Close
Faqja 2 prej 9 FillimFillim 1234 ... FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin 21 deri 40 prej 180
  1. #21
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT

    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS


    IV. PARIMI I SUBSIDIARITETIT

    a) Zanafilla dhe domethnia


    185 Subsidiariteti sht ndr udhzimet m t vazhdueshme e karakteristike t doktrins shoqrore t Kishs, i pranishm q prej encikliks s par t madhe shoqrore.395 sht e pamundur t nxisim dinjitetin e personit nse nuk kujdesemi pr familjen, pr grupet, pr shoqatat, pr realitetet territoriale lokale, me pak fjal, pr ato shprehje t agregimit t llojit ekonomik, shoqror, kulturor, sportiv, argtues, profesional, politik, t cilave personat u japin jet vetvetiu dhe q ua bjn atyre t mundur nj rritje efektive shoqrore.396 Kjo sht fusha e shoqris civile, e kuptuar si trsi e marrdhnieve mes individve dhe mes shoqrive t ndrmjetme, q realizohen n form t drejtprdrejt dhe fal subjektivitetit krijues t qytetarve.397 Rrjeti i ktyre marrdhnieve end indin shoqror dhe prbn bazn e nj bashksie t vrtet personash, duke e br t mundur njohjen e formave m t larta t socialitetit.398

    186 Krkesa pr t mbrojtur e pr t nxitur shprehjet e drejtprdrejta t socialitetit sht theksuar prej Kishs n enciklikn Quadragesimo anno, n t ciln parimi i subsidiaritetit tregohet si parim shum i rndsishm i filozofis shoqrore: Ashtu si sht e palejueshme t’u hiqet individve ajo q ata mund ta kryejn me forcat e tyre dhe me industrin e tyre pr t’ia besuar bashksis, po ashtu sht e padrejt t’i caktohet nj shoqrie m t madhe e m t lart ajo q mund t bhet prej bashksive m t vogla e m t ulta. Dhe ky sht njkohsisht nj dm i rnd e nj prmbysje e rendit t drejt t shoqris; sepse objekti natyror i fardo ndrhyrjeje t vet shoqris sht t ndihmoj n mnyr prplotsuese antart e trupit shoqror, jo t’i shkatrroj apo t’i thith brenda vetes.399

    N baz t ktij parimi, t gjitha shoqrit e rendit m t lart duhet t vendosen n nj qndrim ndihme (subsidium) pra mbshtetjeje, nxitjeje, zhvillimi n lidhje me ato m t voglat. N kt mnyr, trupat shoqror t ndrmjetm mund t’i kryejn si duhet funksionet q u prkasin, pa iu dashur q t’ua ln ato padrejtsisht agregimeve t tjera shoqrore t nivelit m t lart, prej t cilave do t prpiheshin dhe do t zvendsoheshin dhe, n fund, do t shihnin t’u mohohej dinjiteti i tyre dhe hapsira jetsore.

    Subsidiaritetit t marr n kuptimin pozitiv, si ndihm ekonomike, institucionale, legjislative ndaj entiteteve shoqrore m t vogla, i prgjigjet nj seri implilkimesh negative, q i krkojn shtetit t heq dor nga ajo q, faktikisht, do ta zvoglonte hapsirn jetsore t qelizave m t vogla e thelbsore t shoqris. Nisma, liria e prgjegjsia e tyre nuk duhet t zvendsohen.

    b) Udhzime konkrete

    187 Parimi i subsidiaritetit i mbron personat prej abuzimeve t instancave shoqrore m t larta dhe i nxit kto t fundit t’i ndihmojn individt dhe trupat e ndrmjetm q t kryejn detyrat e tyre. Ky parim diktohet sepse do person, familje apo trup i ndrmjetm ka dika origjinale pr t’i ofruar bashksis. Prvoja vrteton se mohimi i subsidiaritetit, apo kufizimi i tij n emr t nj demokratizimi t pretenduar apo barazie t t gjithve n shoqri, e kufizon dhe nganjher e asgjson shpirtin e liris e t nisms.

    Me parimin e subsidiaritetit jan n kundrshtim format e centralizimit, t burokratizimit, t asistencializmit, t pranis s paarsyetuar e t teprt t shtetit dhe t aparatit publik: Duke ndrhyr drejtprdrejt dhe duke ia hequr prgjegjsin shoqris, shteti asistencial shkakton humbjen e energjive njerzore dhe shtimin e tepruar t aparateve publike, t zotruar nga logjikat burokratike m shum se nga shqetsimi pr t’u shrbyer marrsve, me nj rritje t pamas t shpenzimeve.400 Njohja e mangt apo e paprshtatshme e nisms private, edhe ekonomike, dhe e funksionit t saj publik, ashtu si edhe monopolet, ndihmojn pr ta shtypur parimin e subsidiaritetit.

    Vnies n jet t parimit t subsidiaritetit i prgjigjen: respektimi dhe nxitja efektive e parsis s personit dhe t familjes; vlersimi i shoqatave dhe i organizatave t ndrmjetme, n zgjedhjet e tyre themelore dhe n t gjitha ato q nuk mund t delegohen apo t merren prsipr prej t tjerve; inkurajimi q i bhet nisms private, n mnyr q do organizm shoqror t mbetet n shrbim t s mirs s prbashkt me veantit e veta; nyjzimi pluralist i shoqris dhe prfaqsimi i forcave t saj jetsore; mbrojtja e t drejtave njerzore dhe t pakicave; decentralizimi burokratik dhe administrativ; ekuilibri mes sfers publike dhe asaj private, me njohjen si pasoj t funksioneve shoqrore t privates; nj prgjegjsim i prshtatshm i shtetasit n t qent e tij pjes aktive e realitetit politik e shoqror t vendit.

    188 Rrethana t ndryshme mund t kshillojn q shteti t ushtroj nj funksion zvendsimi.401 T mendojm, pr shembull, pr situatat n t cilat sht e nevojshme q vet shteti ta nxis ekonomin, pr shkak t pamundsis pr shoqrin civile q t marr prsipr n mnyr autonome kt nism; t mendojm edhe pr realitetet e ekuilibrit t rnd dhe t padrejtsis shoqrore, n t cilat vetm ndrhyrja publike mund t krijoj kushte t nj barazie, drejtsie e paqeje m t madhe. Megjithat, n dritn e parimit t subsidiaritetit ky zvendsim institucional nuk duhet t zgjas dhe t shtrihet prtej kufirit t nevojshm, meqnse gjen arsyetim vetm n jashtzakonshmrin e situats. N do rast, e mira e prbashkt e kuptuar sakt, krkesat e s cils n asnj mnyr nuk duhet t jen n kundrshtim me mbrojtjen dhe nxitjen e parsis s personit dhe shprehjeve t tij kryesore shoqrore, duhet t mbetet kriteri i shoshitjes n lidhje me zbatimin e parimit t subsidiaritetit.

  2. #22
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT

    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS

    IV. PARIMI I SUBSIDIARITETIT

    a) Zanafilla dhe domethnia


    185 Subsidiariteti sht ndr udhzimet m t vazhdueshme e karakteristike t doktrins shoqrore t Kishs, i pranishm q prej encikliks s par t madhe shoqrore.395 sht e pamundur t nxisim dinjitetin e personit nse nuk kujdesemi pr familjen, pr grupet, pr shoqatat, pr realitetet territoriale lokale, me pak fjal, pr ato shprehje t agregimit t llojit ekonomik, shoqror, kulturor, sportiv, argtues, profesional, politik, t cilave personat u japin jet vetvetiu dhe q ua bjn atyre t mundur nj rritje efektive shoqrore.396 Kjo sht fusha e shoqris civile, e kuptuar si trsi e marrdhnieve mes individve dhe mes shoqrive t ndrmjetme, q realizohen n form t drejtprdrejt dhe fal subjektivitetit krijues t qytetarve.397 Rrjeti i ktyre marrdhnieve end indin shoqror dhe prbn bazn e nj bashksie t vrtet personash, duke e br t mundur njohjen e formave m t larta t socialitetit.398

    186 Krkesa pr t mbrojtur e pr t nxitur shprehjet e drejtprdrejta t socialitetit sht theksuar prej Kishs n enciklikn Quadragesimo anno, n t ciln parimi i subsidiaritetit tregohet si parim shum i rndsishm i filozofis shoqrore: Ashtu si sht e palejueshme tu hiqet individve ajo q ata mund ta kryejn me forcat e tyre dhe me industrin e tyre pr tia besuar bashksis, po ashtu sht e padrejt ti caktohet nj shoqrie m t madhe e m t lart ajo q mund t bhet prej bashksive m t vogla e m t ulta. Dhe ky sht njkohsisht nj dm i rnd e nj prmbysje e rendit t drejt t shoqris; sepse objekti natyror i fardo ndrhyrjeje t vet shoqris sht t ndihmoj n mnyr prplotsuese antart e trupit shoqror, jo ti shkatrroj apo ti thith brenda vetes.399

    N baz t ktij parimi, t gjitha shoqrit e rendit m t lart duhet t vendosen n nj qndrim ndihme (subsidium) pra mbshtetjeje, nxitjeje, zhvillimi n lidhje me ato m t voglat. N kt mnyr, trupat shoqror t ndrmjetm mund ti kryejn si duhet funksionet q u prkasin, pa iu dashur q tua ln ato padrejtsisht agregimeve t tjera shoqrore t nivelit m t lart, prej t cilave do t prpiheshin dhe do t zvendsoheshin dhe, n fund, do t shihnin tu mohohej dinjiteti i tyre dhe hapsira jetsore.

    Subsidiaritetit t marr n kuptimin pozitiv, si ndihm ekonomike, institucionale, legjislative ndaj entiteteve shoqrore m t vogla, i prgjigjet nj seri implilkimesh negative, q i krkojn shtetit t heq dor nga ajo q, faktikisht, do ta zvoglonte hapsirn jetsore t qelizave m t vogla e thelbsore t shoqris. Nisma, liria e prgjegjsia e tyre nuk duhet t zvendsohen.

    b) Udhzime konkrete


    187 Parimi i subsidiaritetit i mbron personat prej abuzimeve t instancave shoqrore m t larta dhe i nxit kto t fundit ti ndihmojn individt dhe trupat e ndrmjetm q t kryejn detyrat e tyre. Ky parim diktohet sepse do person, familje apo trup i ndrmjetm ka dika origjinale pr ti ofruar bashksis. Prvoja vrteton se mohimi i subsidiaritetit, apo kufizimi i tij n emr t nj demokratizimi t pretenduar apo barazie t t gjithve n shoqri, e kufizon dhe nganjher e asgjson shpirtin e liris e t nisms.

    Me parimin e subsidiaritetit jan n kundrshtim format e centralizimit, t burokratizimit, t asistencializmit, t pranis s paarsyetuar e t teprt t shtetit dhe t aparatit publik: Duke ndrhyr drejtprdrejt dhe duke ia hequr prgjegjsin shoqris, shteti asistencial shkakton humbjen e energjive njerzore dhe shtimin e tepruar t aparateve publike, t zotruar nga logjikat burokratike m shum se nga shqetsimi pr tu shrbyer marrsve, me nj rritje t pamas t shpenzimeve.400 Njohja e mangt apo e paprshtatshme e nisms private, edhe ekonomike, dhe e funksionit t saj publik, ashtu si edhe monopolet, ndihmojn pr ta shtypur parimin e subsidiaritetit.

    Vnies n jet t parimit t subsidiaritetit i prgjigjen: respektimi dhe nxitja efektive e parsis s personit dhe t familjes; vlersimi i shoqatave dhe i organizatave t ndrmjetme, n zgjedhjet e tyre themelore dhe n t gjitha ato q nuk mund t delegohen apo t merren prsipr prej t tjerve; inkurajimi q i bhet nisms private, n mnyr q do organizm shoqror t mbetet n shrbim t s mirs s prbashkt me veantit e veta; nyjzimi pluralist i shoqris dhe prfaqsimi i forcave t saj jetsore; mbrojtja e t drejtave njerzore dhe t pakicave; decentralizimi burokratik dhe administrativ; ekuilibri mes sfers publike dhe asaj private, me njohjen si pasoj t funksioneve shoqrore t privates; nj prgjegjsim i prshtatshm i shtetasit n t qent e tij pjes aktive e realitetit politik e shoqror t vendit.

    188 Rrethana t ndryshme mund t kshillojn q shteti t ushtroj nj funksion zvendsimi.401 T mendojm, pr shembull, pr situatat n t cilat sht e nevojshme q vet shteti ta nxis ekonomin, pr shkak t pamundsis pr shoqrin civile q t marr prsipr n mnyr autonome kt nism; t mendojm edhe pr realitetet e ekuilibrit t rnd dhe t padrejtsis shoqrore, n t cilat vetm ndrhyrja publike mund t krijoj kushte t nj barazie, drejtsie e paqeje m t madhe. Megjithat, n dritn e parimit t subsidiaritetit ky zvendsim institucional nuk duhet t zgjas dhe t shtrihet prtej kufirit t nevojshm, meqnse gjen arsyetim vetm n jashtzakonshmrin e situats. N do rast, e mira e prbashkt e kuptuar sakt, krkesat e s cils n asnj mnyr nuk duhet t jen n kundrshtim me mbrojtjen dhe nxitjen e parsis s personit dhe shprehjeve t tij kryesore shoqrore, duhet t mbetet kriteri i shoshitjes n lidhje me zbatimin e parimit t subsidiaritetit.

  3. #23
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT


    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS


    IV. PARIMI I SUBSIDIARITETIT



    a) Zanafilla dhe domethnia

    Subsidiariteti sht ndr udhzimet m t vazhdueshme e karakteristike t doktrins shoqrore t Kishs, i pranishm q prej encikliks s par t madhe shoqrore.395 sht e pamundur t nxisim dinjitetin e personit nse nuk kujdesemi pr familjen, pr grupet, pr shoqatat, pr realitetet territoriale lokale, me pak fjal, pr ato shprehje t agregimit t llojit ekonomik, shoqror, kulturor, sportiv, argtues, profesional, politik, t cilave personat u japin jet vetvetiu dhe q ua bjn atyre t mundur nj rritje efektive shoqrore.396 Kjo sht fusha e shoqris civile, e kuptuar si trsi e marrdhnieve mes individve dhe mes shoqrive t ndrmjetme, q realizohen n form t drejtprdrejt dhe fal subjektivitetit krijues t qytetarve.397 Rrjeti i ktyre marrdhnieve end indin shoqror dhe prbn bazn e nj bashksie t vrtet personash, duke e br t mundur njohjen e formave m t larta t socialitetit.398

    186 Krkesa pr t mbrojtur e pr t nxitur shprehjet e drejtprdrejta t socialitetit sht theksuar prej Kishs n enciklikn Quadragesimo anno, n t ciln parimi i subsidiaritetit tregohet si parim shum i rndsishm i filozofis shoqrore: Ashtu si sht e palejueshme t’u hiqet individve ajo q ata mund ta kryejn me forcat e tyre dhe me industrin e tyre pr t’ia besuar bashksis, po ashtu sht e padrejt t’i caktohet nj shoqrie m t madhe e m t lart ajo q mund t bhet prej bashksive m t vogla e m t ulta. Dhe ky sht njkohsisht nj dm i rnd e nj prmbysje e rendit t drejt t shoqris; sepse objekti natyror i fardo ndrhyrjeje t vet shoqris sht t ndihmoj n mnyr prplotsuese antart e trupit shoqror, jo t’i shkatrroj apo t’i thith brenda vetes.399

    N baz t ktij parimi, t gjitha shoqrit e rendit m t lart duhet t vendosen n nj qndrim ndihme (subsidium) pra mbshtetjeje, nxitjeje, zhvillimi n lidhje me ato m t voglat. N kt mnyr, trupat shoqror t ndrmjetm mund t’i kryejn si duhet funksionet q u prkasin, pa iu dashur q t’ua ln ato padrejtsisht agregimeve t tjera shoqrore t nivelit m t lart, prej t cilave do t prpiheshin dhe do t zvendsoheshin dhe, n fund, do t shihnin t’u mohohej dinjiteti i tyre dhe hapsira jetsore.

    Subsidiaritetit t marr n kuptimin pozitiv, si ndihm ekonomike, institucionale, legjislative ndaj entiteteve shoqrore m t vogla, i prgjigjet nj seri implilkimesh negative, q i krkojn shtetit t heq dor nga ajo q, faktikisht, do ta zvoglonte hapsirn jetsore t qelizave m t vogla e thelbsore t shoqris. Nisma, liria e prgjegjsia e tyre nuk duhet t zvendsohen.



    b) Udhzime konkrete


    187 Parimi i subsidiaritetit i mbron personat prej abuzimeve t instancave shoqrore m t larta dhe i nxit kto t fundit t’i ndihmojn individt dhe trupat e ndrmjetm q t kryejn detyrat e tyre. Ky parim diktohet sepse do person, familje apo trup i ndrmjetm ka dika origjinale pr t’i ofruar bashksis. Prvoja vrteton se mohimi i subsidiaritetit, apo kufizimi i tij n emr t nj demokratizimi t pretenduar apo barazie t t gjithve n shoqri, e kufizon dhe nganjher e asgjson shpirtin e liris e t nisms.

    Me parimin e subsidiaritetit jan n kundrshtim format e centralizimit, t burokratizimit, t asistencializmit, t pranis s paarsyetuar e t teprt t shtetit dhe t aparatit publik: Duke ndrhyr drejtprdrejt dhe duke ia hequr prgjegjsin shoqris, shteti asistencial shkakton humbjen e energjive njerzore dhe shtimin e tepruar t aparateve publike, t zotruar nga logjikat burokratike m shum se nga shqetsimi pr t’u shrbyer marrsve, me nj rritje t pamas t shpenzimeve.400 Njohja e mangt apo e paprshtatshme e nisms private, edhe ekonomike, dhe e funksionit t saj publik, ashtu si edhe monopolet, ndihmojn pr ta shtypur parimin e subsidiaritetit.

    Vnies n jet t parimit t subsidiaritetit i prgjigjen: respektimi dhe nxitja efektive e parsis s personit dhe t familjes; vlersimi i shoqatave dhe i organizatave t ndrmjetme, n zgjedhjet e tyre themelore dhe n t gjitha ato q nuk mund t delegohen apo t merren prsipr prej t tjerve; inkurajimi q i bhet nisms private, n mnyr q do organizm shoqror t mbetet n shrbim t s mirs s prbashkt me veantit e veta; nyjzimi pluralist i shoqris dhe prfaqsimi i forcave t saj jetsore; mbrojtja e t drejtave njerzore dhe t pakicave; decentralizimi burokratik dhe administrativ; ekuilibri mes sfers publike dhe asaj private, me njohjen si pasoj t funksioneve shoqrore t privates; nj prgjegjsim i prshtatshm i shtetasit n t qent e tij pjes aktive e realitetit politik e shoqror t vendit.

    188 Rrethana t ndryshme mund t kshillojn q shteti t ushtroj nj funksion zvendsimi.401 T mendojm, pr shembull, pr situatat n t cilat sht e nevojshme q vet shteti ta nxis ekonomin, pr shkak t pamundsis pr shoqrin civile q t marr prsipr n mnyr autonome kt nism; t mendojm edhe pr realitetet e ekuilibrit t rnd dhe t padrejtsis shoqrore, n t cilat vetm ndrhyrja publike mund t krijoj kushte t nj barazie, drejtsie e paqeje m t madhe. Megjithat, n dritn e parimit t subsidiaritetit ky zvendsim institucional nuk duhet t zgjas dhe t shtrihet prtej kufirit t nevojshm, meqnse gjen arsyetim vetm n jashtzakonshmrin e situats. N do rast, e mira e prbashkt e kuptuar sakt, krkesat e s cils n asnj mnyr nuk duhet t jen n kundrshtim me mbrojtjen dhe nxitjen e parsis s personit dhe shprehjeve t tij kryesore shoqrore, duhet t mbetet kriteri i shoshitjes n lidhje me zbatimin e parimit t subsidiaritetit.
    Ndryshuar pr her t fundit nga ribaldi : 28-12-2015 m 04:00

  4. #24
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT


    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS


    V. PJESMARRJA


    a) Domethnia dhe vlera

    189 Pasoj karakteristike e subsidiaritetit sht pjesmarrja,402 q shprehet, thelbsisht, n nj seri veprimtarish nprmjet t cilave shtetasi, si individ apo n bashkim me t tjert, drejtprdrejt apo me an t prfaqsuesve t vet, ndihmon n jetn kulturore, ekonomike, shoqrore e politike t bashksis civile s cils i prket.403 Pjesmarrja sht nj detyr q duhet ushtruar me vetdije nga t gjith, n mnyr t prgjegjshme dhe pr t mirn e prbashkt.404

    Ajo nuk mund t kufizohet apo ngushtohet n ndonj prmbajtje t veant t jets shoqrore, duke pasur parasysh rndsin e saj pr rritjen, para s gjithash njerzore, n fushat sikurse sht bota e puns dhe veprimtarit ekonomike n dinamikat e tyre t brendshme,405 informacioni e kultura dhe, n shkalln m t lart, jeta shoqrore e politike deri n nivelet m t larta, si jan ata prej t cilve varet bashkpunimi i t gjith popujve pr ndrtimin e nj bashksie ndrkombtare solidare.406 N kt perspektiv, bhet e pashmangshme nevoja pr t favorizuar pjesmarrjen sidomos t m t pafatve dhe ndrrueshmria e drejtuesve politik, me qllim q t mos lejohet krijimi i privilegjimeve t fshehta; ve ksaj, sht e nevojshme nj trheqje e fort morale, n mnyr q mbarshtimi i jets publike t jet fryt i bashkprgjegjsis s secilit n lidhje me t mirn e prbashkt.

    b) Pjesmarrja dhe demokracia

    190 Pjesmarrja n jetn e bashksis nuk sht vetm njra prej aspiratave m t mdha t shtetasit, i thirrur pr t ushtruar lirisht e n mnyr t prgjegjshme rolin qytetar me dhe pr t tjert, por edhe njra prej shtyllave t rendeve demokratike,407 prvese edhe njra prej garancive m t mdha t qndrueshmris s demokracis. N t vrtet, qeverisja demokratike prcaktohet duke u nisur prej ndarjes, nga ana e popullit, e pushteteve dhe e funksioneve, q ushtrohen n emr t tij, pr llogari t tij dhe n dobi t tij; sht e qart, pra, se do demokraci duhet t jet pjesmarrse.408 Kjo krkon q subjektet e ndryshme t bashksis civile, n do nivel t saj, t informohen, t dgjohen dhe t prfshihen n ushtrimin e funksioneve q ajo kryen.

    191 Pjesmarrja mund t arrihet n t gjitha marrdhniet e mundshme mes shtetasit dhe institucioneve: pr kt qllim, nj vmendje e veant u duhet kushtuar konteksteve historike e shoqrore n t cilt ajo duhet t zbatohet me t vrtet. Kaprcimi i pengesave kulturore, juridike e shoqrore, q shpesh ngrihen si mure t vrtet kundr pjesmarrjes solidare t shtetasve n fatet e bashksis s tyre, krkon nj vepr informuese dhe edukuese.409 Nj konsiderim t vmendshm, n kt drejtim, meritojn t gjitha qndrimet q e ojn shtetasin n format pjesmarrse t pamjaftueshme apo t pasakta dhe n antipatin e prhapur pr gjithka q i prket sfers s jets shoqrore e politike: t mendojm, pr shembull, pr prpjekjet e shtetasve q t bjn pazar mbi kushtet m t leverdisshme pr veten e vet me institucionet, gati sikur kta jan n shrbim t nevojave egoiste, si dhe pr veprimtarin praktike q t kufizohen n shprehjen e zgjedhjes elektorale, duke arritur madje, n shum raste, t heqin dor edhe prej saj.410

    N frontin e pjesmarrjes, nj shqetsim i mtejshm krijohet prej vendeve me regjim totalitar apo diktatorial, n t cilt e drejta themelore pr t marr pjes n jetn publike mohohet n rrnj, sepse konsiderohet si krcnim pr vet shtetin;411 prej vendeve n t cilat kjo e drejt deklarohet vetm formalisht, por konkretisht nuk mund t ushtrohet; prej vendeve t tjera n t cilat zmadhimi i tepruar i aparatit burokratik ia mohon faktikisht shtetasit mundsin q t paraqitet si nj aktor i vrtet i jets shoqrore e politike.412

  5. #25
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT


    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS


    VI. PARIMI I SOLIDARITETIT



    a) Domethnia dhe vlera

    192 Solidariteti i jep nj rndsi t veant socialitetit karakteristik t personit njerzor, barazis s t gjithve n dinjitet e t drejta, ecjes s prbashkt t njerzve e t popujve drejt nj njsie gjithnj e m t bindur. Kurr m shum se sot nuk ka pasur nj vetdije kaq t prhapur pr lidhjen e ndrvartsis mes njerzve e popujve, q shfaqet n fardo niveli.413 Shumimi shum i shpejt i rrugve dhe i mjeteve t komunikimit n koh reale, si jan telematikt, prparimet e jashtzakonshme t informatiks, vllimi i rritur i kmbimeve tregtare dhe i informacioneve, dshmojn se, pr her t par qysh prej fillimit t historis s njerzimit, tashm sht e mundur, t paktn teknikisht, t vendosen marrdhnie edhe mes personash shum t largt apo t panjohur.

    Prball dukuris s ndrvartsis dhe t prhapjes s saj t vazhdueshme, nga ana tjetr, vazhdojn n t gjith botn pabarazi shum t forta mes vendeve t zhvilluara dhe vendeve n rrugn e zhvillimit, t ushqyera edhe prej formave t ndryshme t shfrytzimit, t shtypjes dhe t korrupsionit22* q ndikojn negativisht n jetn e brendshme dhe ndrkombtare t shum shteteve. Procesi i prshpejtimit t ndrvartsis mes personave dhe popujve duhet t shoqrohet me nj angazhim n planin etiko-shoqror po aq t intensifikuar, pr t shmangur pasojat fatale t nj situate padrejtsie me prmasa planetare, t destinuar t pasqyrohet shum negativisht edhe n vet vendet aktualisht m t favorizuara.414

    b) Solidariteti si parim shoqror dhe si virtyt moral

    193 Marrdhniet e reja t ndrvartsis mes njerzve dhe popujve, q faktikisht jan forma t solidaritetit, duhet t shndrrohen n marrdhnie q synojn nj solidaritet t vrtet etiko-shoqror, q sht krkes morale natyrore n t gjitha marrdhniet njerzore. Pra, solidariteti paraqitet n dy aspekte prplotsuese: ai i parimit shoqror415 dhe ai i virtytit moral.416

    Solidariteti duhet t kuptohet, para s gjithash, n vlern e vet si parim shoqror rregullues i institucioneve, n baz t t cilit strukturat e mkatit,417 q sundojn n marrdhniet mes personave dhe popujve, duhet t kaprcehen e t shndrrohen n struktura t solidaritetit, nprmjet krijimit apo modifikimit t prshtatshm t ligjeve, rregullave t tregut, t sistemeve.

    Solidariteti sht edhe nj virtyt i vrtet moral, jo nj ndjenj dhembshurie e vakt apo keqardhjeje siprfaqsore pr t kqijat e shum njerzve, t afrt apo t largt. Prkundrazi, sht vendosmria e madhe dhe kmbngulse pr t’u angazhuar pr t mirn e prbashkt: apo pr t mirn e t gjithve dhe t secilit, sepse t gjith jemi vrtet prgjegjs pr t gjith.418 Solidariteti ngrihet n rangun e virtytit shoqror themelor meq vendoset n prmasn e drejtsis, virtyt i orientuar n mnyr t veant nga e mira e prbashkt dhe n angazhimin pr t mirn e t afrmit me gatishmri, n kuptimin ungjillor q “t birremi” n dobi t tjetrit n vend q ta shfrytzojm dhe “t’i shrbejm” n vend q ta shtypim pr interesin ton (krh. Mt 10, 40-42; 20, 25; Mk 1’, 42-45; Lk 22, 25-27).419

    c) Solidariteti dhe rritja e prbashkt e njerzve

    194 Mesazhi i doktrins shoqrore mbi solidaritetin v n dukje faktin se ekzistojn lidhje t ngushta mes solidaritetit dhe t mirs s prbashkt, solidaritetit dhe adresimit universal t t mirave, solidaritetit dhe barazis mes njerzve e popujve, solidaritetit dhe paqes n bot.420 Termi solidaritet, gjersisht i prdorur prej Magjisterit,421 shpreh prmbledhtazi nevojn pr t njohur n trsin e lidhjeve q i bashkojn njerzit dhe grupet shoqrore mes tyre, hapsirn q i sht dhn liris njerzore pr t’u kujdesur pr rritjen e prbashkt, t bashkndar prej t gjithve. Angazhimi n kt drejtim kthehet n ndihmn pozitive q nuk duhet t’i mungoj shtjes s prbashkt dhe n krkimin e pikave t mirkuptimit t mundshm edhe aty ku mbizotron logjika e ndarjes dhe e coptimit, n gatishmrin pr t’u konsumuar pr t mirn e tjetrit prtej do individualizmi dhe sektarizmi.422

    195 Parimi i solidaritetit bashkmbart q njerzit e kohs son ta kultivojn m shum vetdijen pr borxhin q kan prball shoqris brenda s cils jan t prfshir: jan borxhlinj t atyre kushteve q e bjn t jetueshme ekzistencn njerzore, sikurse edhe t asaj pasurie, t padukshme e t domosdoshme, q prbn kultura, njohja shkencore e teknologjike, t mirat materiale dhe jomateriale, gjithka q jeta njerzore ka prodhuar. Nj borxh i till duhet nderuar n shfaqjet e ndryshme t t vepruarit shoqror, kshtu q ecja e njerzve t mos ndrpritet, por t mbetet e hapur ndaj breznive t tashme dhe atyre t ardhshme, t thirrura s bashku, t dyja palt, q t bashkndajn, n solidaritet, t njjtn dhurat.

    d) Solidariteti n jetn dhe n mesazhin e Jezu Krishtit

    196 Maja e pakaprcyeshme e perspektivs s treguar sht jeta e Jezusit t Nazaretit, Njeriut t ri, solidar me njerzimin deri n vdekjen n kryq (Fil 2, 8): n T sht gjithmon e mundshme t njohim Shenjn e gjall t asaj dashurie t pamas e transhendente t Hyjit-me-ne, q merr mbi vete dobsit e popullit t Vet, ecn me t, e shpton dhe e formon n njsi.423 N T dhe fal Tij, edhe jeta shoqrore mund t rizbulohet, megjithse me t gjitha kundrshtit dhe pasigurit, si vend i jets dhe i shpress, pasi sht shenj e nj Hiri q vazhdimisht u ofrohet t gjithve dhe q fton n format m t larta e prfshirse t bashkndarjes.

    Jezusi i Nazaretit bn q t shklqej para syve t t gjith njerzve lidhja mes solidaritetit dhe dashuris, duke e ndriuar tr domethnien e tij:424 N dritn e fes, solidariteti priret t kaprcej vetveten, t marr prmasat specifikisht t krishtera t dhurimit t plot falas, t faljes dhe t pajtimit. Ather i afrmi nuk sht vetm nj qenie njerzore me t drejtat e tij dhe me barazin e tij themelore para t gjithve, por bhet shmblltyra e gjall e Hyjit At, e shprblyer prej gjakut t Jezu Krishtit dhe e vn nn veprimin e vazhdueshm t Shpirtit Shenjt. Prandaj, at duhet ta duam, edhe nse sht armik, me t njjtn dashuri me t ciln e do Zoti dhe pr t duhet t jemi t gatshm pr flijim, edhe at m t lartin: “T japim jetn pr vllezrit tan” (krh. 1 Gjn 3, 16).425

  6. #26
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT


    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS


    VII. VLERAT THEMELORE T JETS SHOQRORE

    a) Marrdhnia mes parimeve dhe vlerave


    197 Doktrina shoqrore e Kishs, prve parimeve q duhet t udhheqin n ndrtimin e nj shoqrie t denj pr njeriun, tregon edhe disa vlera themelore. Marrdhnia mes parimeve e vlerave sht padyshim marrdhnie ndrsjellshmrie, meq vlerat shoqrore shprehin vlersimin q u duhet dhn atyre aspekteve t caktuara t s mirs morale q parimet synojn t arrijn, duke u ofruar si pika referimi pr strukturimin e prshtatshm dhe orientimin e rregullt t jets shoqrore. Prandaj, vlerat krkojn qoft praktikimin e parimeve themelore t jets shoqrore, qoft ushtrimin personal t virtyteve, dhe prandaj t qndrimeve morale q u prgjigjen vet vlerave.426

    T gjitha vlerat shoqrore kan t bjn me dinjitetin e personit njerzor, zhvillimin e njmendt t t cilit e ndihmojn dhe jan, thelbsisht: e vrteta, liria, drejtsia, dashuria.427 Praktikimi i tyre sht rruga e sigurt dhe e nevojshme pr t arritur prsosjen personale dhe nj bashkjetes shoqrore m njerzore; ato prbjn referimin e pashmangshm pr prgjegjsit e punve publike, t thirrur q t zbatojn reformat thelbsore t strukturave ekonomike, politike, kulturore e teknologjike dhe ndryshimet e nevojshme n institucione.428 Respektimi i autonomis s ligjshme t realiteteve toksore e nxit Kishn t mos i rezervoj vetes kompetenca specifike t rendit teknik e toksor,429 por nuk e pengon t ndrhyj pr t treguar se si, n zgjedhjet e ndryshme t njeriut, kto vlera afirmohen ose, prkundrazi, mohohen.430

    b) E vrteta

    198 Njerzit e kan pr detyr n mnyr t veant t priren vazhdimisht nga e vrteta, ta respektojn e ta dshmojn at n mnyr t prgjegjshme.431 T jetuarit n t vrtetn ka nj domethnie t veant n marrdhniet shoqrore: n t vrtet, bashkjetesa mes qenieve njerzore brenda nj bashksie sht e organizuar, e frytshme dhe i prgjigjet dinjitetit t tyre si persona, kur bazohet n t vrtetn.432 Sa m shum q personat dhe grupet shoqrore prpiqen ti zgjidhin problemet shoqrore sipas t vrtets, aq m shum largohen prej arbitraritetit dhe u prshtaten krkesave objektive t moralitetit.

    Koha jon krkon nj veprimtari t dendur edukative433 dhe nj angazhim prkats nga ana e t gjithve, me qllim q krkimi i t vrtets, q nuk kufizohet n trsin apo n ndonjrin prej opinioneve, t nxitet n do fush, dhe t sundoj mbi do prpjekje pr ti relativizuar krkesat e saj apo pr ta cenuar at.434 sht nj shtje q ka t bj veanrisht me botn e komunikimit publik dhe me at t ekonomis. N to, prdorimi i pamend i paras bn q t dalin n pah pikpyetjet gjithnj e m t mprehta, q t ojn patjetr n nj nevoj pr tejdukshmri dhe ndershmri n t vepruarin, personal dhe shoqror.

    c) Liria

    199 Tek njeriu liria sht nj shenj shum e lart e shmblltyrs hyjnore dhe, si pasoj, shenj e dinjitetit sublim t do personi njerzor:435 Liria ushtrohet n marrdhniet mes qenieve njerzore. do person njerzor, i krijuar n shmblltyr t Hyjit, ka t drejtn natyrore t njihet si qenie e lir dhe e prgjegjshme. T gjith e kan pr detyr q ta respektojn kt tek do person. E drejta pr ushtrimin e liris sht nj krkes e pandashme prej dinjitetit t personit njerzor.436 Nuk duhet t ngushtohet domethnia e liris, duke e konsideruar at n nj perspektiv vetm individualiste dhe duke e kufizuar n nj ushtrim arbitrar e t pakontrolluar t autonomis personale: Larg prmbushjes s saj n nj vetqeverisje t plot t unit dhe n mungesn e marrdhnieve, liria nuk ekziston vrtet vese aty ku lidhjet e ndrsjella, t rregulluara nga e vrteta dhe nga drejtsia, i bashkojn personat.437 Kuptimi i liris bhet i thell dhe i gjer kur ajo mbrohet, edhe n nivel shoqror, n trsin e prmasave t saj.

    200 Vlera e liris, si shprehje e veantis s do personi njerzor, respektohet kur secilit antar t shoqris i lejohet ta realizoj thirrjen e vet personale; t krkoj t vrtetn e t dshmoj idet e veta fetare, kulturore e politike; t shpreh opinionet e veta; t vendos pr gjendjen e vet t jets dhe, pr sa sht e mundur, pr punn e vet; t marr nisma me karakter ekonomik, shoqror e politik. Kjo duhet t ndodh brenda nj konteksti t qndrueshm juridik,438 n kufijt e t mirs s prbashkt e t rendit publik dhe, n do rast, me prgjegjsi.

    Liria duhet t realizohet, nga ana tjetr, edhe si aftsi e mospranimit t asaj q sht moralisht negative, n fardo forme q t paraqitet,439 si aftsi e shkputjes efektive nga gjithka q mund ta pengoj rritjen personale, familjare e shoqrore. Plotsia e liris qndron n aftsin pr t zotruar veten pr nj t mir t njmendt, brenda horizontit t s mirs s prbashkt universale.440

    d) Drejtsia

    201 Drejtsia sht nj vler q shoqrohet me ushtrimin e virtytit prkats moral themelor.441 Sipas formulimit t saj klasik, ajo qndron n vullnetin e vazhdueshm e t patundur pr ti dhn Hyjit dhe t afrmit at q i takon.442 Nga kndvshtrimi subjektiv drejtsia prkthehet n qndrimin e vendosur prej vullnetit pr ta njohur tjetrin si person, ndrsa nga kndvshtrimi objektiv, ajo prbn kriterin prcaktues t moralitetit n fushn ndr-subjektive dhe shoqrore.443

    Magjisteri shoqror thrret pr respektimin e formave klasike t drejtsis: asaj t ndrsjell, asaj prndarse, asaj ligjore.444 Nj rndsi gjithnj e m t madhe ka marr pr t drejtsia shoqrore,445 q prfaqson nj zhvillim t vrtet t drejtsis s prgjithshme, rregulluese e marrdhnieve shoqrore n baz t kriterit t zbatimit t ligjit. Drejtsia shoqrore, krkes e lidhur me shtjen shoqrore, q sot shfaqet n nj prmas botrore, u prket aspekteve shoqrore, politike dhe ekonomike e, sidomos, prmass strukturale t problemeve e t zgjidhjeve prkatse.446

    202 Drejtsia del se sht veanrisht e rndsishme n kontekstin aktual, n t cilin vlera e personit, e dinjitetit t tij dhe e t drejtave t tij, prtej shpalljeve t qllimeve, sht i rrezikuar seriozisht prej prirjes s prhapur pr t prdorur ekskluzivisht kriteret e dobis dhe t pasjes. Edhe drejtsia, n baz t ktyre kritereve, konsiderohet n mnyr kufizuese, ndrsa fiton nj domethnie m t plot e t njmendt n antropologjin e krishter. N t vrtet, drejtsia nuk sht thjesht nj marrveshje njerzore, sepse ajo q sht e drejt nuk prcaktohet qysh n zanafill prej ligjit, por prej identitetit t thell t qenies njerzore.447

    203 E vrteta e plot mbi njeriun mundson q t kaprcehet vizioni kontraktualist i drejtsis, q sht nj vizion i kufizuar dhe t hapet edhe pr drejtsin horizonti i solidaritetit dhe i dashuris: E vetme, drejtsia nuk mjafton. Mundet edhe t arrij t mohoj vetveten, nse nuk i hapet asaj force m t thell q sht dashuria.448 N t vrtet, vlers s drejtsis doktrina shoqrore i afron at t solidaritetit, si rrug e privilegjuar e paqes. Nse paqja sht fryt i drejtsis, sot mund t thuhet, me t njjtn saktsi dhe t njjtn forc me frymzim biblik (krh. Is 32, 17; Jak 3, 18): Opus solidaritatis pax, paqja si fryt i solidaritetit.449 N t vrtet, piksynimi i paqes me siguri do t arrihet me zbatimin e drejtsis shoqrore dhe ndrkombtare, por edhe me praktikimin e virtyteve q favorizojn bashkjetesn dhe na msojn t jetojm t bashkuar, pr t ndrtuar t bashkuar, duke dhn e duke marr, nj shoqri t re dhe nj bot m t mir.450

  7. #27
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    KAPITULLI I KATRT


    PARIMET E DOKTRINS SHOQRORE T KISHS


    VIII. RRUGA E DASHURIS


    204 Mes virtyteve n trsin e tyre dhe n veanti mes virtyteve, vlerave shoqrore dhe dashuris, ekziston nj lidhje e thell, q duhet t njihet gjithnj e m me saktsi. Dashuria, e ngushtuar shpesh n fushn e marrdhnieve t afrsis, ose e kufizuar n aspektet vetm subjektive t veprimit pr tjetrin, duhet t konsiderohet prsri n vlern e vet t njmendt si kriter suprem dhe universal i tr etiks shoqrore. Ndr t gjitha rrugt, edhe ndr ato t krkuara e t prshkuara pr t prballuar format gjithnj t reja t shtjes shoqrore aktuale, m e shklqyeshmja udh (krh. 1 Kor 12, 31) sht udha e prvijuar nga dashuria.

    205 Vlerat e t vrtets, t drejtsis, t liris lindin e zhvillohen prej burimit t brendshm t dashuris: bashkjetesa njerzore sht e renditur, e frytshme me t mirn dhe i prgjigjet dinjitetit t njeriut, kur bazohet n t vrtetn; zbatohet sipas drejtsis, apo n respektimin efektiv t t drejtave dhe n prmbushjen e iltr t detyrave prkatse; sht e zbatuar n lirin q i prshtatet dinjitetit t njerzve, t nxitur prej vet natyrs s tyre racionale q t marrin prsipr prgjegjsin e t vepruarit t tyre; sht e gjallruar prej dashuris, e cila bn q njeriu ti ndiej si t vetat nevojat e t tjerve dhe e bn gjithnj e m t dendur bashksin e vlerave shpirtrore dhe kujdesin pr nevojat materiale.451 Kto vlera prbjn shtyllat prej t cilave merr forc e qndrueshmri ndrtesa e t jetuarit dhe e t vepruarit: jan vlera q prcaktojn cilsin e do veprimi dhe institucioni shoqror.

    206 Dashuria e presupozon dhe e tejkalon drejtsin: kjo e fundit duhet ta gjej plotsimin e vet n dashurin.452 Nse drejtsia sht n vetvete e prshtatshme pr t arbitruar mes njerzve n ndarjen e ndrsjell t t mirave objektive sipas mass s drejt, dashuria, dhe vetm dashuria (edhe ajo dashuri mirdashse, t ciln e quajm mshir), sht e aft tia kthej njeriun vetvetes.453 Marrdhniet njerzore nuk mund t rregullohen vetm me masn e drejtsis: Prvoja e t kaluars dhe e kohs son tregon se drejtsia e vetme nuk mjafton dhe se, madje, mund t oj n mohimin e n asgjesimin e vetvetes Pikrisht prvoja historike, ndr t tjera, ka qen ajo q ka br t formulohet pohimi: summum ius, summa iniuria.454 N t vrtet, drejtsia, n do sfer t marrdhnieve ndrnjerzore, duhet t psoj, t themi, nj ndreqje t ndjeshme nga ana e asaj dashurie, e cila si shpall Shn Pali sht e durueshme dhe zemrgjer ose, me fjal t veta, mbart n vetvete karakteret e dashuris s mshirshme, aq thelbsore pr Ungjillin dhe pr krishterimin.455

    207 Asnj legjislacion, asnj sistem rregullash apo marrveshjesh nuk do t arrij ti bind njerzit dhe popujt q t jetojn n njsi, n vllazri e n paqe, asnj argumentim nuk mund ta kaprcej thirrjen e dashuris. Vetm dashuria, n cilsin e vet t forma virtutum,456 mund ta frymzoj dhe ta plazmoj t vepruarit shoqror n drejtim t paqes n kontekstin e nj bote gjithnj e m komplekse. Me qllim q e gjith kjo t ndodh, duhet q dashuria t tregohet jo vetm si frymzuese e veprimit individual, por edhe si forc e aft t nxis rrug t reja pr t prballuar problemet e bots s sotme e pr t prtrir thellsisht nga brenda strukturat, organizimet shoqrore, rendet juridike. N kt perspektiv dashuria bhet dashuri shoqrore e politike: dashuria shoqrore na bn ta duam t mirn e prbashkt457 dhe na bn ta krkojm efektivisht t mirn e t gjith personave, t konsideruar jo vetm individualisht, por edhe n prmasn shoqrore q i bashkon.

    208 Dashuria shoqrore e politike nuk kufizohet n marrdhniet mes personave, por zgjerohet n rrjetin n t cilin kto marrdhnie prfshihen, q sht pikrisht bashksia shoqrore e politike dhe mbi kt ndrhyn, duke synuar t mirn e mundshme pr bashksin n trsin e vet. Pr shum aspekte, i afrmi q duhet dashur paraqitet n shoqri, kshtu q ta duash at realisht, ta ndihmosh n nevojn e tij apo n varfrin e tij mund t doj t thot dika t ndryshme nga e mira q mund ti duam n planin thjesht ndr-individual: ta duash n planin shoqror do t thot, sipas situatave, t prdorsh ndrmjetsimet shoqrore pr ta prmirsuar jetn e tij apo pr t larguar faktort shoqror q shkaktojn varfrin e tij. sht padyshim nj akt dashurie vepra e mshirshme me t ciln i prgjigjemi ktu dhe tani nj nevoje reale dhe t ngutshme t t afrmit, por sht nj akt dashurie po aq i domosdoshm angazhimi q ka pr qllim ta organizoj e ta strukturoj shoqrin n mnyr q i afrmi t mos gjendet n mjerim, sidomos kur kjo bhet situata n t ciln prpiqen nj numr i pafund personash e madje popuj t tr, situat q sot merr prpjestimet e nj shtjeje t mirfillt shoqrore botrore.

  8. #28
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit: si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera: me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”, me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit, me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike, me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)

    KAPITULLI I PEST
    FAMILJA QELIZA JETSORE E SHOQRIS

    I. FAMILJA SHOQRIA E PAR NATYRORE


    209 Rndsia dhe qendrsia e familjes, n lidhje me personin dhe me shoqrin, theksohet vazhdimisht n Shkrimin e Shenjt: Nuk sht mir q njeriu t jet vetm (Zan 2, 18). Qysh prej teksteve q tregojn krijimin e njeriut (krh. Zan 1, 26-28; 2, 7-24) del se si n planin e Hyjit ifti prbn formn e par t bashksis s personave.458 Eva sht krijuar e ngjashme me Adamin, si ajo q, n alteritetin e vet, e prplotson at (krh. Zan 2, 18) pr t formuar me t nj trup t vetm (Zan 2, 24; krh. Mt 19, 5-6).459 N t njjtn koh, t dy jan t angazhuar n detyrn pr t lindur fmij, q i bn bashkpuntor t Krijuesit: Shtohuni e shumohuni e mbusheni tokn (Zan 1, 28). Familja prvijohet, n planin e Krijuesit, si vendi parsor i “njerzorizimit” t personit dhe t shoqris dhe djep i jets dhe i dashuris.460

    210 N familje njeriu mson t njoh dashurin dhe besnikrin e Zotit si dhe nevojn pr t’iu prgjigjur atyre (krh. Dal 12, 25-27; 13, 8. 14-15; Lp 6, 20-25; 13, 7-11; 1 Sam 3, 13); bijt marrin msimet e para dhe m vendimtare mbi urtin praktike me t ciln jan t lidhura virtytet (krh. Fu 1, 8-9; 4, 1-4; 6, 20-21; Sir 3, 1-16; 7, 27-28). Pr gjith kt, Zoti bhet garant i dashuris dhe i besnikris bashkshortore (krh. Mal 2, 14-15).

    Jezusi lindi e jetoi n nj familje konkrete duke marr t gjitha karakteristikat e saj461 dhe i dha nj dinjitet shum t lart institucionit martesor, duke e themeluar si sakrament t beslidhjes s re (krh. Mt 19, 3-9). N kt perspektiv, ifti e gjen gjith dinjitetin e vet dhe familja qndrueshmrin e vet vetjake.

    211 E ndriuar prej drits s mesazhit biblik, Kisha e konsideron familjen si shoqrin e par natyrore, titullare e t drejtave vetjake e zanafillore dhe e v at n qendrn e jets shoqrore: ta kufizosh familjen n nj rol varts dhe dytsor, duke e prjashtuar at nga pozicioni q i prket n shoqri, do t thot t’i sjellsh nj dm t madh rritjes s njmendt t krejt trupit shoqror.462 N t vrtet, familja, q lind prej bashksis intime t jets e dashuris bashkshortore t bazuar n martesn mes nj burri e nj gruaje,463 ka nj prmas specifike e t drejtprdrejt shoqrore, si vendi parsor i marrdhnieve ndrpersonale, qeliza e par dhe jetsore e shoqris:464 ajo sht nj institucion hyjnor, q qndron n themelin e jets s personave, si prototip i do rendi shoqror.

    a) Rndsia e familjes pr personin

    212 Familja sht e rndsishme dhe qendrore kur i referohet personit. N kt djep t jets dhe t dashuris, njeriu lind e rritet: kur lind nj fmij, shoqris i bhet dhurata e nj personi t ri, q sht i thirrur prej brendsis s vetes n bashksin me t tjert dhe n dhurimin t tjerve.465 Prandaj, n familje dhurimi i ndrsjell i vetes nga ana e burrit dhe gruas t bashkuar n martes krijon mjedisin e jets n t cilin fmija mund t’i zhvilloj potencialet e veta, t bhet i vetdijshm pr dinjitetin e vet dhe t prgatitet q t prballoj fatin e vet t vetm e t paprsritshm.466

    N klimn e dashuris natyrore q i lidh antart e nj bashksie familjare, personat pranohen dhe prgjegjsohen n trsueshmrin e tyre: Struktura e par dhe themelore n dobi t “ekologjis njerzore” sht familja, n gjirin e s cils njeriu merr nocionet e para dhe prcaktuese rreth t vrtets dhe t mirs, kupton se far do t thot t duash e t jesh i dashur dhe, prandaj, se far do t thot konkretisht t jesh person.467 N t vrtet, detyrimet e antarve t saj nuk jan t kufizuar prej termave t nj kontrate, por rrjedhin prej vet thelbit t familjes, q sht e bazuar n nj marrveshje bashkshortore t pakthyeshme dhe t strukturuar prej marrdhnieve q burojn prej saj pas lindjes apo adoptimit t bijve.

    b) Rndsia e familjes pr shoqrin

    213 Familja, bashksia natyrore n t ciln provohet socialiteti njerzor, ndihmon n mnyr unikale dhe t pazvendsueshme t mirn e shoqris. N t vrtet, bashksia familjare lind prej bashksis s personave: ”Bashksia” i prket marrdhnies personale mes “un”-it dhe “ti”-s. Ndrsa “bashksia” e kaprcen kt skem n drejtimin e nj “shoqrie”, t nj “ne”-je. Prandaj, familja, bashksia e personave, sht “shoqria” e par njerzore.468

    Nj shoqri sipas kriterit t familjes sht garancia m e mir kundr do devijimi t tipit individualist apo kolektivist, sepse n t personi sht gjithmon n qendr t vmendjes si qllim dhe kurr si mjet. sht krejt e qart se e mira e personave dhe funksionimi i mir i shoqris jan t lidhur ngusht me nj sistemim t lumtur t bashksis bashkshortore e familjare.469 Pa familje t forta n bashksi e t qndrueshme n angazhim, popujt dobsohen. N familje, q n vitet e para t jets, nguliten vlerat morale, prohet pasuria shpirtrore e bashksis fetare dhe ajo kulturore e kombit. N t bhet stazhi i prgjegjsive shoqrore dhe i solidaritetit.470

    214 Duhet pohuar parsia e familjes n lidhje me shoqrin dhe me shtetin. N t vrtet, familja, t paktn n funksionin e saj t lindjes s fmijve, sht vet kushti i ekzistencs s tyre. N funksionet e tjera n dobi t secilit prej antarve t saj ajo paraprin, pr nga rndsia e vlera, funksionet q shoqria dhe shteti duhet t kryejn.471 Familja, subjekt titullar i t drejtave t padhunueshme, e gjen ligjsimin e vet n natyrn njerzore dhe jo n njohjen e shtetit. Ajo, pra, nuk sht pr shoqrin e pr shtetin, por shoqria dhe shteti jan pr familjen.

    do model shoqror q synon t’i shrbej t mirs s njeriut nuk mund t mos marr parasysh qendrsin dhe prgjegjsin shoqrore t familjes. Shoqria dhe shteti, n marrdhniet e tyre me familjen, kan detyrn t ken parasysh parimin e subsidiaritetit. Pr kt parim, autoritetet publike nuk duhet t’ia heqin familjes ato detyra q ajo mund t’i kryej mir vetm apo e bashkuar lirisht me familje t tjera; nga ana tjetr, vet autoritetet kan detyrn ta mbshtesin familjen duke i siguruar asaj t gjitha ndihmat pr t cilat ajo ka nevoj q t marr prsipr n mnyr t prshtatshme t gjitha prgjegjsit e veta.472
    Ndryshuar pr her t fundit nga toni77_toni : 03-01-2016 m 18:32

  9. #29
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I PEST


    FAMILJA QELIZA JETSORE E SHOQRIS


    II. MARTESA THEMEL I FAMILJES

    a) Vlera e martess


    215 Familja e ka themelin e vet n vullnetin e lir t bashkshortve pr t’u bashkuar n martes, n respektimin e domethnieve dhe t vlerave t ktij institucioni, q nuk varet prej njeriut, por prej vet Hyjit: kjo lidhje e shenjt pr t mirn qoft t bashkshortve e t bijve, qoft edhe t shoqris, nuk varet nga vullneti njerzor. N t vrtet, vet Hyji sht autori i martess, e cila sht e pajisur me vlera e qllime t shumta.473 Institucioni i martess - bashksi intime bashkshortore e jets dhe e dashuris, e themeluar prej Krijuesit dhe e pajisur me ligjet e veta t veanta474 - nuk sht pra, nj krijim i br prej marrveshjeve njerzore dhe prej sistemeve legjislative, por ia detyron qndrueshmrin e vet rendit hyjnor.475 sht nj institucion q lind, edhe pr shoqrin, nga akti njerzor me t cilin bashkshortt, n mnyr t ndrsjell i dhurohen njri-tjetrit dhe marrin njri-tjetrin476 dhe themelohet n vet natyrn e dashuris bashkshortore q, si dhurim i plot dhe ekskluziv, q nj person i bn personit tjetr, bashkmbart nj angazhim prfundimtar t shprehur me pranimin e ndrsjell, t pakthyeshm dhe publik.477 Ky angazhim bashkmbart q marrdhniet mes antarve t familjes t jen t karakterizuara edhe prej ndjenjs s drejtsis dhe, pra, prej respektimit t t drejtave e detyrave t ndrsjella.

    216 Asnj pushtet nuk mund ta shlyej t drejtn natyrore pr martes dhe as t’i modifikoj karakteristikat e qllimet e saj. N t vrtet, martesa sht e pajisur me karakteristika t vetat, zanafillore dhe t prhershme. Pavarsisht prej ndryshimeve t shumta t bra gjat shekujve n kulturat e ndryshme, n strukturat shoqrore dhe prirjet shpirtrore, n t gjitha kulturat ekziston njfar ndjenje e dinjitetit t bashkimit martesor, megjithse nuk shfaqet kudo me t njjtn qartsi.478 Ky dinjitet duhet respektuar n karakteristikat e tij specifike, t cilat krkojn q ai t mbrohet prball do prpjekjeje pr ta hedhur posht. Shoqria nuk mund t vendos far t doj pr lidhjen martesore, me t ciln dy bashkshortt i premtojn njri-tjetrit besnikrin, ndihmesn dhe pranimin e bijve, por sht e prgaitur q t disiplinoj efektet civile t saj.

    217 Martesa ka si karakteristika t vetat: trsin, me an t s cils bashkshortt i dhurohen njri-tjetrit n mnyr t ndrsjell n t gjith prbrsit e personit, fizik e shpirtror; njsin q i bn nj trup i vetm (Zan 2, 24); pazgjidhshmrin e besnikrin q dhurimi i ndrsjell e prfundimtar bashkmbart; pjellorin ndaj s cils ajo hapet n mnyr t natyrshme.479 Plani i urt i Hyjit mbi martesn plan i kuptueshm pr arsyen njerzore, pavarsisht prej vshtirsive q shkaktohen nga zemrgurtsia (krh. Mt 19, 8; Mk 10, 5) nuk mund t vlersohet ekskluzivisht n dritn e sjelljeve faktike dhe t situatave konkrete q largohen prej saj. Poligamia sht nj mohim rrnjsor i planit zanafillor t Hyjit, sepse sht kundr dinjitetit t barabart personal t burrit e t gruas, q n martes i dhurohen njri-tjetrit me nj dashuri t plot dhe prandaj t vetme dhe ekskluzive.480

    218 Martesa, n t vrtetn e vet objektive, sht caktuar pr lindjen dhe edukimin e bijve.481 N t vrtet, bashkimi familjar bn q t jetohet n plotsi ai dhurim i sinqert i vetvetes, fryt i t cilit jan bijt, q nga ana e tyre jan dhurat pr prindrit, pr krejt familjen dhe pr gjith shoqrin.482 Megjithat, martesa nuk sht themeluar vetm pr lindjen e fmijve:483 karakteri i saj i pazgjidhshm dhe vlera e saj si bashksi mbeten edhe kur bijt, megjithse dshirohen me gjith zemr, nuk arrijn ta plotsojn jetn bashkshortore. Bashkshortt, n kt rast, mund ta tregojn bujarin e tyre duke birsuar fmij t braktisur apo duke kryer shrbime domethnse n dobi t t afrmit.484


    b) Sakramenti i martess

    219 Realiteti njerzor dhe zanafillor i martess jetohet nga t pagzuarit, me themelimin e Krishtit, n formn mbinatyrore t sakramentit, shenjs dhe mjetit t Hirit. Historia e shptimit sht e prshkuar nga tema e beslidhjes martesore, shprehje domethnse e bashksis s dashuris mes Hyjit e njerzve dhe els simbolik pr t kuptuar etapat e beslidhjes s madhe mes Hyjit dhe popullit t Vet.485 Qendra e zbulimit t planit t dashuris hyjnore sht dhurata q Hyji i bn njerzimit me Birin e Vet Jezu Krishtin, Dhndri q e do dhe i dhurohet si Shlbues njerzimit, duke e bashkuar at me Veten si trup t vetin. Ai zbulon t vrtetn zanafillore t martess, t vrtetn e “fillimit” (krh. Zan 2, 24; Mt 19, 5) dhe, duke e liruar njeriun nga zemrgurtsia, e bn t aft ta realizoj at trsisht.486 Nga dashuria martesore e Krishtit pr Kishn, q e tregon plotsin e vet n flijimin e br n Kryq, buron sakramentaliteti i martess, Hiri i s cils e bn t ngjashme dashurin e bashkshortve me Dashurin e Krishtit pr Kishn. Martesa, si sakrament, sht nj beslidhje e nj burri dhe e nj gruaje n dashuri.487

    220 Sakramenti i martess e lartson realitetin njerzor t dashuris bashkshortore n t gjitha implikimet dhe i aftson dhe i angazhon bashkshortt e prindrit e krishter q ta jetojn thirrjen e tyre si laik, e prandaj q “ta krkojn mbretrin e Hyjit duke u marr me gjrat toksore dhe duke i organizuar ato sipas Hyjit”.488 Thellsisht e bashkuar me Kishn me an t lidhjes sakramentale q e bn at Kish shtpiake apo Kish t vogl, familja e krishter sht e thirrur t jet shenj e njsis pr botn dhe t ushtroj n kt mnyr rolin e vet profetik duke dshmuar Mbretrin dhe paqen e Krishtit, drejt t cilave e gjith bota sht n ecje.489

    Dashuria bashkshortore, q buron prej vet dashuris s Krishtit, e ofruar nprmjet Sakramentit, i bn bashkshortt e krishter dshmitar t nj socialiteti t ri, t frymzuar n Ungjillin dhe n Misterin e Pashks. Prmasa natyrore e dashuris s tyre pastrohet vazhdimisht, prforcohet dhe lartsohet prej hirit sakramental. N kt mnyr, bashkshortt e krishter, prvese e ndihmojn njri-tjetrin n ecjen e shenjtrimit, bhen edhe shenj e mjet i dashuris s Krishtit n bot. Me vet jetn e tyre ata jan t thirrur t jen dshmitar dhe kumtues t domethnies fetare t martess, q shoqria aktuale gjithnj e m tepr e ka t vshtir ta njoh, veanrisht kur pranon vizione relativistike edhe t vet themelit natyror t institucionit martesor.
    Ndryshuar pr her t fundit nga ribaldi : 04-01-2016 m 05:27

  10. #30
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me proletariatin,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I PEST


    FAMILJA QELIZA JETSORE E SHOQRIS



    III. SUBJEKTIVITETI SHOQROR I FAMILJES


    a) Dashuria dhe formimi i nj bashksie personash

    221 Familja paraqitet si hapsir e asaj bashksie, aq t nevojshme n nj shoqri gjithnj e m individualiste, n t ciln t bj q t rritet nj bashksi e njmendt personash490 fal dinamizmit t pareshtur t dashuris, q sht prmasa themelore e prvojs njerzore dhe q e gjen pikrisht n familje vendin e privilegjuar pr tu shfaqur: Dashuria bn q njeriu t realizohet nprmjet dhurimit t sinqert t vetvetes: t duash do t thot t japsh e t marrsh aq sa nuk mund as t blihet e as t shitet, por vetm t dhurohet lirisht dhe n mnyr t ndrsjell.491

    Fal dashuris, realitet thelbsor pr ta prcaktuar martesn dhe familjen, do person, burr e grua, sht i njohur, i pranuar dhe i respektuar n dinjitetin e vet. Prej dashuris lindin marrdhnie t jetuara n dhurimin falas, e cila duke respektuar e favorizuar n t gjith dhe n secilin dinjitetin personal si titull t vetm vlere, bhet pranim i przemrt, takim e dialog, gatishmri e painteres, shrbim zemrgjer, solidaritet i thell.492 Ekzistenca e familjeve q jetojn n kt shpirt tregon mangsit dhe kundrshtit e nj shoqrie t orientuar kryesisht, nse jo ekskluzivisht, prej kritereve t efektshmris dhe t funksionalitetit. Ndrsa familja, q jeton duke ndrtuar do dit nj rrjet marrdhniesh ndrpersonale, t brendshme e t jashtme, paraqitet si shkolla e par dhe e pazvendsueshme e socialitetit, shembull e nxitje pr marrdhniet m t gjera bashksiore n respekt, drejtsi, dialog e dashuri.493

    222 Dashuria shprehet edhe nprmjet nj vmendjeje t kujdesshme ndaj t moshuarve q jetojn n familje: prania e tyre mund t marr nj vler t madhe. Ata jan nj shembull i lidhjes mes brezave, nj burim pr mirqenien e familjes dhe t krejt shoqris: Jo vetm mund t dshmojn faktin se ka aspekte t jets, sikurse vlerat njerzore e kulturore, morale e shoqrore, q nuk maten me terma ekonomike apo t funksionalitetit, por edhe t japin nj ndihmes t efektshme n fushn e puns dhe n at t prgjegjsis. S fundi, bhet fjal jo vetm pr t br dika pr t moshuarit, por edhe pr ti pranuar kta persona si bashkpuntor t prgjegjshm, me modalitete q e bjn kt vrtet t mundur, si veprues t projekteve t bashkndara, n faz qoft t programimit, qoft t dialogut apo t zbatimit.494 Si thot Shkrimi i Shenjt, personat japin fruta edhe n pleqri (Ps 92, 15). T moshuarit prbjn nj shkoll t rndsishme jete, t aft t projn vlera e tradita e t favorizojn rritjen e m t rinjve, t cilt kshtu msojn t krkojn jo vetm t mirn e tyre, por edhe at t t tjerve. Nse t moshuarit gjenden n nj situat vuajtjeje dhe varsie, jo vetm kan nevoj pr kura shndetsore e pr asistencn e duhur, por, sidomos, edhe t trajtohen me dashuri.

    223 Qenia njerzore sht br pr t dashur dhe pa dashuri nuk mund t jetoj. Kur shfaqet n dhurimin e plot t dy personave n prplotsueshmrin e tyre, dashuria nuk mund t kufizohet n emocione dhe n ndjenja, as, aq m pak, vetm n shprehjen e vet seksuale. Nj shoqri q priret gjithnj e m shum ta relativizoj e ta banalizoj prvojn e dashuris dhe t seksualitetit, lartson aspektet kalimtare t jets dhe errson vlerat e saj themelore: bhet shum e ngutshme t kumtohet e dshmohet se e vrteta e dashuris dhe e seksualitetit bashkshortor ekziston aty ku realizohet nj dhurim i plot dhe i trsishm i personave me karakteristikat e njsis dhe t besnikris.495 Kjo e vrtet, burim gzimi, shprese e jete, mbetet e padeprtueshme dhe e paarritshme deri sa njeriu t mbetet i mbyllur n relativizm e n skepticizm.

    224 Prball teorive q e konsiderojn identitetin e gjinis vetm si prodhim kulturor e shoqror q rrjedh prej ndrveprimit mes bashksis dhe individit, duke mos e marr parasysh identitetin seksual personal dhe pa asnj referim n domethnien e vrtet t seksualitetit, Kisha nuk do t lodhet s theksuari msimin e vet: I takon secilit, burr apo grua, t njoh e t pranoj identitetin e vet seksual. Ndryshimi dhe prplotsueshmria fizike, morale e shpirtrore jan t orientuara drejt t mirs s martess dhe zhvillimit t jets familjare. Harmonia e iftit dhe e shoqris varet pjesrisht prej mnyrs me t ciln jetohen mes gjinive prplotsueshmria, nevoja e shoqishoqme dhe ndihma e ndrsjell.496 Kjo sht nj perspektiv q na bn ta konsiderojm t detyrueshm prputhjen e t drejts pozitive me ligjin natyror, sipas t cilit identiteti seksual sht jo i gatshm, sepse sht kushti objektiv pr t formuar nj ift n martes.

    225 Natyra e dashuris bashkshortore krkon qndrueshmri n marrdhnien martesore dhe pazgjidhshmri t saj. Mungesa e ktyre krkesave e prish marrdhnien e dashuris ekskluzive e t plot karakteristike t lidhjes martesore, me vuajtje t mdha pr bijt dhe me pasoja t dmshme edhe n jetn shoqrore.

    Qndrueshmria dhe pazgjidhshmria e bashkimit martesor nuk duhet ti besohet ekskluzivisht qllimit dhe angazhimit t individve t prfshir: prgjegjsia e mbrojtjes dhe e nxitjes s familjes si insitucioni themelor natyror, pikrisht duke konsideruar aspektet e saj jetsore e t domosdoshme, i prket gjith shoqris. Nevoja pr ti dhn nj karakter institucional martess, duke e bazuar n nj akt publik, shoqrisht dhe juridikisht t njohur, buron prej krkesave baz me natyr shoqrore.

    Futja e divorcit n legjislacionet civile ka ushqyer nj vizion relativist t lidhjes bashkshortore dhe sht shfaqur gjersisht si nj plag e vrtet shoqrore.497 iftet q ruajn e zhvillojn t mirat e qndrueshmris dhe t pazgjidhshmris kryejn n mnyr t prvuajtur e t guximshme, detyrn besuar atyre pr t qen n bot nj shenj nj shenj e vogl dhe e mueshme, nganjher e nnshtruar edhe tundimit, por gjithmon e prtrir e besnikris s palodhshme me t ciln Hyji dhe Jezu Krishti i duan t gjith njerzit dhe do njeri.498

    226 Kisha nuk i l vetm ata q, pas nj divorci, jan martuar prsri. Kisha lutet pr ta, i nxit n vshtirsit e rendit shpirtror q ata takojn dhe i mbshtet n fe e n shpres. Nga ana e tyre, kta persona, si t pagzuar, mund dhe madje duhet t marrin pjes n jetn kishtare: jan t nxitur ta dgjojn Fjaln e Hyjit, t marrin pjes n flin e Meshs, t kmbngulin n lutje, t shtojn veprat e dashuris dhe nismat e bashksis n dobi t drejtsis e t paqes, t edukojn bijt e tyre n fe, t kultivojn shpirtin dhe veprat e pendess pr t krkuar kshtu, dita-dits, hirin e Zotit.

    Pajtimi n sakramentin e pendess q do ti hapte rrugn sakramentit eukaristik mund tu jepet atyre q, t penduar, jan sinqerisht t gatshm pr nj form jete jo m n kundrshtim me pazgjidhshmrin e martess.499

    Duke vepruar n kt mnyr, Kisha dshmon fen e vet n Krishtin dhe n t vrtetn e Tij; n t njjtn koh sillet me nj shpirt amnor ndaj bijve t saj, veanrisht ndaj atyre q, pa fajin e tyre, jan braktisur nga bashkshorti i tyre i ligjshm. Me nj besim t patundur ajo beson se edhe ata q jan larguar prej urdhrimit t Zotit, dhe jetojn ende n kt gjendje , do t mund t marrin prej Hyjit hirin e kthimit e t shptimit, nse do t ken kmbngulur n lutje, n pendes e n dashuri.500

    227 Bashkimet faktike, numri i t cilave sht rritur shkall-shkall, bazohen n nj konceptim t rrem t liris s zgjedhjes s individve501 dhe n nj hedhje t bazave krejt privatistike t martess dhe t familjes. Martesa nuk sht thjesht nj marrveshje bashkjetese, por nj marrdhnie me nj prmas shoqrore t vetme n krahasim me t gjitha t tjerat, pasi familja, duke u marr me kujdesin dhe edukimin e fmijve, paraqitet si mjet parsor pr rritjen e trsishme t do personi dhe pr prfshirjen e tij pozitive n jetn shoqrore.

    Barazimi i mundshm legjislativ mes familjes dhe bashkimeve faktike do t kthehej n nj nam t keq pr modelin e familjes, q nuk mund t realizohet n nj marrdhnie t pasigurt mes personave,502 por vetm n nj bashkim t qndrueshm t lindur nga nj martes, apo nga marrveshja mes nj burri e nj gruaje, t bazuar n nj zgjedhje t ndrsjell e t lir q bashkprcakton bashksin e plot bashkshortore t orientuar drejt lindjes s fmijve.

    228 Nj problem i veant i lidhur me bashkimet faktike sht ai q i prket krkess pr njohjen juridike t bashkimeve homoseksuale, gjithnj e m shum objekt i debatit publik. Vetm nj antropologji q i prgjigjet t vrtets s plot t njeriut mund ti jap nj prgjigje t prshtatshme problemit, q paraqet aspekte t ndryshme qoft n planin shoqror, qoft n at kishtar.503 N dritn e ksaj antropologjie zbulohet se sa kontradiktor sht pretendimi pr ti atribuar nj realitet bashkshortor bashkimeve mes personave t s njjts gjini. Para s gjithash ksaj i kundrvihet pamundsia objektive pr ta br bashkjetesn t jap fryte nprmjet primit t jets, sipas projektit t prvijuar prej Hyjit n vet strukturn e qenies njerzore. Prve ksaj, penges bhet mungesa e premisave pr at prplotsueshmri ndrpersonale q Krijuesi ka dashur, si n planin fiziko-biologjik ashtu edhe n at psikologjik, mes mashkullit dhe femrs. Vetm n bashkimin mes dy personave seksualisht t ndryshm mund t zbatohet prsosja e individit, n nj prmbledhje njsie dhe plotsimi t ndrsjell psiko-fizik.504

    Personi homoseksual duhet t respektohet plotsisht n dinjitetin e tij505 dhe t nxitet q t ndjek planin e Hyjit me nj angazhim t veant n ushtrimin e dlirsis(24*).506 Respekti i duhur nuk do t thot ligjsim i sjelljeve q nuk jan n prputhje me ligjin moral dhe, aq m pak, njohje e nj t drejte pr martes mes personave t s njjts gjini, me pasoj barazimin e bashkimeve t tyre me familjen:507 Nse nga kndvshtrimi ligjor martesa mes dy personave me gjini t ndryshme do t konsiderohej vetm si nj nga martesat e mundshme, koncepti i martess do t psonte nj ndryshim rrnjsor, me nj humbje t madhe t s mirs s prbashkt. Duke e vn bashkimin homoseksual n nj plan juridik analog me at t martess apo t familjes, shteti vepron arbitrarisht dhe hyn n kundrshti me detyrat e veta.508

    229 Qndrueshmria e brthams familjare sht nj burim prcaktues pr cilsin e bashkjetess shoqrore, prandaj bashksia civile nuk mund t mbetet mosprfillse prball prirjeve prarse q minojn n themel vet shtyllat bartse t saj. Nse nj legjislacion nganjher mund ti toleroj disa sjellje moralisht t papranueshme,509 nuk duhet kurr ta dobsoj njohjen e martess monogamike t pazgjidhshme si form e vetme dhe e njmendt e familjes. Prandaj sht e nevojshme q autoritetet publike, duke u rezistuar ktyre prirjeve prarse t vet shoqris dhe t dmshme pr dinjitetin, sigurin dhe mirqenien e shtetasve, t punojn q opinioni publik t mos jet i nxitur ta nnvleftsoj rndsin institucionale t martess dhe t familjes.510

    sht detyr e bashksis s krishter dhe e t gjith atyre q e kan przemr t mirn e shoqris t ripohojn se familja prbn, m shum se thjesht nj brtham juridike, shoqrore e ekonomike, nj bashksi dashurie dhe solidariteti q sht n nj mnyr t vetme e prshtatshme pr t msuar e pruar vlerat kulturore, etike, shoqrore, shpirtrore e fetare, thelbsore pr zhvillimin dhe mirqenien e antarve t vet dhe t shoqris.511

    b) Familja sht shenjtrorja e jets


    230 Dashuria bashkshortore sht prej natyre e hapur ndaj pritjes s jets.512 N detyrn lindse zbulohet n mnyr t shklqyer dinjiteti i qenies njerzore, i thirrur t bhet interpretues i mirsis dhe i begatis q burojn prej Hyjit: Atsia dhe amsia njerzore, megjithse jan biologjikisht t ngjashme me ato t qenieve t tjera n natyr, kan n vete n mnyr thelbsore dhe ekskluzive nj ngjashmri me Hyjin, n t ciln bazohet familja, e kuptuar si bashksi e jets njerzore, si bashksi personash t bashkuar n dashuri (communio personarum).513

    Lindja e fmijve shpreh subjektivitetin shoqror t familjes dhe nxit nj dinamizm dashurie e solidariteti mes brezave q qndron n baz t shoqris. Duhet ta rizbulojm vlern shoqrore t pjeszs s t mirs s prbashkt q gjendet n do qenie t re njerzore: do fmij i bn me veten e vet nj dhurat vllezrve, motrave, prindrve, tr familjes. Jeta e tij bhet dhurat pr vet dhuruesit e jets, t cilt nuk do t mund t mos e ndiejn pranin e birit t tyre, pjesmarrjen e tij n ekzistencn e tyre, ndihmesn e tij n t mirn e prbashkt t tyre dhe t bashksis familjare.514

    231 Familja e themeluar n martes sht vrtet shenjtrorja e jets, vendi n t cilin jeta, dhurat e Hyjit, mund t pranohet si duhet dhe t mbrohet kundr sulmeve t shumta prej t cilve sht e rrezikuar, dhe mund t zhvillohet sipas krkesave t nj rritjeje t njmendt njerzore.515 Vendimtar dhe i pazvendsueshm sht roli i familjes pr nxitjen dhe ndrtimin e kulturs s jets516 kundr prhapjes s nj anti-qytetrimi shkatrrimtar, si pohohet sot nga shum prirje e situata faktike.517

    Familjet e krishtera, me forcn e sakramentit t marr, kan misionin e veant t t qent dshmitare dhe kumtuese t Ungjillit t jets. sht nj angazhim q n shoqri merr vlern e nj profecie t vrtet e t guximshme. Pr kt arsye shrbimi Ungjillit t jets bashkmbart q familjet, sidomos duke marr pjes n shoqatat prkatse, t punojn me qllim q ligjet dhe institucionet e shtetit t mos e cenojn n asnj mnyr t drejtn pr jet, qysh prej t ngjizurit deri n vdekjen natyrore, por ta mbrojn e ta nxisin at.518

    232 Familja ndihmon n mnyr t shklqyer t mirn shoqrore nprmjet atsis dhe amsis s prgjegjshme, forma karakteristike t pjesmarrjes s veant t bashkshortve n veprn krijuese t Hyjit.519 Rndesa e ksaj prgjegjsie nuk mund t merret si arsyetim pr mbylljet egoiste, por duhet ti udhheq zgjedhjet e bashkshortve drejt nj pranimi t jets: N marrdhnie me kushtet fizike, ekonomike, psikologjike e shoqrore, atsia e prgjegjshme ushtrohet, qoft me vendimin e peshuar e zemrgjer pr t rritur nj familje t madhe, qoft me vendimin, t marr pr arsye t rnda dhe n respekt ndaj ligjit moral, pr t shmangur prkohsisht apo edhe pr nj koh t paprcaktuar nj lindje t re.520 Motivimet q duhet ti udhheqin bashkshortt n ushtrimin e prgjegjshm t atsis dhe t amsis burojn prej pranimit t plot t detyrave t tyre ndaj Hyjit, ndaj vetvetes, ndaj familjes dhe ndaj shoqris, n nj hierarki t drejt vlerash.

    233 Rreth mjeteve pr t zbatuar lindjen e prgjegjshme t fmijve, para s gjithash duhet t refuzohen si moralisht t palejueshme qoft sterilizimi qoft aborti.521 Ky i fundit, n veanti, sht nj krim i urryeshm dhe prbn gjithmon nj rregullim moral veanrisht t rnd;522 jo vetm q nuk sht nj e drejt, por sht nj dukuri e trishtuar q kontribuon rnd n prhapjen e nj mendsie kundr jets, duke krcnuar rrezikshm nj bashksi shoqrore t drejt e demokratike.523

    Duhet refuzuar edhe prdorimi i mjeteve kontraceptive n format e tyre t ndryshme:524 ky refuzim bazohet n nj konceptim t sakt e t trsishm t personit dhe t seksualitetit njerzor525 dhe ka vlern e nj instance morale n mbrojtje t zhvillimit t vrtet t popujve.526 Ndrsa vet arsyet e rendit antropologjik e prligjin si t lejueshm prdorimin e prmbajtjes periodike n periudhat e pjelloris femrore.527 T refuzosh kontraceptimin dhe t prdorsh metodat natyrore t rregullimit t lindshmris do t thot t zgjedhsh vendosjen e marrdhnieve ndrpersonale mes bashkshortve mbi respektimin e ndrsjell dhe mbi pranimin e trsishm, me reflektime pozitive edhe pr realizimin e nj rendi shoqror m njerzor.

    234 Gjykimi rreth intervalit mes lindjeve dhe numrit t fmijve u takon vetm bashkshortve. Kjo sht nj e drejt e tyre e pamohueshme, q duhet ushtruar para Hyjit, duke marr parasysh detyrat ndaj vetvetes, ndaj bijve tashm t lindur, familjes dhe shoqris.528 Ndrhyrja e pushteteve publike, n fushn e kompetencave t tyre, pr prhapjen e nj informacioni t prshtatshm dhe marrja e masave t duhura n fushn demografike, duhet t kryhet me respekt ndaj personave dhe ndaj liris s ifteve: nuk mund ti zvendsoj kurr zgjedhjet e tyre;529 e aq m pak mund ta bjn kt organizatat e ndryshme q veprojn n kt sektor.

    Jan moralisht t dnueshm si atentate ndaj dinjitetit t personit dhe t familjes t gjitha programet e ndihms ekonomike t destinuara q t financojn fushata t sterilizimit dhe t kontraceptimit apo t lidhur me pranimin e ktyre fushatave. Zgjidhja e ktyre shtjeve t lidhura me rritjen demografike duhet t bhet me respektimin e njkohshm qoft t moralit seksual qoft t atij shoqror, duke promovuar nj drejtsi m t madhe dhe nj solidaritet t njmendt pr ti dhn kudo dinjitet jets duke filluar prej kushteve ekonomike, shoqrore e kulturore.

    235 Dshira pr amsi e atsi nuk prligj asnj t drejt pr fmij, ndrsa jan t dukshme t drejtat e fmijs ende t palindur, t cilit duhet ti garantohen kushtet m t mira t jetess, nprmjet qndrueshmris s familjes t bazuar n martes dhe prplotsueshmria e dy figurave, atrore dhe amnore.530 Zhvillimi i shpejt i krkimit dhe i zbatimeve t tij teknike n sfern e riprodhimit shtron shtje t reja e delikate q thrrasin n shtje shoqrin dhe normat q rregullojn bashkjetesn njerzore.

    Duhet theksuar se nuk jan moralisht t pranueshme t gjitha teknikat riprodhuese si dhurimi i sperms apo i qelizs-vez; amsia zvendsuese; fekondimi artificial heterolog q parashohin prdorimin e mitrs apo t gameteve t personave jasht iftit bashkshortor, duke shkelur t drejtn e fmijs pr t lindur nga nj bab dhe nj nn, q jan t till nga kndvshtrimi qoft biologjik, qoft juridik, ose e ndajn aktin bashkues prej atij linds duke prdorur teknikat e laboratorit, sikurse farzimin dhe fekondimin artificial homolog, kshtu q fmija paraqitet si rezultati i nj akti teknik m shum se si fryti natyror i aktit njerzor t dhurimit t plot e t trsishm t bashkshortve.531 T shmangsh prdorimin e formave t ndryshme t t ashtuquajturit lindjes s asistuar t fmijve, q zvendson aktin bashkshortor, do t thot t respektosh si te prindrit ashtu edhe te fmijt q ata kan ndr mend t lindin dinjitetin e trsishm t personit njerzor.532 Ndrsa, jan t lejueshme mjetet q paraqiten si ndihm ndaj aktit bashkshortor apo ndaj arritjes s efekteve t tij.533

    236 Nj shtje me rndsi t veant shoqrore e kulturore, pr implikimet e shumta e t rnda morale q paraqet, sht ajo q i referohet klonimit njerzor, term q n vetvete, n kuptimin e prgjithshm, do t thot riprodhim i nj entiteti biologjik gjenetikisht identike me at t origjins. N mendimin dhe n praktikn eksperimentale ai ka marr domethnie t ndryshme, q supozojn, nga ana e tyre, procedura t ndryshme nga kndvshtrimi i modaliteteve teknike t realizimit, si dhe qllime t ndryshme. Mund t tregoj replikimi i thjesht n nj laborator t qelizave apo t pjesve t ADN-s. Por n mnyr specifike kuptohet riprodhimi i individve, n stadin embrional me modalitete t ndryshme nga fekondimi natyror dhe n mnyr q t jen gjenetikisht identike me individin prej t cilit e marrin origjinn. Ky lloj i klonimit mund t ket qllimin riprodhues t embrioneve njerzore apo at t ashtuquajtur terapeutike, q synon ti prdor kto embrione pr qllime krkimi shkencor apo n mnyr m t veant pr prodhimin e qelizave staminale.

    Nga kndvshtrimi etik thjesht replikimi i qelizave normale apo i pjesve t ADN-s nuk paraqet probleme etike t veanta. Shum i ndryshm sht gjykimi i Magjisterit mbi klonimin n kuptimin e tij t ngusht. sht kundr dinjitetit t lindjes njerzore t fmijve, sepse realizohet n mungesn e plot t aktit t dashuris personale mes bashkshortve, duke qen nj riprodhim agamik dhe aseksual.534 N rend t dyt, ky lloj i riprodhimit prfaqson nj form t sundimit t plot mbi individin e riprodhuar nga ana e atij q e riprodhon.535 Fakti q zbatohet klonimi pr t riprodhuar embrione prej t cilave do t merren qeliza q mund t prdoren pr terapin nuk e zbut peshn morale, edhe sepse pr t marr kto qeliza embrioni fillimisht duhet t prodhohet e pastaj t zhduket.536

    237 Prindrit, si mbarshtues t jets, nuk duhet t harrojn kurr se prmasa shpirtrore e lindjes s fmijve meriton nj konsiderim m t lart se ajo q i rezervohet fardo aspekti tjetr: Atsia dhe amsia prfaqsojn nj detyr me natyr jo thjesht fizike, por shpirtrore; n t vrtet, nprmjet tyre kalon gjenealogjia e personit, q e ka fillimin e vet t amshuar n Hyjin dhe q te Ai duhet t drejtohet.537 Duke e pranuar jetn njerzore n njzshmrin e prmasave t saj, fizike e shpirtrore, familjet ndihmojn n bashksin e brezave dhe i japin n kt mnyr nj ndihmes thelbsore e t pazvendsueshme zhvillimit t shoqris. Pr kt arsye, familja ka t drejtn pr asistenc nga ana e shoqris pr sa u prket detyrave t saj rreth lindjes dhe edukimit t fmijve t vet. iftet e martuara, q kan nj familje t madhe, kan t drejtn pr nj ndihm t prshtatshme dhe nuk duhet ti nnshtrohen diskriminimit.538

    c) Detyra edukative

    238 Me veprn edukuese, familja e formon njeriun n plotsin e dinjitetit t vet sipas prmasave t tij, prfshir edhe at shoqrore. N t vrtet, familja prbn nj bashksi dashurie e solidariteti q sht n mnyr t vetme e prshtatshme pr t msuar dhe pr t pruar vlera kulturore, etike, shoqrore, shpirtrore e fetare, thelbsore pr zhvillimin dhe mirqenien e antarve t vet dhe t shoqris.539 Duke ushtruar misionin e vet edukativ, familja kontribuon n t mirn e prbashkt dhe prbn shkolln e par t virtyteve shoqrore, pr t cilat t gjitha shoqrit kan nevoj.540 Personat n familje ndihmohen q t rriten n liri e n prgjegjsi, premisa kto t domosdoshme pr marrjen prsipr t fardo detyre n shoqri. Ve ksaj, me edukimin komunikohen, q pastaj t asimilohen e t prvetsohen prej secilit, disa vlera themelore, t nevojshme pr t qen shtetas t lir, t ndershm e t prgjegjshm.541

    239 Familja ka nj rol krejtsisht origjinal dhe t pazvendsueshm n edukimin e bijve.542 Dashuria e prindrve, duke u vn n shrbim t bijve pr ti ndihmuar ata q t nxjerrin prej vetes (e-ducere) m t mirn e vetvetes, e gjen realizimin e vet t plot n detyrn edukuese: dashuria e prindrve nga burim bhet shpirt dhe prandaj norm, q frymzon dhe udhheq krejt veprn edukuese konkrete, duke e pasuruar at me vlerat e mblsis, t qndrueshmris, t mirsis, t shrbimit, t mosinteresit, t shpirtit t sakrifics, q jan fryti m i muar i dashuris.543

    E drejta-detyr e prindrve pr ti edukuar bijt cilsohet si thelbsore, e lidhur si sht me primin e jets njerzore; si origjinale dhe parsore, n krahasim me detyrn edukuese t t tjerve, prej unicitetit t marrdhnies s dashuris q ekziston mes prindrve e bijve; si e pazvendsueshme dhe e patjetrsueshme dhe, prandaj nuk mund tu delegohet trsisht t tjerve, as t prvetsohet padrejtsisht prej t tjerve544. Prindrit kan t drejtn-detyr tu japin nj edukim fetar dhe nj formim moral bijve t tyre:545 e drejt q nuk mund t hiqet prej shtetit, por t respektohet e t nxitet; detyr parsore, t ciln familja nuk mund ta lr pas dore apo ta delegoj.

    240 Prindrit jan edukuesit e par, por jo t vetmit edukues t bijve t tyre. Pra, u takon atyre ta ushtrojn me ndjenj prgjegjsie veprn edukuese n nj bashkpunim t ngusht e t kujdesshm me organizmat civile e kishtare: vet prmasa bashksiore, civile dhe kishtare, e njeriut krkon dhe on n nj vepr m t gjer e t nyjzuar, q sht fryt i bashkpunimit t organizuar t forcave t ndryshme edukuese. Kto forca jan t gjitha t nevojshme, edhe pse secila mundet dhe duhet t ndrhyj me nj kompetenc t vetn dhe me nj kontribut t vetin t veant.546 Prindrit kan t drejt t zgjedhin mjetet formuese q u prgjigjen bindjeve t tyre dhe t krkojn mjetet q mund ti ndihmojn n detyrn e tyre si edukues, edhe n fushn shpirtrore e fetare. Autoritetet publike kan detyr ta garantojn kt t drejt dhe t sigurojn kushtet konkrete q mundsojn ushtrimin e saj.547 N kt kontekst shtrohet para s gjithash tema e bashkpunimit mes familjes dhe institucionit shkollor.

    241 Prindrit kan t drejt t themelojn dhe t mbshtesin institucione edukuese. Autoritetet publike duhet t bjn q udhzuesit publik t jen t caktuar n mnyr q prindrit t jen vrtet t lir n ushtrimin e ksaj t drejte, pa ndeshur n pesha t padrejta. Prindrit nuk duhet t detyrohen t mbshtesin, drejtprdrejt apo trthorazi, shpenzime shtes, q e pengojn apo e kufizojn padrejtsisht ushtrimin e ksaj lirie.548 Duhet t konsiderohet padrejtsi refuzimi i mbshtetjes ekonomike publike ndaj shkollave jo shtetrore q kan nevoj pr t dhe i kryejn nj shrbim shoqris civile: Kur shteti rivendikon monopolin shkollor, i kaprcen t drejtat e veta dhe fyen drejtsin Shteti nuk mundet, pa br nj padrejtsi, t knaqet duke toleruar shkollat e ashtuquajtura private. Kto bjn nj shrbim publik dhe, si pasoj, kan t drejtn t ndihmohen ekonomikisht.549

    242 Familja ka prgjegjsin t jap nj edukim t trsishm. N t vrtet, do edukim i vrtet duhet t nxis formimin e personit njerzor duke pasur parasysh qllimin e tij t fundit dhe njkohsisht t mirn e shoqris n t ciln njeriu sht pjestar dhe n prgjegjsit e s cils, kur t rritet, do t ket pjes.550 Trsishmria sigurohet kur bijt me dshmin e jets dhe me fjal edukohen n dialog, n takim, n socialitet, n ligjshmri, n solidaritet dhe n paqe, nprmjet kultivimit t virtyteve themelore t drejtsis e t dashuris.551

    N edukimin e bijve, roli amnor dhe ai atror jan njsoj t nevojshm.552 Pra, prindrit duhet t veprojn s bashku. Autoriteti do t ushtrohet prej tyre me respekt dhe mblsi, por edhe me vendosmri e gjallri: ai duhet t jet i besueshm, koherent, i urt dhe gjithmon i orientuar drejt s mirs s trsishme t bijve.

    243 Prindrit pastaj kan nj prgjegjsi t veant n sfern e edukimit seksual. Ka nj rndsi themelore, pr nj rritje t ekuilibruar, q bijt ta kuptojn n mnyr t rregullt e progresive domethnien e seksualitetit dhe t msojn t vlersojn vlerat njerzore e morale t lidhura me t: Pr lidhjet e ngushta q ekzistojn mes prmass seksuale t personit dhe vlerave t tij etike, detyra edukative duhet ti drejtoj bijt q ti njohin e ti vlersojn normat morale si garanci t nevojshme dhe t muar pr nj rritje t prgjegjshme personale n seksualitetin njerzor.553 Prindrit duhet ti verifikojn modalitetet me t cilat zbatohet edukimi seksual n institucionet edukuese, me qllim q t kontrollojn nse nj tem kaq e rndsishme e delikate prballohet n mnyr t prshtatshme.

    d) Dinjiteti dhe t drejtat e fmijve


    244 Doktrina shoqrore e Kishs paraqet vazhdimisht nevojn q t respektohet dinjiteti i fmijve: N familje, bashksi personash, i duhet rezervuar nj vmendje shum e veant fmijs, duke zhvilluar nj vlersim t thell pr dinjitetin e tij personal, ashtu si edhe nj respekt t madh dhe nj shrbim bujar pr t drejtat e tij. Kjo vlen pr do fmij, por merr nj ngut t veant kur fmija sht i vogl dhe ka nevoj pr gjithka, kur sht i smur, vuan apo sht me aftsi t kufizuara.554

    T drejtat e fmijve duhet t mbrohen prej sistemeve juridike. Para s gjithash, sht e nevojshme njohja publike e vlers shoqrore t fmijris n t gjitha vendet: Asnj vend i bots, asnj sistem politik nuk mund t mendoj pr t ardhmen e vet prvese nprmjet shmblltyrs s ktyre breznive t reja q prej prindrve t tyre do t marrin pasurin komplekse t vlerave, t t drejtave dhe t aspiratave t kombit t cilit i prkasin dhe t mbar familjes njerzore.555 E drejta e par e fmijs sht t lind n nj familje t vrtet,556 nj e drejt respektimi i s cils ka qen gjithmon problematik dhe q sot njeh forma t reja dhunimi q shkaktohen prej zhvillimit t teknikave gjenetike.

    245 Situata e nj pjese t madhe t fmijve n bot nuk sht aspak e knaqshme, prej mungess s kushteve q favorizojn zhvillimin e tyre t trsishm, pavarsisht prej ekzistencs s nj mjeti specifik juridik ndrkombtar n mbrojtje t t drejtave t fmijs,557 q i angazhon gati t gjith antart e bashksis ndrkombtare. Bhet fjal pr kushtet e lidhura me mungesn e shrbimeve shndetsore, mungesn e nj t ushqyeri t prshtatshm, t mundsive pr t marr nj minimum formimi shkollor dhe t nj shtpie. Ve ksaj, mbeten t pazgjidhura disa probleme shum t rnda: trafiku i fmijve, puna e t miturve, dukuria e fmijve t rrugs, prdorimi i fmijve n konfliktet e armatosura, martesa e vajzave t vogla, prdorimi i fmijve pr tregun e materialeve pornografike, edhe me an t mjeteve m moderne e t sofistikuara t komunikimit shoqror. sht e domosdoshme t luftohen, n nivel kombtar e ndrkombtar, dhunimet e dinjitetit t vajzave e djemve t vegjl, t shkaktuara prej shfrytzimit seksual, prej personave q merren me pedofili dhe prej dhunave t do lloji t psuara nga kta persona njerzor t pambrojtur.558 Bhet fjal pr akte kriminale q duhet t luftohen n mnyr t efektshme, me masat e prshtatshme parandaluese e penale, nga nj veprim i vendosur i autoriteteve t ndryshme.

  11. #31
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.


    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I PEST


    FAMILJA QELIZA JETSORE E SHOQRIS


    IV. FAMILJA PROTAGONISTE E JETS SHOQRORE

    a) Solidariteti familjar


    246 Subjektiviteti shoqror i familjeve, qoft ve e ve qoft t bashkuara, shprehet edhe me shfaqjet e solidaritetit e t bashkndarjes, jo vetm mes vet familjeve, por edhe nprmjet formave t ndryshme t pjesmarrjes n jetn shoqrore e politike. Bhet fjal pr pasojn e realitetit familjar t bazuar n dashuri: duke lindur prej dashuris dhe duke u rritur n dashuri, solidariteti i prket familjes si e dhn prbrse dhe strukturore.

    sht nj solidaritet q mund t marr pamjen e shrbimit dhe t vmendjes ndaj atyre q jetojn n varfri e n mjerim, ndaj jetimve, ndaj personave me aftsi t kufizuara, ndaj t smurve, ndaj t moshuarve, dhe ndaj atyre q jan n zi, ndaj atyre q jan n dyshim, n vetmi apo t braktisur; nj solidaritet q i hapet mirpritjes, marrjes n besim apo birsimit; q di t bhet zri i do situate t vshtirsis pran institucioneve, me qllim q t ndrhyjn sipas qllimeve t tyre specifike.

    247 Familjet, pa qen vetm objekt i veprimit politik, mund dhe duhet t bhen subjekt i ksaj veprimtarie, duke punuar q ligjet dhe institucionet e shtetit jo vetm t mos i shkelin, por edhe t’i mbshtesin e t’i mbrojn pozitivisht t drejtat dhe detyrat e familjes. N kt drejtim familjet duhet t rriten n vetdijen se jan “protagoniste” t s ashtuquajturs “politik familjare” dhe t marrin prsipr prgjegjsin q ta shndrrojn shoqrin.559 Pr kt qllim duhet t forcohet asociacionizmi familjar: Familjet kan t drejtn t formojn shoqata me familje dhe institucione t tjera pr ta kryer rolin e familjes n nj mnyr t prshtatshme dhe efektive, ashtu si edhe pr t mbrojtur t drejtat, pr t nxitur t mirn dhe pr t prfaqsuar interesat e familjes. N planin ekonomik, shoqror, juridik e kulturor, duhet t njihet roli i ligjshm i familjeve dhe i shoqatave familjare n prpunimin dhe n zbatimin e programeve q kan lidhje me jetn e familjes.560

    b) Familja, jeta ekonomike dhe puna

    248 Marrdhnia q ekziston mes familjes dhe jets ekonomike sht veanrisht domethnse. N t vrtet, nga njra an eko-nomia ka lindur nga puna shtpiake: shtpia ka qen pr nj koh t gjat, si dhe n shum vende vazhdon t jet, njsi e prodhimit dhe qendr e jets. Dinamizmi i jets ekonomike, nga ana tjetr, zhvillohet me nismn e personave dhe realizohet, sipas rrathve bashkqendror, n rrjete gjithnj e m t gjera t prodhimit e t kmbimit t t mirave dhe t shrbimeve, q i prfshijn familjet n nj mas n rritje. Pra, familja duhet konsideruar, me plot t drejt, si nj protagoniste thelbsore e jets ekonomike, e orientuar jo nga logjika e tregut, por nga ajo e bashkndarjes dhe e solidaritetit mes brezave.

    249 Nj marrdhnie krejtsisht e veant e lidh familjen dhe punn: familja prbn njrin prej termave m t rndsishm t referimit, sipas t cilve duhet t formohet rendi socio-etik i puns njerzore.561 Kjo marrdhnie i ka rrnjt e veta n lidhjen q ekziston mes personit dhe t drejts s tij pr t zotruar frytin e puns s vet dhe i prket jo vetm individit si i till, por edhe si antar i nj familjeje, e kuptuar kjo si shoqri shtpiake.562

    Puna sht thelbsore pasi prfaqson kushtin q e bn t mundshm formimin e nj familjeje, mjetet e jetess s t cils fitohen nprmjet puns. Puna kushtzon edhe procesin e zhvillimit t personave, pasi nj familje e goditur nga papunsia rrezikon t mos i realizoj plotsisht qllimet e veta.563

    Ndihmesa q familja mund t’i jap realitetit t puns sht e muar dhe, n shum drejtime, e pazvendsueshme. Bhet fjal pr nj ndihmes q shprehet qoft n terma ekonomik, qoft nprmjet burimeve t mdha t solidaritetit q familja ka dhe q prbjn nj mbshtetje t rndsishme pr at q, brenda saj, sht pa pun ose sht n krkim t nj punsimi. Mbi t gjitha dhe n mnyr m rrnjsore, sht nj ndihmes q realizohet me edukimin n kuptimin e puns dhe nprmjet oferts s orientimeve e mbshtetjeve prball vet zgjedhjeve profesionale.

    250 Pr ta mbrojtur marrdhnien mes familjes e puns, nj element q duhet vlersuar e ruajtur sht pagesa familjare, apo nj pages e mjaftueshme pr t mbajtur e pr ta br familjen t jetoj me dinjitet.564 Kjo rrog duhet t mundsoj realizimin e nj kursimi q favorizon blerjen e ndonj forme t pronsis, si garanci lirie: e drejta pr pronsi sht e lidhur ngusht me ekzistencn e familjeve, q mbrohen prej nevojs edhe fal kursimit dhe formimit t nj pronsie familjare.565 T ndryshme mund t jen mnyrat pr t’i dhn konkretsi rrogs familjare. Pr ta prcaktuar at ndihmojn disa masa t rndsishme shoqrore, sikurse subvencionet familjare dhe kontribute t tjera pr personat n ngarkim, si dhe pagesa e puns shtpiake t njrit prej dy prindrve.566

    251 N marrdhnien mes familjes dhe puns, nj vmendje e veant i duhet kushtuar puns s gruas n familje, t ashtuquajturs pun e prkujdesjes, q thrret n shtje edhe prgjegjsit e burrit si bashkshort dhe si bab. Puna e prkujdesjes, duke filluar nga ajo e nns, pikrisht se ka pr qllim dhe i kushtohet shrbimit t cilsis s jets, prbn nj lloj veprimtarie puntore fort personale e personalizuese, q duhet t njihet e t vlersohet shoqrisht,567 edhe nprmjet nj shprblimi ekonomik t paktn njsoj me at t punve t tjera.568 N t njjtn koh, duhet t zhduken t gjitha pengesat q nuk i mundsojn bashkshortt ta ushtrojn lirisht prgjegjsin e tyre lindse dhe, n veanti, ato q e detyrojn gruan t mos i kryej plotsisht funksionet e veta amnore.569

  12. #32
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.



    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I PEST


    FAMILJA QELIZA JETSORE E SHOQRIS

    V. SHOQRIA N SHRBIM T FAMILJES




    252 Piknisja pr nj marrdhnie t drejt e konstruktive mes familjes dhe shoqris sht njohja e subjektivitetit dhe e parsis shoqrore t familjes. Marrdhnia e tyre e ngusht krkon q shoqria t mos i bj kurr bisht detyrs s vet themelore pr ta respektuar e pr ta nxitur vet familjen.570 Shoqria dhe, n veanti, institucionet shtetrore me respektin ndaj parsis dhe paraardhjes s familjes jan t thirrura t garantojn dhe t favorizojn identitetin natyror t jets familjare dhe t shmangin e t luftojn gjithka q e tjetrson dhe e plagos at. Kjo krkon q veprimi politik dhe legjislativ t’i mbroj vlerat e familjes, nga nxitja e intimitetit dhe e bashkjetess familjare, te respektimi i jets q sht duke lindur, te liria efektive e zgjedhjes n edukimin e bijve. Shoqria dhe shteti, ndrkaq, nuk mund as ta prvetsojn, as ta zvendsojn dhe as ta kufizojn prmasn shoqrore t vet familjes; prkundrazi, duhet ta nderojn, ta pranojn, ta respektojn e ta nxisin sipas parimit t subsidiaritetit.571

    253 Shrbimi i shoqris ndaj familjes konkretizohet n njohjen, respektimin dhe nxitjen e t drejtave t familjes.572 E gjith kjo krkon realizimin e politikave familjare t njmendta dhe t efektshme me ndrhyrje t sakta q jan n gjendje t prballojn nevojat q burojn prej t drejtave t familjes si e till. N kt kuptim, sht e nevojshme cilsia, thelbsore dhe e domosdoshme, e njohjes q bashkmbart mbrojtjen, prforcimin dhe nxitjen e identitetit t familjes, shoqri natyrore e bazuar n martes. Kjo njohje skicon nj linj ndarse t pastr mes familjes n kuptimin prkats dhe bashkjetesave t tjera, q pr nga natyra e tyre nuk mund t meritojn as emrin dhe as statutin e familjes.

    254 Njohja, nga ana e institucioneve civile dhe e shtetit, e parsis s familjes mbi do bashksi tjetr dhe mbi vet realitetin shtetror, krkon kaprcimin e konceptimeve thjesht individualiste dhe marrjen e prmass familjare si perspektiv, kulturore e politike, t domosdoshme pr vlersimin e personave. Kjo nuk shtrohet si alternativ, por si mbshtetje dhe mbrojtje e vet t drejtave q ka secili person. Kjo perspektiv bn t mundur q t prpunohen kritere normative pr nj zgjidhje t drejt t problemeve t ndryshme shoqrore, pasi personat nuk duhet t konsiderohen vetm individualisht, por edhe n marrdhnie me brthamat familjare ku prfshihen, vlerat specifike dhe nevojat e t cilave duhet t mbahen mir parasysh
    .

  13. #33
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I GJASHT

    PUNA E NJERIUT

    I. ASPEKTE BIBLIKE

    a) Detyra pr ta punuar dhe pr ta ruajtur tokn



    255 Beslidhja e Vjetr e paraqet Hyjin si Krijues t gjithpushtetshm (krh. Zan 2, 2; Jb 38-41; Ps 104; Ps 147), q e plazmon njeriun n shmblltyr e n prngjasim t Vet, e fton pr ta punuar tokn (krh. Zan 2, 5-6) dhe pr ta ruajtur kopshtin e Edenit ku e ka vn at (krh. Zan 2, 15). iftit t par t njerzve Hyji u beson detyrn pr ta sunduar tokn dhe pr t zotruar mbi do qenie t gjall (krh. Zan 1, 28). Zotrimi i njeriut mbi qeniet e tjera t gjalla, megjithat, nuk duhet t jet despotik dhe i pamend; prkundrazi, ai duhet “t’i kultivoj dhe t’i ruaj” (krh. Zan 2, 15) t mirat e krijuara nga Hyji: t mira q njeriu nuk i ka krijuar, por q i ka marr si nj dhurat t mueshme nga Krijuesi, t vna nn prgjegjsin e tij. Ta punosh tokn do t thot t interesohesh pr t; t ushtrosh zotrim mbi t do t thot t kujdesesh pr t, ashtu si nj mbret i urt kujdeset pr popullin e vet dhe nj bari pr grigjn e vet.

    N planin e Krijuesit, realitetet e krijuara, t mira n vetvete, ekzistojn n funksion t njeriut. Mrekullimi prpara misterit s madhris s njeriut bn q psalmisti t thot: “ka sht ather njeriu q ta kujtosh, biri i Adamit q t prkujdesesh pr t? E pra, e bre pak m t vogl se engjjt, e kurorzove me lavdi e shklqim, i dhe pushtet mbi veprat e duarve t tua. Gjithka vure nn kmbt e tija” (Ps 8, 5-7).

    256 Puna i prket gjendjes zanafillore t njeriut dhe i paraprin rnies s tij: pr kt nuk sht as nj dnim dhe as nj mallkim. Ajo bhet mund dhe lodhje pr shkak t mkatit t Adamit dhe t Evs, t cilt e prishin marrdhnien e tyre plot besim dhe t harmonishme me Hyjin (krh. Zan 3, 6-8). Ndalimi pr t ngrn “prej pems s dijes s t mirs dhe t s keqes” (Zan 2, 17) i kujton njeriut se ai i ka marr t gjitha si dhurat dhe se vazhdon t jet nj krijes dhe jo Krijuesi. Mkati i Adamit dhe i Evs u shkaktua pikrisht nga ky tundim: “do t bheni porsi Hyji” (Zan 3, 5). Ata donin t’i zotronin n mnyr absolute t gjitha gjrat, pa iu nnshtruar vullness s Krijuesit. Qysh ather, toka u b koprrace, mosmirnjohse, armike (krh. Zan 4, 12); vetm me djersn e ballit njeriu do t ket mundsi t marr prodhim nga toka (krh. Zan 3, 17.19). Me gjith mkatin e prindrve t par, plani i Krijuesit, kuptimi i krijesave t Veta dhe, mes ktyre, njeriu, i thirrur pr ta punuar dhe pr ta ruajtur krijimin, mbesin t pandryshuar.

    257 Puna duhet t nderohet pasi sht burim pasurie ose t paktn kushtesh t hijshme jetese dhe, n prgjithsi, sht nj mjet i efektshm kundr varfris (krh. Fu 10, 4), por nuk duhet t biem nn tundimin q ta adhurojm at, pasi n t nuk mund t gjendet kuptimi baz dhe prfundimtar i jets. Puna sht thelbsore, por sht Hyji, dhe jo puna, burimi i jets dhe qllimi i njeriut. Parimi themelor i Urtis, n fakt, sht Droja e Hyjit25*; krkesa pr drejtsi, q rrjedh prej ksaj, i paraprin fitess: “M shum vlen pakica me frikn e Zotit, se visare t mdha e me to shqetsimi” (Fu 15, 16): “M mir sht pakica me drejtsi, se fitesat e mdha pa drejtsi” (Fu 16, 8).

    258 Kulmi i msimit biblik pr punn sht urdhri pr pushimin e t shtuns. Njeriut, i lidhur me nevojn pr pun, pushimi i hap perspektivn e nj lirie m t plot, at t s Shtuns s prjetshme (krh. Heb 4, 9-19). Pushimi bn q njerzit t kujtohen dhe t’i rijetojn veprat e Hyjit, nga Krijimi n Shlbim, ta njohin veten si njrn prej veprave t Tij (krh. Ef 2, 10), ta falnderojn pr jetn e tyre dhe pr bazimin e saj n T, q sht autori.

    Prkujtimi dhe prvoja e t shtuns prbjn nj kshtjell kundr skllavrimit t puns, t zgjedhur apo t detyruar dhe, kundr do forme shfrytzimi, t fsheht apo t hapur. Pushimi i t shtuns, n fakt, prvese pr t mundsuar pjesmarrjen n kultin e Hyjit, sht caktuar edhe pr t mbrojtur t varfrin; nj tjetr funksion i saj sht edhe lirimi nga degjenerimi26* kundrshoqror i puns s njeriut. Ky pushim, q mund t zgjas edhe nj vit, bashkmbart, n fakt, nj shpronsim t fryteve t toks n dobi t t varfrit dhe nj shtyrje t t drejtave t pronsis s t zotit t toks: “Gjasht vjet mbille tokn tnde e mblidhi frytet, kurse t shtatin vit lre djerr t pushoj q ta shfrytzojn t varfrit e popullit tnd dhe far t teproj le ta han kafsht e egra. Po kshtu vepro edhe me vreshtin e ullishtn tnde” (Dal 23, 10-11). Ky zakon i prgjigjet nj intuite t thell: grumbullimi i t mirave nga disa njerz mund t bhet nj prvetsim dhe grabitje e t mirave t disa t tjerve.



    b) Jezusi njeri i puns


    259 N predikimin e Vet Jezusi na mson q ta vlersojm punn. Ai vet “pasi u b i ngjashm me ne n gjithka, ia kushtoi pjesn m t madhe t jets s Vet mbi tok puns s dors, n nj zdrukthtari”,573 n punishten e Jozefit (krh. Mt 13, 55; Mk 6, 3), t cilit i bindej n gjithka (krh. Lk 2, 51). Jezusi dnon sjelljen e shrbtorit dembel, q fsheh nn tok talentin (krh. Mt 25, 14-30) dhe lavdron shrbtorin besnik dhe t kujdesshm, q zotria e gjen t prqendruar n detyrat e besuara (krh. Mt 24, 46). Ai e prshkruan vet misionin e Vet si nj t vepruar: “Ati im vepron gjithmon e, edhe un veproj” (Gjn 5, 17); dhe nxnsit e Tij si puntor n t korrat e Zotris, q sht njerzimi pr t’u ungjillzuar (krh. Mt 9, 37-38). Pr kta puntor vlen parimi i prgjithshm sipas t cilit “puntori ka tagr n rrogn e vet” (Lk 10, 7); ata jan t autorizuar q t flen n shtpin ku i mikpresin, t han dhe t pin at q t tjert u vn prpara (krh. po ai).

    260 N predikimin e Vet Jezusi u mson njerzve q t mos e ln veten t skllavrohen prej puns. Ata duhet t shqetsohen para s gjithash pr shpirtin e tyre; fitimi i mbar bots nuk sht qllimi i jets s tyre (krh. Mk 8, 36). Thesaret e toks, n fakt, harxhohen, ndrsa thesaret e qiellit jan t prjetshme: me kta duhet ta lidhim zemrn ton (krh. Mt 6, 19-21). Puna nuk duhet t na e marr frymn (krh. Mt 6, 25.31.34): i shqetsuar dhe i trazuar pr shum gjra, njeriu rrezikon ta lr pas dore Mbretrin e Hyjit dhe drejtsin e Tij (krh. Mt 6, 33), pr t ciln ka aq shum nevoj; gjithka tjetr, prfshir edhe punn, gjen vendin, domethnien dhe vlern e vet vetm nse orientohet drejt ksaj gjje t vetme t nevojshme, q nuk do t’i hiqet kurr (krh. Lk 10, 40-42).

    261 Gjat mbarshtimit t Vet toksor, Jezusi punonte pa u lodhur, duke br vepra t fuqishme pr ta liruar njeriun nga smundja, vuajtja dhe vdekja. E shtuna, q Beslidhja e Vjetr e kishte propozuar si dit lirimi dhe q, e zbatuar vetm formalisht, boshatisej nga domethnia e saj e vrtet, sht ripohuar nga Jezusi n vlern e saj zanafillore: “E shtuna u b pr njeriun e jo njeriu pr t shtunn” (Mk 2, 27). Me shrimet, e bra n kt dit pushimi (krh. Mt 12, 9-14; Mk 3, 1-6; Lk 6, 6-11; 13, 10-17; 14, 1-6), Ai dshiron t tregoj se dita e shtun sht e Tij, pasi Ai sht me t vrtet Biri i Hyjit dhe, q sht dita n t ciln duhet t’i kushtohemi Hyjit dhe t tjerve. Lirimi nga e keqja, praktikimi i vllazris dhe i bashkndarjes do t thot t’ia kthesh puns domethnien e vet m t fisshme, at q i mundson njerzimit t ec drejt t Shtuns s amshuar, ku pushimi bhet festa e aspiruar thellsisht nga njerzimi. Pikrisht sepse e orienton njerzimin q t bj prvojn e t shtuns s Hyjit dhe t jets s Tij gostinore, pua nrurpon n tok krijimin e ri.

    262 Veprimtaria njerzore e pasurimit dhe e shndrrimit t gjithsis mund dhe duhet t nxjerr n drit prsosmrit e fshehura n t, q n Fjaln e pakrijuar kan parimin dhe modelin e tyre. Shkrimet e Palit dhe t Gjonit apostuj, n fakt, vn n drit prmasn trinitare t krijimit dhe, n veanti, lidhjen q ekziston mes Birit-Fjal, “Logos”, dhe krijimit (krh. Gjn 1, 3; 1 Kor 8, 6; Kol 1, 15-17). E krijuar n T dhe me an t Tij, si edhe e shlbuar prej Tij, gjithsia nuk sht nj grumbull rastsor, por nj “kozmos”,574 rendin e t cilit njeriu duhet t zbuloj, ta ndjek dhe ta oj n plotsi. N Jezu Krishtin bota e dukshme, e krijuar nga Hyji pr njeriun ajo bot q, duke qen se ka hyr mkati i “sht nnshtruar kotsis” (Rom 8, 20; krh. po aty, 8, 19-22) rifiton srish lidhjet zanafillore me burimin hyjnor t Urtis dhe t Dashuris.575 N kt mnyr, ose duke vn n drit, n progresion rrits, “pasurin e pashqyrtueshme t Krishtit” (Ef 3, 8) n krijim, puna e njeriut shndrrohet n nj shrbim q i bhet madhsis s Hyjit.

    263 Puna paraqet nj prmas themelore t ekzistencs njerzore si pjesmarrje jo vetm n veprn e krijimit, por edhe t shlbimit. Kush duron lodhjen e mundimshme t puns n bashkim me Jezusin, n njfar kuptimi, bashkpunon me Birin e Hyjit n veprn e Tij shlbuese dhe tregohet nxns i Krishtit duke mbartur Kryqin, do dit, n veprimtarin q sht thirrur t bj. N kt perspektiv, puna mund t konsiderohet si nj mjet shenjtrimi dhe nj gjallrim i realiteteve toksore me Shpirtin e Krishtit.576 E paraqitur kshtu puna sht shprehje e njerzores s plot t njeriut, n rrethanat e tij historike dhe n orientimin e tij eskatologjik: veprimi i tij lirues dhe prgjegjs zbulon lidhjen e ngusht me Krijuesin dhe potencialin e vet krijues, ndrsa lufton do dit kundr shprfytyrimit t mkatit, edhe duke fituar bukn me djersn e ballit.


    c) Detyra pr t punuar

    264 Vetdija e kalimtarshmris s “trajts s ksaj bote” (krh. 1 Kor 7, 31) nuk prjashton nga asnj angazhim historik, aq m pak nga puna (krh. 2 Sel 3, 7-15), q sht pjes integruese e gjendjes njerzore, edhe pse nuk sht arsyeja e vetme e jets. Asnj i krishter, pr faktin se i prket nj bashksie solidare dhe vllazrore, nuk duhet ta ndiej se ka t drejt t mos punoj dhe t jetoj n kraht e t tjerve (krh. 2 Sel 3, 6-12); t gjith jan t nxitur nga Pali apostull q ta ken “pr nder” t punojn me duart e veta, q “t mos ken nevojn e kujt” (1 Sel 4, 11-12) dhe t praktikojn nj solidaritet edhe material, duke bashkndar frytet e puns me “at q ka nevoj” (Ef 4, 28). Shn Jakobi mbron t drejtat e marra npr kmb t puntorve “Ja! Paga q u hngrt puntorve q ju korrn arat, brtet dhe ofshama e korrtarve arriti n vesht e Zotris s Ushtrive!” (Jak 5, 4). Besimtart duhet ta jetojn punn me stilin e Krishtit dhe ta bjn rast dshmie t krishter: “prkundrejt atyre q nuk jan n fe” (1 Sel 4, 12).

    265 Etrit e Kishs kurr nuk e konsiderojn punn si nj “opus servile” (pun shrbtorsh) - si jetohet prej kulturs s kohs s tyre -, por gjithmon si “opus humanum” (pun njerzish t lir), dhe priren t’i nderojn t gjitha shprehjet e saj. Nprmjet puns, njeriu bashk me Hyjin mbarshton botn, s bashku me T sht zotria i saj dhe kryen gjra t mira pr veten e vet dhe pr t tjert. Plogshtia e dmton njeriun, kurse veprimtaria i bn mir trupit dhe shpirtit.577 I krishteri sht thirrur t punoj jo vetm q t fitoj bukn, por edhe pr t’u prkujdesur pr t afrmin m t varfr, t cilit Zoti na urdhron t’i japim pr t ngrn, pr t pir, pr ta veshur, pr ta mirpritur, pr t’u kujdesur pr t dhe pr t’i br shoqri atij (krh. Mt 25, 35-36).578 Secili puntor, pohon shn Ambrozi, sht dora e Krishtit q vazhdon t krijoj dhe t bj mir.579

    266 Me punn dhe zellin e tij, njeriu, pjesmarrs n artin dhe urtin hyjnore, e bn m t bukur krijimin, kozmosin t orientuar n mnyr t renditur nga Ati;580 ngjall ato energji shoqrore dhe t prbashkta q ushqejn t mirn e prbashkt,581 n dobi sidomos t m nevojtarve. Puna e njeriut, q ka pr qllim bamirsin, bhet rast pr soditje, shndrrohet n lutje t devotshme, n asketik vigjilente dhe n shpres t ankthme t dits pa mbarim: “N kt vizion m t lart, puna, mundim dhe njkohsisht mim i veprimtaris njerzore, bashkmbart nj marrdhnie tjetr, domethn at thelbsisht fetare, q sht shprehur mjaft mir n formuln benediktine: “Ora et labora” (Lutu dhe puno)! Realiteti fetar i jep puns s njeriut nj prshpirtri gjallruese dhe shlbuese. Kjo lidhje e thell mes puns dhe fes pasqyron beslidhjen e mistershme, por reale, q ekziston mes t vepruarit njerzor dhe atij provanor t Hyjit”.582
    Ndryshuar pr her t fundit nga ribaldi : 12-01-2016 m 03:16

  14. #34
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I GJASHT

    PUNA E NJERIUT


    II. VLERA PROFETIKE E ENCIKLIKS “RERUM NOVARUM”


    267 Rrjedha e historis sht shnuar nga shndrrime t thella dhe nga fitore t rndsishme t puns, por edhe nga shfrytzimi i shum puntorve dhe nga fyerjet e dinjitetit t tyre. Revolucioni industrial i hodhi Kishs nj sfid t madhe, s cils Magjisteri shoqror iu prgjigj me forcn e profecis, duke pohuar parimet me vler universale dhe me aktualitet t prhershm, n mbrojtje t njeriut q punon dhe t t drejtave t tij.

    Marrse e mesazhit t Kishs ka qen pr shum shekuj nj shoqri bujqsore, q karakterizohej nga ritme t rregullta dhe ciklike; tani Ungjilli duhej t kumtohej dhe t jetohej n nj areopag t ri, n turbullirn e ngjarjeve shoqrore t nj shoqrie m dinamike, duke mbajtur parasysh kompleksitetin e dukurive t reja dhe shndrrimet e pamendueshme q u bn nga teknika. N qendr t prkujdesjes baritore t Kishs vihej gjithnj e m me ngut shtja puntore, apo problemi i shfrytzimit t puntorve, q rrjedh nga organizimi industrial i puns, me matric kapitaliste dhe, problemi, jo m pak i rnd, i instrumentalizimit ideologjik, socialist dhe komunist, i rivendikimeve t drejta t bots s puns. Brenda ktij horizonti historik vihen reflektimet dhe msimet e encikliks “Rerum novarum” t Papa Leonit XIII.

    268 Enciklika “Rerum novarum” sht para s gjithash nj mbrojtje e przemrt e dinjitetit t patjetrsueshm t puntorve, me t cilin lidh rndsin e t drejts s pronsis, t parimit t bashkpunimit mes klasave, t s drejts s t dobtve dhe t t varfrve, t detyrimeve t puntorve dhe t pundhnsve, t s drejts pr t’u organizuar.

    Orientimet ideale t shprehura n enciklik prforcojn angazhimin pr ta gjallruar n mnyr t krishter jetn shoqrore, q u shfaq n lindjen dhe n konsolidimin e nismave t shumta t profilit t lart civil: unione dhe qendra studimi shoqrore, shoqata, shoqri puntore, sindikata, kooperativa, banka rurale, sigurime, vepra shrbimi. E gjith kjo i dha nj impuls t fort legjislacionit t puns pr mbrojtjen e puntorve, sidomos t fmijve dhe t grave; t arsimit dhe t prmirsimit t pagave dhe t higjiens.

    269 Duke u nisur nga enciklika “Rerum Novarum”, Kisha nuk ka reshtur kurr s shqyrtuari problemet e puns brenda nj shtjeje shoqrore, q ka marr shkall-shkall prmasa botrore.583 Enciklika “Laborem exercens” pasuron vizionin personalist t puns karakteristik e dokumenteve t mparshme shoqrore, duke treguar nevojn e nj thellimi t domethnieve dhe t detyrave q bashkmbart puna, duke pasur parasysh faktin se “dalin gjithnj pikpyetje dhe probleme t reja, lindin gjithnj shpresa t reja, por edhe frika e krcnime lidhur me kt prmas themelore t jets njerzore, me t ciln sht e mbushur jeta e prditshme e njeriut, nga e cila ajo merr dinjitetin e vet specifik, por n t ciln prmbahet njkohsisht masa e vazhdueshme e lodhjes dhe e vuajtjes njerzore, si edhe e dmit dhe e padrejtsis q prshkon thellsisht jetn shoqrore, n do Shtet dhe n planin ndrkombtar”584. Puna, n fakt, “els thelbsor”585 i krejt shtjes shoqrore, kushtzon zhvillimin jo vetm ekonomik, por edhe kulturor e moral t personave, t familjeve, t shoqris dhe t krejt gjinis njerzore.

  15. #35
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I GJASHT

    PUNA E NJERIUT


    III. DINJITETI I PUNS


    a) Prmasa subjektive dhe objektive e puns

    270 Puna e njeriut ka nj prmas t dyfisht: objektive dhe subjektive. N kuptimin objektiv sht trsia e veprimtaris, e burimeve, e mjeteve dhe e teknikave t cilat njeriu i prdor pr t prodhuar, pr ta zotruar tokn, sipas fjalve t Librit t Zanafills. Puna n kuptimin subjektiv sht t vepruarit e njeriut si qenie dinamike, i aft pr t br veprime t ndryshme q i prkasin procesit t puns dhe q i prgjigjen thirrjes s tij personale: “Njeriu duhet ta sundoj tokn, duhet ta zotroj at, pasi si “shmblltyr dhe prngjasim i Hyjit” sht nj person, domethn nj qenie subjektive e aft pr t vepruar n mnyr t programuar dhe racionale, e aft pr t vendosur pr vetveten dhe e prirur pr t realizuar vetveten. Si person, njeriu pra sht subjekti i puns”.586

    Puna n kuptimin objektiv prbn aspektin q ka t bj me veprimtarin e njeriut, q ndryshon pareshtur me ndryshimin e kushteve teknike, kulturore, shoqrore dhe politike. Kurse n kuptimin subjektiv prvijohet si prmas e prhershme e tij, pasi nuk varet nga ajo q njeriu realizon konkretisht dhe as nga lloji i veprimtaris q ushtron, por ekskluzivisht nga dinjiteti i tij si qenie personale. Dallimi sht vendimtar si pr t kuptuar se cili sht themeli baz i vlers dhe i dinjitetit t puns, ashtu edhe n rendin e problemit t nj organizimi t sistemit ekonomik dhe shoqror, q respekton t drejtat e njeriut.

    271 Subjektiviteti i jep puns dinjitetin e saj t veant, q na pengon ta konsiderojm thjesht si mall apo si nj element impersonal t organizimit prodhues. Puna, pavarsisht nga vlera e saj e vogl apo e madhe objektive, sht shprehje thelbsore e personit, sht “actus personae” (akt i personit). do form materializmi dhe ekonomicizmi q prpiqet ta kthej puntorin thjesht n nj mjet prodhimi apo forc-pune, me vler ekskluzivisht materiale, do ta natyronte n mnyr t pandreqshme thelbin e puns, duke e privuar nga qllimi i saj m i fisshm dhe thellsisht njerzor. Personi sht metri i dinjitetit t puns: “Nuk ekziston, n fakt, asnj dyshim q puna e njeriut ka nj vler t veten etike, e cila pa masa gjysmake dhe drejtprdrejt mbetet e lidhur me faktin se ai q e bn at sht nj person”.587

    Prmasa subjektive e puns duhet t ket parsi mbi prmasn objektive t puns, pasi sht prmasa e vet njeriut q punon, duke prcaktuar cilsin dhe vlern e saj m t lart. Nse mungon kjo vetdije ose nse kjo e vrtet nuk njihet dhe pranohet, puna e humbet domethnien e vet m t vrtet dhe m t thell: n kt rast, pr fat t keq t shpesht dhe t prhapur, veprimtaria e puns dhe vet teknikat e prdorura do t bhen m t rndsishme se njeriu dhe, nga aleate, do t kthehen n armike t dinjitetit t tij.

    272 Puna e njeriut jo vetm buron nga personi, por sht thelbsisht e orientuar n mnyr t renditur prej tij dhe synon drejt tij. Pavarsisht prej prmbajtjes s saj objektive, puna duhet t orientohet nga subjekti q e bn at, pr kt qllimi i puns, i fardo pune, mbetet gjithmon njeriu. Edhe nse nuk mund t shprfillet rndsia e prbrsit objektiv t puns nn profilin e cilsis s saj, ky prbrs, megjithat, vihet nn varsin e realizimit t njeriut, pra, t prmass subjektive, fal t cils sht e mundshme t pohohet se puna sht pr njeriun dhe jo njeriu pr punn dhe q “qllimi i puns, i fardo pune t br nga njeriu edhe nse sht nj pun shrbimi, apo monotone, n shkalln e zakonshme t vlersimit, madje edhe m mnjanuese mbetet gjithmon vet njeriu”.588

    273 Puna e njeriut ka edhe nj prmas t thell shoqrore. Puna e nj njeriu, n fakt, grshetohet me punn e njerzve t tjer: “Sot m shum se kurr t punosh do t thot t punosh me t tjert dhe t punosh pr t tjert: do t thot t bsh dika pr dik”.589 Edhe frytet e puns krijojn raste shkmbimesh, marrdhniesh dhe takimesh. Puna, pr kt arsye, s’mund t vlersohet si duhet nse nuk mbahet parasysh natyra e saj shoqrore: “meq nse nuk ekziston nj trup me t vrtet shoqror dhe organik, nse nj rend shoqror dhe juridik nuk mbron ushtrimin e puns, nse pjest e ndryshme, t varura nga njra-tjetra, nuk lidhen dhe nuk kryhen n mnyr t ndrsjell, nse, edhe pr m tepr, nuk bhen “ortake”, duke formuar gati nj gj t vetme, inteligjenc, kapital, pun, veprimtaria njerzore nuk mund t’i prodhoj frytet e saj dhe, kshtu nuk mund t vlersohet dhe t paguhet si duhet, aty ku nuk mbahet parasysh natyra e saj shoqrore dhe individuale”.590

    274 Puna sht edhe “nj detyrim, domethn nj detyr e njeriut”.591 Njeriu duhet t punoj, sepse Krijuesi ia ka urdhruar kt, por edhe pr t’iu prgjigjur krkesave pr mbajtjen dhe zhvillimin e njerzis s tij. Puna prvijohet si detyrim moral ndaj t afrmit, q sht n vend t par familja e tij, por edhe shoqria, s cils ai i prket, Kombi, bir apo bij e t cilit sht, mbar familja njerzore, antar i t cilit ai sht; jemi trashgimtar t puns s breznive dhe njkohsisht edhe krijues e autor t s ardhmes s t gjith njerzve, q do t jetojn pas nesh.

    275 Puna prforcon identitetin e thell t njeriut t krijuar n shmblltyr dhe n prngjasim t Hyjit: Duke u br nprmjet puns s vet gjithnj e m shum zotrues i toks, dhe duke prforcuar po nprmjet puns zotrimin e tij n botn e dukshme, njeriu, n do rast dhe n do faz t ktij procesi, mbetet n linjn e urdhrit zanafillor t Krijuesit, i cili mbetet domosdoshmrisht dhe pazgjidhshmrisht i lidhur me faktin se njeriu sht krijuar, si mashkull dhe femr, “n shmblltyr dhe n prngjasim t Hyjit”.592 Kjo cilson veprimtarin e njeriut n gjithsi: ai nuk sht zotria, por kujdestari, i thirrur pr t pasqyruar n t vepruarit e vet gjurmn e Atij, prngjasim i t cilit ai sht.

    b) Marrdhniet mes puns dhe kapitalit

    276 Puna, pr vet karakterin subjektiv apo personal, sht m e lart se do faktor tjetr i prodhimit: ky parim vlen, n veanti, pr kapitalin. Sot, termi “kapital” ka kuptime t ndryshme: nganjher tregon mjetet materiale t prodhimit n ndrmarrje, nganjher burimet financiare t investuara n nj nism prodhuese apo edhe n nj veprim n tregjet e bursave. Flitet edhe, n mnyr jo krejt t prshtatshme, pr “kapital njerzor”, pr t treguar burimet njerzore, domethn njerzit, si t aft pr t punuar, pr t njohur, pr t krijuar, pr t kapur me intuit nevojat e t ngjashmve t vet, pr t’u mirkuptuar n mnyr t ndrsjell si antar t nj organizate. I referohemi “kapitalit shoqror” kur duam t tregojm aftsin e bashkpunimit dhe t kolektivitetit, fryt i investimit n nj lidhje besimi t ndrsjell. Kjo shumllojshmri domethniesh na jep shkase t mtejshme pr t reflektuar mbi at se far do t thoshte, sot, marrdhnia mes puns dhe kapitalit.

    277 Doktrina shoqrore ka trajtuar marrdhniet mes puns dhe kapitalit, duke vn n dukje si prparsin e t pars mbi t dytn, ashtu edhe prplotsin e tyre.

    Puna n vetvete ka nj prparsi n krahasim me kapitalin: Ky parim ka t bj drejtprsdrejti me vet procesin e prodhimit, n lidhje me t cilin puna sht gjithmon nj shkak parsor veprues, ndrsa “kapitali” duke qen trsia e mjeteve t prodhimit, mbetet vetm nj mjet apo shkaku instrumental27*. Ky parim sht nj e vrtet e dukshme q del prej prvojs historike t njeriut.593 Ai “i prket trashgimis s qndrueshme t doktrins s Kishs”.594

    Mes puns dhe kapitalit duhet t ket nj prplotsi: sht vet logjika q procesi prodhues ka n vetvete e cila tregon nevojn e deprtimit t ndrsjell t tyre dhe ngutin pr t’i dhn jet sistemeve ekonomike n t cilt antinomia (kontradikta e hapur) mes puns dhe kapitalit tejkalohet.595 N koht kur, brenda nj sistemi ekonomik m pak kompleks, “kapitali” dhe “puna me mditje” identifikoheshin me njfar saktsie jo vetm si dy faktor prodhues, por edhe, dhe sidomos, si dy klasa konkrete shoqrore, Kisha pohonte se t dyja n vetvete jan t ligjshme:596 “as kapitali s’mund t jet pa punn, as puna pa kapitalin”.597 Bhet fjal pr nj t vrtet q vlen edhe sot, pasi “sht krejt e rreme t’i vishet vetm kapitalit ose vetm puns ajo q merret prej puns s njsuar t njrit dhe t tjetrs; dhe sht krejt e padrejt q njri t’ia vesh vetes at q bhet, duke mohuar efektshmrin e tjetrs”.598

    278 N shqyrtimin e marrdhnieve mes puns dhe kapitalit, sidomos prball shndrrimeve t fuqishme t kohve tona, duhet t pohojm se “burimi kryesor” dhe “faktori vendimtar”599 n dor t njeriut sht vet njeriu, dhe se “zhvillimi trsor i njeriut n pun nuk kundrshton, por favorizon prodhimtarin dhe efektshmrin m t madhe t puns”.600 Bota e puns, n fakt, sht duke zbuluar gjithnj e m shum se vlera e “kapitalit njerzor” gjen shprehje n njohjen e puntorve, n mundsin e tyre pr t krijuar marrdhnie, n krijimtarin dhe n siprmarrjen e tyre, n aftsin pr t’u prballur n mnyr t vetdijshme me t ren, pr t punuar s bashku dhe pr t ndjekur objektiva t prbashkta. Bhet fjal pr cilsi tamam personale, q i prkasin subjektit t puns m shum se aspekteve objektive, teknike dhe vepruese t puns. E gjith kjo bashkmbart nj perspektiv t re n marrdhniet mes puns dhe kapitalit: mund t pohojm se, n kundrshtim me at q ndodhte n organizimin e vjetr t puns ku subjekti vihet n t njjtin nivel me objektin, me makinn, sot prmasa subjektive e puns priret t jet m vendimtare dhe m e rndsishme se ajo objektive.

    279 Marrdhnia mes puns dhe kapitalit paraqet shpesh karakteristikat e konfliktualitetit, q merr karakteristika t reja me ndryshimin e konteksteve shoqrore dhe ekonomike. Dje, konflikti mes kapitalit dhe puns buronte, sidomos “nga fakti se puntort vinin t gjitha forcat n dispozicion t grupit t siprmarrsve, dhe se ky, i udhhequr nga parimi i prfitimit maksimal t prodhimit, krkonte t caktonte paga sa m t ulta pr punn e br nga puntort”.601 Aktualisht, konflikti paraqet aspekte t reja dhe, m shqetsuese: prparimi shkencor dhe teknologjik dhe prbotzimi i tregjeve, n vetvete burim zhvillimi dhe prparimi, i v puntort n rrezikun e t qent t shfrytzuar nga ingranazhet e ekonomis dhe nga krkimi i shfrenuar i prodhimtaris.602

    280 Nuk duhet t pohohet gabimisht se procesi i kaprcimit t varsis s puns nga lnda sht i aft n vetvete t kaprcej tjetrsimin n pun dhe t puns. Nuk bhet fjal vetm pr situatat e shumta t mungess s puns, t puns n t zez, t puns s fmijve, t puns s nnpaguar, t puns s shfrytzuar, q ende vazhdojn, por edhe t formave t reja, shum m t holla, t shfrytzimit t punve t reja, t mbi-punve, t puns-karrier q nganjher i vjedh hapsir prmasave po aq njerzore dhe t nevojshme pr personin, t elasticitetit t teprt t puns q e bn t pasigurt dhe nganjher t pamundur jetn familjare, t modularitetit28* t puns q rrezikon t ket ndikime t rnda mbi perceptimin trsor t ekzistencs dhe t qndrueshmris s marrdhnieve familjare. Nse njeriu tjetrsohet kur ua ndrron vendet mjeteve dhe qllimeve, edhe n kontekstin e ri t puns jo materiale, t leht, m cilsore se sasiore, mund t paraqiten elemente tjetrsimi “sipas rritjes… s pjesmarrjes (s njeriut) n nj bashksi solidare autentike, ose sipas rritjes s izolimit t tij n nj kompleks marrdhniesh konkurruese t egrsuara dhe largim e ftohje t ndrsjell”.603

    c) Puna, dhnia e t drejts pr pjesmarrje

    281 Marrdhnia mes puns dhe kapitalit gjen shprehje edhe nprmjet pjesmarrjes s puntorve n pronsin, mbarshtimin dhe frytet e saj. Kjo sht nj krkes shum shpesh e ln pas dore, q n fakt duhet ta vlersojm m mir: “secili, n baz t puns s vet, duhet t ket t drejt t plot ta konsideroj veten n t njjtn koh edhe “bashk-pronar” t banks s madhe t puns, ku angazhohen t gjith bashk. Dhe nj rrug drejt ksaj pikmbrritjeje mund t jet ajo e shoqrimit, pr sa sht e mundur, t puns me pronsin e kapitalit dhe pr t’i dhn jet nj game t pasur trupash t ndrmjetm me qllim ekonomik, shoqror dhe kulturor: trupa q gzojn nj autonomi reale n krahasim me pushtetet publike, q ndjekin objektivat e tyre specifik n raporte bashkpunimi t ndrsjell dhe t ndershm, n vartsi t nevojave t s mirs s prbashkt, dhe q paraqesin formn e substancn e nj bashksie t gjall, domethn q n kto trupa antart prkats t konsiderohen dhe t trajtohen si persona e t nxiten q t marrin pjes aktive n jetn e tyre”.604 Organizimi i ri i puns, ku dija vlen m shum se vetm pronsia e mjeteve t prodhimit, pohon n mnyr konkrete se puna, pr shkak t karakterit t saj subjektiv, sht dhnie e t drejts pr pjesmarrje: sht e domosdoshme q t kapemi pas ksaj vetdijeje pr t vlersuar pozicionin e drejt t puns n proceset prodhuese dhe pr t gjetur mnyrn e pjesmarrjes n prputhje me subjektivitetin e puns n veantin e situatave t ndryshme konkrete.605

    d) Marrdhnia mes puns dhe prons private

    282 Magjisteri shoqror i Kishs e nyjzon marrdhnien mes puns dhe kapitalit edhe n lidhje me institucionin e prons private, t drejtn relative dhe prdorimin e saj. E drejta pr pron private sht n vartsi t parimit t adresimit universal t t mirave dhe nuk duhet t jet motiv pengesash pr punn dhe zhvillimin e t tjerve. Pasuria, q sht fituar sidomos me pun, duhet t’i shrbej puns. Kjo vlen n mnyr t veant pr zotrimin e mjeteve t prodhimit; por ky parim ka t bj edhe me t mirat e bots financiare, teknike, intelektuale dhe personale.

    Mjetet e prodhimit “nuk mund t zotrohen kundr puns, nuk mund t zotrohen as pr t zotruar”.606 Zotrimi i tyre bhet i paligjshm kur pasuria “nuk vlersohet apo shrben pr t penguar punn e t tjerve, pr t siguruar nj fitim q nuk lind nga zgjerimi global i puns dhe i pasurive shoqrore, por nga ngjeshja e tyre, nga shfrytzimi i paligjshm, spekullimi dhe thyerja e solidaritetit n botn e puns”.607

    283 Prona private dhe publike, si edhe mekanizmat e sistemit ekonomik duhet t paraprgatiten pr nj ekonomi n shrbim t njeriut, n mnyr q t ndihmojn pr vnien n jet t parimit t adresimit universal t t mirave. N kt perspektiv bhet e rndsishme shtja q ka lidhje me pronn, prdorimin e teknologjive dhe t njohurive t reja, q prbjn, n kohn ton, nj form tjetr t veant pronsie, me rndsi jo m t vogl se ajo e toks dhe e kapitalit.608 Kto burime, ashtu si edhe t gjitha t mirat e tjera, kan nj adresim universal; edhe ato prfshihen n nj kontekst normash juridike dhe rregullash shoqrore q garantojn prdorimin e tyre me kritere drejtsie, barazie dhe respektimi t t drejtave t njeriut. Njohurit e reja dhe teknologjit, fal potencialeve t tyre t strmdha, mund t japin nj ndihmes vendimtare n nxitjen e prparimit shoqror, por rrezikojn t bhen burim papunsie dhe t zmadhojn largsin mes zonave t zhvilluara dhe zonave t nnzhvilluara, nse mbeten t prqendruara n Vendet m t pasura apo n duart e grupeve t vogla q kan n dor pushtetin.

    e) Pushimi i dits s fests

    284 Pushimi i dits s fests sht nj e drejt.609 Hyji “t shtatn dit pushoi nga do pun q kishte br” (Zan 2, 2): edhe njerzit, t krijuar n prngjasim t Tij, duhet t gzojn pushime dhe koh t lir t mjaftueshme q t’u mundsoj atyre t kujdesen pr jetn familjare, kulturore, shoqrore dhe fetare.610 Pr kt ndihmon caktimi i dits s Zotit.611 Besimtart, gjat dits s diel dhe ditve t festave t tjera t urdhruara, duhet t mos bjn pun apo veprimtari q pengojn kultin kremtuar Hyjit, haren e tyre n ditn e Zotit, praktikimin e veprave t mshirs dhe nevojn pr t pushuar mendjen e trupin”.612 Nevoja familjare apo krkesa pr dobishmri shoqrore n mnyr t ligjshme mund t prjashtojn nga pushimi i dits s diel, por nuk duhet t krijojn zakone n dm t fes, t jets familjare dhe t shndetit.

    285 E diela sht nj dit q duhet t shenjtrohet me nj dashuri vepruese, duke i kushtuar prkujdesje familjes dhe t afrmve, si edhe t smurve, atyre q vuajn, t moshuarve; as nuk duhet t harrohen ata “vllezr q kan po ato nevoja e po ato t drejta dhe q nuk mund t pushojn pr shkak t varfris e t mjerimit”;613 prve ksaj sht nj koh e prshtatshme pr reflektim, heshtje, studim, q favorizon rritjen e jets s brendshme dhe t krishter. Besimtart duhet t dallohen, edhe n kt dit, pr prkormrin e tyre, duke shmangur t gjitha teprimet dhe veprimet e dhunshme q shpesh karakterizojn dfrimet n mas.614 Dita e Zotit duhet t jetohet gjithmon si dita e lirimit, q na bn t marrim pjes “t bashkuar n fest dhe n bashkimin e t parlindurve emrat e t cilve jan t shkruar n qiell” (krh. Heb 12, 22-23) dhe hershon kremtimin e Pashks prfundimtare n lavdin e qiellit.615

    286 Autoritetet publike kan t drejtn t mbikqyrin me qllim q shtetasve t mos u hiqet, pr arsye t prodhimit ekonomik, nj koh e caktuar pr pushimin dhe kultin hyjnor. Pundhnsit kan nj detyrim t ngjashm ndaj punmarrsve t tyre.616 T krishtert duhet t prpiqen, duke respektuar lirin fetare dhe t mirn e prbashkt t t gjithve, q ligjet ta njohin t dieln dhe solemnitetet e tjera liturgjike si dit feste: “U takon atyre q t’u japin t gjithve nj shembull publik lutje, respektimi, gzimi dhe ruajtje t traditave t tyre si nj ndihmes e muar pr jetn shpirtrore t shoqris njerzore”.617 do i krishter do t duhet “t shmangte q, pa nevoj, t’u diktoj t tjerve at q do t’i pengonte ata ta mbanin ditn e Zotit”.618

  16. #36
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    IV. E DREJTA PR PUN


    a) Puna sht e nevojshme

    287 Puna sht nj e drejt themelore dhe nj e mir pr njeriun:619 nj e mir e dobishme, e denj pr t, e prshtatshme pr ta shprehur dhe pr ta shtuar dinjitetin njerzor. Kisha mson vlern e puns jo vetm sepse ajo sht gjithmon personale, por edhe pr faktin se sht e nevojshme.620 Puna sht e nevojshme pr t formuar dhe pr ta mbajtur familjen,621 pr t pasur t drejtn pr pron,622 pr t ndihmuar t mirn e prbashkt t familjes njerzore.623 Vlersimi i implikimeve morale, q shtja e puns bashkmbart n jetn shoqrore e on Kishn ta tregoj papunsin si nj “fatkeqsi t vrtet shoqrore”,624 sidomos n lidhje me brezat e rinj.

    288 Puna sht nj e mir e t gjithve, q duhet t jet e mundur pr t gjith ata q jan t aft. “Puna me or t plota” sht, gjithashtu, nj objektiv i drejt pr do rend ekonomik q sht i orientuar nga drejtsia dhe nga e mira e prbashkt. Nj shoqri n t ciln e drejta pr pun bhet e kot apo mohohet sistematikisht dhe n t ciln masat e politiks ekonomike nuk u mundsojn puntorve t arrijn nivele t knaqshme pune, “nuk mund t arrij as ligjshmrin e saj etike dhe as paqen shoqrore”.625 Nj rol i rndsishm dhe, pra, nj prgjegjsi specifike dhe serioze i prket, n kt fush, “pundhnsit n mnyr jo t drejtprdrejt”,626 apo atyre subjekteve persona ose institucione t ndryshme q jan n gjendje t orientojn, n nivel kombtar apo ndrkombtar, politikn e puns dhe t ekonomis.

    289 Aftsia projektuese e nj shoqrie t orientuar drejt t mirs s prbashkt dhe t projektuar drejt t ardhmes matet edhe, dhe sidomos, mbi bazn e perspektivs s puns q ajo sht n gjendje t ofroj. Prqindja e lart e papunsis, prania e sistemeve t vjetruara t arsimimit dhe e vshtirsive q vazhdojn ende pr fillimin e formimit dhe futjen n tregun e puns prbjn, sidomos pr shum t rinj, nj penges t fort n rrugn e realizimit njerzor dhe profesional. Kush sht i papun apo pjesrisht i papun, n fakt, pson rrjedhojat thellsisht negative q kjo gjendje prcakton n personalitetin e tij dhe rrezikon t lihet mnjan, t bhet viktim e prjashtimit shoqror.627 Kjo sht nj dram q godet, n prgjithsi, prve t rinjve, edhe grat, puntort m pak t specializuar, personat me aftsi t kufizuara, emigrantt, ish-t burgosurit, analfabett, t gjitha subjektet q ndeshin vshtirsit m t mdha n krkimin e nj vendi n botn e puns.

    290 Mbajtja e vendit t puns varet gjithmon e m shum nga aftsit profesionale.628 Sistemi arsimor dhe ai i edukimit nuk duhet t lr pas dore formimin njerzor dhe teknik, t nevojshm pr t zhvilluar me prfitim detyrat e krkuara. Nevoja gjithnj e m e prhapur pr t ndryshuar shum her punn, gjat jets, i dikton sistemit edukativ t favorizoj gatishmrin e personave, prditsimin dhe kualifikimin e tyre t prhershm. T rinjt duhet t msojn dhe t veprojn n mnyr autonome, t bhen t aft pr t marr n mnyr t prgjegjshme detyrn q t’u bjn ball me kompetenc rreziqeve t lidhura me nj kontekst ekonomik t lvizshm dhe shpesh t paparashikueshm n skenart e tij evolutiv.629 sht gjithashtu i domosdoshm ofrimi i mundsive formuese pr t rriturit n krkim t rikualifikimit dhe pr t papunt. M n prgjithsi, itinerari i puns s personave duhet t gjej forma t reja prkrahjeje konkrete, duke filluar prej vet sistemit formues, me qllim q t jet m pak i vshtir kaprcimi i fazave t ndryshimit, t pasigurive, t paqartsive.

    b) Roli i Shtetit dhe i shoqris n nxitjen e t drejts pr pun

    291 Problemet e punsimit prfshijn prgjegjsit e Shtetit, t cilit i prket detyra pr t nxitur politika vepruese pune, t tilla q t favorizojn krijimin e mundsive t punsimit brenda territorit kombtar, duke stimuluar pr kt qllim botn prodhuese. Detyra e Shtetit nuk ka t bj aq me sigurimin e drejtprdrejt t s drejts pr pun t t gjith shtetasve, duke disiplinuar krejt jetn ekonomike dhe duke cenuar nismn e lir t individve, sa me “ndihmesn e veprimtaris s ndrmarrjeve, duke krijuar kushte q sigurojn raste pune, duke e nxitur at aty ku ajo sht e pamjaftueshme apo duke e mbshtetur n astet e krizs”.630

    292 Prpara prmasave planetare t arritura me shpejtsi nga lidhjet ekonomiko-financiare dhe nga tregu i puns, duhet t nxitet nj bashkpunim i efektshm ndrkombtar mes Shteteve, nprmjet traktateve, marrveshjeve dhe planeve t prbashkta t veprimit q mbrojn t drejtn pr pun edhe n fazat m kritike t ciklit ekonomik, n nivel kombtar dhe ndrkombtar. Duhet t jemi t vetdijshm pr faktin se puna njerzore sht nj e drejt prej s cils varet drejtprsdrejti nxitja e drejtsis shoqrore dhe e paqes civile. Detyra t rndsishme n kt drejtim i takojn Organizatave Ndrkombtare dhe atyre sindikaliste: duke u lidhur n mnyrat m t prshtatshme, ata duhet t angazhohen, para s gjithash, t endin “nj rrjet gjithnj e m t dendur udhzimesh juridike q mbrojn punn e burrave, t grave, t t rinjve dhe q u sigurojn atyre nj pag t drejt”.631

    293 Pr nxitjen e t drejts pr pun sht e rndsishme, sot ashtu si edhe n koht e encikliks “Rerum novarum”, q t ket nj “proces t lir pr vetorganizimin e shoqris”.632 Dshmi domethnse dhe shembuj vet-organizimi mund t gjenden n nismat e shumta, siprmarrse dhe shoqrore, t karakterizuara nga forma pjesmarrjeje, bashkpunimi dhe vetmbarshtimi, q nxjerrin n pah shkrirjen e energjive solidare. Ata i ofrohen tregut si nj sektor i larmishm veprimtarish pune q dallohen pr nj vmendje t veant n krahasim me prbrsin marrdhnor t t mirave t prodhuara dhe t shrbimeve t shprndara n shum mjedise: arsim, mbrojtje t shndetit, shrbime shoqrore baz, kultur. Nismat e ashtuquajtura “sektori i tret” prbjn nj mundsi gjithnj e m t rndsishme pr zhvillimin e puns dhe t ekonomis.

    c) Familja dhe e drejta pr pun

    294 Puna sht “themeli mbi t cilin formohet jeta familjare, e cila sht nj e drejt dhe nj thirrje e njeriut”:633 Ajo siguron mjetet e jetess dhe garanton procesin edukativ t fmijve.634 Familja dhe puna, kaq ngushtsisht t ndrvarura n prvojn e shumics s personave, meritojn m n fund nj vlersim m t prshtatshm me realitetin, nj vmendje q i prfshin t dyja, pa kufijt e nj konceptimi privatistik t familjes dhe ekonomicistik t puns. Pr kt, sht e nevojshme q ndrmarrjet, organizatat profesionale, sindikatat dhe Shteti t bhen nxits t politikave t puns q nuk penalizojn, por q favorizojn brthamn familjare nga pikpamja e gjetjes s nj pune. Jeta e familjes dhe e puns, n fakt, kushtzohen ndrsjellshmrisht n mnyr t ndryshme. Pendolarizmi29*, puna e dyfisht dhe lodhja fizike e psikologjike ulin kohn q duhet t’i kushtohet familjes;635 papunsia ka ndikime materiale dhe shpirtrore mbi familjet, ashtu si edhe tensionet e krizat familjare ndikojn negativisht n qndrimet dhe rendimentin e puns.

    d) Grat dhe e drejta pr pun

    295 Fryma femrore sht e nevojshme n t gjitha shprehjet e jets shoqrore, pr kt duhet t garantohet prania e grave edhe n rrethin e puns. Hapi i par i domosdoshm n kt drejtim sht mundsia konkrete pr formim profesional. Njohja dhe mbrojtja e t drejtave t grave n kontekstin e puns varen, n prgjithsi, nga organizimi i puns, q duhet t ket parasysh dinjitetin dhe thirrjen e gruas, “nxitja e vrtet e s cils … krkon q puna t strukturohet n at mnyr q ajo t mos e paguaj nxitjen e saj me braktisjen e familjes, n t ciln ka rolin e pazvendsueshm t nns”.636 sht nj shtje mbi t ciln matet cilsia e shoqris dhe mbrojtja konkrete e t drejts pr pun t grave.

    Vazhdimi pa ndrprerje i shum formave t diskriminimit q fyejn dinjitetin dhe thirrjen e gruas n sfern e puns i detyrohen nj serie t gjat kushtzimesh q penalizojn gruan, e cila ka qen dhe sht, edhe sot e ksaj dite, e shtrembruar n karakteristikat e saj t posame, jo rrall e ln pas dore dhe madje e skllavruar”.637 Kto vshtirsi, pr fat t keq, nuk jan tejkaluar, si tregojn kudo situatat e ndryshme q ligshtojn grat, duke i nnshtruar ato edhe n forma t mirfillta shfrytzimi. Nguti pr nj njohje reale t t drejtave t grave n pun ndihet sidomos n aspektin e pags dhe t sigurimeve shoqrore.638

    e) Puna e fmijve

    296 Puna e fmijve, n format e saja t patolerueshme, prbn nj lloj dhune m pak t dukshme se t tjerat, por jo m pak t tmerrshme.639 Nj dhun q, prtej t gjitha implikimeve politike, ekonomike dhe juridike, mbetet thelbsisht nj problem moral. Ky sht msimi i Papa Leonit XIII: “Pr sa i prket fmijve t kihet kujdes q t mos pranohen n ofiina prpara se mosha t mos ket zhvilluar mjaftueshm forcat e tyre fizike, intelektuale dhe morale. Forcat, q lulzojn n fmijri, t ngjashme me barin n lulzim, nj lvizje e parakohshme i prish, dhe ather bhet i pamundur vet edukimi i fmijs”.640 Plaga e puns s fmijve, prej m shum se 100 vjet larg, ende nuk sht zhdukur.

    Edhe n vetdijen se, t paktn tani pr tani, n disa Vende ndihmesa q puna e fmijve i sjell bilancit familjar dhe ekonomis kombtare sht dika prej s cils s’mund t hiqet dor dhe q, kudo, disa forma pune, t bra me koh t pjesshme, mund t jen t frytshme pr vet fmijt, doktrina shoqrore denoncon shtimin e “shfrytzimit t puns s fmijve n kushte skllavrie t vrtet”.641 Ky shfrytzim prbn nj shkelje t rnd t dinjitetit njerzor, mbarts i t cilit sht do individ, “sado i vogl apo n dukje i pavler t jet ai n terma dobishmrie”.642

    f) Mrgimi dhe puna

    297 Imigrimi mund t jet nj burim m shum se nj penges pr zhvillimin. N botn e sotme, n t ciln rndohet ekuilibri mes Vendeve t pasura dhe Vendeve t varfra dhe n t ciln zhvillimi i komunikimit zvoglon me t shpejt largsit, rriten dyndjet e personave n krkim t kushteve m t mira t jetess, q vijn nga zonat m pak t favorizuara t toks: ardhja e tyre n Vendet e zhvilluara shpesh perceptohet si nj krcnim pr nivelet e larta t mirqenies t arritura fal disa dhjetvjearve rritje ekonomike. T ardhurit, megjithat, n m t shumtn e rasteve, u prgjigjen nj krkese pr pun, q prndryshe do t mbetej e paprmbushur, n sektor dhe territore ku puna lokale e krahut sht e pamjaftueshme ose jo e gatshme pr t dhn ndihmesn e vet t puns.

    298 Institucionet e Vendeve mikpritse duhet t mbikqyrin me kujdes, me qllim q t mos prhapet tundimi i shfrytzimit t puns s krahut t huaj, duke u hequr atyre t drejtat q u garantohen puntorve vendas, t cilat duhet t’u sigurohen t gjithve pa dallim. Rregullimi i flukseve dyndse sipas kritereve t barazis dhe t ekuilibrit643 sht njri prej kushteve t domosdoshme pr t br t mundur q prfshirjet t bhen me garancit e krkuara nga dinjiteti i personit njerzor. T ardhurit duhet t mikpriten si persona dhe t ndihmohen, s bashku me familjet e tyre, q t integrohen n jetn shoqrore.644 N kt perspektiv respektohet dhe nxitet e drejta e bashkimit familjar.645 N t njjtn koh, pr sa sht e mundur, duhet t favorizohen t gjitha kushtet q lejojn rritjen e mundsive pr vende pune n vendlindjen e do njeriu.646

    g) Bota bujqsore dhe e drejta pr pun

    299 Nj vmendje t veant meriton puna bujqsore, pr rolin shoqror, kulturor dhe ekonomik q ajo ka n sistemet ekonomike t shum Vendeve, pr problemet e shumta q duhet t prballoj n kontekstin e nj ekonomie gjithnj e m t globalizuar, pr rndsin e saj n rritje pr mbrojtjen e mjedisit natyror: “jan pra, t nevojshme ndryshime rrnjsore dhe t ngutshme pr t’i ridhn bujqsis dhe puntorve t fushave vlern e duhur si baz t nj ekonomie t shndosh, n trsin e zhvillimit t bashksis shoqrore”.647

    Ndryshimet e thella dhe rrnjsore q po bhen n nivel shoqror dhe kulturor, edhe n bujqsi e n botn e gjer rurale, ripropozojn me ngut nj thellim t domethnies s puns bujqsore n prmasat e saj t shumta. Bhet fjal pr nj sfid me nj rndsi t madhe, q mund t’i bhet ball me politika bujqsore dhe mjedisore t afta pr t tejkaluar nj lloj konceptimi mbeturinor e asistencial dhe pr t prpunuar perspektiva t reja pr nj bujqsi moderne, t aft pr t luajtur nj rol domethns n jetn shoqrore dhe ekonomike.

    300 N disa Vende sht e domosdoshme nj rishprndarje e toks, n rrethin e politikave t efektshme t reformave agrare, me qllim q t kaprcehet pengesa q latifondi 30* jo-prodhues, i dnuar nga doktrina shoqrore e Kishs,648 ngre ndaj nj zhvillimi t vrtet ekonomik: “Vendet n rrugn e zhvillimit mund ta kundrshtojn n mnyr t efektshme procesin aktual t prqendrimit t pronsis s toks nse i bjn ball disa situatave q bashkprcaktohen si nyje t vrteta strukturore. T tilla jan mungesat dhe vonesat n nivel legjislativ pr njohjen e pronsis s toks dhe pr tregun e kreditit; mosinteresimi pr krkimin dhe formimin n bujqsi; neglizhimi i shrbimeve shoqrore dhe i infrastrukturave n zonat rurale”.649 Reforma bujqsore bhet pr kt, prvese nj nevoj politike, nj detyrim moral, meq moszbatimi i saj pengon n kto vende efektet prfituese q rrjedhin prej hapjes s tregjeve dhe, n prgjithsi, prej atyre rasteve t dobishme pr rritjen, q globalizimi n zhvillim e sipr mund t ofroj.650

  17. #37
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me proletariatin,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I GJASHT

    PUNA E NJERIUT

    V. T DREJTAT E PUNTORVE



    a) Dinjiteti i puntorve dhe respektimi i t drejtave t tyre

    301 T drejtat e puntorve, ashtu si t gjitha t drejtat e tjera, bazohen n natyrn e personit njerzor dhe n dinjitetin e tij transhendent. Magjisteri shoqror i Kishs ka menduar t rendis disa, duke uruar njohjen e tyre nga sistemi juridik: t drejtn pr nj pag t drejt;651 t drejtn pr pushim;652 t drejtn pr mjedise pune dhe pr procese prodhuese q nuk dmtojn shndetin fizik t puntorve dhe q nuk cenojn integritetin e tyre moral653; t drejtn q t mbrohet personaliteti i tyre n vendin e puns, pa u dhunuar n asnj mnyr n ndrgjegjen apo n dinjitetin e tyre;654 t drejtn pr subvencione t arsyeshme, t domosdoshme pr jetesn e t papunve dhe t familjeve t tyre;655 t drejtn pr pension, si edhe pr sigurimin e pleqris, ndaj smundjeve dhe n rast t aksidenteve gjat puns; 656 t drejtn pr masa paraprake shoqrore q kan lidhje me amsin;657 t drejtn pr tu mbledhur dhe pr tu organizuar.658 Kto t drejta shpesh shkelen, si pohojn dukurit e trishtueshme t puns s nnpaguar, pa mbrojtje ligjore apo q nuk prfaqsohet si duhet aty ku merren vendimet. Ndodh shpesh q kushtet e puns s burrave, t grave dhe t fmijve, sidomos n Vendet n zhvillim, jan kaq njerzore sa cenojn dinjitetin dhe dmtojn shndetin e tyre.

    b) Dinjiteti pr nj pag t drejt dhe shprndarja e t ardhurave

    302 Paga sht mjeti m i rndsishm pr t realizuar drejtsin n marrdhniet e puns.659 Paga e drejt sht fryti i ligjshm i puns;660 bn nj padrejtsi t madhe ai q nuk pranon ta jap apo q nuk e jep at n kohn e duhur dhe n prpjestim t drejt me punn e br (krh. Lev 19, 13; Lp 24, 14-15; Jak 5, 4). Pagesa sht mjeti q i mundson puntorit prdorimin e t mirave t toks: puna shprblehet n at mas sa ti garantoj njeriut mundsin q t ken nj jetes t denj materiale, shoqrore, kulturore dhe shpirtrore pr veten dhe t tjert, n lidhje me detyrat dhe rendimentin e secilit, me kushtet e ndrmarrjes dhe t mirn e prbashkt.661 Marrveshja e thjesht mes puntorve dhe pundhnsit rreth vlers s pags nuk mjafton pr ta cilsuar si t drejt pagn e miratuar, pasi ajo nuk duhet t jet m e vogl se mbajtja e ushqyerja662 e puntorit: drejtsia natyrore sht para dhe sht m e lart se liria e kontrats.

    303 Mirqenia ekonomike e nj Vendi nuk matet ekskluzivisht me cilsin e t mirave materiale, por edhe duke pasur parasysh mnyrn me t ciln ato prodhohen dhe me shkalln e barazis s shprndarjes s t ardhurave, q duhet tu mundsoj t gjithve at q u nevojitet pr zhvillimin dhe prsosjen e vetvetes. Nj shprndarje e barabart e t ardhurave bhet n baz t kritereve jo vetm t drejtsis s ndrsjell, por edhe t drejtsis shoqrore, duke vlersuar me kt, prve vlers objektive t puns, dinjitetin njerzor t subjekteve q e prbjn at. Nj mirqenie ekonomike arrihet edhe nprmjet politikave t prshtatshme shoqrore t rishprndarjes s t ardhurave q, duke pasur parasysh kushtet e prgjithshme, ti vlersojn si duhet meritat dhe nevojat e do shtetasi.

    c) E drejta pr grev

    304 Doktrina shoqrore njeh ligjshmrin e grevs kur ajo bhet mjeti i pashmangshm, apo t paktn i nevojshm, pr arritjen e nj prfitimi t prpjestuar,663 pasi kan rezultuar jo t efektshme t gjitha mnyrat e tjera t kaprcimit t konflikteve.664 Greva, njra prej fitoreve m t mundimshme t sindikatave, mund t prkufizohet si mospranimi kolektiv dhe i kurdisur, nga ana e puntorve, pr t mos punuar, me qllim q t ken, prmes presionit t ushtruar mbi pundhnsit, Shtetin dhe opinionin publik, kushte m t mira pune dhe shoqrore. Edhe greva, edhe pse prvijohet si nj lloj ultimatumi,665 duhet t jet gjithmon nj metod paqsore pr krkimin e t drejtave; ajo bhet moralisht e papranueshme ather kur shoqrohet me dhun apo vendosen objektiva q nuk kan lidhje t drejtprdrejta me kushtet e puns apo n kundrshtim me t mirn e prbashkt.666

  18. #38
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I GJASHT

    PUNA E NJERIUT



    VI. SOLIDARITETI MES PUNTORVE

    a) Rndsia e sindikatave

    305 Magjisteri e njeh dhe e pranon rolin themelor q kan sindikatat e puntorve, arsyeja e ekzistencs s tyre ka t bj me t drejtn e puntorve pr t formuar shoqata apo unione, q mbrojn interesat jetsore t njerzve t angazhuar n pun t ndryshme. Sindikatat “jan rritur mbi bazn e lufts s puntorve, t bots s puns dhe, para s gjithash, t puntorve industrial, pr mbrojtjen e t drejtave t tyre n lidhje me siprmarrsit dhe pronart e mjeteve t prodhimit”.667 Organizatat sindikaliste, duke ndjekur qllimin e tyre specifik n shrbim t s mirs s prbashkt, jan nj faktor konstruktiv pr rendin shoqror dhe solidaritetin e pra, nj element i domosdoshm i jets shoqrore. Njohja e t drejtave t puns ka prbr gjithmon nj problem t vshtir pr t’u zgjidhur, pasi ndodh brenda proceseve historike dhe institucionale komplekse dhe ende sot mund t thuhet se sht e paprfunduar. Kjo e bn m shum se kurr aktual dhe t nevojshm ushtrimin e nj solidariteti t vrtet mes puntorve.

    306 Doktrina shoqrore mson se marrdhniet brenda bots s puns duhet t ken vuln e bashkpunimit: urrejtja dhe lufta pr ta zhdukur tjetrin jan metoda krejtsisht t papranueshme, edhe sepse, n do sistem shoqror, jan t domosdoshme pr procesin e prodhimit si puna, ashtu edhe kapitali. N dritn e ktij konceptimi, doktrina shoqrore nuk mendon se sindikatat jan vetm pasqyrim i strukturs “s klass” s shoqris dhe se jan eksponent i lufts s klasave, q n mnyr t pashmangshme qeveris jetn shoqrore.668 Sindikatat jan vrtet nxitsit e lufts pr drejtsi shoqrore, pr t drejtat e njerzve t puns, n profesionet e tyre specifike: Kjo “luft” duhet t shihet si nj angazhim normal “pr” t mirn; (…) nuk sht nj luft “kundr” t tjerve.669 Sindikata, duke qen para s gjithash mjeti i solidaritetit dhe i drejtsis, nuk mund t abuzoj me mjetet e lufts; n baz t thirrjes s vet, duhet t fitoj mbi tundimet e korporativizmit31*, t dij t vetrregullohet dhe t vlersoj rrjedhojat e zgjedhjeve t veta n lidhje me horizontin e t mirs s prbashkt.670

    307 Sindikats, prve funksioneve mbrojtse dhe krkuese, i takon si prfaqsia q synon “organizimin sipas nj rendi t drejt t jets ekonomike”,671 ashtu edhe edukimi i ndrgjegjes shoqrore t puntorve, me qllim q ata t ndihen pjes e gjall, sipas aftsive dhe prirjeve t secilit, n krejt veprn e zhvillimit ekonomik, shoqror dhe t ndrtimit t s mirs s prbashkt universale. Sindikata dhe format e tjera t asociacionizm t puntorve duhet t marrin nj funksion bashkpunues me subjektet e tjera shoqrore dhe t interesohen pr mbarshtimin e gjrave publike. Organizatat sindikaliste kan pr detyr t ndikojn mbi pushtetin politik, q ta sensibilizojn at si duhet pr problemet e puns dhe q ta angazhojn at n dobi t realizimit t t drejtave t puntorve. Sindikatat, megjithat, nuk kan karakterin e “partive politike” q luftojn pr pushtet dhe nuk duhet t’u nnshtrohen vendimeve t partive politike apo t ken lidhje tepr t ngushta me to: “n kushte t tilla, ato humbasin me lehtsi kontaktin me at q sht detyra e tyre specifike: sigurimi i t drejtave t duhura t njerzve t puns n kuadrin e t mirs s prbashkt t krejt shoqris dhe bhen, nj mjet pr qllime t tjera”.672

    b) Forma t reja solidariteti

    308 Konteksti shoqroro-ekonomik i sotm, i karakterizuar nga procese globalizimi ekonomiko-financiar gjithnj e m t shpejta, i shtyn sindikatat t riprtrihen. Sot sindikatat jan t thirrura pr t vepruar me forma t reja,673 duke zgjeruar rrezen e veprimit t vet t solidaritetit n mnyr q t mbrohen, prve kategorive tradicionale puntore, edhe puntort me kontrat pune jo tipike apo me koh t prcaktuar; puntort, puna e t cilve sht vn n rrezik nga shkrirja e ndrmarrjeve, q po ndodh gjithnj e m shpesh, edhe n nivel ndrkombtar; ata q nuk kan nj pun, t ardhurit, puntort stinor, ata q pr munges prditsimi profesional jan t prjashtuar nga tregu i puns dhe q nuk mund t hyjn pa kurse t prshtatshme rikualifikimi.

    Prball ndryshimeve t ndodhura n botn e puns, solidariteti mund t rifitohet dhe ndoshta edhe t bazohet m mir n krahasim me t kaluarn, nse veprohet pr rizbulimin e vlers subjektive t puns: “duhet t vazhdojm ta pyesim veten rreth subjektit t puns dhe t kushteve n t cilat ai jeton”. Pr kt, jan gjithmon t nevojshme lvizje t reja solidariteti t njerzve t puns dhe solidariteti me njerzit e puns”.674

    309 Duke ndjekur “forma t reja solidariteti”,675 shoqatat e puntorve duhet t orientohen drejt prgjegjsive m t mdha, jo vetm n lidhje me mekanizmat tradicional t rishprndarjes, por edhe n lidhje me prodhimin e pasurive dhe t krijimit t kushteve shoqrore, politike dhe kulturore q t’u mundsoj atyre, q mund dhe duan t punojn, ushtrimin e t drejts s tyre pr pun, n respektim t plot t dinjitetit t tyre si puntor. Kaprcimi gradual i modelit organizativ t bazuar n punn e paguar n ndrmarrjen e madhe bn t mundur, prve ksaj, nj prditsim t normave dhe t sistemeve t sigurimit shoqror, nprmjet t cilve puntort jan mbrojtur deri tani, duke mos harruar t garantohen t drejtat e tyre themelore.

  19. #39
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.

    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)


    KAPITULLI I GJASHT

    PUNA E NJERIUT


    VII. “RISIT” E BOTS S PUNS

    a) Nj faz tranzicioni epokal

    310 Njra prej nxitjeve m domethnse t ndryshimit aktual t organizimit t puns sht dhn prej dukurive t globalizimit, q mundson eksperimentimin e formave t reja t prodhimit, me vendosjen e impianteve n fusha t ndryshme prej asaj ku merren vendimet strategjike dhe larg prej tregut t konsumit. Dy jan faktort q u japin impuls ktyre dukurive: shpejtsia e jashtzakonshme e komunikimit pa kufij hapsinor dhe kohor dhe lehtsia relative pr t transportuar mallra e persona nga njra an e globit n tjetrn. Kjo bashkmbart nj rrjedhoj themelore mbi proceset prodhuese: prona sht gjithnj e m e largt, shpesh mosprfillse ndaj efekteve t zgjedhjeve t bra. Nga ana tjetr, nse sht e vrtet q globalizimi, a priori, nuk sht as i keq dhe as i mir n vetvete, por varet nga prdorimi q i bn njeriu,676 duhet t pohohet se sht i nevojshm nj globalizim i mbrojtjeve, i t drejtave minimale thelbsore, i barazis.

    311 Njra prej karakteristikave m t rndsishme t organizimit t ri t puns sht fragmentimi fizik i ciklit prodhues, i nxitur pr t arritur nj efektshmri dhe nj prfitim m t madh. N kt perspektiv, koordinatat tradicionale hapsir-koh brenda t cilave prvijohet cikli prodhues psojn nj shndrrim t papar, q prcakton nj ndryshim t strukturs s puns. E gjith kjo ka rrjedhoja t rndsishme n jetn e individve dhe t bashksive, t nnshtruara ndryshimeve rrnjsore si n planin e kushteve materiale, ashtu edhe n planin kulturor dhe t vlerave. Kjo dukuri sht duke prshtjelluar, n nivel global dhe lokal, miliona persona, pavarsisht nga profesioni i tyre, nga kushtet shoqrore dhe nga prgatitja kulturore. Riorganizimi i kohs, rregullimi i saj dhe ndryshimet q po ndodhin n prdorimin e hapsirs t krahasueshme, pr madhsin e tyre, me revolucionin e par industrial, meq prfshijn t gjith sektort prodhues, n t gjitha kontinentet, duke u nisur nga shkalla e tyre e zhvillimit duhet t konsiderohen, pr kt, nj sfid vendimtare, edhe n nivelin etik e kulturor, n fushn e prcaktimit t nj sistemi t riprtrir t mbrojtjes s puns.

    312 Globalizimi i ekonomis, me liberalizimin e tregut, shtimi i konkurrencs, rritja e ndrmarrjeve t specializuara n ofrimin e prodhimeve dhe t shrbimeve, krkon elasticitet m t madh n tregun e puns, n organizimin dhe n mbarshtimin e proceseve prodhuese. N vlersimin e ksaj lnde delikate, na duket e rastit t’i kushtojm nj vmendje m t madhe morale, kulturore dhe projektuese orientimit t t vepruarit shoqror dhe politik t tematikave q kan lidhje me identitetin dhe prmbajtjet e puns s re, n nj treg dhe n nj ekonomi t re. Ndryshimet e tregut t puns shpesh jan, n fakt, nj efekt i ndryshimit t puns dhe nuk jan nj shkak i saj.

    313 Puna, sidomos ajo brenda sistemeve ekonomike t Vendeve m t zhvilluara, po kalon nj faz q shnon kalimin nga nj ekonomi e llojit industrial n nj ekonomi thelbsisht t prqendruar n shrbimet dhe n riprtritjen teknologjike. Me nj fjal, ndodh q shrbimet dhe veprimtarit e karakterizuara nga nj prmbajtje e fort informative rriten m shpejt se ata t sektorve tradicional parsor dhe dytsor, q kan pasoja me rreze t gjer veprimi n organizimin e prodhimit dhe t shkmbimeve, n prmbajtjen, n formn e puns dhe n sistemet e prkrahjes sociale.

    Fal riprtritjeve teknologjike, bota e puns pasurohet me profesione t reja, ndrsa t tjera zhduken. N fazn aktuale t tranzicionit, n fakt, asistojm n nj kalim t vazhdueshm t punsimit n industrin e shrbimeve. Ndrsa po humb terren modeli ekonomik dhe shoqror i lidhur me fabrikn e madhe dhe me punn n nj klas puntore homogjene, po prmirsohen perspektivat pr pun n shrbime dhe po shtohen, n veanti, veprimtarit e puns n sektorin e shrbimeve ndaj personit, puna me koh t pjesshme, e prkohshme dhe “atipike”, ose forma pune q nuk jan as pun t varura dhe as pun autonome.

    314 Tranzicioni i sotm shnon kalimin e puns s varur n at me koh t pacaktuar, t kuptuar si vend fiks, n nj ecje pune q karakterizohet nga nj shumic veprimtarish pune; nga nj bot me pun kompakte, t caktuara dhe t njohura, n nj gjithsi punsh, t larmishme, t rrjedhshme, t pasura me premtime, por edhe plot me pikpyetje shqetsuese, sidomos prball pasiguris n rritje rreth perspektivave pr pun, dukurive t qndrueshme t papunsis s strukturuar, paprshtatshmris s sistemeve aktuale t sigurimit shoqror. Krkesat e konkurrencs32*, t riprtritjes teknologjike dhe t kompleksitetit t flukseve financiare harmonizohen me mbrojtjen e puntorve dhe t t drejtave t tij.

    Pasiguria dhe paqndrueshmria nuk kan t bjn vetm me kushtet e puns s njerzve q jetojn n Vendet m t zhvilluara, por prekin edhe, dhe sidomos, realitetet ekonomisht m pak t zhvilluara t planetit, Vendet n rrugn e zhvillimit dhe Vendet me ekonomi n tranzicion. Kta t fundit, prve problemeve komplekse q lidhen me ndryshimet e modeleve ekonomike dhe prodhuese, duhet t prballen do dit me krkesat e vshtira q vijn nga globalizimi. Situata rezulton veanrisht dramatike pr botn e puns, t prekur nga ndryshime t gjera dhe rrnjsore kulturore e strukturore, n kontekste q shpesh nuk kan mbrojtje ligjore, formuese dhe asistenc sociale.

    315 Decentralizimi prodhues, q u jep ndrmarrjeve t vogla pun t shumta, t prqendruara m par n njsi t mdha prodhuese, bn q t fitohet forc dhe u jep nj hov t ri ndrmarrjeve t vogla dhe t mesme.

    Lindin kshtu, krahas punishteve tradicionale, ndrmarrje t reja q karakterizohen nga njsi t vogla prodhuese, q veprojn n sektorin e prodhimit modern apo n veprimtari t decentralizuara nga ndrmarrje m t mdha. Shum veprimtari q deri dje krkonin pun t varur, sot realizohen n forma t reja, q favorizojn punn e pavarur dhe karakterizohen nga nj prbrs m i madh rreziku dhe prgjegjsie.

    Puna n siprmarrje t vogla dhe t mesme, puna artizanale dhe puna e pavarur mund t prbjn nj rast pr ta br m njerzore punn, si pr mundsin pr t krijuar marrdhnie pozitive ndrpersonale n bashksi me prmasa t vogla, ashtu edhe pr mundsit e ofruara nga nj nism dhe siprmarrje m e madhe; por nuk jan t pakta, n kt sektor, rastet e trajtimeve t padrejta, t puns s nnpaguar dhe sidomos t pasiguruar.

    316 N Vendet n zhvillim, prve ksaj, sht prhapur, kto vitet e fundit, dukuria e shtrirjes s veprimtarive ekonomike “informale” apo “n t zez”, q paraqet nj sinjal rritje ekonomike premtuese, por ngre probleme etike dhe juridike. Shtimi domethns i vendeve t puns i nxitur nga kto veprimtari i detyrohet, n fakt, mungess s specializimit t pjess m t madhe t puntorve lokal dhe zhvillimit t parregullt t sektorve formal ekonomik. Nj numr i madh personash sht i detyruar t punoj n kushte t rnda dhe pa rregulla q mbrojn dinjitetin e puntorve. Nivelet e prodhimtaris, t ardhurat dhe niveli i jetess jan tejet t ulta dhe shpesh rezultojn t pamjaftueshme pr t’u garantuar puntorve dhe familjeve t tyre arritjen e nivelit t jetess.

    c) Doktrina shoqrore dhe “risit”

    317 Prball “rerum novarum”-ve (risive) madhshtore t bots s puns, doktrina shoqrore e Kishs porosit, para s gjithash, shmangien e gabimit q t mendohet se ndryshimet n zhvillim e sipr ndodhin n mnyr deterministike. Faktori vendimtar dhe “arbitri” i ksaj faze komplekse ndryshimesh sht edhe nj her njeriu, q duhet t mbetet protagonisti i vrtet i puns s vet. Ai mund dhe duhet t marr mbi vete n mnyr krijuese dhe prgjegjse risit dhe riorganizimet aktuale, me qllim q t ndihmojn rritjen e personit, t familjes, t shoqris dhe t krejt familjes njerzore.677 Ndriuese sht pr t gjith thirrja pr prmasn subjektive t puns, pr t ciln doktrina shoqrore e Kishs mson se duhet t’i jepet prparsia q i takon, pasi puna e njeriut “rrjedh drejtprsdrejti nga persona t krijuar n shmblltyr t Hyjit dhe t thirrur pr t vazhduar, njri me dhe pr tjetrin, veprn e krijimit duke zotruar tokn”.678

    318 Interpretimet e tipit mekanicistik dhe ekonomicistik t veprimtaris prodhuese, edhe pse mbizotruese dhe megjithat ndikuese, rezultojn t tejkaluara nga kjo analiz shkencore e problemeve t lidhura me punn. Konceptime t tilla rezultojn sot m shum se dje krejt t paprshtatshme pr t interpretuar faktet, q tregojn do dit e m shum valencn e puns si veprimtari e lir dhe krijuese e njeriut. Edhe nga ndeshjet konkrete duhet t dal nxitja pr t tejkaluar pa mdyshje horizonte teorike dhe kritere vepruese t ngushta dhe t pamjaftueshme pr dinamikat q jan n zhvillim e sipr, brendsisht t paafta pr t dalluar konceptet dhe nevojat e ngutshme njerzore n gamn e tyre t gjer, q shtrihet shum prtej kategorive vetm ekonomike. Kisha e di mir dhe gjithmon na ka msuar se njeriu, n ndryshim prej do qenie tjetr t gjall, ka nevoja q sigurisht s’mund t kufizohen vetm n “t pasurit”,679 pasi natyra dhe thirrja e tij jan n marrdhnie t pazgjidhshme me Transhendenten. Personi njerzor i bn ball aventurs s shndrrimit t gjrave nprmjet puns s vet pr t plotsuar nevojat fillimisht materiale, por e bn me nj impuls q e shtyn gjithnj prtej rezultateve t arritura, n krkim t asaj q mund t’i prgjigjet m thellsisht nevojave t paeliminueshme t brendshme.

    319 Ndryshojn format historike me t cilat shprehet puna njerzore, por nuk duhet t ndryshojn krkesat e saja t prhershme, q prmblidhen n respektimin e t drejtave t patjetrsueshme t njeriut q punon. Prball rrezikut t mohimit t ktyre t drejtave, duhet t mendohen dhe t ndrtohen forma t reja solidariteti, duke pasur parasysh ndrvarsin q lidh mes tyre njerzit e puns. Sa m t thella t jen ndryshimet, aq m i vendosur duhet t jet prdorimi i inteligjencs dhe i vullnetit pr t mbrojtur dinjitetin e puns, duke forcuar, n nivele t ndryshme, institucionet e interesuara. Kjo perspektiv mundson orientimin e shndrrimeve aktuale nga m e mira n drejtimin, aq t nevojshm, t prplotsis mes prmass ekonomike dhe asaj globale; mes ekonomis “s vjetr” dhe “t re”; mes risive teknologjike dhe krkess pr t ruajtur punn njerzore; mes rritjes ekonomike dhe pajtueshmris mjedisore t zhvillimit.

    320 N zgjidhjen e problematikave t gjera dhe komplekse t puns, q n disa fusha marrin prmasa dramatike, shkenctart dhe njerzit e kulturs jan t thirrur q t japin ndihmesn e tyre specifike, aq t rndsishme pr gjetjen e zgjidhjeve t drejta. sht nj prgjegjsi q u krkon atyre t vn n dukje rastet dhe rreziqet q prvijohen gjat ndryshimeve dhe sidomos t sugjerojn vija veprimi pr t orientuar ndryshimin n drejtimin m t favorshm t zhvillimit t krejt familjes njerzore. Atyre u takon detyra e rndsishme pr t lexuar dhe pr t interpretuar dukurit shoqrore me menurin dhe dashurin e t vrtets, pa shqetsimet e diktuara nga interesat e grupeve apo t personave. Ndihmesa e tyre, n fakt, pikrisht sepse ka natyr teorike, bhet nj referim thelbsor pr veprimin konkret t politikave ekonomike.680

    321 Skenaret e sotme t shndrrimeve t thella t puns njerzore e bjn edhe m t ngutshm nj zhvillim autentik global dhe solidar, t aft pr t prfshir t gjitha zonat e bots, prfshir edhe ato m pak t favorizuara. Pr kto t fundit, fillimi i procesit t nj zhvillimi solidar me rndsi t madhe jo vetm paraqet nj mundsi konkrete pr t krijuar vende t reja pune, por prvijohet edhe si nj kusht i vrtet dhe i mirfillt pr mbijetesn e shum popujve: “Duhet t globalizojm solidaritetin”.681

    Mungesave t ekuilibrave ekonomik q ekzistojn n botn e puns u bhet ball me rivendosjen e hierarkis s drejt t vlerave dhe duke vn n vend t par dinjitetin e personit q punon. “Kurr realitetet e reja, q shtypin me forc procesin prodhues, si globalizimi i financs, i ekonomis, i tregtis dhe i puns, nuk duhet ta dhunojn dinjitetin dhe qendrsin e personit njerzor dhe as lirin e demokracin e popujve. Solidariteti, pjesmarrja dhe mundsia pr t’i qeverisur kto ndryshime rrnjsore prbjn, nse jo zgjidhjen, sigurisht garancin e nevojshme etike q personat dhe popujt t bhen jo mjete, por protagonist t s ardhmes s tyre. E gjith kjo mund t realizohet dhe, pasi sht e mundur, bhet e drejt”.682

    322 Rezulton gjithnj e m i nevojshm nj konsiderim i vmendshm i gjendjes s re t puns n kontekstin e sotm t globalizimit, n nj perspektiv q vlerson prirjen natyrore t njerzve pr t krijuar marrdhnie. Pr kt qllim duhet t pohohet se universaliteti sht nj prmas e njeriut, jo e gjrave. Teknika duhet t jet shkaku instrumental i globalizimit, por shkaku i saj i fundit sht universaliteti i familjes njerzore. Edhe puna, pr kt, ka nj prmas t veten universale, meq bazohet n marrdhnieshmrin njerzore. Teknikat, sidomos ato elektronike, kan mundsuar zgjerimin e ktij aspekti t puns n krejt planetin, duke i dhn globalizimit nj ritm veanrisht t shpejt. Themeli i fundit i ktij dinamizmi sht njeriu q punon, sht gjithmon elementi subjektiv dhe jo ai objektiv. Edhe puna e globalizuar z fill, pr kt, n themelin antropologjik t prmass s brendshme marrdhnore t puns. Aspektet negative t globalizimit t puns nuk duhet t’i dobsojn mundsit e hapura pr t gjith q t’i jepet shprehje nj humanizmi t puns n nivel planetar, nj solidariteti t bots s puns n kt nivel, me qllim q duke punuar n nj kontekst t till, t zgjeruar dhe kompleks, njeriu t kuptoj gjithnj e m shum thirrjen e vet njsuese dhe solidare.



  20. #40
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    19-08-2013
    Postime
    559

    Pr: Prmbledje e doktrins shoqrore t Kishs Katolike.



    PJESA E DYT



    … doktrina shoqrore ka n vetvete vlern e nj mjeti t ungjillzimit:

    si e till, ia shpall Hyjin dhe misterin e shptimit n Krishtin do njeriu

    dhe, pr t njjtn arsye, ia zbulon njeriut vetveten.

    N kt drit dhe vetm n kt drit, merret me gjrat e tjera:

    me t drejtat njerzore t secilit dhe, n veanti, me “proletariatin”,

    me familjen dhe me edukimin, me detyrat e shtetit,

    me rendin e shoqris kombtare e ndrkombtare, me jetn ekonomike,

    me kulturn, me luftn e me paqen, me respektimin e jets

    q prej momentit t ngjizjes e deri n vdekje.

    (Centesimus annus, 54)





    KAPITULLI I SHTAT

    JETA EKONOMIKE


    I. ASPEKTE BIBLIKE

    a) Njeriu, varfri dhe pasuri




    323 N Beslidhjen e Vjetr ndeshet nj qndrim i dyfisht n lidhje me t mirat ekonomike dhe pasurin. Nga njra an vlersimi ndaj zotrimit t t mirave materiale q mbahen si t nevojshme pr jetn: nganjher bollku por jo pasuria apo luksi sht par si nj bekim prej Hyjit. N letrsin e librave q n Bibl paraqesin urtin e popullit hebre, varfria prshkruhet si nj rrjedhoj negative e prtacis dhe e mungess s zellit pr pun (krh. Fu 10, 4), por edhe si nj fakt natyror (krh. Fu 22, 2). Nga ana tjetr, t mirat ekonomike dhe pasuria nuk dnohen pr at q jan n vetvete, por pr prdorimin e tyre t keq. Tradita profetike stigmatizon mashtrimet, fajdet me interesa t padrejta, shfrytzimet, padrejtsit e dukshme, sidomos n lidhje me m t varfrit (krh. Is 58, 3-11; Jer 7, 4-7; Oz 4, 1-2; Am 2, 6-7; Mik 2, 1-2). Kjo tradit, edhe pse e quan nj t keqe varfrin e t shtypurve, t t dobtve, t skamnorve, sheh n t edhe nj simbol t gjendjes s njeriut prpara Hyjit; prej Tij vjen do e mir si nj dhurat, q duhet mbarshtuar dhe bashkndar.

    324 Ai q njeh varfrin e vet prpara Hyjit, n fardo gjendje t ndodhet, sht objekt i nj vmendjeje t veant nga ana e Hyjit: kur i varfri krkon, Zoti prgjigjet; kur ai klith, Zoti dgjon. T varfrve u jan drejtuar t gjitha premtimet hyjnore: ata do t jen trashgimtart e beslidhjes mes Hyjit dhe popullit t Tij. Ndrhyrja shptimtare e Hyjit do t realizohet nprmjet nj Davidi t ri (krh. Ez 34, 22-31), i cili, dhe m shum se mbreti David, do t jet mbrojts i t varfrve dhe nxits i drejtsis; Ai do t vendos nj beslidhje t re dhe do t shkruaj nj ligj t ri n zemrat e besimtarve (krh. Jer 31, 31-34).

    Varfria, kur pranohet apo krkohet me shpirt fetar, paraprgatit njohjen dhe pranimin e rendit t krijimit; “i pasuri”, n kt perspektiv, sht ai q e v besimin e vet n gjrat q zotron dhe jo n Hyjin, njeriu q bhet i fort prej veprave t duarve t veta dhe q beson vetm n kto forca. Varfria ngrihet n vler morale kur shfaqet si gatishmri e prvuajt dhe hapje ndaj Hyjit, si besim n T. Kto qndrime e bjn njeriun t aft pr ta pranuar karakterin relativ t t mirave ekonomike dhe pr t’i trajtuar ato si dhurata hyjnore, q duhen mbarshtuar dhe bashkndar, pasi prona zanafillore e t gjitha t mirave i prket Hyjit.

    325 Jezusi e bn t veten krejt traditn e Beslidhjes s Vjetr edhe pr t mirat ekonomike, pasurin dhe varfrin, duke i dhn nj qartsi dhe nj plotsi prfundimtare (krh. Mt 6, 24 dhe 13, 22; Lk 6, 20-24 3 12, 15-21; Rom 14, 6-8; 1 Tim 4, 4). Ai, duke dhuruar Shpirtin e Vet dhe duke ndryshuar zemrat e njerzve, vjen pr t vendosur “Mbretrin e Hyjit”, duke br t mundur nj bashkjetes t re n drejtsi, vllazri, solidaritet dhe bashkndarje. Mbretria e vendosur nga Krishti prsos mirsin zanafillore t krijimit dhe t veprimtaris njerzore, t prekur nga mkati. I liruar nga e keqja dhe i rifutur n bashksin me Hyjin, do njeri mund ta vazhdoj veprn e Jezusit, me ndihmn e Shpirtit t Tij: t’i trajtoj me drejtsi t varfrit, t’i liroj t shtypurit, t’i ngushlloj t piklluarit, t krkoj aktivisht nj rend t ri shoqror, n t cilin t ofroj zgjidhje t prshtatshme pr varfrin materiale dhe t’u vr fre n mnyr m t efektshme forcave q pengojn prpjekjet e m t dobtve pr t’u shprblyer nga nj gjendje mjerimi dhe skllavrie. Kur kjo do t ndodh, Mbretria e Hyjit do t bhet e pranishme n kt tok, edhe pse nuk i prket asaj. N kt mbretri do t prmbushen m n fund premtimet e Profetve.

    326 N dritn e Zbulimit, veprimtaria ekonomike vlersohet dhe zhvillohet si nj prgjigje mirnjohse ndaj thirrjes q Hyji ka pr do njeri. Ky njeri sht vn n kopsht pr ta punuar dhe pr ta ruajtur at, duke e prdorur brenda disa kufijve t prcaktuar mir (krh. Zan 2, 16-17), me angazhimin pr ta prsosur at (krh. Zan 1, 26-30 dhe 2, 15-16; Urt 9, 2-3). Duke u br dshmitar t madhsis dhe t mirsis s Krijuesit, njeriu ecn drejt plotsis s liris, pr t ciln njeriu sht thirrur. Nj administrim i mir i dhuratave, edhe i atyre materiale, sht vepr e drejtsis ndaj vetvetes dhe t tjerve: ajo q merret prdoret, ruhet dhe shumohet, ashtu si na mson edhe shmblltyra e talentave (krh. Mt 25, 14-30; Lk 19, 12-27).

    Veprimtaria ekonomike dhe prparimi material duhet t vihen n shrbim t njeriut dhe t shoqris; nse u kushtohemi atyre me fen, shpresn dhe dashurin e nxnsve t Krishtit, edhe ekonomia e prparimi mund t shndrrohen n vende shptimi e shenjtrimi; edhe n kto fusha sht e mundur t’u jepet shprehje nj dashurie e nj solidariteti m shum se njerzor, si dhe t jepet nj ndihmes pr rritjen e nj njerzimi t ri, q parafiguron botn n koht e fundit.683 Jezusi e prmbledh krejt Zbulimin duke i krkuar besimtarit q t pasurohet prpara Hyjit (krh. Lk 12, 21): edhe ekonomia sht e dobishme pr kt qllim, kur ajo nuk tradhton funksionin e vet si mjet pr rritjen globale t njeriut dhe t shoqris, t cilsis njerzore t jets.

    327 Feja n Jezu Krishtin mundson nj kuptim t drejt t zhvillimit shoqror, n kontekstin e nj humanizmi trsor dhe solidar. Pr kt qllim rezulton shum e dobishme ndihmesa e reflektimit teologjik t Magjisterit shoqror: “Feja n Krishtin Shlbues”, ndrsa ndrion nga brenda natyrn e zhvillimit, drejton edhe n detyrn e bashkpunimit. N letrn e shn Palit drejtuar Kolosianve lexojm se Krishti sht “i Parlinduri para do krijese” dhe se “gjithka u krijua npr T dhe pr T” (1, 15-16). N fakt, do gj “qndron n T”, sepse “Hyjit i plqeu t banoj n T e tr Plotsia dhe t pajtoj me vete gjithka” (po aty, 1, 19-20). N kt plan hyjnor, q fillon qysh prej amshimit n Krishtin, “shmblltyra” e prsosur e Atit, dhe q kulmon n T, “i Parlinduri ndr t vdekurit” (po aty, 1, 15-18), futet historia jon, e shnuar nga prpjekja jon personale dhe kolektive pr ta ngritur gjendjen njerzore, pr t’i kaprcyer pengesat q na dalin prgjat udhs, duke u br kshtu pjesmarrs n plotsin q “qndron n Zotin” dhe q Ai ia pron “Trupit-Kishs” (po aty 1, 18; krh. Ef 1, 22-23), ndrsa mkati, q gjithmon i z prit dhe rrezikon realizimet tona njerzore sht mundur dhe shprblyer nga “pajtimi” i br prej Krishtit (krh. Kol 1, 20).684

Faqja 2 prej 9 FillimFillim 1234 ... FunditFundit

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •