Balzaku: Njihni shekullin e kaluar duke lexuar "Kazanovn"

Kto dit doli nga shtypi libri "Kujtime" i autorit Giacomo Casanova, vllimi 3, sjell nga enti botues 'HELGA's SE CRETS'.


Dihet se Kazanova sht nj figur komplekse e shekullit t 18. Vet Balzaku i madh do t thoshte disa dhjetvjear pas vdekjes s tij se shekulli q kaloi nuk mund t njihet pa lexuar Kazanovn me kujtimet e tij. Aventurier, klerik, ushtarak, spiun i shumfisht, broker i bursave m t shquara evropiane, kumarxhi, duelist i shnuar nga fati, themelues i lotarive kombtare shtetrore, frimason e kabalist i shquar i kohs, iluminist, filozof e, mbi t gjitha nj gruar i madh, aq sa sot emri i tij prdoret si kulminacion i suksesit seksual t nj mashkulli.
Si okultist dhe frimason, libri ka pjes shum intriguese si marrdhniet me zonjn e shquar Urfe n Paris, ku Kazanova ka qen nj ezoterist i shquar, ndonse n nj mosh m pak se 35 vje. Ai thot se:
"Zonja d'Urfe mendonte se isha i pasur dhe e shikonte pozicionin tim te zyra e lotaris thjesht si nj mjet q un t mbetesha i panjohur. N vlersimin e saj, un isha poseduesi jo vetm i gurit t themelit t filozofis, por edhe i fuqis s komunikimit me nj aradh t tr shpirtrash elementar; pikrisht, nisur nga kto premisa ajo nxirrte deduksionin logjik se un mund ta sillja botn mbrapsht nse doja dhe se mund t isha bekimi apo murtaja e Francs. Ajo mendonte gjithashtu se fakti q rrija inkonjito ishte t ruaja veten nga arresti apo burgosja, t cilat sipas saj ishin rezultate t paevitueshme, nse ministri do t zbulonte karakterin tim t vrtet. Kto nocione t mendura ishin frytet e zbulimeve t nats t gjeniut t saj, q do t thot t ndrrave nga shpirti i saj i orientuar, t cilat i dukeshin si realitete. Asaj mesa duket nuk ia priste mendja t mendonte se, nse isha i pajisur me ato cilsi q ajo mendonte e supozonte, askush nuk do ishte n gjendje q t m arrestonte, pasi s pari un do t kisha njohuri paraprake pr nj prpjekje t till dhe s dyti, fuqia ime do t kishte qen shum e madhe pr t mos m lejuar t prfundoja i mbyllur pas hekurave. E gjitha kjo gj ishte tepr e qart, por pasioni i madh dhe paragjykimi nuk mund t arsyetojn.
Kalova tri jav n qytet, duke e ndar kohn mes t dashurs Dybua dhe nj zonje t vjetr tetdhjet e pes vjeare, e cila m interesonte shum pr njohurit q kishte n kimi. Ajo kishte qen e lidhur n mnyr intime me t famshmin Boerhaave dhe m tregoi nj pjat t art, t ciln ai e kishte transformuar nga bakr n flori n syt e saj. E besoja po aq sa edhe e plqeja kt, por ajo m siguroi se Boerhaave posedonte gurin filozofik, por se ai nuk kishte zbuluar sekretin e zgjatjes s jets shum vite prtej shekullit. Boerhaave, megjithat, nuk ishte i aft q ta aplikonte kt dijeni pr vetveten, pasi vdiq nga tumori para se t arrinte moshn e pjekuris perfekte, e cila sipas Hipokratit, sht mes viteve gjashtdhjet dhe shtatdhjet. Katr miliont q i la t bijs, nse nuk provojn se mund t kthehen n flori, t paktn provojn se ai mund t kursente. Kjo grua e vjetr dhe me vlera m tregoi se ai i kishte dhn nj dorshkrim n t cilin shpjegohej i gjith procesi, por q ajo nuk e kishte kuptuar mir".
Gjithashtu, Kazanova flet pr kontaktet e tij me nj figur enigmatike t shekullit t 18, San Geramain, pr t cilin thuhej se kishte jetuar mbi 4 shekuj, madje kishte par e takuar edhe Jul ezarin rreth 45 vjet Pr.Kr.. Pr kt figur, Kazanova thot n Vllimin e 3-t se:
"St.Germain e shiste veten pr nj gj t muar dhe gjithnj prpiqej q t nxiste habi, t cils ai shpesh ia dilte mban me sukses. Ishte i ditur, gjuhtar, muzikant, kimist, i pashm dhe zotria perfekt pr zonjat. Pr nj far kohe u hidhte penelata dhe kozmetik, u bnte qejfin, jo se do t'i rinonte prsri, gj q me modesti e pranonte se ishte prtej mundsive t tij, por se bukuria e tyre do t ruhej nprmjet nj larjeje, pr t ciln ai thoshte se i kishte kushtuar shum para, por q ishte i gatshm ta jepte pa lek. Ai ia kishte dal mban q t fitonte simpatin e zonjs Pompadour, e cila kishte folur pr t me mbretin, pr t cilin ai kishte ndrtuar nj laborator, n t cilin monarku - nj martir deri n neveri- prpiqej t gjente pak knaqsi apo shprqendrim vmendjeje nga t gjitha ngjarjet, duke prodhuar bojra. Mbreti i kishte dhn nj set me dhoma n Chambord dhe njqind mij franga pr ndrtimin e nj laboratori dhe sipas St.Germain, bojrat e zbuluara nga mbreti do t kishin nj influenc pr prfitim material, pasi do t rrisnin cilsin e materialeve tekstile franceze.
Ky burr i jashtzakonshm, i caktuar nga natyra pr t qen mbreti i mashtruesve dhe hileqarve, do t thoshte n nj mnyr t leht dhe t sigurt se ishte treqind vje, se dinte sekretet e mjeksis universale, se kishte n dor mjeshtrin mbi natyrn, se mund t shkrinte diamante, deklaronte se ishte i zoti t formonte nga dhjet apo dymbdhjet diamante t vegjl, nj diamant t madh nga uji m i mir pa humbje n pesh. T gjitha kto, sipas tij, ishin thjesht ikrrima pr t. Po t mos i duroja mburrjet, gnjeshtrat e dala boje dhe ekscentrizmin e shumanshm, nuk mund t them se ishte tip agresiv. Pavarsisht se e dija se far ishte, dhe pavarsisht ndjenjave t mia, e konsideroja nj burr t habitshm, pasi gjithmon m udiste".
Pr bukurin e femrs Kazanova shprehet n Vllimin e tret se:
"Pavarsisht se nuk i kisha kushtuar shum rndsi asaj, munda t dalloja se posedonte t gjitha cilsit q nj burr dshiron te nj grua, tipare t mira, sy t gjall, goj t bukur, nj radh t shklqyer dhmbsh, fytyr t shndetshme, gjinj t rrumbullakosur mir dhe t gjitha cilsit e tjera t ktij lloji. Sigurisht q mendova se duart e saj duhet t ishin m t buta, por fortsia e tyre ishte ndoshta pr shkak t puns s rnd. Pr m tepr ishte tetmbdhjet vjee dhe, prsri un qndrova i ftoht ndaj hireve t saj. Si kishte mundsi? Kjo ishte pyetja q i bja vetes dhe mendoj se arsyeja ishte ndoshta se ajo ishte shum natyrale, tepr e zhveshur nga hiret e supozuara dhe sjelljet prej kokete, aftsi q grat i prdorin me shum art pr t joshur burrat. Ne shqetsohemi vetm pr gjrat artificiale dhe shfaqjet false. Ndoshta, ndjenjat tona pr t'u irrituar krkojn q hiret e femrs t vishen me nj vel modestie. Por n qoft se jemi msuar, kshtu t veshur, si jemi, se fytyra sht faktori m i vogl n lumturin ton perfekte, si ka mundsi q fytyra luan rolin kryesor q e bn nj burr t dashuroj? Prse e marrim fytyrn si tregues t bukuris s gruas? Dhe prse e falim, kur pjest e mbuluara nuk jan n harmoni me tiparet e saj? A nuk do t ishte m e arsyeshme dhe m e ndjeshme q t'i vinim vello fytyrs dhe t kishim t zhveshur pjest e tjera t trupit? Kshtu, kur biem n dashuri me nj grua, duam, si kurorzim t lumturis ton t shohim nj fytyr q u prgjigjet hireve t tjera, q kan prthithur imagjinatn ton. Nuk ka dyshim se ky do t ishte plani m i mir, pasi n kt rast do t josheshim nga nj bukuri e prkryer dhe do t jepnim nj falje t leht, nse me ngritjen e masks do t gjenim shmtin n vend t dashuris. N kto rrethana, nj grua e shmtuar, e lumtur q do t ushtronte fuqit joshse t hireve t tjera, nuk do t jepte kurr plqimin q t hiqte velin vet, ndrsa t bukurat nuk do t kishim nevoj as t'i pyesnim. Grat e thjeshta e t zakonshme nuk do t na bnin q t pshertinim pr nj koh t gjat; ato do t nnshtroheshin leht, me kushtin q t mbanin velin dhe nse jepnin plqimin pr t hequr maskn, do t ishte vetm pasi ato praktikisht e kishin bindur dik se knaqsia sht e mundur edhe pa bukurin e fytyrs. Dhe, sht gjithashtu e dukshme dhe e pamohueshme edhe paqndrueshmria, e cila vetm sa nxitet nga lloje t ndryshme tiparesh. Nse nj burr nuk do t shikonte fytyrn, ai gjithmon do t ishte i dashuruar me gruan e par q i ka trhequr imagjinatn me trupin e saj fizik. E di se n opinionin e budallenjve, kjo e gjitha duket nj budallk, por un nuk do t jem n kt bot q t vazhdoj t'ju prgjigjem kundrshtimeve t tyre".
* * *
Mbi bukurin, formn e prmbajtjen n art Kazanova shprehet n kt volum se:
"E bukura, si e kam thn, sht e pajisur me kt forc trheqse dhe un do ta besoja kt me dshir, pasi ajo q m trheq sht domosdoshmrisht e bukur n syt e mi, por a sht kshtu n realitet? E v n dyshim, pasi ajo q m ka influencuar mua nuk ka influencuar t tjert. Bukuria universale dhe e prsosur nuk ekziston, ose nuk e zotron nj fuqi t till unike. T gjith ata q e kan diskutuar kt tem kan hezituar t prononcohen mbi kt shtje, gj q nuk do ta kishin br, nse kishin mbajtur iden e forms. Pra, ajo q nuk sht e bukur sht ajo gj q nuk ka form dhe i deformuari sht e kundrta e t pashmit. Kemi t drejt q krkojm prcaktimet e gjrave, por kur duhet t'i themi me fjal, prse duhet t shkojm m larg? Nse fjala 'forma' sht latinisht, duhet t krkojm kuptimin latin dhe jo at francez, i cili gjithsesi, shpeshher prdor 'i deformuar', n vend t 'i shmtuar', pa vn re njerzit se e kundrta duhet t jet nj fjal q nnkupton ekzistencn e forms. Dhe kjo mund t jet vetm bukuria. Duhet t vm re se 'informe' n frngjisht dhe n latinisht do t thot pa form, nj trup pa nj paraqitje t prcaktuar.
Ather do t arrijm n konkluzionin se, sht bukuria e nj gruaje q gjithmon ka ushtruar nj ndikim t parezistueshm tek un dhe n mnyr t veant ajo bukuri q sht n fytyr. sht pikrisht aty vendi ku qndron pushteti dhe kaq e vrtet sht kjo gj, saq sfinkset e Roms dhe Versajs pothuajse m bjn t bie n dashuri me to, megjithse, me prjashtim t fytyrs, jan t deformuar n do kuptim t fjals. Duke par proporcionet e bukura t fytyrs s tyre dikush harron trupat e tyre t deformuar. far sht ather dashuria? Nuk e dim dhe kur prpiqemi ta prcaktojm at apo t numrojm cilsit e saj, bhemi si Sokrati dhe hezitojm t shprehemi. E vetmja gj q mund t kap mendja jon sht efekti q prodhohet prej saj dhe ajo q m magjeps e m bn t bie n dashuri; kt un e quaj bukuri. sht dika q mund t shihet me sy dhe un flas pr syt e mi. Nse do t kishin nj z, kta sy do t flisnin m mir se un, por ndoshta n t njjtin kuptim. Asnj piktor nuk ia ka kaluar Rafaelit n bukurin e figurave q ka prodhuar lapsi i tij hyjnor; por nse ky piktor i madh do t ishte pyetur se far ishte bukuria, ai ndoshta do t ishte prgjigjur se nuk mund ta thoshte dot, edhe pse e dinte prmendsh 'ishte, edhe pse mendonte se e kishte riprodhuar sa her q e kishte par, por se nuk e dinte se nga far prbhej. "Fytyra m knaq mua", do t thoshte ai, "prandaj sht edhe e bukur". Ai duhet t kishte falenderuar Zotin, q i kishte dhn nj sy t till unik pr t bukurn, por e gjitha sht tepr e vshtir".
Piktort me emr t madh, t gjith ata, veprat e t cilve tregojn gjenin, kan shklqyer n prvijimin e t bukurs, po sa i vogl sht numri i tyre krahasuar me numrin e madh t t ashtuquajturve piktor, t cilt kan lodhur nervat pr t prshkruar t bukurn dhe na kan ln pas vetm mediokritet!
Nse nj piktor mund t prgatitet pr t'i br t bukura veprat e tij, do njeri mund t jet nj artist, pasi asgj nuk sht m e leht sesa t stilizosh shmtin dhe peneli e kanavaca do t jen po aq t leht pr t'u prdorur sa llai dhe mistria.
Megjithse pikturimi i portretit sht dega m e rndsishme e artit, sht pr t'u theksuar se ata q kan pasur sukses n kt drejtim jan shum t pakt. Ka tre lloj portretesh: ngjashmri me shmtin, ngjashmri me prsosmrin dhe ato q me ngjashmri perfekte shtojn nj karakter pothuajse t paperceptueshm t bukuris. Klasa e par sht e vlefshme vetm pr neveri dhe autort e tyre pr t'u mbytur me gur, pasi n vend q ata t shtojn talentin dhe shijen, shtojn paturpsin dhe prap se prap, mesa duket nuk i kuptojn kurr dshtimet e tyre. Klass s dyt nuk mund t'i mohosh meritat e vrteta, por palma u takon t tretve, t cilt fatkeqsisht gjenden rrall, autort e t cilve i meritojn fitimet e mdha q ata grumbullojn. I till ishte i famshmi Notier, t cilin e kam njohur n Paris n vitin 1750. Ky artist i madh ishte n at koh tetdhjet vje dhe pavarsisht moshs s madhe, talentet e tij dukeshin gjithnj t freskta. Ai kishte pikturuar nj grua t thjesht, ngjante me gruan e vrtet si dy pika uji dhe pavarsisht ksaj, vetm ata t cilt e shihnin portretin, prononcoheshin se ishte nj grua simpatike. Gjithsesi, ekzaminimi m i imt nuk do t kishte nxjerr ndonj munges besnikrie ndaj origjinalit, por disa penel t paperceptueshm i dhan pikturs nj arom t pafundme bukurie n trsin e saj. Ku e gjen ky art magjik burimin e tij? Nj dit kur kishte qen duke pikturuar t iltrat "Zonjat e Francs", t cilat n kanavac dukeshin si dy Aspasija, i bra pyetjen e msiprme. Ai mu prgjigj: "sht nj magji, t ciln zoti i shijes e distilon n trut e mi, q un pastaj ta derdh nprmjet penelave t mi. sht hyjnorja e bukuris, t ciln e gjith bota e adhuron dhe t ciln askush nuk mund ta prcaktoj, pasi askush nuk e di se nga far prbhet. Ajo kanavac ju tregon juve se far nuance delikate ka ndrmjet bukuris dhe shmtis dhe, gjithsesi kjo nuanc prbn nj dallim t jashtzakonshm pr ata q nuk jan t njohur me artin".
Piktori grek bri Venusin, perndeshn e bukuris me sy t vngr dhe kjo ide e uditshme sht vlersuar nga disa, por kta piktor me siguri q e kan pasur gabim.
Dy sy t vngr mund t jen t bukur, por me siguri jo aq t bukur sa do t ishin po t mos picrronin vngr, pasi do lloj bukurie q mund t ken pasur, nuk mund t vij nga deformimi i tyre".

(er.nu/Gazeta Shqiptare/BalkanWeb)

http://www.balkanweb.com/kultur%C3%A...-n-221415.html