullt.748

  5. #45
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)




    KAPITULLI I SHTAT

    JETA EKONOMIKE


    V. “RISIT” N EKONOMI

    a) Globalizimi: mundsit dhe rreziqet

    361 Koha jon sht e shnuar nga dukuria komplekse e globalizimit ekonomiko-financiar, domethn nj proces integrimi n rritje i ekonomis kombtare, n planin e tregut t t mirave e t shrbimeve dhe t transaksioneve36* financiare, n t cilin nj numr gjithnj e m i madh operatorsh marrin parasysh nj horizont global pr zgjedhjet q duhet t bjn n funksion t mundsive t rritjes dhe t prfitimit. Horizonti i ri i shoqris globale nuk jepet thjesht nga prania e lidhjeve ekonomike dhe financiare mes aktorve kombtar veprues n Vende t ndryshme, q nga ana tjetr kan ekzistuar gjithmon, sesa nga prhapja pushtuese dhe natyra absolutisht krejt e re e sistemit t marrdhnieve q po zhvillohet. Gjithnj e m vendimtar dhe qendror bhet roli i tregjeve financiare, prmasat e t cilve, n vijim t liberalizimit t shkmbimeve dhe t qarkullimit t kapitaleve, jan shtuar me nj shpejtsi marramendse, deri n at pik sa u mundsojn operatorve t zhvendosin “n koh reale”, nga njra an n ann tjetr t globit, kapitale me sasi t mdha. Bhet fjal pr nj realitet shumformsh dhe jo t thjesht pr t’u deshifruar, pr sa shpalos n nivele t ndryshme dhe zhvillohet vazhdimisht, prgjat trajektoreve t vshtira pr t’u parashikuar.

    362 Globalizimi ushqen shpresa t reja, por krijon edhe pikpyetje shqetsuese.749

    Ai mund t prodhoj efekte potencialisht t mira pr krejt njerzimin: duke u grshetuar me zhvillimin e vrullshm t telekomunikacionit, ecja e rritjes s sistemit t marrdhnieve ekonomike e financiare ka mundsuar njkohsisht nj ulje t dukshme t kostove t komunikimit dhe t teknologjive t reja, si edhe nj prshpejtim t proceseve t shtrirjes n shkall planetare t shkmbimeve tregtare dhe t tranzacioneve financiare. Me fjal t tjera, ka ndodhur q t dyja dukurit, globalizimi ekonomiko-financiar dhe prparimi teknologjik, jan prforcuar n mnyr t ndrsjell, duke e br tejet t shpejt dinamikn e prgjithshme t fazs s sotme ekonomike.

    Duke analizuar kontekstin e sotm, prve dallimit t mundsive q prfshihen n ern e ekonomis globale, kuptohen edhe rreziqet e lidhura me prmasat e reja t marrdhnieve tregtare dhe financiare. Nuk mungojn, n fakt, tregues spikats t nj prirje t shtimit t pabarazive, si mes Vendeve t prparuara dhe Vendeve n zhvillim, ashtu edhe brenda vet Vendeve t industrializuara. Pasuria ekonomike n rritje, e mundsuar nga proceset e prshkruara, shoqrohet me nj rritje t varfris relative.

    363 Prkujdesja ndaj t mirs s prbashkt dikton dallimin e rasteve t reja t rishprndarjes s pasurive mes zonave t ndryshme t planetit, n dobi t atyre m t pafavorizuara dhe deri tani t mbetura jasht apo t lna mnjan prparimit shoqror dhe ekonomik.750 “Sfida pra, sht ajo e sigurimit t nj globalizimi n solidaritet, nj globalizim pa lnie mnjan”.751 Vet prparimi teknologjik rrezikon t ndaj padrejtsisht efektet e veta pozitive mes Vendeve t ndryshme. Risit, n fakt, mund t deprtojn dhe t prhapen brenda nj kolektiviteti t prcaktuar, nse potencialet e tyre prfituese arrijn nj prag minimal t njohurive dhe t burimeve financiare: sht e dukshme q, n prani t pabarazive t forta mes Vendeve pr mundsin q kan n prdorimin e njohurive tekniko-shkencore dhe t prodhimeve m t fundit teknologjike, procesi i globalizimit zmadhon, n vend q t zvogloj, pabarazit mes Vendeve, n terma zhvillimi ekonomik dhe shoqror. Pr shkak t natyrs s dinamikave q po zhvillohen, qarkullimi i lir i kapitaleve nuk sht n vetvete i mjaftueshm pr t favorizuar afrimin e Vendeve n rrugn e zhvillimit me Vendet m t prparuara.

    364 Tregtia paraqet nj prbrs themelor n marrdhniet ekonomike ndrkombtare, duke ndihmuar n mnyr prcaktuese n specializimin prodhues dhe n rritjen ekonomike t Vendeve t ndryshme. Sot m shum se kurr tregtia ndrkombtare, nse orientohet si duhet, nxit zhvillimin dhe sht e aft t krijoj vende t reja pune dhe t pajis me burime t nevojshme. Doktrina shoqrore m shum se nj her ka vn n dukje shtrembrimet e sistemit tregtar ndrkombtar752 q shpesh, pr shkak t politikave q mbrojn prodhimet vendase, diskriminon prodhimet q vijn nga Vendet e varfra dhe pengon rritjen e veprimtaris industriale e transferimin e teknologjive drejt ktyre Vendeve.753 Prkeqsimi i vazhdueshm n terma shkmbimi t lnds s par dhe rndimi i hendekut mes Vendeve t pasura dhe t varfra e ka shtyr Magjisterin q ta trheq vmendjen mbi rndsin e kritereve etike q do t duhej t orientonin marrdhniet ekonomike ndrkombtare: arritjen e t mirs s prbashkt dhe adresimin universal t t mirave; barazin n marrdhniet tregtare; vmendjen ndaj t drejtave dhe nevojave t m t varfrve n politikat tregtare dhe t bashkpunimit ndrkombtar. Prndryshe, “t varfrit mbesin gjithmon t varfr, ndrsa t pasurit bhen gjithnj e m t pasur”.754

    365 Nj solidaritet i prshtatshm pr ern e globalizimit krkon mbrojtjen e t drejtave njerzore. N lidhje me kt Magjisteri sinjalizon q jo vetm “perspektiva… e nj autoriteti publik ndrkombtar n shrbim t t drejtave njerzore, t liris dhe t paqes, nuk sht realizuar krejtsisht, por duhet t regjistrohet, pr fat t keq, hezitimi jo i rrall i bashksis ndrkombtare n detyrn pr t respektuar dhe pr t vn n jet t drejtat njerzore. Kjo detyr prek t gjitha t drejtat themelore dhe nuk mundson zgjedhje arbitrare, q do t onin n krijimin e formave diskriminuese dhe t padrejta. N t njjtn koh, jemi dshmitar t prhapjes dhe t rrnjosjes s nj grshre shqetsuese mes nj serie “t drejtash” t reja t nxitura n shoqrit teknologjikisht t prparuara dhe t drejtave elementare (baz) njerzore, q edhe sot nuk plotsohen sidomos n situata nnzhvillimi: mendoj, pr shembull, pr t drejtn pr buk, pr uj t pijshm, pr vet-vendosje dhe pavarsi”.755

    366 Shtrirja e globalizimit duhet t shoqrohet me nj vetdijsim m t pjekur, nga ana e organizatave t shoqris civile, pr detyrat e reja pr t cilat ato jan t thirrura n nivel botror. Edhe fal nj veprimi t mpreht nga ana e ktyre organizatave, do t jet e mundur q, procesi i sotm i rritjes ekonomike dhe i financs t vihet, n shkall planetare, n nj horizont q garanton nj respektim real t t drejtave t njeriut dhe t popujve, si edhe nj shprndarje t drejt t burimeve, brenda do Vendi dhe mes Vendeve t ndryshme: “Liria e shkmbimeve nuk sht e drejt nse nuk varet prej krkesave t drejtsis shoqrore”.756

    Nj vmendje e veant i drejtohet specifiks lokale dhe ndryshimit kulturor, q rrezikojn t humbin vlern e tyre prej proceseve ekonomiko--financiare q po zhvillohen: “Globalizimi nuk duhet t jet nj lloj i ri kolonializmi. Ai duhet t respektoj ndryshimet kulturore q, n rrethin e harmonis universale t popujve, jan elsi interpretues i jets. N veanti, nuk duhet t’i privoj t varfrit prej asaj q kan m t muar, prfshir besimet dhe praktikat fetare, pasi bindjet autentike fetare jan shfaqja m e qart e liris njerzore”.757

    367 N epokn e globalizimit duhet t theksohet me forc solidariteti mes breznive: “N t kaluarn solidariteti mes breznive n shum Vende ishte nj qndrim natyror i familjes; sot sht br edhe nj detyr e bashksis”.758 sht mir q ky solidaritet t vazhdohet t ndiqet nga bashksit politike kombtare, por sot problemi shtrohet edhe pr bashksin globale politike, me qllim q prbotzimi t mos realizohet n dm t m nevojtarve dhe t m t dobtve. Solidariteti mes breznive krkon q n planifikimin global t veprohet sipas parimit t adresimit universal t t mirave, q e bn moralisht t paligjshm dhe ekonomikisht kundrprodhues shkarkimin e kostove aktuale mbi brezat e ardhshm: moralisht t paligjshm, sepse do t thot q t mos marr prsipr prgjegjsit e duhura, ekonomikisht kundrprodhues, sepse korrigjimi i dmeve sht m i madh se parandalimi i tyre. Ky parim duhet t zbatohet sidomos edhe pse jo vetm n fushn e burimeve t toks dhe t mbrojtjes s krijimit, i br veanrisht delikat nga globalizimi, i cili ka t bj me krejt planetin, t kuptuar si nj ekosistem t vetm.759

    b) Sistemi financiar ndrkombtar

    368 Tregjet financiare nuk jan sigurisht nj risi e epoks son: qysh prej shum kohsh, n forma t ndryshme, ata kan marr prsipr q t’u prgjigjen krkesave t veprimtarive financiare prodhuese. Prvoja historike vrteton se, n munges t sistemeve financiare t prshtatshme, nuk do t kishte ndodhur nj rritje ekonomike. Investimet n shkall t gjer, tipike pr ekonomit moderne t tregut, nuk do t kishin qen t mundura pa rolin themelor t ndrmjetsimit t br nga tregjet financiare, q kan mundsuar, mes t tjerave, vlersimin e funksioneve pozitive t kursimit pr zhvillimin e prgjithshm t sistemit ekonomik dhe shoqror. Nse krijimi i asaj q sht prcaktuar si “tregu global i kapitalit” ka prodhuar efekte prfituese, fal faktit se lvizshmria m e madhe e kapitaleve u ka mundsuar veprimtarive prodhuese t ken nj mundsi m t madhe dhe m t leht pr t’i prdorur burimet, lvizshmria n rritje, nga ana tjetr, ka shtuar edhe rrezikun e krizave financiare. Zhvillimi i financs, marrveshjet e s cils na kan kaluar tepr, n vllim, atyre realeve, rrezikon t ndjek nj logjik gjithnj e m vetreferuese, pa pasur lidhje me bazn reale t ekonomis.

    369 Nj ekonomi q ka pr qllim vetveten sht e caktuar t kundrshtoj qllimet e veta, pasi privohet nga rrnjt e veta dhe nga arsyeja pr t ciln ajo ekziston, domethn nga roli i saj zanafillor dhe thelbsor n shrbim t ekonomis reale dhe, si prfundim, n zhvillimin e personave dhe t bashksive njerzore. Kuadri i prgjithshm rezulton ende shum shqetsues n dritn e prvijimit tepr asimetrik q shnon sistemin financiar ndrkombtar: proceset e risive dhe t rregullimit t tregjeve financiare priren n fakt, t konsolidohen vetm n disa pjes t globit. Kjo sht burim shqetsimesh t rnda me natyr etike, pasi Vendet e prjashtuara nga procesi i msiprm, edhe pse nuk gzojn t mira nga kto prodhime, nuk jan megjithat t mbrojtura nga rrjedhojat e mundshme negative t paqndrueshmris financiare mbi sistemet e tyre ekonomike reale, sidomos nse jan t dobta dhe t zhvilluara me vones.760

    Prshpejtimi i papritur i proceseve si p.sh. shtimi i strmadh n vlern e portofoleve t administruara nga institucionet financiare dhe shtimi i shpejt i mjeteve t reja e t sofistikuara financiare e bn m shum se kurr t ngutshme gjetjen e zgjidhjeve institucionale t afta pr t favorizuar me efektshmri qndrueshmrin e sistemit, pa ulur potencialet dhe efektivitetin. sht e domosdoshme t fusim nj kuadr normativ q mundson mbrojtjen e ksaj qndrueshmrie n t gjitha nyjet e saj komplekse, q nxit konkurrencn mes ndrmjetsuesve dhe q siguron transparencn maksimale n dobi t investuesve.

    c) Roli i bashksis ndrkombtare n epokn e ekonomis globale

    370 Humbja e qendrsis nga ana e aktorve shtetror duhet t prkoj me nj angazhim m t madh t bashksis ndrkombtare n ushtrimin e nj roli t qart me drejtim ekonomik dhe financiar. Nj rrjedhim i rndsishm i procesit t globalizimit, n fakt, ka t bj me humbjen graduale t efektshmris s Shtetit kombtar n drejtimin e dinamikave ekonomiko-financiare kombtare. Qeverit e do Vendi e shohin veprimin e tyre n fushn ekonomike dhe shoqrore gjithmon e m shum t kushtzuar nga pritjet e tregut ndrkombtar t kapitalit dhe nga krkesat gjithnj e m t forta t besueshmris q vijn nga bota financiare. Pr shkak t lidhjeve t reja mes operatorve global, masat tradicionale mbrojtse t Shtetit duket se jan t dnuara t dshtojn dhe, prball zonave t reja t konkurrencs, kalon n plan t dyt vet nocioni i tregut kombtar.

    371 Sa m shum q sistemi ekonomiko-financiar botror arrin nivele t larta kompleksiteti organizativ dhe funksional, aq m shum shihet si parsore detyra pr t’i rregulluar kto procese, duke i caktuar pr arritjen e t mirs s prbashkt t familjes njerzore. Del konkretisht krkesa q, prve Shteteve kombtare, t jet vet bashksia ndrkombtare q merr prsipr kt funksion delikat, me mjete politike dhe juridike t prshtatshme dhe t efektshme.

    Pra, sht e domosdoshme q institucionet ekonomike dhe financiare ndrkombtare t din t gjejn zgjidhjet institucionale m t prshtatshme dhe t prpunojn strategjit m t duhura t veprimit, me qllim q t orientojn nj ndryshim q, po t psohej pasivisht dhe nse askush t mos interesohej pr t, do t shkaktonte rezultate dramatike sidomos n dm t shtresave m t dobta dhe t pambrojtura t popullats botrore.

    N Organizmat ndrkombtar duhet t paraqiten n mnyr t barabart interesat e familjes s madhe njerzore; sht e nevojshme q kto institucione, “n vlersimin e rrjedhojave t vendimeve t tyre, duhet t’i mbajn gjithmon parasysh si duhet ata popuj dhe Vende q kan nj pesh t vogl n tregun ndrkombtar, por q kan nevoja m t ngutshme dhe m t dhimbshme, si dhe q kan nevoj pr nj mbshtetje m t madhe pr zhvillimin e tyre”.761

    372 Edhe politika, njlloj si ekonomia, duhet t dij ta shtrij rrezen e vet t veprimit prtej kufijve kombtar, duke arritur me t shpejt at prmas vepruese botrore q mund t mundsoj drejtimin e proceseve n veprim kah drita e parametrave jo vetm ekonomik, por edhe moral. Objektivi baz do t jet ai i drejtimit t ktyre proceseve duke siguruar respektimin e dinjitetit t njeriut dhe zhvillimin e krejt personalitetit t tij, n horizontin e t mirs s prbashkt.762 Marrja prsipr e ksaj detyre bashkmbart prgjegjsin e prshpejtimit t konsolidimit t institucioneve ekzistuese dhe krijimin e organeve t reja, t cilave duhet t’u besohen kto prgjegjsi.763 Zhvillimi ekonomik, n fakt, mund t jet i qndrueshm nse shtrihet brenda nj kuadri t qart dhe t prcaktuar normash dhe n nj projekt t gjer t rritjes morale, civile dhe kulturore, brenda familjes njerzore.

    d) Nj zhvillim i trsishm dhe solidar

    373 Njra prej detyrave themelore e aktorve t ekonomis ndrkombtare sht arritja e nj zhvillimi trsor dhe solidar pr njerzimin, me nj fjal, “nxitja e do njeriu dhe e t gjith njerzve”.764 Kjo detyr krkon nj konceptim t ekonomis q garanton, n nivel ndrkombtar, shprndarjen e barabart t burimeve dhe i prgjigjet vetdijes s ndrvarsis ekonomike, politike dhe kulturore q bashkon tashm prfundimisht popujt mes tyre dhe i bn t ndihen t lidhur rreth nj fati t vetm.765 Problemet shoqrore marrin gjithnj e m shum nj prmas planetare. Asnj Shtet nuk mund t’i bj ball dhe t’i zgjidh m i vetm ato. Brezat e sotm prekin me dor nevojn pr solidaritet dhe vn re konkretisht nevojn pr t kaprcyer kulturn individualiste.766 Regjistrohet gjithnj e m shpesh krkesa e modeleve t zhvillimit q nuk parashikon vetm “t’i ngrej t gjith popujt n nivelin q sot gzojn Popujt m t pasur, por t ndrtoj me punn solidare nj jet m t denj, t bj q t rritet efektivisht dinjiteti dhe krijimtaria e do personi t veant, aftsia e tij pr t’iu prgjigjur thirrjes s vet dhe, pra, thirrjes s Hyjit, q prmbahet n t”.767

    374 Nj zhvillim m njerzor dhe solidar do t’i ndihmoj edhe vet Vendet e pasura. Ato “vn re nj lloj prhumbjeje ekzistenciale, nj paaftsi pr ta jetuar dhe pr ta shijuar si duhet domethnien e jets, edhe n mes t bollkut t t mirave materiale, nj tjetrsim dhe nj humbje t njerzis n shum persona, q ndihen t vn n nj nivel me rolin e ingranazheve t mekanizmit t prodhimit e t konsumit dhe nuk gjejn mnyrn pr ta pohuar dinjitetin e tyre si njerz, t br n shmblltyr dhe n prngjasim t Hyjit”.768 Vendet e pasura kan treguar se kan aftsin pr t krijuar mirqenie materiale, por shpesh n dm t njeriut dhe t shtresave shoqrore m t dobta: “Nuk mund t shprfillet q kufijt e pasuris dhe t varfris prshkojn nga brenda, si shoqrit e zhvilluara, ashtu edhe shoqrit jo t zhvilluara. N fakt, ashtu si ekzistojn pabarazi shoqrore deri n nivelin e mjerimit n Vendet e pasura, po ashtu, n mnyr paralele, n Vendet m pak t zhvilluara shihen jo rrall shprehje t egoizmit dhe t mburrjes pr pasurin e zotruar, sa tronditse aq edhe shkandulluese”.769

    e) Nevoja e nj vepre t madhe edukative dhe kulturore

    375 Pr doktrinn shoqrore, ekonomia “sht vetm nj aspekt dhe nj prmas e veprimtaris s shumllojshme njerzore. Nse ajo absolutizohet, nse prodhimi dhe konsumi i mallrave z qendrn e jets shoqrore dhe bhet vlera e vetme e shoqris, q nuk varet nga asgj tjetr, shkaku duhet t krkohet jo vetm dhe jo aq n vet sistemin ekonomik, por n faktin se krejt sistemi socio- ekono-mik, duke shprfillur prmasn etike dhe fetare, sht dobsuar dhe tashm kufizohet vetm n prodhimin e t mirave dhe t shrbimeve”.770 Jeta e njeriut, njlloj me jetn shoqrore t kolektivitetit, nuk mund t ulet n nivelin e nj prmase materialistike, edhe nse t mirat materiale jan tejet t nevojshme si pr qllimin thjesht t mbijetess, ashtu edhe pr prmirsimin e nivelit t jetess: “n baz t do zhvillimi t plot t shoqris njerzore qndron rritja e ndjenjs s Hyjit dhe e njohjes s vetvetes”.771

    376 Prball ecjes hijernd e t shpejt t prparimit tekniko-ekonomik dhe t ndryshueshmris, po aq t shpejt t procesit t prodhimit dhe t konsumit, Magjisteri ndien nevojn q t propozoj nj vepr t madhe edukative dhe kulturore: “krkesa pr nj ekzistenc cilsisht m knaqse dhe m t pasur sht n vetvete nj gj e ligjshme; por nuk mund t mos theksohen prgjegjsit e reja dhe rreziqet q lidhen me kt faz historike… Duke dalluar nevojat dhe mnyrat e reja t plotsimit t tyre, sht e nevojshme ta lm veten q t drejtohemi prej nj imazhi trsor t njeriut, i cili respekton t gjitha prmasat e qenies s tij dhe krkesat materiale e instinktive t’i vr n varsi t krkesave t brendshme e shpirtrore… Pr kt, sht e nevojshme dhe e ngutshme nj vepr e madhe edukative dhe kulturore, e cila t prfshij edukimin e konsumatorve pr nj prdorim t prgjegjshm t fuqis s tyre t zgjedhjes, formimin e nj ndjenje t lart prgjegjsie tek prodhuesit dhe, sidomos, tek profesionistt e komun
    i[/COLOR]kimit n mas, prve ndrhyrjes s nevojshme t Autoriteteve publike”.772
    Ndryshuar pr her t fundit nga ribaldi : 06-02-2016 m 04:08

  6. #46
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I TET

    BASHKSIA POLITIKE



    I. ASPEKTE BIBLIKE


    a) Zotrimi i Hyjit

    377 Populli i Izraelit, n fazn fillestare t historis s vet, nuk ka mbret, si popujt e tjer, pasi njeh vetm zotrimin e Jahves. sht Hyji q ndrhyn n histori nprmjet njerzve karizmatik, si dshmon Libri i Gjyqtarve. T fundit, Samuelit, profet dhe gjyqtar, populli do t’i krkoj nj mbret (krh. 1 Sam 8, 5; 10, 18-19). Samueli paralajmron izraelitasit pr rrjedhojat e nj ushtrimi despotik t mbretrimit (krh. 1 Sam 8, 11-18); pushteti mbretror, megjithat, mund t jetohet edhe si nj dhurat e Jahves, q i vjen n ndihm popullit t Vet (krh. 1 Sam 9, 16). N fund, Sauli do t marr lyerjen mbretrore (krh. 1 Sam 10, 1-2). Ndodhia v n dukje tensionet q e uan Izraelin n nj konceptim t mbretrimit t ndryshm nga ai i popujve prreth: mbreti, i zgjedhur nga Jahve (krh. Lp 17, 15; 1 Sam 9, 16) dhe prej Tij i shuguruar (krh. 1 Sam 16, 12-13), do t shihet si biri i Tij (krh. Ps 2, 7) dhe ktij t fundit do t’i duhet ta bj t dukshm zotrimin dhe planin e shptimit (krh. Ps 72). Pra, duhet t bhet mbrojtsi i t dobtve dhe t’i siguroj popullit drejtsin: denoncimet e profetve do t’i drejtohen pikrisht mosprmbushjes s detyrave nga ana e mbretrve (krh. 1 Mbr 21; Is 10, 1-4; Am 2, 6-8; 8, 4-8; Mik 3, 1-4).

    378 Prototipi i mbretit t zgjedhur nga Jahve sht Davidi, pr t cilin tregimi biblik thekson me knaqsi gjendjen e tij t prvuajt (krh. 1 Sam 16, 1-13). Davidi sht ruajtsi i premtimit (krh. 2 Sam 7, 13-16; Ps 89, 2-38; 132, 11-18), q e bn at nismtar t nj tradite t veant mbretrore, traditn “mesianike”. Ajo, me gjith mkatet dhe pabesnikrit e Davidit dhe t pasardhsve t tij, kulmon n Jezu Krishtin, “t lyerin e Jahves” (domethn “t shuguruarin e Zotit”: krh. 1 Sam 2, 35; 24, 7.11; 26, 9.16; krh. edhe Dal 30, 22-32) n shkalln m t lart, bir i Davidit (krh. dy gjenealogjit tek Mt 1, 1-17 dhe Lk 3, 23-38; krh. edhe Rom 1, 3).

    Dshtimi i mbretrimit n planin historik nuk do t oj n zhdukjen e idealit t nj mbreti q, duke i qndruar besnik Jahves, t qeveris me urtsi dhe t veproj me drejtsi. Kjo shpres shfaqet shum her n Psalme (krh. Ps 2; 20; 21; 72). N profecit mesianike sht pritur, pr kohn eskatologjike, figura e nj mbreti n t cilin banon Shpirti i Zotit, plot me urti e dituri dhe n gjendje q t’u jap t drejtn t varfrve (krh. Is 11, 2-5; Jer 23, 5-6). Bari i vrtet i popullit t Izraelit (krh. Ez 34, 23-24; 37, 24), ai do t’u sjell paqen njerzve (krh. Zak 9, 9-10). N letrsin e librave q n Bibl paraqesin urtin e popullit hebre, mbreti paraqitet si ai q jep gjykime t drejta dhe q e urren papastrtin (krh. Fu 16, 12), q i gjykon t varfrit me drejtsi (krh. Fu 29, 14) dhe q sht mik i njeriut me zemr t pastr (krh. Fu 22, 11). Bhet gjithnj e m eksplicite kumtimi i asaj q Ungjijt dhe tekstet e tjera t Beslidhjes s Re e shohin t realizuar n Jezu Krishtin, mishrimi prfundimtar i figurs s mbretit t prshkruar nga Beslidhja e Vjetr.

    b) Jezusi dhe autoriteti politik

    379 Jezusi nuk e pranon pushtetin shtyps dhe despotik t krerve t Kombeve (krh. Mk 10, 42) dhe pretendimin e tyre q t quhen bamirs (krh. Lk 22, 25), por nuk u kundrvihet kurr drejtprsdrejti autoriteteve t kohs s Vet. N diskutimin pr tatimin q duhet t’i jepet Cezarit (krh. Mk 12, 13-17; Mt 22, 15-22; Lk 20, 20-26), Ai pohon se duhet t’i japim Hyjit at q sht e Hyjit, duke dnuar n mnyr implicite do prpjekje pr t hyjnizuar dhe absolutizuar pushtetin toksor: vetm Hyji mund t krkoj gjithka nga njeriu. N t njjtn koh, pushteti toksor ka t drejt pr at q i takon: Jezusi nuk e quan t padrejt tatimin q duhet t’i jepet Cezarit.

    Jezusi, Mesia i premtuar, ka luftuar dhe ka ngadhnjyer mbi tundimin e nj mesianizmi politik, t karakterizuar nga zotrimi i Kombeve (krh. Mt 4, 8-11; Lk 4, 5-8). Ai sht Biri i njeriut q ka ardhur “t shrbej e t jap jetn e Vet” (Mk 10, 45; krh. Mt 20, 24-28; Lk 22, 24-27). Nxnsve t Vet q bisedojn se kush sht m i madhi, Zoti u mson t bhen t prvuajt dhe t’u shrbejn t gjithve (krh. Mk 9, 33-35), duke u treguar bijve t Zebedeut, Jakobit dhe Gjonit, q lakmojn t ulen n t djathtn e Tij, udhn e kryqit (krh. Mk 10, 35-40; Mt 20, 20-23).

    c) Bashksit e para t krishtera

    380 Nnshtrimi, jo pasiv, por pr arsye t ndrgjegjes (krh. Rom 13, 5), ndaj pushtetit n fuqi i prgjigjet rendit t caktuar prej Hyjit. Shn Pali flet dhe prcakton marrdhniet dhe detyrat e t krishterve ndaj autoriteteve (krh. Rom 13, 1-7). Ai ngul kmb pr detyrn civile t pagimit t tatimit: “Jepni gjithkujt ka i prket: tatimtarit tatimin, doganierit dogann, atij q sht pr t’u druajtur drojn, atij q sht pr nderim nderimin” (Rom 13, 7). Apostulli sigurisht nuk dshiron t prligj do pushtet, por t’i ndihmoj t krishtert pr t pasur kujdes q ta bjn t mirn para t gjith njerzve (krh. Rom 12, 17), edhe n lidhje me autoritetin, pasi ai sht n shrbim t Hyjit pr t mirn e personit (krh. Rom, 13, 4; 1 Tim 2, 1-2; Tit 3, 1) dhe “shfren hidhrimin e Hyjit n at q bn t keqen” (Rom 13, 4).

    Shn Pjetri kshtu i fton t krishtert: “nnshtrohuni do pushteti njerzor pr arsye t Zotit” (1 Pjt 2, 13). Mbreti dhe qeveritart kan detyrn “pr t ndshkuar bakqijt e pr t lavdruar ata q bjn mir” (1 Pjt 2, 14). Autoriteti i tyre duhet t “nderohet” (krh. 1 Pjt 2, 17), domethn t njihet, pasi Hyji krkon nj sjellje t drejt, q t’ia mbyll “gojn padijes s njerzve t pamend” (1 Pjt 2, 15). Liria nuk mund t prdoret pr t mbuluar dashakeqsin e tyre, por pr t’i shrbyer Hyjit (krh. po aty). Bhet fjal ather pr nj dgjes t lir dhe prgjegjse ndaj nj autoriteti q respekton drejtsin, duke siguruar t mirn e prbashkt.

    381 Lutja pr qeveritart, e porositur nga shn Pali gjat prndjekjeve, tregon n mnyr eksplicite at q autoriteti politik duhet t garantoj: nj jet t qet dhe t paqt, pr ta jetuar at me dhembshuri dhe dinjitet t plot (krh. 1 Tim 2, 1-2). T krishtert duhet “t jen t gatshm pr t kryer do vepr t mir” (Tit 3, 1), “duke treguar butsi t vazhdueshme kundrejt t gjith njerzve” (Tit 3, 2), t vetdijshm se jan shptuar jo prej veprave t tyre, por prej mshirs s Hyjit. Pa “nj larje t rilindjes dhe t riprtritjes q jep Shpirti Shenjt, t cilin me begati e ndikoi n ne npr Jezu Krishtin, Shlbuesin ton” (Tit 3, 5-6), t gjith njerzit jan “t pamend, t padgjueshm; (endeshim) larg s vrtets, robr t dshirave dhe t prirjeve t ndryshme; (kemi jetuar), n t kqija dhe n smir, t denj pr t qen t prbuzur, (kemi) urryer njri-tjetrin” (Tit 3, 3). Nuk duhet t harrohet mjerimi i gjendjes njerzore, t shnuar nga mkati dhe t shprblyer nga dashuria e Hyjit.

    382 Kur pushteti njerzor del prej kufijve t rendit t dashur prej Hyjit, vethyjnizohet dhe krkon nnshtrimin absolut; bhet ather Bisha e Zbuless, imazhi i pushtetit sundues prndjeks, e dehur “me gjak t shenjtrve dhe me gjak t dshmitarve t Jezusit” (Zb 17, 6). Bisha ka n shrbim t vet “profetin e rrejshm” (Zb 19, 20), q i shtyn njerzit ta adhurojn me shenja t mrekullueshme, q joshin. Ky vegim tregon n mnyr profetike t gjitha kurthet e prdorura nga Djalli pr t qeverisur mbi njerzit, duke futur n shpirtin e tyre gnjeshtrn. Por Krishti sht Qengji Fitimtar i do pushteti q absolutizohet, gjat rrjedhs s historis njerzore. Prball ktij pushteti, shn Gjoni porosit rezistencn e martirve: n kt mnyr besimtart duhet t dshmojn se pushteti i korruptuar dhe djallzor sht mundur, pasi nuk ka m asnj ndikim mbi ta.

    383 Kisha kumton se Krishti, ngadhnjyes mbi vdekjen, mbretron mbi gjithsin q Ai vet ka shprblyer. Mbretria e Tij shtrihet edhe n kohn e tashme dhe do t mbaroj vetm kur gjithka do t’i dorzohet Atit dhe historia njerzore do t arrij n plotsi me gjykimin prfundimtar (krh. 1 Kor 15, 20-28). Krishti i zbulon autoritetit njerzor, gjithnj t tunduar nga zotrimi, domethnien e tij autentike dhe t plotsuar nga shrbimi. Hyji sht Ati i vetm dhe Krishti i vetmi msues pr t gjith njerzit, q jan vllezr. Sovraniteti i prket Hyjit. Zoti, megjithat, “nuk ka dashur ta ruaj vetm pr vete ushtrimin e t gjitha pushteteve. Ai i jep do krijese funksionet q ajo sht n gjendje t ushtroj, sipas aftsive vetjake t natyrs s vet. Kjo mnyr t qeverisuri duhet t imitohet n jetn shoqrore. Sjellja e Hyjit n qeverisjen e bots, q dshmon nj respektim shum t thell t liris njerzore, duhet t frymzoj urtin e atyre q qeverisin bashksit njerzore. Ata duhet t sillen si mbarshtues t provanis hyjnore”.773

    Mesazhi biblik frymzon pareshtur mendimin e krishter mbi pushtetin politik, duke kujtuar se ai buron nga Hyji dhe sht pjes prbrse e rendit t krijuar prej Tij. Ky rend perceptohet nga ndrgjegjet dhe realizohet, n jetn shoqrore, prmes t vrtets, drejtsis, liris dhe solidaritetit q sjellin paqen.774

  7. #47
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I TET

    BASHKSIA POLITIKE



    II. THEMELI

    DHE QLLIMI I BASHKSIS POLITIKE



    a) Bashksia politike, personi njerzor dhe populli

    384 Personi njerzor sht themeli dhe qllimi i bashkjetess politike.775 I pajisur me racionalitet, ai sht prgjegjs pr zgjedhjet e veta dhe sht i aft t ndjek ato projekte q i japin domethnie jets s tij, n nivel individual dhe shoqror. Hapja ndaj Transhendentes dhe ndaj t tjerve sht veoria q e karakterizon dhe e dallon at: vetm n lidhje me Transhendenten dhe me t tjert, personi njerzor arrin realizimin e plot t vetvetes. Kjo do t thot se, pr njeriun, krijes shoqrore dhe politike nga ana natyrore, “jeta shoqrore nuk sht dika dytsore”,776 por nj prmas thelbsore dhe e paeliminueshme.

    Bashksia politike buron nga natyra e personave, ndrgjegjja e t cilve “zbulon dhe urdhron prerazi pr t ndjekur”777 urdhrin e gdhendur nga Hyji n t gjitha krijesat e Veta: “nj rend etiko-fetar, i cili ndikon m shum se do vler tjetr materiale mbi drejtimet dhe zgjidhjet q duhet t’u jepen problemeve t jets individuale dhe t shoqris brenda bashksive kombtare dhe n marrdhniet mes tyre”.778 Ky rend duhet t zbulohet dhe t zhvillohet gradualisht nga njerzimi. Bashksia politike, realitet bashknatyror i njerzve, ekziston pr t arritur nj qllim prndryshe t paarritshm: rritjen m t plot t secils prej gjymtyrve t saja, t thirrura pr t bashkpunuar n mnyr t qndrueshme q t realizojn t mirn e prbashkt,779nn shtytjen e tensionit t tyre ndaj t vrtets dhe t mirs.

    385 Bashksia politike gjen n referimin ndaj popullit prmasn e vet autentike: ajo “sht, dhe duhet t jet n realitet, njsia organike dhe organizuese e nj populli t vrtet”.780 Populli nuk sht nj turm e patrajt, nj mas e palvizshme q manipulohet dhe instrumentalizohet, por nj trsi personash, secili prej t cilve “n vendin e vet dhe sipas mnyrs s vet”781 ka mundsin q t formoj nj opinion t vetin mbi gjrat publike dhe lirin pr ta shprehur ndjeshmrin e vet politike dhe ta bj t vlej n mnyr t prshtatshme pr t mirn e prbashkt. Populli “jeton nga plotsia e jets s njerzve q e prbjn, secili prej t cilve… sht nj person i vetdijshm pr prgjegjsit dhe bindjet e veta”.782 Antart e nj bashksie politike, edhe pse t bashkuar n mnyr organike mes tyre si nj popull, ruajn, megjithat, nj autonomi t domosdoshme n nivel ekzistence personale dhe t qllimeve q duhen ndjekur.

    386 Ajo q karakterizon s pari nj popull sht bashkndarja e jets dhe e vlerave, q sht burim bashksie n nivel shpirtror dhe moral: “Bashkjetesa njerzore… duhet t konsiderohet para s gjithash si nj fakt shpirtror: si komunikim njohjesh n dritn e t vrtets; ushtrim i t drejtave dhe prmbushje e detyrave; impuls dhe thirrje pr t mirn morale; shijim i fisshm dhe i prbashkt i t bukurs n t gjitha shprehjet e saja t ligjshme; gatishmri e prhershme pr t pruar tek njri-tjetri m t mirn e vetvetes; dshir e zjarrt pr nj prvetsim t ndrsjell dhe gjithnj e m t pasur t vlerave shpirtrore: vlera n t cilat gjejn gjallrimin e prhershm dhe orientimin e tyre shoqror, lvizjet dhe regjimet politike, sistemet juridike dhe t gjitha elementet e tjer t jashtm, n t cilt nyjzohet dhe shprehet bashkjetesa n zhvillimin e saj t pareshtur”.783

    387 do populli i prgjigjet n prgjithsi nj Komb, por pr arsye t ndryshme jo gjithmon kufijt kombtar prkojn me ata etnik.784 Lind kshtu shtja e pakicave, q historikisht ka krijuar jo pak konflikte. Magjisteri pohon se pakicat prbjn grupe me t drejta dhe detyra specifike. N vend t par, nj pakic gzon t drejtn pr t ekzistuar: “Kjo e drejt mund t mos plotsohet n mnyra t ndryshme, deri n rastet e skajshme ku ajo mohohet nprmjet formave t shfaqura apo jo t drejtprdrejta t genocidit”.785 Prve ksaj, pakicat kan t drejt ta ruajn kulturn e tyre, prfshir edhe gjuhn, si edhe bindjet e tyre fetare, prfshir kremtimin e kultit. N krkimin e ligjshm t t drejtave, pakicat mund t shtyhen q t krkojn nj autonomi m t madhe apo madje edhe pavarsin: n kto rrethana delikate, dialogu dhe marrveshjet jan udha pr t arritur paqen. N do rast prdorimi i terrorizmit sht i pajustifikueshm dhe do t dmtonte shtjen q dshirohet t mbrohet. Pakicat kan edhe detyra pr t prmbushur, mes t cilave, para s gjithash, bashkveprimin pr t mirn e prbashkt t Shtetit ku ndodhen. N veanti, “nj pakic ka pr detyr t nxis lirin dhe dinjitetin e secilit prej antarve t vet dhe t respektoj zgjedhjet e do individi t saj, edhe kur njri prej tyre ka vendosur t kaloj n kulturn e shumics”.786

    b) Mbrojtja dhe nxitja e t drejtave njerzore

    388 Ta konsiderosh personin njerzor si themel dhe qllim t bashksis politike do t thot t punosh, para s gjithash, pr njohjen dhe respektimin e dinjitetit t tij nprmjet mbrojtjes dhe nxitjes s t drejtave themelore e t pamohueshme t njeriut: “N epokn moderne, vnia n jet e t mirs s prbashkt gjen specifikimin e vet baz n t drejtat dhe detyrat e personit”.787 N t drejtat njerzore jan prmbledhur krkesat kryesore morale dhe juridike q duhet t ojn n ndrtimin e bashksis politike. Ato prbjn nj norm objektive q sht n themel t s drejts pozitive dhe q nuk mund t shprfillet nga bashksia politike, pasi personi sht ontologjikisht dhe finalistikisht m prpara: e drejta pozitive duhet t garantoj plotsimin e nevojave themelore njerzore.

    389 Bashksia politike e ndjek t mirn kur vepron pr krijimin e nj mjedisi njerzor n t cilin shtetasve u jepet mundsia pr nj ushtrim real t t drejtave njerzore dhe pr nj prmbushje t plot t detyrave prkatse: “prvoja tregon se kur mungon nj veprim i prshtatshm i pushtetit publik, mosekuilibrat ekonomik, shoqror dhe kulturor mes qenieve njerzore priren, sidomos n epokn ton, t shtohen; si rrjedhim, t drejtat themelore t personit rrezikojn t mbeten pa prmbajtje e domethnie; dhe vihet n rrezik plotsimi i detyrave prkatse”.788

    Realizimi i plot i t mirs s prbashkt krkon q bashksia politike t zhvilloj, n rrethin e t drejtave njerzore, nj veprim t dyfisht dhe prplotsues, mbrojtjeje dhe nxitjeje: “Pra, duhet t shmanget q, nprmjet paraplqimit t mbrojtjes s t drejtave t disa individve apo grupeve shoqrore, t krijohen pozita privilegji; gjithashtu duhet t shmanget q, duke pasur si qllim nxitjen e t drejtave t lartprmendura, t arrihet n rezultatin absurd t uljes s teprt apo t brjes s pamundur t ushtrimit si duhet t tyre”.789

    c) Bashkjetesa e bazuar n miqsin civile

    390 Domethnia e thell e bashkjetess civile dhe politike nuk spikat menjher nga lista e t drejtave dhe e detyrave t personit. Kjo bashkjetes e fiton krejt domethnien e vet nse bazohet n miqsin civile dhe n vllazrin.790 Fusha e t drejts, n fakt, sht ajo e interesit t mbrojtur dhe e respektimit t jashtm, t mbrojtjes s t mirave materiale dhe t ndarjes s tyre sipas rregullave t caktuara; fusha e miqsis, n fakt, sht ajo e mosinteresit, e shkputjes ndaj t mirave materiale, e dhurimit t tyre, e gatishmris s brendshme ndaj krkesave t tjetrit.791 Miqsia civile,792 e kuptuar n kt mnyr, sht zbatimi m autentik i parimit t vllazris, q sht e pandashme nga ajo e liris dhe e barazis.793 Bhet fjal pr nj parim q n pjesn m t madhe t tij ka mbetur pa u vn n jet n shoqrit politike moderne dhe bashkkohore, sidomos pr shkak t ndikimit t ushtruar nga ideologjit individualistike dhe kolektivistike.

    391 Nj bashksi sht e themeluar n mnyr t qndrueshme kur priret ta nxis n mnyr trsore personin dhe t mirn e prbashkt; n kt rast, e drejta prcaktohet, respektohet dhe jetohet edhe sipas mnyrave t solidaritetit dhe t prkushtimit ndaj t afrmit. Drejtsia krkon q secili t mund t gzoj t mirat dhe t drejtat e veta dhe t mund t konsiderohet si masa minimale e dashuris.794 Bashkjetesa bhet m njerzore sa m shum q karakterizohet nga sforcimi pr nj vetdije m t pjekur t idealit ndaj s cils ajo priret, q sht “qytetrimi i Dashuris”.795

    Njeriu sht nj person, jo vetm nj individ.796 Me termin “person” tregohet “nj natyr e pajisur me inteligjenc dhe vullnet t lir”:797 sht pra, nj realitet shum m i lart se ai i nj subjekti q shprehet n nevojat e prodhuara thjesht nga prmasa materiale. Personi njerzor, n fakt, edhe pse duke marr pjes n mnyr vepruese n veprn e endur pr plotsimin e nevojave n gjirin e shoqris familjare, civile dhe politike, nuk gjen realizimin e plot t vetvetes derisa nuk kaprcen logjikn e nevojs pr t’u projektuar n at t t qent falas dhe t dhurimit, q n nj mnyr m t plot i prgjigjet thelbit dhe thirrjes s tij bashksiore.

    392 Kshilla ungjillore e dashuris i ndrion t krishtert pr domethnien m t thell t bashkjetess politike. Pr ta br me t vrtet njerzore, “nuk ka asgj m t mir se sa favorizimi i domethnies s brendshme t drejtsis, t mirsis dhe t shrbimit t s mirs s prbashkt, dhe forcimi i bindjeve themelore mbi natyrn e vrtet t bashksis politike dhe mbi qllimin, ushtrimin e ligjshm dhe kufijt e autoritetit publik”.798 Objektivi q besimtart duhet t caktojn sht realizimi i marrdhnieve bashksiore mes personave. Vizioni i krishter i shoqris politike i jep rndsin maksimale vlers s bashksis, si model organizativ i bashkjetess dhe si stil i jets s prditshme.

  8. #48
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I TET

    BASHKSIA POLITIKE


    III. AUTORITETI POLITIK




    a) Themeli i autoritetit politik

    393 Kisha sht ballafaquar me konceptime t ndryshme t autoritetit, duke pasur gjithmon kujdes q t mbroj dhe t propozoj nj model t themeluar n natyrn shoqrore t personave: Hyji, n fakt, qeniet njerzore i ka krijuar shoqrore prej natyre; dhe meq nuk mund t ket nj shoqri t qndrueshme, nse nuk sht dikush q sundon mbi t tjert, duke lvizur donjrin me efektshmri dhe me njsi mjetesh drejt nj qllimi t prbashkt, rrjedh q pr bashkjetesn civile sht i domosdoshm autoriteti q ta drejtoj at; i cili, ashtu si edhe shoqria, vjen prej natyrs, dhe pr kt ai vjen prej Hyjit.799 Autoriteti politik sht pra i nevojshm800 pr arsye t detyrave q i jan dhn dhe duhet t jet nj prbrs pozitiv dhe i pazvendsueshm i bashkjetess civile.801

    394 Autoriteti politik duhet t garantoj jetn e rregullt dhe t ndershme t bashksis, pa zvendsuar veprimtarin e lir t individve dhe t grupeve, por duke e disiplinuar dhe duke e orientuar at, n respektimin dhe mbrojtjen e pavarsis s subjekteve individuale e shoqrore, drejt realizimit t s mirs s prbashkt. Autoriteti politik sht mjeti i bashkrenditjes dhe i drejtimit nprmjet t cilit individt dhe trupat e ndrmjetm duhet t orientohen drejt nj rendi, marrdhniet, institucionet dhe procedurat e t cilit t jen n shrbim t rritjes trsore njerzore. Ushtrimi i autoritetit politik, n fakt, qoft n bashksi si t till, qoft n organizma q prfaqsojn shtetin, duhet t praktikohet gjithmon brenda kufijve t rendit moral, pr t arritur t mirn e prbashkt por t konceptuar n mnyr dinamike sipas nj rendi juridik ligjsisht t prcaktuar apo pr tu prcaktuar. Ather shtetasit jan t detyruar n ndrgjegje q t jen t dgjueshm.802

    395 Subjekti i autoritetit politik sht populli, i konsideruar n trsin e vet si mbajts i sovranitetit. Populli, n forma t ndryshme, ua transferon ushtrimin e sovranitetit t vet atyre q lirisht zgjedh si prfaqsues t vet, por ruan aftsin q ta bj t vlej n kontrollimin e t vepruarit t qeveritarve dhe n zvendsimin e tyre, kur ata nuk prmbushin n mnyr t knaqshme funksionet e veta. Edhe pse kjo sht nj e drejt e vlefshme n do Shtet dhe n do regjim politik, sistemi i demokracis, fal procedurave t veta t kontrollit, mundson dhe garanton vnien m t mir n zbatim.803 Megjithat vetm miratimi popullor nuk sht i mjaftueshm pr ti quajtur t drejta mnyrat e ushtrimit t autoritetit politik.

    b) Autoriteti si forc morale

    396 Autoriteti duhet ta lr veten q t drejtohet nga ligjet morale: krejt ky dinjitet rrjedh nga zhvillimi i tij n rrethin e rendit moral,804 i cili i ka themelet n Hyjin, q sht fillimi i par dhe qllimi i fundit.805 Pr shkak t referimit t nevojshm ndaj ktij urdhri, q e paraprin dhe e themelon at, t piksynimeve t tij dhe t marrsve, autoriteti nuk mund t kuptohet si nj forc e prcaktuar nga kritere q kan karakter vetm sociologjik dhe historik: N disa konceptime, pr fat t keq, nuk njihet ekzistenca e rendit moral: rend transhendent, universal, absolut, i barabart dhe i vlefshm pr t gjith. Kshtu nuk jepet mundsia pr tu takuar dhe pr tu kuptuar plotsisht dhe sigurisht n dritn e nj ligji drejtsie t njjt, t pranuar dhe t ndjekur nga t gjith.806 Ky rend nuk mbshtetet vese n Hyjin: i ndar nga Hyji ai shprbhet.807 Pikrisht prej ktij rendi autoriteti merr forcn pr t detyruar808 dhe ligjshmrin e vet morale;809 jo nga arbitrariteti apo nga vullneti i fuqis,810 dhe duhet ta kthej kt rend n veprime konkrete pr t arritur t mirn e prbashkt.811

    397 Autoriteti duhet ti njoh, ti respektoj dhe ti nxis vlerat thelbsore njerzore dhe morale. Ato jan t lindura, burojn nga vet e vrteta e qenies njerzore, shprehin dhe mbrojn dinjitetin e personit: vlera, pr kt, q asnj individ, asnj shumic dhe asnj Shtet nuk mund ti krijoj, ti modifikoj apo ti shkatrroj ndonjher.812 Ato nuk gjejn themel n shumica opinionesh t prkohshme dhe t ndryshueshme, por thjesht duhet t njihen, t respektohen dhe t nxiten si elemente t nj ligji moral objektiv, ligj moral q sht i shkruar thell n zemrn e njeriut (krh. Rom 2, 15), dhe pik referimi normativ pr vet ligjin civil.813 Kur, pr nj errsim tragjik t ndrgjegjes kolektive, skepticizmi t arrinte t vr n dyshim edhe parimet themelore t ligjit moral,814 vet rendi shtetror do t tronditej n themelet e veta, duke u kthyer thjesht n nj mekanizm rregullimi pragmatik t interesave t ndryshme dhe t kundrta.815

    398 Autoriteti duhet t shpall ligje t drejta, domethn n prputhje me dinjitetin e personit njerzor dhe t diktimeve t arsyes s drejt: Ligji njerzor sht i till meq sht sipas arsyes s drejt dhe pra, rrjedh nga ligji i prjetshm. Kur nj ligj sht n kontrast me arsyen, emrtohet si ligj i padrejt; n kt rast resht s ekzistuari si ligj dhe bhet nj akt dhune.816 Autoriteti q komandon sipas arsyes e v shtetasin n marrdhnie jo aq nnshtrimi ndaj nj njeriu tjetr, sa dgjese ndaj rendit moral, dhe, pra, ndaj vet Hyjit q sht burimi i fundit.817 Ai q nuk pranon t jet i dgjueshm ndaj autoritetit, i cili vepron sipas rendit moral, i kundrshton rendit t vendosur prej Hyjit (Rom 13, 2).818 N mnyr analoge autoriteti publik, q e ka themelin e vet n natyrn njerzore dhe i prket rendit t paravendosur prej Hyjit,819 n rast se nuk punon pr t realizuar t mirn e prbashkt, nuk ndjek qllimin e vet t mirfillt dhe pr kt arsye shligjsohet.

    c) E drejta e kundrshtimit pr arsye t ndrgjegjes

    399 Shtetasi nuk sht i detyruar n ndrgjegjen e vet q ti ndjek parashkrimet e autoriteteve civile nse ato jan kundr krkesave t rendit moral, t drejtave themelore t personave apo msimeve t Ungjillit.820 Ligjet e padrejta i vn njerzit moralisht t drejt prball problemeve dramatike t ndrgjegjes: kur ata jan t thirrur pr t bashkpunuar n veprime moralisht t kqija, kan detyrimin q t heqin dor prej tyre.821 Prve faktit se sht nj detyr morale, kjo heqje dor sht edhe nj e drejt njerzore baz q, pikrisht pse sht e till, vet ligji civil duhet ta njoh dhe ta mbroj at: Kush ushtron kundrshtimin pr arsye t ndrgjegjes duhet t mbrohet jo vetm nga sanksionet penale, por edhe nga fardo dmi n planin ligjor, disiplinor, ekonomik dhe profesional.822

    sht nj detyr e rndsishme e ndrgjegjes t mos bashkpunoj, as formalisht, me ato praktika q, edhe pse t pranuara nga ligji civil, shkojn kundr Ligjit t Hyjit. Ky bashkpunim, n fakt, nuk mund t justifikohet kurr, as duke krkuar respektimin e liris s t tjerve, as duke u mbshtetur n faktin se ligji civil e parashikon dhe e krkon nj gj t till. Askush smund tu ik prgjegjsis morale t akteve t bra dhe mbi kt prgjegjsi secili do t gjykohet nga vet Hyji (krh. Rom 2, 6; 14, 12).

    d) E drejta pr t rezistuar

    400 T pranosh se e drejta natyrore themelon dhe e kufizon t drejtn pozitive do t thot t pohosh se sht e ligjshme ti rezistosh autoritetit kur ai dhunon rnd dhe shpesh parimet e t drejts natyrore. Shn Tom Akuini shkruan: duhet q t jemi t dgjueshm pr sa e krkon rendi i drejtsis.823 Themeli i t drejts pr t rezistuar sht pra, nj e drejt natyrore.

    T ndryshme mund t jen shfaqjet konkrete q realizimi i ksaj t drejte mund t marr. T ndryshme mund t jen edhe qllimet e ndjekura. Rezistenca ndaj autoritetit ka pr qllim t ripohoj vlefshmrin e nj vizioni t ndryshm t gjrave, si kur krkohet t arrihet nj ndryshim i pjesshm, duke u br ndryshime pr shembull disa ligjeve, ashtu edhe kur luftohet pr nj ndryshim rrnjsor t situats.

    401 Doktrina shoqrore tregon kriteret pr ushtrimin e t drejts pr t rezistuar: Rezistenca ndaj shtypjes s pushtetit politik nuk do ti prdor ligjshmrisht armt, prjashto rastin kur ekzistojn t gjitha kushtet n vijim: 1. n rast dhunimesh t pamohueshme, t rnda dhe t zgjatura t t drejtave themelore; 2. pasi t jen provuar t gjitha rrugt e tjera; 3. pa shkaktuar rregullime m t kqija; 4. n rast se ka nj shpres t bazuar pr sukses; 5. nse sht e pamundur t mendohet se ka zgjidhje m t mira.824 Lufta e armatosur sht par si rrugzgjidhja e skajshme pr ti dhn fund nj tiranie t qart dhe t zgjatur q do t cenonte rnd t drejtat themelore t personit dhe do t dmtonte n mnyr t rrezikshme t mirn e prbashkt t nj vendi.825 Rreziku i rreziqeve q prdorimi i dhuns bashkmbart sot, bn q t paraplqehet rruga e rezistencs pasive, q m s shumti sht n prputhje me parimin moral dhe jo m pak shpresdhnse pr sukses.826

    e) Dhnia e dnimeve

    402 Pr t mbrojtur t mirn e prbashkt, autoriteti i ligjshm publik ka t drejtn dhe detyrn q t parashikoj dnime sipas rndsis s krimeve.827 Shteti ka detyrn e dyfisht t shtyp sjelljet cenuese t t drejtave t njeriut dhe t rregullave themelore t nj bashkjetese civile, si edhe t riparoj, nprmjet sistemit t dnimeve, rregullimet e shkaktuara nga veprat kriminale. N Shtetin e t drejts, pushteti pr t dhn dnime u sht besuar drejtsisht institucioneve t drejtsis: Kushtetutat e Shteteve moderne, duke prcaktuar marrdhniet q duhet t ekzistojn mes pushtetit legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqsor, i garantojn ktij t fundit pavarsin e nevojshme n rrethin e ligjit.828

    403 Dnimi nuk shrben vetm pr t mbrojtur rendin publik dhe pr t garantuar sigurin e personave: ai bhet, po ashtu, nj mjet pr korrigjimin e fajtorit, nj korrigjim q merr edhe vlern morale t shlyerjes kur fajtori pranon vullnetarisht dnimin e vet.829 Qllimi prej s cils priret sht i dyfisht: nga njra an favorizon rifutjen e personave t dnuar n shoqri; nga ana tjetr nxit nj drejtsi pajtuese, t aft pr t rivendosur marrdhniet e bashkjetess s harmonishme t thyera nga akti kriminal.

    Pr sa i prket ksaj gjje, sht e rndsishme veprimtaria q kapelant e burgjeve jan t thirrur t zhvillojn, jo vetm n profilin fetar, por edhe n mbrojtje t dinjitetit t personave t dnuar. Pr fat t keq, kushtet n t cilat vuajn dnimin nuk favorizojn gjithmon respektimin e dinjitetit t tyre; shpesh burgjet bhen madje teatr krimesh t reja. Mjedisi i instituteve t dnimit ofron, megjithat, nj terren t privilegjuar n t cilin t dshmohet, edhe nj her, prkujdesi i krishter n fushn shoqrore: isha n burg e erdht tek un (Mt 25, 35-36).

    404 Veprimtaria e zyrave q merren me vrtetimin e prgjegjsis penale, q ka gjithmon karakter personal, duhet t priret drejt krkimit t sakt t s vrtets dhe duhet t drejtohet kah respektimi i plot i dinjitetit dhe i t drejtave t personit njerzor: bhet fjal pr sigurimin e t drejtave t fajtorit, si edhe t t pafajshmit. Gjithmon duhet t mbahet parasysh parimi juridik i prgjithshm, i cili thot se nuk mund t parashikohet nj dnim nse m par nuk sht provuar krimi.

    N kryerjen e hetimeve zbatohet me shum kujdes rregulli q ndalon praktikn e torturs, edhe n rastet e krimeve m t rnda: Nxnsi i Jezusit hedh tej do prdorim t ktyre mjeteve, q asgj smund ti justifikoj dhe ku dinjiteti i njeriut poshtrohet shum si n at q goditet ashtu edhe n xhelatin e tij.830

    Mjetet juridike ndrkombtare q kan t bjn me t drejtat e njeriut tregojn me t drejt ndalimin e torturs si nj parim t cilin smund ta prdorim n asnj rrethan.

    Po ashtu prjashtohet prdorimi i nj burgimi t motivuar vetm nga tentativa pr t marr t dhna domethnse pr procesin.831 Po ashtu, duhet t sigurohet prshpejtimi i plot i proceseve: nj zgjatje e teprt e tyre bhet e patolerueshme pr shtetasit dhe kthehet n nj padrejtsi t mirfillt.832

    Gjykatsit jan t detyruar q t tregojn nj vetprmbajtje t detyrueshme gjat zhvillimit t hetimeve t tyre pr t mos cenuar t drejtn e t pandehurve, q t mos u prhapen t dhnat mbi ta, dhe pr t mos dobsuar parimin e pafajsis s hamendsuar. Meq edhe nj gjykats mund t gaboj, sht e rastit q legjislacioni t ket nj zhdmtim t drejt pr at q bie viktim e nj gabimi gjyqsor.

    405 Kisha e sheh si nj shenj shprese kundrshtimin gjithnj e m t prhapur t opinionit publik pr dnimin me vdekje edhe vetm si mjet pr mbrojtjen e ligjshme shoqrore, duke marr parasysh mundsit q ka nj shoqri moderne pr ta shtypur efektshmrisht krimin n mnyr q, ndrsa e bjn t parrezikshm at q e ka br, nuk i heqin prfundimisht mundsin pr tu shlbuar.833 Megjithse msimi tradicional i Kishs nuk e prjashton pasi sht br vrtetimi i plot i identitetit dhe i prgjegjsis s fajtorit dnimin me vdekje kur ai sht e vetmja rrug e praktikueshme pr ta mbrojtur me efektshmri jetn e qenieve njerzore nga agresori i padrejt,834 metodat jo t prgjakshme t shtypjes dhe t ndshkimit paraplqehen pasi u prgjigjen m s miri kushteve konkrete t s mirs s prbashkt dhe dinjitetit t personit njerzor.835 Numri n rritje i Vendeve q marrin masa paraprake pr t shfuqizuar dnimin me vdekje apo pr t pezulluar zbatimin e tij sht edhe nj prov konkrete se rastet kur sht absolutisht e nevojshme t shtypet fajtori jan tashm shum t rralla, madje edhe praktikisht t paekzistueshme.836 Kundrshtimi n rritje i opinionit publik pr dnimin me vdekje dhe masat e ndryshme pr shfuqizimin e tij, apo m mir pr pezullimin e zbatimit t tij, prbjn shfaqje t dukshme t nj ndjeshmrie m t madhe morale.

  9. #49
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.




    KAPITULLI I TET

    BASHKSIA POLITIKE







    IV. SISTEMI I DEMOKRACIS

    406 Nj gjykim eksplicit dhe i nyjzuar mbi demokracin gjendet n enciklikn “Centesimus annus”: “Kisha vlerson sistemin e demokracis, meq ai siguron pjesmarrjen e shtetasve n zgjedhjet politike dhe u garanton t qeverisurve mundsin si pr t zgjedhur dhe pr t kontrolluar qeveritart e vet, ashtu edhe pr t’i ndrruar n mnyr paqsore, aty ku sht e mundur. Ajo, pr kt, nuk mund t favorizoj formimin e grupeve t ngushta drejtuesish, t cilt pr interesa t posame apo pr qllime ideologjike ushtrojn me pa t drejt pushtetin e Shtetit. Nj demokraci autentike sht e mundur vetm n nj Shtet t s drejts dhe mbi bazn e nj konceptimi t drejt t personit njerzor. Ajo krkon q t verifikohen kushtet e nevojshme pr nxitjen si t do personi n veanti, nprmjet edukimit e formimit t idealeve t vrteta, ashtu edhe “t subjektivitetit” t shoqris, nprmjet krijimit t strukturave t pjesmarrjes dhe t bashkprgjegjsis”.837

    a) Vlerat dhe demokracia

    407 Nj demokraci autentike nuk sht vetm rezultati i nj respektimi formal t rregullave, por sht fryti i pranimit t dgjueshm t vlerave q frymzojn procedurat demokratike: dinjiteti i do personi njerzor, respektimi i t drejtave t njeriut, marrja prsipr “e t mirs s prbashkt” si qllim dhe kriter rregullues i jets politike. Nse nuk ka nj miratim t prgjithshm rreth ktyre vlerave, humbet domethnia e demokracis dhe rrezikohet qndrueshmria e saj.

    Doktrina shoqrore dallon n relativizmin etik njrin prej rreziqeve m t mdha pr demokracit aktuale, relativizm ky q na bn t mendojm se nuk ekziston nj kriter objektiv dhe universal pr t vendosur themelin dhe hierarkin e drejt t vlerave: “Sot ekziston prirja q t pohohet se agnosticizmi dhe relativizmi skeptik jan filozofia dhe qndrimi themelor q u prgjigjen formave politike demokratike, dhe ata q jan t bindur se e njohin t vrtetn dhe i bashkngjiten asaj me qndrueshmri, nuk jan t besueshm nga pikpamja demokratike, pasi nuk pranojn se e vrteta prcaktohet nga shumica apo ndryshon sipas ekuilibrave t ndryshm politik. Pr kt, duhet t vm n dukje se, nse nuk ekziston asnj e vrtet e fundit, e cila udhheq dhe drejton veprimin politik, ather idet dhe bindjet mund t instrumentalizohen me lehtsi pr qllime pushteti. Nj demokraci pa vlera kthehet kollaj n nj totalitarizm t hapur apo mashtrues, si tregon edhe historia”.838 Demokracia sht n themel nj “sistem” dhe, si i till, nj mjet dhe nj qllim. Karakteri i tij “moral” nuk sht automatik, por varet nga prputhja me ligjin moral prej t cilit, si do sjellje tjetr njerzore, duhet t varet: domethn varet nga moraliteti i qllimeve q do t arrij dhe nga mjetet q do t prdor pr kt gj.839

    b) Institucionet dhe demokracia

    408 Magjisteri njeh vlefshmrin e parimit q ka lidhje me ndarjen e pushteteve n nj Shtet: sht e paraplqyeshme q do pushtet t drejtpeshohet nga pushtete dhe sfera t tjera kompetencash, q ta mbajn at brenda kufijve t vet t drejt. Ky sht parimi i “Shtetit t s drejts” n t cilin sht sovran ligji, dhe jo vullneti arbitrar i njerzve.840

    N sistemin demokratik, autoriteti politik sht prgjegjs prpara popullit. Organizmat prfaqsues duhet t’u nnshtrohen nj kontrolli real nga ana e trupit shoqror. Ky kontroll sht i mundur para s gjithash nprmjet zgjedhjeve t lira, q mundsojn zgjedhjen dhe zvendsimin e prfaqsuesve t vet. Detyrimi, nga ana e t zgjedhurve, q t japin llogari pr t vepruarin e tyre, t garantuar nga respektimi i skadencave elektorale, sht element prbrs i prfaqsis demokratike.

    409 N fushn e tyre specifike (prpunimi i ligjeve, veprimtarit e qeveris dhe kontrollet mbi t), t zgjedhurit duhet t angazhohen pr krkimin dhe zbatimin e asaj q mund t ndihmoj nj mbarvajtje t mir t bashkjetess civile n trsin e vet.841 Detyrimi i qeveritarve pr t’iu prgjigjur t qeverisurve nuk bashkprcakton aspak q prfaqsuesit t jen thjesht prfaqsues pasiv t t zgjedhurve. Kontrolli i ushtruar nga shtetasit, n fakt, nuk prjashton lirin e nevojshme t ciln t zgjedhurit duhet ta gzojn gjat mandatit t tyre n lidhje me objektivat q duhen arritur: kto nuk varen ekskluzivisht nga interesa palsh, por n mnyr shum m t madhe nga funksione prmbledhjeje dhe ndrmjetsimi pr arritjen e t mirs s prbashkt, q prbn njrin prej qllimeve thelbsore dhe prej t cilave nuk mund t hiqet dor t autoritetit politik.

    c) Prbrsit moral t prfaqsis politike

    410 Ata q kan prgjegjsi politike nuk duhet ta harrojn apo ta nnvlersojn prmasn morale t prfaqsimit, q ka t bj me angazhimin pr t bashkndar fatet e popullit dhe pr t krkuar zgjidhjen e problemeve shoqrore. N kt perspektiv, autoritet prgjegjs do t thot edhe autoritet i ushtruar nprmjet ushtrimit t virtyteve q favorizojn praktikn e pushtetit me shpirt shrbimi842 (durim, thjeshtsi, prkormri, bamirsi, prpjekje pr bashkndarje); nj autoritet i ushtruar nga persona n gjendje pr t marr prsipr, n mnyr autentike, si qllim t veprimit t tyre, t mirn e prbashkt dhe jo prestigjin apo t pasurit e prfitimeve personale.

    411 Mes shformimeve t sistemit demokratik, korrupsioni politik sht njri prej m t rndve,843 sepse tradhton n t njjtn koh parimet e moralit dhe normat e drejtsis shoqrore; rrezikon funksionimin e rregullt t Shtetit, duke ndikuar n mnyr negative mbi marrdhniet mes qeveritarve dhe t qeverisurve; fut nj mosbesim n rritje ndaj institucioneve publike, duke shkaktuar nj largim n rritje t shtetasve ndaj politiks dhe prfaqsuesve t saj, q ka si rrjedhoj dobsimin e institucioneve. Korrupsioni shtrembron qysh n rrnj rolin e institucioneve prfaqsuese, sepse i prdor si terren shkmbimi politik mes krkesave klienteliste dhe shrbimeve t t qeverisurve. N kt mnyr, zgjedhjet politike favorizojn objektivat e ngusht t atyre q zotrojn mjetet pr t ndikuar dhe pengojn realizimin e t mirs s prbashkt t t gjith shtetasve.

    412 Administrimi publik, n fardo niveli kombtar, rajonal, bashkiak si mjet i Shtetit, ka si qllim q t’i shrbej qytetarve: “I vn n shrbim t qytetarve, Shteti sht mbarshtuesi i t mirave t popullit, q duhet t’i administroj pr t arritur t mirn e prbashkt”.844 sht n kundrshtim me kt perspektiv tepria e burokratizimeve, q verifikohet kur “institucionet, duke u br t ndrlikuara n organizim dhe duke pretenduar t mbarshtojn do hapsir t mundshme, shkatrrohen nga funksionalizmi impersonal, nga burokracia e teprt, nga interesat e padrejta private, nga mosangazhimi i leht dhe i prgjithsuar”.845 Roli i atij q punon n administratn publike nuk duhet t konceptohet si dika impersonale dhe burokratike, por si nj ndihm e kujdesshme pr shtetasit, e ushtruar me shpirt shrbimi.

    d) Mjetet pr t marr pjes n politik

    413 Partit politike kan pr detyr t favorizojn nj pjesmarrje t prhapur dhe mundsi q t gjith t marrin pjes n prgjegjsit publike. Partit jan t thirrura pr t interpretuar aspiratat e shoqris civile duke i orientuar ato nga e mira e prbashkt,846 duke u ofruar shtetasve mundsin reale pr t ndihmuar n formimin e zgjedhjeve politike. Partit duhet t jen demokratike brenda tyre, t afta pr t br prmbledhje politike dhe pr projektueshmri.

    Mjet pr t marr pjes n politik sht edhe referendumi, n t cilin realizohet nj form e drejtprdrejt e mundsis pr t marr pjes n zgjedhjet politike. Instituti i prfaqsis nuk prjashton, n fakt, q shtetasit t mund t pyeten drejtprsdrejti pr zgjedhje me rndsi t madhe pr jetn shoqrore.

    e) Informacioni dhe demokracia

    414 Informacioni sht mes mjeteve kryesore t pjesmarrjes demokratike. Nuk sht e mendueshme asnj pjesmarrje pa njohjen e problemeve t bashksis politike, t t dhnave t faktit dhe t propozimeve t ndryshme pr zgjidhje. Duhet t sigurohet nj pluralizm real n kt rreth delikat t jets shoqrore, duke garantuar nj shumllojshmri formash dhe mjetesh n fushn e informacionit dhe t komunikacionit, si edhe duke favorizuar kushte barazie n zotrimin dhe prdorimin e ktyre mjeteve nprmjet ligjeve t prshtatshme. Mes pengesave q vihen pr realizimin e plot t t drejts s objektivitetit t informacionit,847 nj vmendje t veant meriton dukuria e prqendrimeve botuese dhe televizive, me efekte t rrezikshme pr krejt sistemin demokratik, kur ksaj dukurie i prgjigjen lidhje gjithnj e m t ngushta mes veprimtaris qeverisse, pushteteve financiare dhe informacionit.

    415 Mjetet e komunikimit shoqror duhet t prdoren pr t ndrtuar dhe pr t mbajtur bashksin njerzore, n sektor t ndryshm, ekonomik, politik, kulturor, edukativ dhe fetar:848 “Informacioni prmes mas-mediave sht n shrbim t s mirs s prbashkt. Shoqria ka t drejt t ket nj informacion t bazuar n t vrtetn, lirin, drejtsin dhe solidaritetin”.849

    shtja themelore rreth sistemit ekzistues informativ sht nse ai jep ndihmesn e vet q ta bj personin njerzor me t vrtet m t mir, domethn m t pjekur shpirtrisht, m t vetdijshm pr dinjitetin e tij t t qent njeri, m t prgjegjshm, m t hapur ndaj t tjerve, n veanti ndaj m nevojtarve dhe m t dobtve. Nj aspekt tjetr me rndsi t madhe sht nevoja q teknologjit e reja t respektojn ndryshimet e ligjshme kulturore.

    416 N botn e mjeteve t komunikimit shoqror vshtirsit e brendshme t komunikimit shpesh fryhen nga ideologjia, nga dshira e prfitimit dhe kontrolli politik, nga rivaliteti dhe konflikti mes grupeve, si edhe nga t kqija t tjera shoqrore. Vlerat dhe parimet morale vlejn edhe n sektorin e komunikimit shoqror: “Prmasa etike prek jo vetm prmbajtjen e komunikimit (mesazhin) dhe procesin e komunikimit (si bhet komunikimi), por edhe shtjet themelore strukturore dhe sistemore, q shpesh prfshijn tema q kan t bjn me politikat e shprndarjes s teknologjive dhe t prodhimeve t sofistikuara (kush do t jet i pasur dhe kush i varfr me informacion?)”.850

    N t tri fushat mesazhi, procesi, shtjet strukturore sht gjithmon i vlefshm parimi moral themelor: personi dhe bashksia njerzore jan qllimi i fundit dhe masa e prdorimit t mjeteve t komunikimit shoqror. Nj parim i dyt sht prplotsues i t parit: e mira e personave nuk mund t realizohet pavarsisht prej t mirs s prbashkt t bashksis s cils personat i prkasin.851 sht e nevojshme nj pjesmarrje n procesin vendimmarrs q ka t bj me politikn e komunikimit. Kjo pjesmarrje, n form publike, duhet t jet n mnyr autentike e prfaqsuar dhe jo e drejtuar n dobi t grupeve t veanta, kur mjetet e komunikimit shoqror duan t arrijn qllime fitimi.852

  10. #50
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    V. BASHKSIA POLITIKE

    N SHRBIM T SHOQRIS CIVILE



    a) Vlera e shoqris civile.

    417 Bashksia politike sht krijuar pr t qen n shrbim t shoqris civile, prej s cils ajo rrjedh. N dallimin mes bashksis politike dhe shoqris civile Kisha ka ndihmuar sidomos me vizionin e vet pr njeriun, t kuptuar si qenie autonome, marrdhnore, t hapur ndaj Transhendentes, t kundrshtuar si nga ideologjit politike individualiste, ashtu edhe nga ato totalitare, q priren ta thithin shoqrin civile n sfern e Shtetit. Angazhimi i Kishs n dobi t pluralizmit shoqror ka pr qllim q t ndjek nj realizim m t prshtatshm t s mirs s prbashkt dhe t vet demokracis, sipas parimeve t solidaritetit, t subsidiaritetit dhe t drejtsis.

    Shoqria civile sht nj trsi marrdhniesh dhe burimesh, kulturore dhe organizuese, relativisht autonome nga rrethi politik dhe ekonomik: “Qllimi i shoqris civile sht universal, pasi ka t bj me t mirn e prbashkt, ndaj t cils do shtetas ka t drejt pr nj prpjestim t prshtatshm”.853 Ajo karakterizohet nga nj aftsi vetjake pr t projektuar, e orientuar q t favorizoj nj bashkjetes shoqrore m t lir dhe m t drejt, ku grupe t ndryshme shtetasish bashkohen, duke u mobilizuar pr t prpunuar dhe pr t shprehur orientimet e veta, pr t’u br ball nevojave t veta themelore, pr t mbrojtur interesa t ligjshme.

    b) Parsia e shoqris civile

    418 Bashksia politike dhe shoqria civile, edhe pse t lidhura dhe t ndrvarura n mnyr t ndrsjell, nuk jan t barabarta n hierarkin e qllimeve. Bashksia politike sht thelbsisht n shrbim t shoqris civile dhe, n nj analiz t fundit, t personave dhe t grupeve q e prbjn at.854 Shoqria civile, pra, nuk mund t konsiderohet nj shtojc apo nj variabl i bashksis politike: madje, ajo ka eprsin, pasi n vet shoqrin civile gjen justifikim ekzistenca e bashksis politike.

    Shteti duhet t’i jap nj korniz juridike t prshtatshme ushtrimit t lir t veprimtarive t subjekteve dhe t jet i gatshm pr t ndrhyr, kur sht e nevojshme dhe duke respektuar parimin e subsidiaritetit, pr t orientuar kah e mira e prbashkt dialektikn mes shoqatave t lira vepruese n jetn demokratike. Shoqria civile sht e prbr nga elemente t ndryshm dhe t rregullt, jo pa dykuptimsi dhe kundrshti: sht edhe vendi i ndeshjeve mes interesave t ndryshme, me rrezikun se m i forti do t mbizotroj mbi m t pambrojturin.

    c) Zbatimi i parimit t subsidiaritetit

    419 Bashksia politike duhet t rregulloj marrdhniet e veta n lidhje me shoqrin civile sipas parimit t subsidiaritetit:855 sht thelbsore q rritja e jets demokratike t marr fill n indin shoqror. Veprimtarit e shoqris civile sidomos shrbimi vullnetar dhe bashkpunimi n rrethin privat-shoqror, t prkufizuar n mnyr prmbledhse si “sektori i tret” pr ta dalluar nga rrethi i Shtetit dhe i tregut prbjn mnyrat m t prshtatshme pr t zhvilluar prmasn shoqrore t personit, q n kto veprimtari mund t gjej hapsir pr t’u shprehur n mnyr t prmbushur. Zgjerimi n rritje i nismave shoqrore prtej sfers shtetrore krijon hapsira t reja pr pranin vepruese dhe veprimin e drejtprdrejt t shtetasve, duke integruar funksionet q kryen Shteti. Kjo dukuri e rndsishme shpesh sht zbatuar npr rrug dhe me mjete gjersisht informale, duke u dhn jet mnyrave t reja dhe pozitive t ushtrimit t t drejtave t personit q pasuron cilsisht jetn demokratike.

    420 Bashkpunimi, edhe n format e veta m pak t strukturuara, prvijohet si njra prej prgjigjeve m t forta ndaj logjiks s konfliktit dhe t konkurrencs pa kufi, q sot duket mbizotruese. Marrdhniet q vendosen n nj klim bashkveprimi dhe solidare kaprcejn ndarjet ideologjike, duke shtyr pr t krkuar at q bashkon prtej asaj q ndan.

    Shum prvoja t shrbimit vullnetar prbjn nj shembull tjetr me vler t madhe, q na shtyn ta konsiderojm shoqrin civile si vendi ku gjithmon sht i mundshm rindrtimi i nj etike publike t prqendruar n solidaritetin, bashkpunimin konkret, dialogun vllazror. Pr potencialitetet q shfaqen n kt mnyr t gjith jan t thirrur q t shikojn me besim dhe t’ia kushtojn punn e tyre personale t mirs s bashksis n prgjithsi dhe, n veanti, asaj t m t dobtve dhe t m nevojtarve. Edhe kshtu rrnjoset parimi i “subjektivitetit t shoqris”.856.
    Ndryshuar pr her t fundit nga ribaldi : 14-02-2016 m 10:11

  11. #51
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me proletariatin,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.





    KAPITULLI I TET

    BASHKSIA POLITIKE



    VI. SHTETI DHE BASHKSIT FETARE

    A) Liria Fetare, nj e Drejt Themelore Njerzore

    421 Koncili II i Vatikanit e ka angazhuar Kishn Katolike n nxitjen e liris fetare. Deklarata Dignitatis humanae saktson n nntitullin q krkon t shpall t drejtn e personit dhe t bashksive pr lirin shoqrore e civile n fushn fetare. Me qllim q kjo liri e dashur nga Hyji dhe e gdhendur n natyrn njerzore t mund t ushtrohet, nuk duhet t pengohet, meq e vrteta nuk diktohet n mnyr tjetr vetm n baz t vet t vrtets.857 Dinjiteti i personit dhe vet natyra e krkimit t Hyjit krkojn prej t gjith njerzve paprekshmrin nga do shtrngim n fushn fetare.858 Shoqria dhe Shteti nuk duhet ta shtrngojn nj person q t veproj kundr ndrgjegjes s vet, as ta pengojn q t veproj sipas saj.859 Liria fetare nuk sht leje morale pr t rn n gabim, as edhe nj e drejt implicite ndaj gabimit.860

    422 Liria e ndrgjegjes dhe e fes ka t bj me njeriun n mnyr individuale dhe shoqrore861 : e drejta pr liri fetare duhet t njihet n rregulloret juridike dhe t sanksionohet si e drejt civile,862 megjithat nuk sht nj e drejt e pakufizuar. Kufijt e drejt t ushtrimit t liris fetare duhet t prcaktohen pr do situat shoqrore me maturi politike, sipas krkesave t s mirs s prbashkt, dhe t ratifikuara nga autoriteti civil nprmjet normave juridike sipas rendit moral objektiv: kto norma krkohen nga mbrojtja e efektshme e t drejtave t t gjith qytetarve dhe e bashkekzistencs s tyre paqsore, nga nj prkujdesje e mjaftueshme pr at paqe t ndershme publike, q sht bashkjetes e rregulluar dhe e orientuar nga drejtsia e vrtet, dhe nga ruajtja e duhur e moralitetit publik.863

    423 Pr shkak t lidhjeve t saj historike dhe kulturore me nj Komb, nj bashksi fetare mund t arrij nj njohje t veant nga Shteti: kjo njohje nuk duhet n asnj mnyr t krijoj nj diskriminim t rendit civil apo shoqror pr grupet e tjera fetare.864 Vizioni i marrdhnieve mes Shtetit dhe organizmave fetar, i nxitur nga Koncili II i Vatikanit, i prgjigjet krkesave t Shtetit t s drejts dhe normave t s drejts ndrkombtare.865 Kisha sht shum e vetdijshme q ky vizion nuk sht i pranuar nga t gjith: e drejta pr liri fetare, pr fat t keq, dhunohet nga shum Shtete, deri n at pik se sa t japsh, apo t bsh q t japin, apo t t bjn katekez bhet nj krim q mund t psoj masa ndshkimore.866

    B. Kisha Katolike dhe Bashksia Politike

    a) Autonomia dhe pavarsia

    424 Kisha dhe bashksia politike, edhe pse duke u shprehur t dyja me struktura organizative t dukshme, kan nj natyr t ndryshme si n prvijimin e tyre, ashtu edhe n qllimin q duan t arrijn. Koncili II i Vatikanit ka ripohuar solemnisht: N fushn e vet, bashksia politike dhe Kisha jan t pavarura dhe autonome nga njra-tjetra.867 Kisha organizohet me forma q kan pr qllim plotsimin e krkesave shpirtrore t besimtarve t vet, ndrsa bashksit e ndryshme politike krijojn marrdhnie dhe institucione n shrbim t gjithkaje q prbn t mirn e prbashkt toksore. Autonomia dhe pavarsia e ktyre dy realiteteve shfaqen qartsisht sidomos n rendin e qllimeve.

    Detyra pr t respektuar lirin fetare i dikton bashksis politike q ti garantoj Kishs hapsirn e nevojshme t veprimit. Kisha, nga ana tjetr, nuk ka nj fush kompetencash specifike pr sa i prket strukturs s bashksis politike: Kisha respekton autonomin e ligjshme t rendit demokratik dhe nuk ka titull q t shpreh paraplqimet pr njrn apo tjetrn zgjidhje institucionale apo kushtetutore868 dhe nuk ka as detyrn q t marr meritat e programeve politike, vetm ather kur bhet fjal pr implikimet e tyre fetare dhe morale.

    b) Bashkpunimi

    425 Autonomia e ndrsjell e Kishs dhe e bashksis politike nuk bashkmbart nj ndarje q prjashton bashkpunimin e tyre: t dyja, edhe pse me titull t ndryshm, jan n shrbim t thirrjes personale dhe shoqrore t po atyre njerzve. Kisha dhe bashksia politike, n fakt, shprehen me forma organizative, q nuk jan qllime n vetvete, por n shrbim t njeriut, pr ti mundsuar atij ushtrimin e plot t t drejtave t veta, q kan t bjn me dinjitetin e tyre si qytetar dhe t krishter, dhe nj prmbushje korrekte t detyrave prkatse. Kisha dhe bashksia politike mund ta zhvillojn shrbimin e tyre n dobi t t gjithve n mnyr aq m t efektshme sa m mir q t dyja t krijojn mes tyre nj bashkpunim t shndetshm, duke marr parasysh edhe rrethanat e vendit dhe t kohs.869

    426 Kisha ka t drejt q ti njihet juridikisht identiteti i saj. Pikrisht sepse misioni i saj prqafon krejt realitetin njerzor, Kisha, duke u ndier me t vrtet dhe thellsisht solidare me gjinin njerzore dhe historin e saj,870 rivendikon lirin q t shpreh gjykimin e vet moral pr kt realitet, sa her q krkohet pr mbrojtjen e t drejtave themelore t personit apo pr shptimin e shpirtrave.871

    Pr kt Kisha krkon: liri t shprehjes, t msimit, t ungjillzimit; liri pr t shfaqur kultin n publik; liri pr tu organizuar dhe pr rregullimet e saj t brendshme; liri zgjedhjeje, edukimi, emrimi dhe transferimi t mbarshtuesve t vet; liri pr t ndrtuar struktura fetare; liri pr t bler dhe pr t zotruar t mira t prshtatshme pr veprimtarin e vet; liri pr tu organizuar n shoqata pr qllime jo vetm fetare, por edhe edukative, kulturore, shndetsore dhe bamirse.872

    427 Me qllim q t parandaloj apo fashis konflikte t mundshme mes Kishs dhe bashksis politike, prvoja juridike e Kishs dhe e Shtetit ka prvijuar n mnyra t ndryshme forma t qndrueshme marrdhniesh dhe mjetesh t prshtatshme pr t garantuar marrdhnie harmonike. Kjo prvoj sht nj pik referimi thelbsore pr t gjitha rastet n t cilat Shteti pretendon t hyj me t padrejt n fushn e veprimit t Kishs, duke e penguar at n zhvillimin e veprimtaris s lir deri n prndjekjen haptazi t saj ose, e kundrta, n rastet kur organizatat kishtare nuk veprojn korrektsisht n lidhje me Shtetin.

  12. #52
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)



    KAPITULLI I NNT

    BASHKSIA NDRKOMBTARE


    I. ASPEKTE BIBLIKE


    a) Njsia e familjes njerzore

    428 Tregimet biblike mbi zanafilln tregojn njsin e llojit njerzor dhe msojn se Hyji i Izraelit sht Zoti i historis dhe i kozmosit: veprimi i Tij prqafon tr botn dhe krejt familjen njerzore, s cils i sht caktuar vepra e krijimit. Vendimi i Hyjit pr ta br njeriun n shmblltyr dhe n prngjasim t Vet (krh. Zan 1, 26-27) i jep krijess njerzore nj dinjitet t vetm, q shtrihet n t gjitha breznit (krh. Zan 5) dhe mbi mbar tokn (krh. Zan 10). Libri i Zanafills tregon, gjithashtu, se qenia njerzore nuk sht krijuar e izoluar, por brenda nj konteksti, n t cilin jan pjes prbrse hapsira jetsore, q i siguron lirin (kopshti), mundsia pr t’u ushqyer (pemt e kopshtit), puna (urdhri pr ta punuar dhe pr ta mbjell tokn) dhe sidomos bashksia (dhurata e ndihms s ngjashme me t) (krh. Zan 2, 8-24). Kushtet q sigurojn plotsin e jets njerzore jan, n krejt Beslidhjen e Vjetr, objekt i bekimit hyjnor. Hyji dshiron t’i garantoj njeriut t mirat e nevojshme pr rritjen e tij, mundsin pr t’u shprehur lirisht, rezultatin pozitiv t puns, pasurin e marrdhnieve mes qenieve t ngjashme.

    429 Beslidhja e Hyjit me Noen (krh. Zan 9, 1-17), dhe n t me krejt njerzimin, pas shkatrrimit t shkaktuar nga prmbytja, tregon se Hyji dshiron ta mbaj bekimin e lindshmris pr bashksin njerzore, detyrn pr ta zotruar krijimin, dinjitetin absolut dhe paprekshmrin e jets njerzore, q kishte karakterizuar krijimin e par, megjithse ishte futur n t, me mkatin, degjenerimi i dhuns dhe i padrejtsis, t ndshkuara me prmbytjen. Libri i Zanafills paraqet me admirim larmin e popujve, vepr e veprimit t Hyjit (krh. Zan 10, 1-32) dhe, n t njjtn koh, stigmatizon mospranimin, nga ana e njeriut, t gjendjes s tij si krijes, me episodin e kulls s Babelit (krh. Zan 11, 1-9). T gjith popujt, n planin hyjnor, kishin “nj gjuh t vetme dhe t njjtat fjal” (Zan 11, 1), por njerzit u ndan, duke ia kthyer shpinn Krijuesit (krh. Zan 11, 4).

    430 Beslidhja e vendosur nga Hyji me Abrahamin, t zgjedhur si “at i nj shumice populli” (Zan 17, 4), hap rrugn e ribashkimit t familjes njerzore me Krijuesin e Vet. Historia shptimtare e shtyn popullin e Izraelit t mendoj se veprimi hyjnor kufizohet vetm rreth toks s vet, megjithat konsolidohet pak nga pak bindja se Hyji vepron edhe mes Kombeve t tjera (krh. Is 19, 18-25). Profett do t kumtojn pr kohn eskatologjike shtegtimin e popujve n tempullin e Zotit dhe nj er paqeje mes Kombeve (krh. Is 2, 2-5; 66, 18-23). Izraeli, i shprndar n mrgim, do t bhet prfundimisht i vetdijshm pr rolin e vet n dshmimin e t vetmit Hyj (krh. Is 44, 6-8), Zot t toks dhe t historis s popujve (krh. Is 44, 24-28).

    b) Jezu Krishti prototip dhe themel i njerzimit t ri

    431 Zoti Jezus sht prototipi dhe themeli i njerzimit t ri. N T, “shmblltyr e vrtet e Hyjit” (2 Kor 4, 4), gjen plotsi njeriu i krijuar nga Hyji n shmblltyr t Vet. N dshmin prfundimtare t dashuris q Hyji ka treguar n kryqin e Krishtit, t gjitha pengesat e armiqsis kan rn tashm (krh. Ef 2, 12-18) dhe pr ata, q jetojn jetn e re t Krishtit, ndryshimet racore dhe kulturore, nuk jan m arsye ndarjeje (krh. Rom 10, 12; Gal 3, 26-28; Kol 3, 11).

    Fal Shpirtit Shenjt, Kisha e njeh planin hyjnor q prqafon krejt gjinin njerzore (krh. Vap 17, 26) dhe q ka pr qllim t bashkoj, n misterin e nj shptimi t realizuar nn zotrimin e Krishtit (krh. Ef 1, 8-10), krejt realitetin e krijuar t coptuar dhe t shprndar. Nga dita e Rrshajve, kur Ngjallja u sht kumtuar popujve t ndryshm dhe sht kuptuar nga secili n gjuhn e vet (krh. Vap 2, 6), Kisha prmbush detyrn e vet pr t rimkmbur dhe pr t dshmuar njsin e humbur t Babelit: fal ktij mbarshtimi kishtar, familja njerzore sht e thirrur q t rizbuloj njsin e vet dhe t rinjoh pasurin e ndryshimeve t veta, pr t arritur “njsin e plot n Krishtin”.873

    c) Thirrja universale e krishterimit

    432 Mesazhi i krishter ofron nj vizion universal t jets s njerzve dhe t popujve t toks,874 q na bn t kuptojm njsin e familjes njerzore.875 Kjo njsi nuk ndrtohet me forcn e armve, t terrorit apo t shtypjes, por sht rezultat i atij “modeli suprem t njsis, pasqyrim i jets intime t Hyjit, nj n Tre Vet, … q ne t krishtert prcaktojm me fjaln “bashksi”876, dhe ngadhnjim i forcs morale e kulturore t liris.877 Mesazhi i krishter ka qen vendimtar q njerzimi t kuptoj se popujt priren t bashkohen jo vetm n formn e organizatave, pr ngjarje politike, projekte ekonomike apo n emr t nj internacionalizmi37* abstrakt e ideologjik, por sepse lirisht orientohen drejt bashkpunimit, t vetdijshm “se jan gjymtyr t gjalla t nj bashksie botrore”.878 Bashksia botrore duhet t propozohet gjithnj e m shum dhe gjithnj e m mir si figur konkrete e njsis s dashur nga Krijuesi: “Njsia e familjes njerzore ka ekzistuar n do koh, meq ajo ka si gjymtyr qeniet njerzore, q kan qen t barabarta pr nga dinjiteti natyror. Si rrjedhim do t ekzistoj gjithmon nevoja objektive pr ta vn n jet, n shkalln e nevojshme, t mirn e prbashkt universale, domethn t mirn e prbashkt t krejt familjes njerzore”.879

  13. #53
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.


    PJESA E DYT



    doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me proletariatin,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I NNT

    BASHKSIA NDRKOMBTARE


    II. RREGULLAT THEMELORE

    T BASHKSIS NDRKOMBTARE



    a) Bashksia ndrkombtare dhe vlerat

    433 Qendrsia e personit njerzor dhe prirja natyrore e personit dhe e popujve pr t krijuar marrdhnie mes tyre jan elementet themelore pr t ndrtuar nj Bashksi ndrkombtare, organizimi i s cils duhet t priret drejt nj t mire reale universale.880 Megjithse sht prhapur frymzimi drejt nj bashksie autentike ndrkombtare, njsia e familjes njerzore ende nuk arrin t realizohet, pasi pengohet nga ideologji materialistike dhe nacionalistike, t cilat mohojn vlerat q mbart personi i vlersuar n mnyr trsore, n t gjitha prmasat, materiale dhe shpirtrore, individuale dhe bashksiore. N veanti, sht moralisht e papranueshme do teori apo sjellje q mbart gjurmn e racizmit dhe t diskriminimit racor.881

    Bashkjetesa mes Kombeve bazohet n po ato vlera q duhet t orientojn at t qenieve njerzore: t vrtetn, drejtsin, solidaritetin dhe lirin.882 Msimi i Kishs, n planin e parimeve kushtetuese t Bashksive ndrkombtare, krkon q marrdhniet mes popujve dhe bashksive politike t gjejn rregullimin e tyre t drejt n arsye, barazi, t drejt, n bisedime, ndrsa prjashton prdorimin e dhuns dhe t lufts, t formave t diskriminimit, t friksimit dhe t mashtrimit.883

    434 E drejta diktohet si mjet garancie pr rendin ndrkombtar,884 apo pr bashkjetesn mes bashksis politike, q secila m vete krkojn t arrijn t mirn e prbashkt t qytetarve t vet dhe t gjitha bashk priren drejt asaj t t gjith popujve,885 me bindjen se e mira e prbashkt e nj Kombi sht e pandashme nga e mira e krejt familjes njerzore.886

    Bashksia ndrkombtare sht nj bashksi juridike e bazuar n sovranitetin e do Shteti antar, pa lidhje nnvarsie q ti mohoj apo ti kufizoj atij pavarsin.887 Nj konceptim i till i bashksis njerzore nuk do t thot aspak ti relativizosh dhe ti bsh t kota ndryshimet dhe veantit karakteristike t do populli, por t favorizosh shprehjen e tyre.888 Vlersimi i identiteteve t ndryshme ndihmon tejkalimin e formave t ndryshme t prarjeve, q priren ti ndajn popujt dhe ti bjn mbarts t nj egoizmi me efekte destabilizuese.

    435 Magjisteri njeh rndsin e sovranitetit kombtar, t konceptuar para s gjithash si shprehje e liris q duhet t rregulloj marrdhniet mes Shteteve.889 Sovraniteti paraqet subjektivitetin890 e nj Kombi n profilin politik, ekonomik, shoqror dhe kulturor. Prmasa kulturore merr nj rndsi t veant si pik force pr rezistencn ndaj akteve agresive apo formave t zotrimit, q kushtzojn lirin e nj Vendi: kultura prbn garancin e ruajtjes s identitetit t nj populli, shpreh dhe nxit sovranitetin e tij shpirtror.891

    Sovraniteti kombtar megjithat nuk sht nj sovranitet absolut. Kombet mund t heqin dor lirisht nga ushtrimi i disa t drejtave t tyre duke pasur parasysh nj objektiv t prbashkt, n vetdijen e formimit t nj familjeje,892 ku duhet t mbretroj n mnyr t ndrsjell besimi, mbshtetja e shoqishoqme dhe respekti i dyanshm. N kt perspektiv, meriton nj shqyrtim t kujdesshm mungesa e nj marrveshjeje ndrkombtare q t trajtoj si duhet t drejtat e Kombeve,893 prgatitja e s cilave mund t trajtoj si duhet shtjet q kan lidhje me drejtsin dhe lirin n botn bashkkohore.

    b) Marrdhnie t bazuara n harmonin mes rendit juridik dhe rendit moral

    436 Pr t realizuar dhe pr t konsoliduar nj rend ndrkombtar q garanton n mnyr t efektshme bashkjetesn mes popujve, vet ligji moral q mban jetn e njerzve duhet t rregulloj edhe marrdhniet mes Shteteve: ligji moral, zbatimi i t cilit duhet t ngulitet dhe t nxitet nga opinioni publik i t gjitha Kombeve dhe i t gjitha Shteteve me nj unanimitet t till zri dhe force, q askush t mos guxoj ta vr n dyshim apo ta zbus detyrimin e tij detyrues.894 sht e nevojshme q ligji moral universal, i shkruar n zemrn e njeriut, t konsiderohet real dhe i pashlyeshm, si shprehje e gjall e ndrgjegjes q njerzimi ka t prbashkt, nj gramatik895 q t jet n gjendje t orientoj dialogun rreth t ardhmes s bots.

    437 Respektimi universal i parimeve q frymzojn nj rend juridik n harmoni me rendin moral896 sht nj kusht i nevojshm pr qndrueshmrin e jets ndrkombtare. Krkimi i nj qndrueshmrie t till ka favorizuar prpunimin gradual t nj t drejte t njerzve897 (ius gentium), q mund t konsiderohet si paraardhse e t drejts ndrkombtare.898 Prsiatja juridike dhe teologjike lidhur me t drejtn natyrore, ka formuluar parimet universale q jan para dhe m t larta se t drejtat brenda Shteteve,899 si njsia e gjinis njerzore, barazia n dinjitetin e nj populli, mospranimi i lufts pr t kaprcyer grindjet, detyrimi i bashkpunimit pr t mirn e prbashkt, krkesa q t mbahen angazhimet e nnshkruara (pacta sunt servanda). Ky parim i fundit duhet t theksohet n mnyr t veant pr t shmangur tundimin q t bhet thirrje pr prdorimin e t drejts s forcs m shum se t forcs s t drejts.900

    438 Pr t zgjidhur konfliktet q lindin mes bashksive t ndryshme politike dhe q rrezikojn qndrueshmrin e Kombeve dhe sigurin ndrkombtare, sht e domosdoshme ti referohemi rregullave t prbashkta besuar bisedimeve, duke hequr dor prfundimisht nga ideja pr ta krkuar drejtsin prmes prdorimit t lufts:901 lufta mund t prfundoj pa fitues dhe pa t mundur n nj vetvrasje t njerzimit, dhe pr kt duhet t hidhet posht logjika q on tek ajo, tek ideja se lufta pr shkatrrimin e kundrshtarit, kontradikta dhe vet lufta jan faktor prparimi t historis.902

    Karta e Kombeve t Bashkuara ka ndaluar jo vetm prdorimin e forcs, por edhe krcnimin pr prdorimin e saj:903 nj dispozit e till ka lindur nga prvoja tragjike e Lufts s Dyt Botrore. Magjisteri kishte dalluar gjat atij konflikti disa faktor t domosdoshm pr t ndrtuar nj rend t riprtrir ndrkombtar: lirin dhe integritetin territorial t do Kombi; mbrojtjen e t drejtave t pakicave; nj bashkndarje t barabart t burimeve t toks; mospranimin e lufts dhe vnien n jet t armatimit; zbatimin e marrveshjeve t miratuara; reshtjen e prndjekjes fetare.904

    439 Pr t konsoliduar parsin e t drejts, vlen para s gjithash parimi i besimit t ndrsjell.905 N kt perspektiv, mjetet normative pr zgjidhjen paqsore t mosmarrveshjeve duhet t rimendohen n mnyr q t prforcohet rndsia dhe detyrueshmria e tyre. Institutet e negocimit, t ndrmjetsimit, t pajtimit, t arbitrazhit, q jan shprehje e ligjshmris ndrkombtare, duhet t mbshteten nga krijimi i nj autoriteti juridik plotsisht veprues n nj bot t paqsuar.906 Nj prparim n kt drejtim do ti mundsoj Bashksis ndrkombtare q t propozohet jo m thjesht si nj moment agregimi t jets s Shteteve, por si nj struktur n t ciln konfliktet mund t zgjidhen n mnyr t paqt: Si brenda do Shteti sistemi i hakmarrjes private dhe i raprezaljeve sht zvendsuar nga perandoria e ligjit, kshtu tani sht e ngutshme q nj prparim i till t zr vend n Bashksin ndrkombtare.907 Si prfundim, e drejta ndrkombtare duhet t shmang q t mbizotroj ligji i m t fortit.908

  14. #54
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I NNT

    BASHKSIA NDRKOMBTARE

    III. ORGANIZATA

    E BASHKSIS NDRKOMBTARE

    a) Vlera e Organizatave ndrkombtare


    440 Udha drejt nj bashksie autentike ndrkombtare, q ka marr nj drejtim t qart me themelimin e Organizats s Kombeve t Bashkuara n vitin 1945, sht shoqruar nga Kisha: kjo Organizat ka ndihmuar dukshm n nxitjen e respektimit t dinjitetit njerzor, t liris s popujve dhe t nevojs pr zhvillim, duke prgatitur terrenin kulturor dhe institucional mbi t ciln t ndrtohet paqja.909 Doktrina shoqrore, n prgjithsi, e konsideron pozitivisht rolin e Organizatave ndr-qeveritare, n veanti t atyre q veprojn n sektor specifik,910 edhe pse shpreh rezerva kur ato n mnyr jo korrekte i prballojn problemet.911 Magjisteri porosit se veprimi i Organizmave ndrkombtar i prgjigjet nevojave njerzore t jets shoqrore dhe rretheve me rndsi pr bashkjetesn e paqt, t rregulluar dhe t orientuar t Kombeve dhe t popujve.912

    441 Prkujdesi pr nj bashkjetes t orientuar n mnyr t renditur dhe t paqt t familjes njerzore e shtyn Magjisterin q t vr n dukje nevojn pr t krijuar ndonj autoritet universal, t njohur prej t gjithve, q gzon nj pushtet real pr tu garantuar t gjithve sigurin, zbatimin e drejtsis dhe respektimin e t drejtave.913 Prgjat historis, me gjith ndryshimet e perspektivs s epokave t ndryshme, sht ndier vazhdimisht nevoja pr nj autoritet q tu prgjigjet problemeve t prmass botrore, i diktuar nga krkimi i t mirs s prbashkt: sht thelbsore q nj autoritet i till t jet fryti i nj marrveshjeje dhe jo i nj diktimi, dhe t mos kuptohet si nj super-shtet global.914

    Nj autoritet politik i ushtruar n kuadrin e Bashksis ndrkombtare duhet t rregullohet nga e drejta, e rregulluar dhe e orientuar nga e mira e prbashkt dhe t respektoj parimin e susidiaritetit: Pushtetet publike t bashksis botrore nuk kan pr qllim t kufizojn sfern e veprimit t pushteteve publike t do bashksie politike dhe aq m pak ti zvendsojn ato; n fakt, ato kan pr qllim t japin ndihmesn e tyre n krijimin, n plan botror, t nj mjedisi n t cilin pushtetet publike t do bashksie politike, qytetart prkats dhe trupat e ndrmjetm t mund t bjn detyrat e tyre, t prmbushin detyrimet e tyre, t ushtrojn t drejtat e tyre me nj siguri m t madhe.915

    442 Nj politik ndrkombtare e drejtuar nga objektivi i paqes dhe i zhvillimit nprmjet prdorimit t masave t bashkrenditura916 sht br m se kurr e nevojshme nga globalizimi i problemeve. Magjisteri zbulon se ndrvarsia mes njerzve dhe mes Kombeve merr nj prmas morale dhe prcakton marrdhniet n botn e sotme n profilin ekonomik, kulturor, politik dhe fetar. N kt kontekst urohet nj rishikim i Organizatave ndrkombtare, nj proces q supozon kaprcimin e rivaliteteve politike dhe heqjen dor nga do vullnet pr t instrumentalizuar kto Organizata, q jan ngritur vetm pr t mirn e prbashkt,917 me qllim q t arrij nj shkall m t lart organizimi ndrkombtar.918

    N veanti, strukturat ndr-qeveritare duhet t ushtrojn me efektshmri funksionet e tyre t kontrollit dhe t drejtimit n fushn e ekonomis, meqense e mira e prbashkt smund t arritet tashm prej asnj Shteti ve e ve, edhe pse zotrues n terma pushteti, pasurie, force politike.919 Organizmat ndrkombtar duhet, gjithashtu, t garantojn at barazi q sht themeli i t drejts s t gjithve pr t marr pjes n procesin e zhvillimit t plot, n respektimin e ndryshimeve t ligjshme.920

    443 Magjisteri vlerson pozitivisht rolin e grupimeve q jan formuar n shoqrin civile pr t zhvilluar nj funksion t rndsishm n sensibilizimin e opinionit publik pr aspekte t ndryshme t jets ndrkombtare, duke i kushtuar vmendje respektimit t t drejtave t njeriut, si bn t ditur numri i shoqatave private, disa me rndsi botrore, t ngritura koht e fundit, dhe gati t gjitha t angazhuara n ndjekjen, me shum prkujdesje dhe me objektivitet t lavdrueshm, t ngjarjeve ndrkombtare n nj lm kaq delikate.921

    Qeverit do t duhej t ndiheshin t inkurajuara nga nj angazhim i till, q synon t kthej n praktik idealet q frymzojn bashksin ndrkombtare, n veanti nprmjet gjesteve konkrete t solidaritetit dhe t paqes s shum personave q veprojn edhe n Organizatat Jo-Qeveritare dhe n Lvizjet pr t drejtat e njeriut.922

    b) Personaliteti juridik i Selis s Shenjt

    444 Selia e Shenjt - apo Selia Apostolike923 - gzon subjektivitetin e plot ndrkombtar si autoritet sovran q sendrton akte juridikisht t veta. Ajo ushtron nj sovranitet t jashtm, t njohur n kuadrin e Bashksis ndrkombtare, q pasqyron at t ushtruar brenda Kishs dhe q karakterizohet nga njsia organizative dhe nga ndrvarsia. Kisha shrbehet me ato modalitete juridike q rezultojn t nevojshme apo t dobishme pr pmbushjen e misionit t vet.

    Veprimtaria ndrkombtare e Selis s Shenjt shfaqet objektivisht nn aspekte t ndryshme, mes t cilave: e drejta pr legata aktive dhe pasive; ushtrimi i ius contrahendi (e drejta pr t lidhur kontrata apo pr t br marrveshje), me nnshkrimin e traktateve; me pjesmarrjen n organizata jo qeveritare, si pr shembull n ato q i prkasin sistemit t Kombeve t Bashkuara; me nismat e ndrmjetsimit n rast konfliktesh. Nj veprimtari e till dshiron ti ofroj nj shrbim t painteres Bashksis ndrkombtare, pasi nuk krkon prfitime pr vetveten, por propozon t mirn e prbashkt t krejt familjes njerzore. N kt kontekst, Selia e Shenjt ndihmohet n mnyr t veant nga personeli i saj diplomatik.

    445 Shrbimi diplomatik i Selis s Shenjt, fryt i nj veprimtarie praktike t lasht dhe t konsoliduar, sht nj mjet q vepron jo vetm pr libertas Ecclessiae, por edhe pr mbrojtjen dhe nxitjen e dinjitetit njerzor, si edhe t nj rendi shoqror t bazuar n vlerat e drejtsis, t s vrtets, t liris dhe t dashuris: Pr nj t drejt t lindur q ka lidhje me vet misionin ton shpirtror, t favorizuar nga nj zhvillim shekullar ngjarjesh historike, ne ua drgojm edhe legatt ton autoriteteve m t larta t shteteve n t cilat ka lshuar rrnj apo sht e pranishme n njfar mnyre Kisha Katolike. sht po aq e vrtet edhe se qllimet e Kishs dhe t Shtetit jan t rendeve t ndryshme, dhe se t dyja jan shoqri t prsosura, t pajisura, me nj fjal, me mjete t prshtatshme, dhe jan t pavarura n sfern prkatse t veprimit, por sht po aq e vrtet edhe se njra e tjetra veprojn pr t mirn e t njjtit subjekt, njeriut, t thirrur nga Hyji pr shptimin e amshuar dhe t vn n tok pr tia br t mundur, me ndihmn e hirit, q ta arrij at duke punuar, pr ti sjell atij mirqenie, n nj bashkjetes t paqt.924 E mira e personave dhe e bashksive njerzore sht favorizuar nga nj dialog i strukturuar mes Kishs dhe autoriteteve civile, q gjen shprehje edhe nprmjet nnshkrimit t marrveshjeve t dyanshme. Ky dialog priret t vendos apo t prforcoj marrdhnie t ndrsjella mirkuptimi dhe bashkpunimi, si edhe t parandaloj apo t shroj mosmarrveshjet e mundshme, me objektivin q t ndihmoj n prparimin e do populli dhe t krejt njerzimit n drejtsi dhe paqe.

  15. #55
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I NNT

    BASHKSIA NDRKOMBTARE



    IV. BASHKVEPRIMI NDRKOMBTAR

    PR ZHVILLIM




    a) Bashkpunimi pr t garantuar t drejtn e zhvillimit

    446 Zgjidhja e problemit t zhvillimit krkon bashkveprimin mes bashksive politike: “Bashksit politike kushtzohen n mnyr t ndrsjell dhe mund t ngulet kmb q secila arrin ta zhvilloj vetveten duke ndihmuar kshtu edhe pr zhvillimin e t tjerave. Pr kt, mes tyre duhet t mbizotroj mirkuptimi dhe bashkpunimi”.925 Nnzhvillimi duket nj situat e pamundshme, pr t’u eliminuar, gati si nj dnim fatal, nse merret parasysh fakti se ai nuk sht vetm fryti i zgjedhjeve t gabuara njerzore, por edhe rezultati i “mekanizmave ekonomik, financiar dhe shoqror”926 dhe i “strukturave t mkatit”,927 q pengojn zhvillimin e plot t njerzve dhe t popujve.

    Kto vshtirsi, megjithat, duhet t prballohen me vendosmri t prer dhe ngulmuese, pasi zhvillimi nuk sht vetm nj aspirat, por nj e drejt928 q, si t gjitha t drejtat, bashkprcakton nj detyrim: “Bashkpunimi pr zhvillimin e krejt njeriut dhe t do njeriu, n fakt, sht nj detyr e t gjithve ndaj t gjithve dhe duhet, n t njjtn koh, t jet e prbashkt pr mbar botn: Lindje dhe Perndim, Veri dhe Jug”.929 N vizionin e Magjisterit, e drejta pr zhvillim bazohet n parimet n vijim: njsia e origjins dhe fati i prbashkt i familjes njerzore; barazia mes do personi dhe mes do bashksie t bazuar n dinjitetin njerzor; adresimi universal i t mirave t toks; trsueshmria e nocionit t zhvillimit; qendrsia e personit; solidariteti.

    447 Doktrina shoqrore mbshtet format e bashkveprimit, t afta pr t nxitur hyrjen n tregun ndrkombtar, t Vendeve t shnuara nga varfria dhe nnzhvillimi: “Jo shum vite m par mendohej se zhvillimi varej prej izolimit t Vendeve m t varfra nga tregu botror dhe nga besimi i tyre vetm n forcat e veta. Prvoja e kohve t fundit ka treguar se Vendet q jan prjashtuar, kan njohur nj gjendje amullie dhe rnieje, ndrsa kan njohur zhvillim Vendet q kan arritur t hyjn n ndrlidhjen e prgjithshme t veprimtarive ekonomike n nivel ndrkombtar. Duket, pra, se problemi m i madh sht arritja e hyrjes s barabart n tregun ndrkombtar, t bazuar jo n parimin e njanshm t shfrytzimit t burimeve natyrore, por n vlersimin e burimeve njerzore”.930 Mes shkaqeve q m s shumti ndihmojn n prcaktimin e nnzhvillimit dhe t varfris, prve pamundsis pr t hyr n tregun ndrkombtar,931 duhet t numrohen analfabetizmi, pasiguria ushqimore, mungesa e strukturave dhe e shrbimeve, mungesa e masave pr t garantuar asistencn shndetsore baz, mungesa e ujit t pijshm, korrupsioni, paqndrueshmria e institucioneve dhe e vet jets politike. N shum Vende ekziston nj lidhje mes varfris dhe mungess s liris, mundsis pr nism ekonomike, administrimit shtetror t aft pr t paraprgatitur nj sistem t prshtatshm edukimi dhe informacioni.

    448 Fryma e bashkveprimit ndrkombtar krkon q prtej logjiks s ngusht t tregut t jet edhe vetdija e nj detyre solidariteti, drejtsie shoqrore dhe dashurie universale;932 n fakt, ekziston “dika q i detyrohet njeriut tamam sepse sht njeri, n baz t dinjitetit t tij t lart”.933 Bashkveprimi sht rruga q Bashksia ndrkombtare n trsin e vet duhet t angazhohet pr ta prshkuar “sipas nj konceptimi t prshtatshm t s mirs s prbashkt n lidhje me krejt familjen njerzore”.934 Do t ket efekte shum pozitive, si pr shembull nj rritje t besimit n potencialitetet e personave t varfr dhe pra, t Vendeve t varfra, si dhe nj shprndarje t drejt t t mirave.

    b) Luft varfris

    449 N fillim t mijvjearit t ri, varfria e miliarda burrave dhe grave sht “shtja q m se do tjetr i bn thirrje ndrgjegjes son njerzore dhe t krishter”.935 Varfria dikton nj problem dramatik drejtsie: varfria, n format dhe pasojat e saja t ndryshme, karakterizohet nga nj rritje e pabarabart dhe nuk i njeh asnj populli t drejtn e barabart “pr t’u ulur n tryezn e banketit t prbashkt”.936 Kjo varfri e bn t pamundur realizimin e atij humanizmi plenar q Kisha uron dhe krkon t arrij, me qllim q personat dhe popujt t mund “t jen m shum”937 dhe t jetojn n “kushte m njerzore”.938

    Lufta kundr varfris gjen nj motivim t fort n zgjedhjen, apo n dashurin paraplqyese, t Kishs pr t varfrit.939 N krejt msimin e saj shoqror Kisha nuk lodhet s prsrituri edhe disa parime t tjera t saj themelore: i pari ndr t gjith, ai i adresimit universal t t mirave.940 Me ripohimin e vazhdueshm t parimit t solidaritetit, doktrina shoqrore na shtyn t kalojm nga veprimi pr t nxitur “t mirn e t gjithve dhe t secilit, sepse t gjith jemi me t vrtet t prgjegjshm pr t gjith”.941 Parimi i solidaritetit, edhe n luftn kundr varfris, duhet t prkrahet gjithmon me vend nga ai i subsidiaritetit, fal t cilit sht e mundur t nxitet fryma i nisms, baz themelore e do zhvillimi socio-ekonomik, n vet Vendet e varfra:942 t varfrit duhet t’i shikojm “jo si nj problem, por si ata q mund t bhen subjekte dhe protagonist t nj t ardhmeje t re dhe m njerzore pr mbar botn”.943

    c) Borxhi i jashtm

    450 E drejta pr zhvillim duhet t mbahet parasysh n shtjet e lidhura me krizn e borxhit t shum Vendeve t varfra.944 Kjo kriz ka n origjin t vet shkaqe komplekse dhe t ndryshme, si me karakter ndrkombtar luhatjet e kmbimeve, spekullimet financiare, neokolonializmi38* ekonomik ashtu edhe brenda do Vendi borxhli korrupsion mbarshtim t keq t parave publike, prdorim t shtrembruar t huave t marra. Vuajtjet m t mdha, q burojn apo q kan lidhje me shtjet strukturore, por edhe me sjelljet vetjake, godasin popullatat e Vendeve borxhlinj dhe t varfr, t cilat nuk kan asnj prgjegjsi. Bashksia ndrkombtare nuk mund t lr pas dore nj situat t till: edhe pse duke ripohuar parimin se borxhi me kontrat duhet t respektohet, duhet t gjenden rrugt pr t mos rrezikuar “t drejtn themelore t popujve pr jetes dhe prparim”.945

  16. #56
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.


    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)



    KAPITULLI I DHJET

    MBROJTJA E MJEDISIT



    I. ASPEKTE BIBLIKE



    451 Prvoja e gjall e pranis hyjnore n histori sht themeli i fes s popullit t Hyjit: “Ishim skllevr t faraonit n Egjipt, dhe Zoti na nxori me dor t fuqishme” (Lp 6, 21). Reflektimi mbi historin mundson prmbledhjen e t kaluars dhe zbulimin e veprs s Hyjit deri n rrnjt vetjake: “Im at ishte nj sirian endacak” (Lp 26, 5); nj Hyj q mund t’i thot popullit t Vet: “Prandaj un e mora Abrahamin, babain tuaj, prej toks s Mesopotamis” (Joz 24, 3). sht nj reflektim q mundson t’i drejtohemi me besim t ardhmes, fal premtimit dhe beslidhjes q Hyji prtrin vazhdimisht.

    Feja e Izraelit jeton n kohn dhe n hapsirn e ksaj bote, t perceptuar jo si nj mjedis armiqsor apo nj e keqe prej t cils duhet t lirohemi, por si nj dhurat t vet Hyjit, vendin dhe projektin q Ai ia beson drejtimit t prgjegjshm dhe puns s njeriut. Natyra, vepr e veprimit krijues hyjnor, nuk sht nj konkurrente e rrezikshme. Hyji, q i ka br t gjitha gjrat, pr seciln prej tyre “pa se ishte gj e mir” (Zan 1, 4.10.12.18.21.25). N maj t krijimit t Vet, si “shum t mir” (Zan 1, 31), Krijuesi vendosi njeriun. Vetm burri dhe gruaja, mes t gjitha krijesave, jan dashur nga Zoti “n prngjasimin e Hyjit” (Zan 1, 27): atyre Ai u beson prgjegjsin e krejt krijimit, detyrn pr t mbrojtur harmonin dhe zhvillimin e tyre (krh. Zan 1, 26-30). Lidhja e veant me Hyjin shpjegon pozicionin e privilegjuar t iftit njerzor n rendin e krijimit.

    452 Marrdhnia e njeriut me botn sht nj element prbrs i dinjitetit njerzor. Bhet fjal pr nj marrdhnie q lind si fryt i lidhjes, edhe m t thell, t njeriut me Hyjin. Zoti e ka dashur personin njerzor si bashkbisedues t Tij: vetm n dialogun me Hyjin krijesa njerzore gjen t vrtetn e vet, nga e cila frymzohet dhe nxjerr norma pr t projektuar t ardhmen e bots, nj kopsht q Hyji i ka dhn me qllim q ta kyltivoj dhe ta ruaj (krh. Zan 2, 15). As mkati nuk e zhduk kt detyr, edhe pse ai e rndon me dhimbje dhe vuajtje fisnikrin e puns (krh. Zan 3, 17-19).

    Krijimi sht gjithmon objekt i lavdit n lutjen e Izraelit: “Sa t shumta jan, o Zot, veprat e Tua! T gjitha i ke br me urti t madhe” (Ps 104, 24). Shptimi kuptohet si nj krijim i ri, q rivendos at harmoni dhe at potencialitet t rritjes q mkati ka rrezikuar: “Ja, un po krijoj, qiell t ri e tok t re” (Is 65, 17) thot Zoti “ather shkrettira n kopsht do t shndrrohet… n kopsht drejtsia do ta ket selin… populli im do t banoj n nj vend paqeje” (Is 32, 15b-18a).

    453 Shptimi prfundimtar, q Hyji i ofron krejt njerzimit nprmjet vet Birit t Vet, nuk vihet n jet jasht ksaj bote. Edhe pse e plagosur prej mkatit, ajo ka pr qllim t njoh nj pastrim rrnjsor (krh. 2 Pjt 3, 10) prej t cilit do t dal i riprtrir (krh. Is 65, 17; 66, 22; Zb 21, 1), duke u br m n fund vendi n t cilin “do t banoj drejtsia” (krh. 2 Pjt 3, 13).

    N shrbesn e Vet publike Jezusi vlerson elementet natyrore. Ai nuk sht vetm interpretues i ditur i shmblltyrave q do t ofroj, por edhe zotrues (krh. episodin e stuhis n Mt 14, 22-33; Mk 6, 45-52; Gjn 6, 16-21): Zoti e v n shrbim t planit t Vet shlbues. Ai u krkon nxnsve t Vet q t’i shikojn sendet, stint dhe njerzit me besimin e bijve q din se nuk mund t braktisen nga nj At provanor (krh. Lk 11, 11-13). Larg nga t brit skllav, nxnsi i Krishtit duhet t dij t’i prdor ato pr t krijuar bashkndarje dhe vllazri (krh. Lk 16, 9-13).

    454 Hyrja e Jezu Krishtit n historin e bots kulmon n Pashk, ku vet natyra merr pjes n dramn e Birit t mospranuar t Hyjit dhe n ngadhnjimin e Ngjalljes (krh. Mt 27, 45.51; 28, 2). Duke prshkuar vdekjen dhe duke futur n kt vdekje t ren e shklqyeshme t Ngjalljes, Jezusi inauguron nj bot t re n t ciln gjithka i sht nnshtruar Atij (krh. 1 Kor 15, 20-28) dhe rivendos ato marrdhnie t rendit dhe t harmonis q mkati kishte shkatrruar. Vetdija e ekuilibrave mes njeriut dhe natyrs duhet t shoqrohet me vetdijen se n Jezusin sht br pajtimi i njeriut dhe i bots me Hyjin, kshtu q do qenie njerzore, e vetdijshme pr Dashurin hyjnore, mund t rigjej paqen e humbur: “Pra, nse ndokush sht n Krishtin, sht nj krijes e re: e vjetra u zhduk, dhe, ja, u b e reja” (2 Kor 5, 17). Natyra, q ishte krijuar n Fjaln, me an t vet Fjals, s br mish, pajtohet dhe paqtohet me Hyjin (krh. Kol 1, 15-20).

    455 Jo vetm brendsia e njeriut rishrohet, por krejt trupria e tij sht prekur nga forca shlbuese e Krishtit; krejt krijimi merr pjes n riprtritjen q buron nga Pashka e Zotit, edhe pse n gjmimet e dhimbjeve t lindjes (krh. Rom 8, 19-23), n pritje q t nxjerr n drit “nj qiell t ri dhe nj tok t re” (Zb 21, 1) q jan dhurata e kohve t fundit, t shptimit t prmbushur. Ndrkoh, asgj nuk sht e huaj pr kt shptim: n fardo kushtesh, i krishteri sht thirrur t’i shrbej Krishtit, t jetoj sipas Shpirtit t Tij, duke e ln veten t drejtohet nga dashuria, parimi i nj jete t re, q e on botn dhe njeriun n projektin e zanafills s tyre: “bota, jeta, vdekja, e tashmja, e ardhmja! Gjithka sht juaja, ju jeni t Krishtit e Krishti sht i Hyjit” (1 Kor 3, 22-23).

  17. #57
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT


    doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me proletariatin,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I DHJET

    MBROJTJA E MJEDISIT


    II. NJERIU DHE GJITHSIA E GJRAVE



    456 Vizioni biblik i frymzon qndrimet e t krishterve n lidhje me prdorimin e toks, si edhe t zhvillimit t shkencs dhe t tekniks. Koncili II i Vatikanit pohon se njeriu pjesmarrs i drits s mendjes hyjnore, pr menuri t tij me t drejt mendon se i kaprcen t gjitha realitetet;946 Etrit Konciliar njohin prparimet e bra fal zbatimit t palodhshm t zgjuarsis njerzore prgjat shekujve, n shkencat empirike, n artet teknike dhe n disiplinat liberale.947 Njeriu sot, sidomos nprmjet shkencs dhe tekniks, e ka shtrir dhe vazhdon ta shtrij zotrimin e vet gati mbi krejt natyrn.948

    Meq njeriu i krijuar n shmblltyr t Hyjit, ka marr mandatin q ta qeveris botn me drejtsi dhe shenjtri, duke ia nnshtruar vetvetes tokn dhe gjithka ajo ka, si dhe duke e vn vetveten dhe krejt gjithsin n raport39* me Hyjin, duke e njohur dhe duke e pranuar Hyjin si Krijues t t gjitha gjrave, pasi, n nnshtrimin e t gjitha gjrave njeriut, t jet i madh emri i Hyjit mbi mbar tokn, Koncili mson se veprimtaria njerzore individuale dhe kolektive, apo ajo prpjekje shum e madhe me t ciln njerzit prgjat shekujve krkojn t prmirsojn kushtet e tyre t jets, n vetvete konsiderohet si n prputhje me projektin e Hyjit.949

    457 Rezultatet e shkencs dhe t tekniks jan, n vetvete, pozitive: t krishtert as nuk mendojn tia kundrvn at q njerzit kan prodhuar me zgjuarsin dhe me forcn e tyre fuqis s Hyjit, as q krijesa racionale t jet gati kundrshtare e Krijuesit; prkundrazi, ata jan t bindur se arritjet e njerzimit jan shenj e madhsis s Hyjit dhe fryt i projektit t Tij t patregueshm.950 Etrit Konciliar theksojn edhe faktin se sa m shum q rritet pushteti i njerzve, aq m shum shtrihet prgjegjsia si e individve dhe e bashksis,951 dhe q do veprimtari njerzore duhet t prputhet, sipas planit t Hyjit dhe vullnetit t Tij, me t mirn e vrtet t njerzimit.952 N kt perspektiv, Magjisteri shum her ka theksuar se Kisha Katolike nuk i kundrvihet n asnj mnyr prparimit,953 madje konsideron shkencn dhe teknologjin nj prodhim t mrekullueshm t krijimtaris njerzore q sht nj dhurat e Hyjit, nga momenti q na kan dhn mundsi t mrekullueshme, prej t cilave kemi dobi t gjith me zemr mirnjohse.954 Pr kt arsye si besimtar t Hyjit, q e ka gjykuar t mir natyrn e krijuar prej Tij, ne gzojm prej prparimit teknik dhe ekonomik, q njeriu me menurin e vet arrin t realizoj.955

    458 Konsiderimet e Magjisterit mbi shkencn dhe teknologjin n prgjithsi vlejn edhe pr zbatimin e tyre n mjediset natyrore dhe bujqsore. Kisha mon prfitimet q rrjedhin dhe q mund t vazhdojn t rrjedhin nga studimi dhe zbatimi i biologjis molekulare, t plotsuar nga disiplina t tjera si gjenetika dhe zbatimi i saj teknologjik n bujqsi dhe industri.956 N fakt, teknika mund t prbj, me nj zbatim t drejt, nj mjet t mueshm dhe t vlefshm pr zgjidhjen e problemeve t rnda, duke filluar nga ato t uris dhe t smundjes, nprmjet prodhimit t varieteteve t bimve m t zhvilluara e m t qndrueshme, si edhe t ilaeve t vlefshme.957 Por sht e rndsishme q t riprsrisim konceptin e zbatimit t drejt, pasi ne e dim se ky potencial nuk sht asnjans: ai mund t prdoret si pr prparimin e njeriut, ashtu edhe pr degradimin e tij.958 Pr kt arsye sht e nevojshme t kihet kujdes dhe t shqyrtohet me sy t kujdesshm natyra, qllimet dhe mnyrat e formave t ndryshme t teknologjis s zbatuar.959 Shkenctart, pra, duhet ti prdorin me t vrtet krkimet e tyre dhe aftsit e tyre teknike pr shrbim t njerzimit,960 duke ditur ti vn nn vartsin e parimeve dhe t vlerave morale, me qllim q ta respektojn dhe ta realizojn n plotsin e vet dinjitetin e njeriut.961

    459 Pik qendrore referimi pr do zbatim shkencor dhe teknik sht respektimi i njeriut, q duhet t shoqrohet nga nj qndrim i drejt respekti ndaj krijesave t tjera t gjalla. Edhe kur mendohet pr nj tjetrsim t tyre, duhet t kihet parasysh natyra e do qenieje dhe lidhja e saj e ndrsjell n nj sistem t orientuar n mnyr t renditur drejt nj qllimi.962 N kt kuptim, mundsit e mrekullueshme t krkimit biologjik ngjallin shqetsime t thella, meq nuk jemi ende n gjendje q t masin rregullimet q kemi futur n natyr nga nj manipulim pa dallim gjenetik dhe nga zhvillimi i pamend i llojeve t reja t bimve dhe i formave t reja t kafshve, pr t mos folur pr ndrhyrjet e papranueshme n zanafilln e vet jets njerzore.963 N fakt, nuk sht marr parasysh se zbatimi i disa zbulimeve n rrethin industrial dhe bujqsor prodhon, me kalimin e kohs, efekte negative. Kjo ka vn ashpr n dukje se si asnj ndrhyrje n nj zon t ekosistemit nuk mund t lr mnjan konsiderimin e rrjedhojave n sfera t tjera dhe, n prgjithsi, n mirqenien e brezave t ardhshm.964

    460 Njeriu, pra, nuk duhet t harroj se aftsia e tij pr t shndrruar dhe, n njfar kuptimi, pr ta krijuar botn me punn e vet zhvillohet gjithmon n baz t dhurimit t par zanafillor t gjrave nga Hyji.965 Ai nuk duhet ta prdor n mnyr arbitrare tokn, tia nnshtroj pa rezerva vullnetit t vet, sikur ajo t mos kishte nj form t vetn dhe nj adresim t mparshm t caktuar nga Hyji, q njeriu mundet, po, ta zhvilloj, por jo ta tradhtoj at.966 Kur sillet n kt mnyr, n vend q ta zhvilloj rolin e vet si bashkpuntor i Hyjit n veprn e krijimit, njeriu e zvendson Hyjin dhe arrin t shkaktoj kryengritjen e natyrs, m shum t tiranizuar sesa t qeverisur prej tij.967

    Nse njeriu ndrhyn mbi natyrn pa abuzuar dhe pa e dmtuar at, mund t thuhet se ndrhyn jo pr ta modifikuar natyrn, por pr ta ndihmuar at q t zhvillohet sipas thelbit t saj, atij t krijimit, t dashur prej Hyjit. Duke punuar n kt fush, kaq dukshm delikate, krkuesi bashkngjitet me planin e Hyjit. Hyji ka dashur q njeriu t ishte mbreti i krijimit.968 N fund, sht vet Hyji q i jep njeriut nderin pr t bashkvepruar me t gjitha forcat e inteligjencs n veprn e krijimit.

  18. #58
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT


    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I DHJET

    MBROJTJA E MJEDISIT

    III. KRIZA N MARRDHNIEN

    MES NJERIUT DHE MJEDISIT


    461 Mesazhi biblik dhe Magjisteri kishtar prbjn pikat e referimit thelbsor pr t vlersuar problemet q vihen n marrdhniet mes njeriut dhe mjedisit.969 N zanafill t ktyre problemeve mund t dallohet pretendimi i ushtrimit t nj zotrimi t pakushtzuar t gjrave nga njeriu, nj njeri moskokars ndaj ktyre konsideratave t rendit moral q duhet t dallojn do veprimtari njerzore.

    Tendenca pr nj shfrytzim “moskokars”970 t burimeve t krijimit sht rezultati i nj procesi t gjat historik dhe kulturor: “Epoka moderne ka regjistruar nj aftsi n rritje t ndrhyrjeve shndrruese nga njeriu. Aspekti i brjes pr vete dhe i shfrytzimit t burimeve sht br mbisundues dhe sht prhapur n mnyr pushtuese, si edhe ka arritur sot t krcnoj vet aftsin mikpritse t mjedisit: mjedisi si “burim” rrezikon t krcnoj mjedisin si “shtpi”. Pr shkak t mjeteve t fuqishme t shndrrimit, t ofruara nga qytetrimi teknologjik, nganjher duket se ekuilibri njeri-mjedis ka arritur nj pik kritike”.971

    462 Natyra duket si nj vegl n duart e njeriut, nj realitet q ai duhet ta manipuloj vazhdimisht, sidomos nprmjet teknologjis. Duke u nisur nga premisa, q ka dal e gabuar, se ekziston nj sasi e pakufizuar energjie dhe burimi pr t’u prdorur, se riprtritja e tyre sht e mundur n mnyr t menjhershme dhe se efektet negative t manipulimit t rendit natyror lehtsisht mund t prthithen, sht prhapur nj konceptim zvoglues q e lexon botn natyrore nga nj kndvshtrim mekanikistik dhe zhvillimin nga ai konsumistik; parsia q i sht veshur t brit dhe t pasurit m shum se t qent shkakton forma t rnda tjetrsimi njerzor”.972

    Nj qndrim i till nuk rrjedh nga krkimi shkencor dhe teknologjik, por nga nj ideologji shkenctiste40* dhe teknokratike41* q priret ta kushtzoj at. Shkenca dhe teknika, me prparimin e tyre, nuk eliminojn nevojn pr transhendenc dhe nuk jan n vetvete shkak i shekullarizimit t egrsuar q on n nihilizm42*; ndrsa prparojn n udhn e tyre, ato ngjallin pyetje rreth domethnies s tyre dhe bjn q t shtohet nevoja pr t respektuar prmasn transhendente t personit njerzor dhe t vet krijimit.

    463 Nj konceptim i drejt i mjedisit, ndrsa nga njra an nuk mund ta ul n mnyr utilitariste43* natyrn thjesht n nj objekt manipulimi dhe shfrytzimi, nga ana tjetr nuk duhet ta absolutizoj dhe ta vendos at n dinjitet mbi vet personin njerzor. N kt rast, arrihet deri n hyjnizimin e natyrs apo t toks, ashtu si mund t ndeshet me lehtsi n disa lvizje ekologjiste q krkojn t’u jepet nj profil i garantuar institucional nga ana ndrkombtare konceptimeve t tyre.973

    Magjisteri e ka motivuar kundrshtimin e vet pr nj konceptim t mjedisit t frymzuar nga ekocentrizmi dhe biocentrizmi44*, pasi ai “propozon t eliminoj ndryshimin ontologjik dhe aksiologjik45* mes njeriut dhe qenieve t tjera t gjalla, duke e konsideruar biosfern si nj njsi bioetike me vler t padiferencuar. Kshtu arrihet n eliminimin e prgjegjsis m t lart t njeriut n dobi t nj konsiderimi t barazueshmris s “dinjitetit” t t gjitha qenieve t gjalla”.974

    464 Nj vizion i njeriut dhe i sendeve i shkputur nga do referim me transhendencn ka uar n mospranimin e konceptit mbi krijimin dhe q t’u vishet njeriut e natyrs nj ekzistenc krejtsisht autonome. Lidhja q bashkon botn me Hyjin n kt mnyr sht kputur: kjo prishje ka uar n shkputjen nga toka edhe t njeriut dhe, m rrnjsisht, ka varfruar vet identitetin e tij. Qenia njerzore sht gjendur n ato kushte q t mendoj se sht nj i huaj n kontekstin e mjedisit ku jeton. sht krejt e qart pasoja q rrjedh prej ksaj: “sht marrdhnia e njeriut me Hyjin q prcakton marrdhnien e njeriut me t ngjashmit e vet dhe me mjedisin e vet. Ja pse kultura e krishter gjithmon i ka njohur krijesat q e rrethojn njeriun si dhurata t Hyjit, me t cilat duhet t merret dhe t cilat duhet t’i ruaj me ndjenj mirnjohjeje ndaj Krijuesit. N veanti, prshpirtria benediktine dhe ajo franeskane kan dshmuar kt lloj lidhjeje t thell t njeriut me mjedisin e krijuar, duke ushqyer tek njeriu nj qndrim respektimi pr do realitet t bots q e rrethon”.975 Duhet t vihet m n dukje lidhja e thell q ekziston mes ekologjis mjedisore dhe “ekologjis njerzore”.976

    465 Magjisteri thekson prgjegjsin njerzore n mbrojtjen e nj mjedisi t plot dhe t shndetshm pr t gjith:977 “Njerzimi i sotm, nse do t’ia arrij t’i bashkoj aftsit e reja shkencore me nj prmas t fort etike, do t jet me siguri n gjendje t nxis mjedisin si shtpi dhe si burim n dobi t njeriut dhe t t gjith njerzve, do t jet n gjendje t eliminoj faktort ndots, t siguroj kushte higjiene dhe shndeti t prshtatshme pr grupet e vogla ashtu si edhe pr ngulimet e mdha njerzore. Teknologjia q ndot mund edhe t mos ndot, prodhimin q grumbullon mund ta shprndaj n mnyr t barabart, me kusht q t mbizotroj etika e respektimit t jets dhe e dinjitetit t njeriut, e t drejtave t brezave njerzore t sotm dhe t atyre q do t vijn”.978

  19. #59
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT


    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I DHJET

    MBROJTJA E MJEDISIT

    IV. NJ PRGJEGJSI E PRBASHKT



    a) Mjedisi, nj e mir kolektive

    466 Mbrojtja e mjedisit prbn nj sfid pr krejt njerzimin: bhet fjal pr detyrn e prbashkt dhe universale, t respektimit t nj t mire kolektive,979 q sht pr t gjith, duke penguar q t mund t bhet “nj prdorim i pandshkuar i kategorive t ndryshme t qenieve, frymore apo jo frymore kafsh, bim, elemente t natyrs sipas dshirs, sipas nevojave vetjake”.980 sht nj prgjegjsi q duhet t piqet n baz t globalitetit t krizs s sotme ekologjike dhe t nevojs q rrjedh prej saj pr t’i br ball n mnyr globale, meq t gjitha qeniet varen nga njra-tjetra n rendin universal t caktuar nga Krijuesi: “duhet t kihet parasysh natyra e do qenieje dhe e lidhjes s saj t dyanshme me nj sistem t orientuar n mnyr t renditur drejt nj qllimi, q sht pra kozmosi”.981

    Kjo perspektiv merr nj rndsi t veant kur merret n shqyrtim, n kontekstin e lidhjeve t ngushta q bashkojn mes tyre ekosisteme t ndryshme, vlera mjedisore t biodiversitetit46*, q trajtohet me ndjenj prgjegjsie dhe mbrohet n mnyr t prshtatshme, sepse prbn nj pasuri t jashtzakonshme pr krejt njerzimin. Pr kt, secili ndoshta mund t vr re, pr shembull, rndsin e krahins s Amazons, “njra prej hapsirave m t vlersuara n bot pr diversitetin e saj biologjik, q e bn jetike pr ekuilibrin mjedisor t krejt planetit”.982 Pyjet ndihmojn n ruajtjen e ekuilibrave thelbsor natyror t domosdoshm pr jetn.983 Shkatrrimi i tyre, edhe nprmjet zjarreve t pamend t vna me dashje, prshpejton proceset e shkretimit me rrjedhoja t rrezikshme pr rezervat e ujit dhe v n rrezik jetn e shum popujve vendas dhe mirqenien e brezave t ardhshm. T gjith, individ dhe subjekte institucionale, duhet t ndihen t angazhuar n mbrojtjen e pasuris pyjore dhe, kur sht e nevojshme, t nxiten programe t prshtatshme ripyllzimi.

    467 Prgjegjsia ndaj mjedisit, pasuri e prbashkt e gjinis njerzore, shtrihet jo vetm pr nevojat e sotme, por edhe pr ato t ardhshme: “Trashgimtar t brezave t kaluar dhe prfitues t puns s bashkkohsve tan, ne kemi detyrime ndaj t gjithve, dhe nuk mund t mos interesohemi pr ata q do t vijn pas nesh pr ta zgjeruar rrethin e familjes njerzore. Solidariteti universal, q sht nj fakt dhe pr ne nj e mir, sht edhe ai nj detyr”.984 Bhet fjal pr nj prgjegjsi q brezat e sotm kan n lidhje me ata t ardhshm,985 nj prgjegjsi q i prket edhe do Shteti dhe Bashksis ndrkombtare.

    468 Prgjegjsia ndaj mjedisit duhet t gjej nj prkthim t prshtatshm n nivel juridik. sht e rndsishme q Bashksia ndrkombtare t prpunoj rregulla t njjta, me qllim q ky rregullim t’u mundsoj Shteteve q t kontrollojn me nj efektshmri m t madhe veprimtarit e ndryshme, q shkaktojn efekte negative n mjedis, dhe t ruajn ekosistemet, duke parandaluar zjarre t mundshme: “do Shteti i prket, n rrethin e territorit t vet, detyra q t parandaloj degradimin e atmosfers dhe t biosfers, duke kontrolluar me kujdes, prve t tjerave, efektet e zbulimeve t reja teknologjike apo shkencore dhe duke u ofruar qytetarve t vet garancin q t mos ekspozohen ndaj lndve ndotse apo mbeturinave helmuese”.986

    Prmbajtjet juridike “t s drejts pr nj mjedis t shndetshm dhe t sigurt”987 do t jen fryti i nj prpunimi shkall-shkall, t nxitur nga shqetsimi i opinionit publik pr ta disiplinuar prdorimin e t mirave t krijimit sipas krkesave t s mirs s prbashkt dhe me nj vullnet t prbashkt pr t vendosur sanksione pr ata q ndotin. Megjithat, nuk mjaftojn vetm normat juridike;988 krahas tyre duhet t piqet nj ndjenj e fort prgjegjsie dhe nj ndryshim real i mendsis dhe i stilit t jets.

    469 Autoritetet e thirrura q t marrin vendime pr t’u br ball rreziqeve shndetsore dhe mjedisore, nganjher gjenden prball situatave n t cilat, t dhnat shkencore q zotrojn jan kontradiktore apo t pamjaftueshme nga ana sasiore: ather mund t jet me vend t bhet nj vlersim i frymzuar nga “parimi i masave paraprake”, q nuk bashkmbart zbatimin e nj rregulli, por t nj orientimi t drejtuar pr t mbarshtuar situata t pasigurta. Ai tregon nevojn pr nj vendim t prkohshm dhe t modifikueshm n baz t njohurive t reja q arrihen. Vendimi duhet t jet n prpjestim me masat q po merren tashm pr rreziqet e tjera. Politikat parandaluese, t bazuara n parimin e masave paraprake, krkojn q vendimet t bazohen mbi nj krahasim mes rreziqeve dhe t mirave t hipotizuara pr do zgjedhje t mundshme alternative, prfshir ktu edhe vendimin pr t mos ndrhyr fare. Me prapjen e masave paraprake lidhet nevoja q t nxitet do prpjekje pr t fituar dije m t thelluara, edhe pse t vetdijshm se shkenca nuk mund t arrij me shpejtsi prfundime rreth mungess s rreziqeve. Rrethanat e pasiguris dhe t prkohsis e bjn veanrisht t rndsishme transparencn n procesin vendimmarrs.

    470 Programimi i zhvillimit ekonomik duhet ta shqyrtoj me kujdes “nevojn pr t respektuar integritetin dhe ritmet e natyrs”989, pasi burimet natyrore jan t kufizuara dhe disa nuk mund t riprtrihen. Ritmi i sotm i shfrytzimit rrezikon seriozisht mundsin e prdorimit t disa burimeve natyrore sot dhe n t ardhmen.990 Zgjidhja e problemit ekologjik krkon q veprimtaria ekonomike ta respektoj m shum mjedisin, duke pajtuar krkesat pr zhvillim ekonomik me ato t mbrojtjes mjedisore. do veprimtari ekonomike q shfrytzon burimet natyrore, duhet t shqetsohet edhe pr ruajtjen e mjedisit dhe t parashikoj shpenzimet, t cilat duhet t vlersohen si “nj z thelbsor i shpenzimeve t veprimtaris ekonomike”.991 N kt kontekst duhet t shqyrtohen marrdhniet mes veprimtaris njerzore dhe ndryshimeve klimaterike q, fal kompleksitetit t tyre t skajshm, duhet t ndiqen si duhet dhe vazhdimisht n nivel shkencor, politik dhe juridik, kombtar dhe ndrkombtar. Klima sht nj e mir q duhet t mbrohet dhe krkon q, n sjelljet e tyre, konsumatort dhe operatort e veprimtaris industriale t zhvillojn nj ndjenj m t madhe prgjegjsie.992

    Nj ekonomi q respekton mjedisin nuk ndjek vetm objektivin e ngritjes n maksimum t fitimit, pasi mbrojtja e mjedisit nuk mund t sigurohet vetm n baz t llogaritjeve t shpenzimeve dhe t prfitimit. Mjedisi sht njra prej atyre t mirave q mekanizmat e tregut nuk jan n gjendje ta mbrojn apo ta nxisin si duhet.993 T gjitha vendet, n veanti ato t zhvilluara, duhet ta ndiejn si t ngutshm detyrimin e rishqyrtimit t mnyrave t prdorimit t t mirave natyrore. Krkimi i risive t afta pr t ulur ndikimin negativ t mjedisit t shkaktuar nga prodhimi dhe nga konsumi duhet t stimulohet n mnyr t efektshme.

    Nj vmendje m e veant duhet t kihet pr problematikat m komplekse q kan lidhje me burimet energjitike.994 Ato t pariprtritshmet, t cilat prdoren nga Vendet shum t industrializuara dhe ato t industrializuara koht e fundit, duhet t vihen n shrbim t krejt njerzimit. N nj perspektiv morale q mbart gjurmn e barazis dhe t solidaritetit ndrbreznor, do t duhej, gjithashtu, t vazhdohej, nprmjet ndihmess s bashksis shkencore, me identifikimin e burimeve t reja energjitike, me zhvillimin e burimeve alternative dhe me ngritjen e niveleve t siguris s energjis brthamore.995 Prdorimi i energjis, pr vet lidhjet q ka me shtjet e zhvillimit t mjedisit, prfshin prgjegjsit politike t Shteteve, t bashksis ndrkombtare dhe t operatorve ekonomik; kto prgjegjsi do t duhet t ndriohen dhe t drejtohen nga krkimi i vazhdueshm i t mirs s prbashkt universale.

    471 Nj vmendje t posame meriton marrdhnia q popujt vendas kan me tokn e tyre dhe me burimet e saj: bhet fjal pr nj shprehje themelore t identitetit t tyre.996 Shum popuj kan humbur tashm apo rrezikojn t humbin, n prfitim t interesave t fuqishme agro--industriale apo pr shkak t proceseve t asimilimit dhe t urbanizimit, tokat n t cilat jetojn,997 me t cilat sht e lidhur vet domethnia e jets s tyre.998 T drejtat e popujve vendas duhet t mbrohen si duhet.999 Kta popuj japin nj shembull jete n harmoni me mjedisin q ato kan msuar ta njohin dhe ta ruajn:1000 prvoja e tyre e jashtzakonshme, q sht nj pasuri e pazvendsueshme pr krejt njerzimin, rrezikon t humbas s bashku me mjedisin prej ku ajo z fill.

    b) Prdorimi i bioteknologjive

    472 N vitet e fundit sht diktuar me forc shtja e prdorimit t bioteknologjive t reja pr qllime q lidhen me bujqsin, zooteknikn, mjeksin dhe mbrojtjen e mjedisit. Mundsit e reja t ofruara nga teknikat e reja biologjike dhe biogjenetike ngjallin, nga njra an, shpres dhe entuziazm dhe, nga ana tjetr, alarm dhe armiqsi. Zbatimet e bioteknologjis, lejueshmria e tyre nga kndvshtrimi moral, rrjedhojat e tyre pr shndetin e njeriut, ndikimi i tyre mbi mjedisin dhe ekonomin, prbjn nj objekt studimi t thelluar dhe diskutimi t ndezur. Bhet fjal pr shtje t diskutueshme q prfshijn shkenctar dhe krkues, politikan dhe ligjvns, ekonomist dhe ambientalist, prodhues dhe konsumator. T krishtert nuk jan mosprfills ndaj ktyre problematikave, t vetdijshm pr rndsin e vlerave q jan n loj.1001

    473 Vizioni i krishter i krijimit bashkmbart nj gjykim pozitiv rreth lejueshmris s ndrhyrjeve t njeriut mbi natyrn, prfshir ktu edhe qeniet e tjera t gjalla, dhe, n t njjtn koh, nj thirrje t fort pr domethnien e prgjegjsis.1002 Natyra nuk sht, n fakt, nj realitet i shenjt apo hyjnor, q s’ka t bj me veprimin njerzor. Ajo sht saktsisht dhurata q Krijuesi i ka br bashksis njerzore, ia ka besuar menuris dhe prgjegjsis morale t njeriut. Pr kt, ky i fundit nuk kryen nj akt t paligjshm kur, duke respektuar rendin, bukurin dhe dobin e do qenieje t gjall dhe funksionin e tyre n ekosistem, ndrhyn duke modifikuar disa karakteristika dhe veori t tyre. Jan t dnueshme ato ndrhyrje t njeriut q dmtojn qeniet e gjalla apo mjedisin natyror, ndrsa jan t lavdrueshme kur kthehen n nj prmirsim t tyre. Lejueshmria e prdorimit t teknikave biologjike dhe t biogjenetiks nuk e sos krejt problematikn etike: ashtu si pr do sjellje njerzore, sht e nevojshme t vlersojm me kujdes dobishmrin e tyre reale, si dhe rrjedhojat e tyre t mundshme edhe n terma rrezikshmrie. N rrethin e ndrhyrjeve tekniko-shkencore me mprehtsi t fort dhe t gjer tek organizmat e gjall, me mundsin e ndikimeve t forta me kalimin e kohs, nuk sht e ligjshme t veprohet me mendjelehtsi dhe paprgjegjsi.

    474 Bioteknologjit moderne kan nj ndikim t fort shoqror, ekonomik dhe politik, n planin lokal, kombtar dhe ndrkombtar: ato duhet t vlersohen n prputhje me kriteret etike, q gjithmon duhet t orientojn veprimtarit dhe marrdhniet njerzore n rrethin socio-ekonomik dhe n at politik.1003 Duhet t mbahen parasysh sidomos kriteret e drejtsis dhe t solidaritetit, t cilave duhet t’u prmbahen para s gjithash individt dhe grupet q veprojn n krkimin dhe tregtimin n fushn e bioteknologjive. Megjithat, nuk duhet t biem n gabim e t besojm se vetm prhapja e prfitimeve t lidhura me bioteknologjit e reja mund t’i zgjidh t gjitha problemet e ngutshme t varfris dhe t nnzhvillimit, q ende vazhdojn t mundojn shum Vende t planetit.

    475 N nj frym solidariteti ndrkombtar, masa t ndryshme mund t vihen n jet n lidhje me prdorimin e bioteknologjive t reja. Lehtsohet, n vend t par, ndrshkmbimi tregtar i barabart, i lir nga lidhjet e padrejta. Por nxitja e zhvillimit t popujve n gjendje m t pavolitshme nuk do t jet autentike dhe e efektshme nse ajo ulet vetm n nivelin e ndrshkmbimit t mallrave. sht e domosdoshme t favorizohet edhe pjekuria e nj autonomie t nevojshme shkencore dhe teknologjike nga ana e ktyre popujve, duke nxitur ndrshkmbimet e njohurive shkencore dhe teknologjike, si dhe transferimin e teknologjive drejt Vendeve n rrugn e zhvillimit.

    476 Solidariteti bashkmbart edhe nj thirrje pr prgjegjsin q kan Vendet n rrugn e zhvillimit dhe n veanti, autoritetet politike, q t nxisin nj politik tregtare n favor t popujve t tyre dhe nj ndrshkmbim teknologjish t prshtatshme pr t prmirsuar kushtet e tyre ushqimore dhe shndetsore. N kto Vende duhet t rriten investimet pr krkimet, me nj vmendje t veant ndaj karakteristikave dhe nevojave t posame t territorit dhe t popullats s tyre, sidomos duke pasur parasysh q disa krkime n fushn e bioteknologjive, potencialisht t dobishme, krkojn investime relativisht modeste. Pr kt qllim do t ishte i nevojshm krijimi i Organizmave kombtar t caktuar pr mbrojtjen e t mirs s prbashkt nprmjet nj mbarshtimi t kujdesshm t rreziqeve.

    477 Shkenctart dhe teknikt e angazhuar n sektorin e bioteknologjive jan t thirrur q t punojn me menuri dhe ngulmim n krkimin e zgjidhjeve m t mira pr problemet e rnda dhe t ngutshme t ushqyerjes dhe t shndetsis. Ata nuk duhet t harrojn se veprimtarit e tyre kan t bjn me materiale, frymore dhe jo, q i prkasin njerzimit si nj pasuri, e caktuar edhe pr brezat e ardhshm; pr besimtart bhet fjal pr nj dhurat t marr nga Krijuesi, besuar menuris dhe liris njerzore, edhe ato dhurat t Tejet t Lartit. Q shkenctart t din t’i angazhojn energjit dhe aftsit e tyre n nj krkim plot pasion, t drejtuar nga nj ndrgjegje e pastr dhe e ndershme.1004

    478 Siprmarrsit dhe prgjegjsit e enteve publike q merren me krkimin, prodhimin dhe tregtimin e prodhimeve t bioteknologjive t reja duhet t ken parasysh jo vetm prfitimin e ligjshm, por edhe t mirn e prbashkt. Ky parim, i vlefshm pr do lloj veprimtarie ekomomike, bhet veanrisht i rndsishm kur bhet fjal pr veprimtari q kan t bjn me t ushqyerit, mjeksin, mbrojtjen e shndetit dhe t mjedisit. Me vendimet e tyre, siprmarrsit dhe prgjegjsit e enteve t interesuara publike mund t’i orientojn zhvillimet n sektorin e bioteknologjive drejt pikarritjeve shum premtuese pr sa i prket lufts kundr varfris, sidomos n Vendet m t varfra, kundr smundjeve dhe mbrojtjes s ekosistemit, pasuris s t gjithve.

    479 Politikant, ligjvnsit dhe administratort publik kan prgjegjsin pr t vlersuar potencialitetet, prfitimet dhe rreziqet e mundshme t lidhura me prdorimin e bioteknologjive. Nuk sht pr t’u uruar q vendimet e tyre, n nivel kombtar dhe ndrkombtar, t diktohen nga presione q vijn nga interesat e palve. Autoritetet publike duhet t favorizojn edhe nj informacion t sakt t opinionit publik dhe t din, megjithat, t marrin vendimet m t prshtatshme pr t mirn e prbashkt.

    480 Edhe prgjegjsit e informacionit kan nj detyr t rndsishme, q duhet ta kryejn me kujdes dhe objektivitet. Shoqria pret prej tyre nj informacion t plot dhe objektiv, q t’i ndihmoj qytetart t formohen sipas nj opinioni t sakt mbi prodhimet bioteknologjike, sidomos sepse bhet fjal pr dika q u prket drejtprsdrejti si konsumator t mundshm t tyre. Duhet t shmanget rnia n tundimin e nj informacioni siprfaqsor, t ushqyer nga entuziazme t lehta apo nga alarmizma47* t pajustifikueshm.

    c) Mjedisi dhe bashkndarja e t mirave

    481 Edhe n fushn e ekologjis, Doktrina shoqrore fton q t kihet parasysh se t mirat e toks jan krijuar nga Hyji pr t’u prdorur me urti nga t gjith: kto t mira duhet t ndahen me drejtsi, n prputhje me drejtsin dhe dashurin. Thelbsisht bhet fjal pr pengimin e padrejtsis pr akaparimin e t mirave: koprracia, qoft individuale apo kolektive, sht kundr rendit t krijimit.1005 Problemet e sotme ekologjike, me karakter planetar, mund t trajtohen me efektshmri vetm fal nj bashkveprimi ndrkombtar t aft pr t garantuar nj bashkrenditje m t madhe t prdorimit t burimeve t toks.

    482 Parimi i adresimit universal t t mirave ofron nj orientim themelor, moral dhe kulturor, pr t zgjidhur nyjn komplekse dhe dramatike q lidh bashk krizn e mjedisit dhe varfrin. Kriza e sotme mjedisore godet n mnyr t veant m t varfrit, si pr faktin se kta t fundit jetojn n toka nn krcnimin e erozioneve dhe shkretimeve apo jan t prfshir n konflikte t armatosura ose t shtrnguar q t dynden n mnyr t detyruar, ashtu edhe pr faktin se nuk kan mjete ekonomike dhe teknologji pr t’u mbrojtur nga fatkeqsit natyrore.

    Shum prej ktyre t varfrve jetojn n rrethinat e ndotura t qyteteve n strehime t rastit apo n qendra banimi me shtpi n rrezik shembjeje dhe t rrezikshme (slums, bidonville, barrios, favelas). N rast se ata duhet t transferohen dhe pr t mos i shtuar vuajtjes vuajtje t tjera, sht e nevojshme t’u jepet nj informacion i prshtatshm dhe paraprak, t’u ofrohen alternativa banesash dinjitoze dhe t prfshihen drejtprsdrejti t interesuarit.

    T kihet parasysh, gjithashtu, gjendja e Vendeve t penalizuara nga rregullat e nj tregtie ndrkombtare jo t drejt, n t cilat vazhdon nj skamje kapitalesh t rnduar shpesh nga barra e borxhit t jashtm: n kto raste uria dhe varfria e bjn gati t pashmangshm nj shfrytzim intensiv dhe t tepruar t mjedisit.

    483 Lidhja e ngusht q ekziston mes zhvillimit t vendeve m t varfra, ndryshimet demografike dhe nj prdorim i pranueshm i mjedisit, nuk duhet t prdoret si pretekst pr zgjedhje politike dhe ekonomike pak n prputhje me dinjitetin e personit njerzor. N Veri t planetit asistohet n nj “rnie t numrit t lindjeve, me ndikime n plakjen e popullsis, t paaft edhe pr t’u riprtrir biologjikisht”,1006 ndrsa n Jug gjendja sht krejt tjetr. Nse sht e vrtet q shprndarja e pabarabart e popullats dhe e burimeve n dispozicion krijon pengesa pr zhvillimin dhe pr nj prdorim t pranueshm t mjedisit, duhet t pranohet se rritja demografike sht plotsisht e pajtueshme me nj zhvillim trsor dhe solidar:1007 “T gjith jemi t nj mendjeje se nj politik demografike sht vetm nj pjes e krejt strategjis s zhvillimit global. Si rrjedhim sht e rndsishme q t gjitha diskutimet rreth politikave demografike t marrin parasysh zhvillimin e sotm dhe t ardhshm t shteteve dhe t rajoneve. N t njjtn koh sht e pamundur q t mos kihet parasysh natyra autentike e domethnies s termit “zhvillim”. do zhvillim i denj pr kt emr duhet t jet i plot, apo i drejtuar nga e mira autentike e do personi dhe e krejt personit”.1008

    484 Parimi i qllimit universal t t mirave zbatohet natyrisht edhe pr ujin, t quajtur nga Shkrimi i shenjt si simboli i pastrimit (krh. Ps 51, 4; Gjn 13, 8) dhe i jets (krh. Gjn 3, 5; Gal 3, 27): “Meq sht dhurat e Hyjit, uji sht element jetsor, prej t cilit s’mund t hiqet dor pr mbijetesn dhe, si rrjedhim, sht nj e drejt pr t gjith”.1009 Prdorimi i ujit dhe i shrbimeve t lidhura me t duhet t orientohet drejt plotsimit t nevojave t t gjithve dhe sidomos t personave q jetojn n varfri. Nj mundsi e kufizuar pr prdorimin e ujit t pijshm rndon mbi mirqenien e nj numri t strmadh personash dhe shpesh sht shkak smundjesh, vuajtjesh, konfliktesh, varfrish dhe madje edhe vdekjesh: q t mund t zgjidhet n mnyr t prshtatshme, kjo shtje “duhet t inkuadrohet n mnyr q t vendos kritere morale t bazuara pikrisht mbi vlerat e jets dhe mbi respektimin e t drejtave dhe t dinjitetit t t gjitha qenieve njerzore”.1010

    485 Uji, pr vet natyrn e vet, nuk mund t trajtohet thjesht nj mall si t tjert dhe prdorimi i tij duhet t jet racional dhe solidar. Shprndarja e tij hyn, tradicionalisht, mes prgjegjsive t enteve publike, pasi uji gjithmon sht konsideruar si nj e mir publike, karakteristik q duhet t ruhet edhe ather kur mbarshtimi i besohet sektorit privat. E drejta pr uj,1011 si t gjitha t drejtat e njeriut, bazohet n dinjitetin njerzor, dhe jo n vlersime t llojit thjesht sasior, q e konsiderojn ujin vetm si nj t mir ekonomike. Pa uj jeta sht e krcnuar. Pra, e drejta e ujit sht nj e drejt universale dhe e patjetrsueshme.

    d) Stile t reja jetese

    486 Problemet e rnda ekologjike krkojn nj ndryshim efektiv mendsie q on n marrjen e stileve t reja t jets,1012 “n t cilat krkimi i t vrtets, i t bukurs, i t mirs dhe bashksia me njerzit e tjer pr nj rritje t prbashkt t jen elementet q prcaktojn zgjedhjet e konsumit, t kursimit dhe t investimeve”.1013 Kto stile jete duhet t frymzohen nga prkorja, nga vetprmbajtja, nga vetdisiplina, n planin personal dhe shoqror. Duhet t dilet nga logjika thjesht e konsumit dhe t nxiten forma t prodhimit bujqsor e industrial q t respektojn rendin e krijimit dhe t plotsojn nevojat parsore t t gjithve. Nj qndrim i till, i favorizuar nga nj vetdije e riprtrir e ndrvarsis q lidh mes tyre t gjith banort e toks, ndihmon n eliminimin e shkaqeve t ndryshme t shkatrrimeve ekologjike dhe garanton nj aftsi prgjigjse t volitshme kur kto shkatrrime godasin popuj e territore.1014 shtja ekologjike nuk duhet t trajtohet vetm pr perspektivat ngjethse q degradimi mjedisor prvijon: ajo duhet t kthehet, sidomos, n nj motivim t fort pr nj solidaritet t- prnjmendt n prmasa botrore.

    487 Qndrimi q duhet ta karakterizoj njeriun prball krijimit sht thelbsisht ai i mirnjohjes: bota, n fakt, na on tek Hyji q e ka krijuar dhe q e mban at. Nse nuk merret parasysh marrdhnia me Hyjin, natyra boshatiset prej domethnies s vet t thell, duke e varfruar at. Kurse, nse arrihet t zbulohet natyra n prmasn e vet si krijes, mund t krijohet me t nj marrdhnie komunikuese, mund t kapet domethnia e saj evokuese48* dhe simbolike, mund t deprtohet kshtu n horizontin e misterit, q hap prpara njeriut shtegun drejt Hyjit, Krijuesit t qiellit dhe t toks. Bota i paraqitet njeriut si gjurm e Hyjit, vend n t cilin zbulohet fuqia e Tij krijuese, provanore dhe shlbuese.

  20. #60
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT


    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I NJMBDHJET

    NXITJA E PAQES


    I. ASPEKTE BIBLIKE



    488 Para se t jet nj dhurat e Hyjit pr njeriun dhe nj projekt njerzor n prputhje me planin hyjnor, paqja sht para s gjithash nj atribut thelbsor i Hyjit: “Zoti-Paqe” (Gjq 6, 24). Krijimi, q sht nj pasqyrim i lavdis hyjnore, na frymzon pr paqe. Hyji krijon do gj dhe krejt krijimi formon nj trsi harmonike, t mir n do pjes t tij (krh. Zan 1, 4.10.12.18.21.25.31).

    Paqja themelohet n marrdhnien parsore mes do qenieje njerzore dhe vet Hyjit, nj marrdhnie q sht e bazuar dhe q zhvillohet n ndershmri49* (krh. Zan 17, 1). N vijim t aktit t vullnetshm me t cilin njeriu prish rendin hyjnor, bota njeh derdhje gjaku dhe ndarje: dhuna shfaqet n marrdhniet ndrpersonale (krh. Zan 4, 1-16) dhe n ato shoqrore (krh. Zan 11, 1-9). Paqja dhe dhuna nuk mund t banojn nn t njjtn ati, aty ku ka dhun nuk mund t jet Hyji (krh. 1 Kor 22, 8-9).

    489 N Zbulimin biblik, paqja sht shum m tepr se thjesht mungesa e lufts: ajo paraqet plotsin e jets (krh. Mal 2, 5); larg nga t qent nj prodhim njerzor, paqja sht nj dhurat shum e madhe hyjnore q u sht br t gjith njerzve dhe kjo bashkmbart dgjesn ndaj planit t Hyjit. Paqja sht efekti i bekimit q Hyji i bn popullit e vet: “E sjellt Zoti fytyrn e Vet drejt teje e ta dhnt paqen” (Nr 6, 26). Kjo paqe prfton begati (krh. Is 48, 19), mirqenie (krh. Is 48, 18), begati (krh. Is 54, 13), munges frike (krh. Lev 26, 6) dhe gzim t thell (krh. Fu 12, 20).

    490 Paqja sht pikarritja e bashkjetess shoqrore, si duket n mnyr t jashtzakonshme n vizionin mesianik t paqes: kur t gjith popujt do t shkojn n shtpin e Zotit dhe Ati do t’u tregojn atyre udht e Tij, ata do t mund t ecin prgjat shtigjeve t paqes (krh. Is 2, 2-5). Nj bot e re paqeje, q prqafon krejt natyrn, sht premtuar pr ern mesianike (krh. Is 11, 6-9) dhe vet Mesia sht prcaktuar “Princ i paqes” (Is 9, 5). Aty ku mbretron paqja e Tij, aty ku ajo hershohet edhe pjesrisht, askush m nuk mund t’ia fus frikn popullit t Hyjit (krh. Sof 3, 13). Paqja do t jet e qndrueshme, pasi kur mbreti qeveris n prputhje me drejtsin e Hyjit, drejtsia mbin dhe paqja sht me bollk “derisa t jet hna” (Ps 72, 7). Hyji dshiron me zjarr q t’ia jap paqen popullit t Vet “Ai premton paqe pr popullin e Vet, pr t dashurit e Vet, pr ata q me gjith zemr kthehen” (Ps 85, 9). Psalmisti duke dgjuar at q Hyji ka pr t’i thn popullit t Vet mbi paqen, dgjon kto fjal: “Mshira dhe e vrteta do t prpiqen, drejtsia e paqja do t merren ngryk” (Ps 85, 11).

    491 Premtimi i paqes, q prshkon krejt Beslidhjen e Vjetr, e gjen plotsimin e vet n Personin e Jezusit. Paqja, n fakt, sht e mira mesianike n shkalln e vet m t lart, n t ciln kuptohen t gjith t mirat e tjera shptimtare. Fjala hebreje “shalom”, n domethnien e vet etimologjike t “plotsis”, shpreh konceptin e “paqes” n plotsin e domethnies s saj (krh. Is 9, 5 e vijim; Mik 5, 1-4). Mbretria e Mesis sht pikrisht mbretria e paqes (krh. Job 25, 2; Ps 29, 11; 37, 11; 72, 3.7; 85, 9.11; 119, 165; 125, 5; 128, 6; 147, 14; Kk 8, 10; Is 26, 3.12; 32, 17 vijim; 52, 7; 54, 10; 57, 19; 60, 17; 66, 12; Agj 2, 9; Zak 9, 10). Jezusi “sht Paqja jon” (Ef 2, 14), Ai q ka rrzuar murin ndars t armiqsis mes njerzve, duke i pajtuar ata me Hyjin (krh. Ef 2, 14-16): kshtu Shn Pali, me nj thjeshtsi shum t efektshme, tregon arsyen rrnjsore q i shtyn t krishtert pr nj jet dhe nj mision paqeje.

    N prag t vdekjes s Tij, Jezusi flet pr marrdhnien e Vet t dashuris me Atin dhe pr forcn njsuese q rrezaton kjo dashuri mbi nxnsit; sht nj bised lamtumire q tregon domethnien e thell t jets s Tij dhe q mund t konsiderohet si prmbledhja e krejt msimit t Tij. Beslidhjen e Tij shpirtrore e vulos dhurata e paqes: “Po ju l paqen, po ju jap paqen time! Nuk po jua jap si e jep bota” (Gjn 14, 27). Fjalt e t Ngjallurit nuk do t ritingllojn ndryshe; sa her Ai do t’i takoj t Vett, ata do t marrin prej Tij prshndetjen dhe dhuratn e paqes: “Paqja me ju!” (Lk 24, 36; Gjn 20, 19.21.26).

    492 Paqja e Krishtit sht para s gjithash pajtimi me Atin, q vihet n jet nprmjet misionit apostolik q Jezusi u ka besuar apostujve; ky mision fillon me nj kumtim paqeje: N cilndo shtpi t hyni, m par thoni: “Paqja me kt shtpi!” (Lk 10, 5; krh. Rom 1, 7). Paqja pastaj, sht pajtim me vllezrit, sepse Jezusi, n lutjen q na ka msuar, “Ati yn”, e lidh faljen q i krkohet Hyjit me at q u jepet vllezrve: “na i fal fajet tona, sikurse ua falm ne fajtorve tan!” (Mt 6, 12). Me kt pajtim t dyfisht i krishteri mund t bhet krijues paqeje dhe pra, pjesmarrs i Mbretris s Hyjit, sipas asaj q Jezusi vet shpall: “Lum pajtuesit, sepse do t quhen bijt e Hyjit” (Mt 5, 9).

    493 Veprimi pr paqen nuk sht shkputur kurr nga kumtimi i Ungjillit, q sht pikrisht “lajmi i mir i paqes” (krh. Vap 10, 36; krh. Ef 6, 15), drejtuar t gjith njerzve. N qendr t “Ungjillit t paqes” (Ef 6, 15) qndron misteri i Kryqit, sepse paqja sht e lidhur ngusht dhe sht e rrnjosur thellsisht n flijimin e Krishtit (krh. Is 53, 5: “Ndshkimi, peng paqeje pr ne, peshoi mbi T: me vrragn e tij ne u shruam”): Jezusi i kryqzuar ka shfuqizuar ndarjen, duke vendosur paqen dhe pajtimin pikrisht “me an t kryqit duke e asgjsuar n vetvete armiqsin” (Ef 2, 16) dhe duke u dhuruar njerzve shptimin e Ngjalljes.

Faqja 3 prej 8 FillimFillim 12345 ... FunditFundit

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •