INTERVISTA/ FLET ISH MSUESI IMER BAJRAM GJANA


- Patriot t mdhenj, kundr gjenocidit serbomadh n vitet 1912-1913

-Formimi i Kshillit Antifashist Nacionallirimtar dat e shnuar historike n rrethin e Kuksit

- Rrethimi i Muharrem Bajraktarit dhe arratisja e tij n Belgjik

- Zhdukja e traditave, ku dolli ngriheshin pr Enverin, Titon, Stalinin dhe Mao Ce Dunin

- Kapiten dhe gjeneral mund t bhesh, por njeri sbhesh dot

- N familjet e cilsuara armike nuk merrje pjes as n gzime, por as n hidhrime

- Shkollimi dhe puna n Hidrocentralin e Bistrics pr t bler pantallona

- N Delvin n mes t ferrave me kmb pr t marr gazetat

- Frika nga rojat e kufirit, kur po flinim mes kashts me pluhura n nj kabin elektrike

- Takimi me Hysni Milloshin, donte ti flisnin vetm Shoku!

- Jashar Menzelxhiu, urdhr t shkoni n shtpi me makin ushtarake

- N aksion n Krum t Hasit, ku u nxorn hajdut Tolstoi, Gorki, Esenini, etj..

- Tahir Minxhozi dhe heqja e itjaneve t grave



Albert ZHOLI


Gabrica nga ku sht Imer Gjana, sht nj fshat i vogl me bukuri natyrore, me njerz t puns, t bess, t pushks, t etur pr miqsi, arsim e kultur. Ky fshat ka qen dhe mbeti model pr rrethin e Kuksit. Dallohej, n radh t par, pr unitetin, dashurin dhe respektin q njerzit ushqenin pr njri - tjetrin, pr mikpritje e bujari. Ky fshat dallohej pr rritjen e blegtoris, veanrisht t dhis e t vreshtave. T part tan q bnin pazarin n Prizren tregonin se dhia dhe rrushi yn shitej menjher. Tregtar t ndryshm nxirrnin n pazar mall nga Gabrica. Kanionet e Gabrics rrethoheshin nga pyje t lart, mund t them shekullor, sepse ruheshin dhe riprodhoheshin nga prona private. Kryesisht mbizotronte dushku, shkoza, frashri. Kodrat, fushat, luginat ishin t emrtuara, si Maja e Pjeshks, Bulqiza, Maja e Shpatit, Lugu i keq, Boka e burrave, Ara Lan, Bojdane, Rrz, Laki i Kodrs, Lugji i Denit etj.. Gjat grmimeve pr ndrtime, pr themelet e stallave t kooperativs, n nj pjerrsi, shpat, n thellsi mbi dy metra u zbuluan dy varre, q ishin ndrtuar me gur glqeror n form kubike nj llull pr pirjen e duhanit dhe nj kryq alumini, q vrtetoi se ky vend ka pas qen i banuar q n koh t hershme nga njerz t besimit katolik.


Patriot t mdhenj, kundr gjenocidit serbomadh n vitet 1912-1913

N perndim, ku na ndante Drini i Zi, qndrojn bjeshkt e Tejdrins. Gabrica mbarti traditat e atdhetaris, t cilat u prcolln npr flakt historis. Ato nisin me rezistencn antiturke, marrin prmasa m t mdha kundr genocidit serbomadh n vitet 1912-1913, manifestohen n idealet pr demokraci 1924, prtrihen n mnyr t shklqyer gjat Luftn Antifashiste Nacionallirimtare kundr pushtuesit italian e nazizmit gjerman ne vitet 1939-1944 dhe shpalosen me tr fuqishmrin edhe n periudhn e paslirimit, 1944 1990.


Formimi i Kshillit Antifashist Nacionallirimtar dat e shnuar historike n rrethin e Kuksit

Duke qen nj pozicion gjeografik i rrethuar nga malet dhe pa asnj rrug kalimi tranzit pr n fshatrat apo qytetet e tjera dhe, njkohsisht, me njerz puntor e t bess, fshati qe przgjedhur viteve t lufts si vendi ku do t formohej Kshilli Antifashist Nacionallirimtar. Dhe kjo ngjarje e shnuar historike ndodhi n shtpin e Shaban Hajdarit. Pavarsisht nga rrethanat politike, kjo sht nj dat e shnuar historike n rrethin e Kuksit edhe pse edhe sistemi socialist i asaj periudhe nuk ia dha vlerat e duhura deri von! Vetm me krkesn e brezit pasardhs, veanrisht t Tasimit, i cili qe arsimtar, u arrit t vlersohej dhe t vendosej Pllak Prkujtimore pran ksaj shtpie, duke ia dhn vlerat q pat merituar. Sipas thnieve t ish-pjesmarrsve n kt mbledhje, u zgjodh pikrisht kjo shtpi, pasi ishte e madhe dhe e bess. Shabani kishte katr djem; Myftarin, Shaqirin, Bardhin dhe Hajdarin. N at koh ishin t rritur, kshtu q edhe kta garantonin sigurin e punimeve t ksaj mbledhjeje.


Rrethimi i Muharrem Bajraktarit dhe arratisja e tij n Belgjik

Njkohsisht, n po kt fshat, n vendin e quajtur Bulqiz, u b rrethimi i Muharrem Bajraktarit n vitin 1946. Me sa kam lexuar dhe dgjuar, Muharrem Bajraktari asnjher nuk u pajtua me sistemin komunist dhe kshtu u b prijs i atyre q ishin arratisur maleve, duke qndruar n krye t tyre pr disa vjet. Pr disa koh ai pat zgjedhur edhe Gabricn pr tu fshehur. Nj pjes t kohs e pat kaluar edhe n vendin e quajtur Bulqiz. Ky vend ishte nj humner n breg t Drinit t Zi, me pyll t dendur dhe i rrethuar nga kodrat. Pasi nj pjes e shokve iu vran, ai mundi t aj rrethimin dhe t largohej njher e prgjithmon nga vendi yn, duke prfunduar n Belgjik.


Zhdukja e traditave, ku dolli ngriheshin pr Enverin, Titon, Stalinin dhe Mao Ce Dunin

Aq brutalisht dhe egrsisht veproi sistemi monist n jetn e popullit, sa ia zhduku traditat popullore e ato historike t tij, sa q n do rast, n ceremoni t ndryshme, n rast gzimesh apo hidhrimesh, n qoshe e n krye pr drejtimin e muhabetit nuk vihej m ndonj nga burrat m t moshuar e m t zgjuar, por kryetari i kooperativs, kryetari i Kshillit, sekretari i Byros s Partis, oficeri operativ i Sigurimit etj. Ishin kta q hapnin muhabetin dhe ishin po kto q mbyllnin gzimet familjare! Ishin krejt artificiale dhe tingllonin krejt false urimet dhe dollit q ngriheshin pr Partin dhe shokun Enver, pr Byron Politike, pr Komitetin Qendror etj. Dikur ngriheshin dolli pr Titon, pastaj pr Stalinin dhe Mao Ce Dunin. Kur u prishm dhe u divorcuam me ta, doli teoria t ecim n rrug t pashkelura! N kt koh, duke zbatuar kto artificialitete, qen krijuar deri edhe situata komike. Ndodhi q djali, duke respektuar gradn Kapiten, ulet n nj od kuksiane n qoshe, ndrsa i ati - te dera! Gjat biseds, dikush i drejtohet babait: Tu b djali Kapiten, o ... Tjetri iu prgjigj: Kapiten dhe gjeneral mund t bhet, por njeri sbhesh dot. U harruan dhe u braktisn kngt e vallet e trashguara n breza n ceremonit e ndryshme gzimi apo hidhrimi. N familjet e cilsuara armike jo vetm njerzit e fshatit apo t lagjes nuk merrnin pjes, por edhe njerzit e afrt, si farefis, miq apo ish-shok nuk u shkelnin n der nga frika e lufts s klasave!


Shkollimi dhe puna n Hidrocentralin e Bistrics pr t bler pantallona

Erdhi edhe dita kur un do t shkoja n shkoll, n klasn e par, me msues Hebib Gjann, bashkfshatarin ton. M kujtohet edhe sot kur nna m qepi antn e shkolls n mbrmje dhe t nesrmen n mngjes ma vendosi n krah dhe m shoqroi deri te shkolla. Kuptohet, emocioni fmijror, kushdo i ka kaluar, por ai me sjelljen dashamirse prej msuesi m bn q ti nnshtrohem nj disipline ,duke m shtuar kshtu edhe vullnetin pr t msuar shkronjat e gjuhs shqipe. N kohn q m njoftuan se m kishte dal e drejta e studimit pr n Pedagogjiken e Peshkopis, ndodhi q atyre netve t na vinte n shtpi daja im, Idriz Bruka, nga Ujmishti. N bised e sipr, babai i tha mysafirit: Dua ta oj djalin n shkoll, por skam mundsi ti blej nj pal rroba!!! Daj Idrizi i tha: Un jam duke shkuar n Hidrocentralin e Bistrics pr t punuar dhe ma jep djalin ta marr me vete kto dy muaj. Atje ai do ti nxjerr vet rrobat e tij. Dhe kshtu u b. Isha 14 vjear. Ja, kshtu arritm n Bistric. Pas dy ditve daj Idrizi m drgoi q t punoja me nj brigad q hapte rrug makine. Nuk njihja njeri. T gjith puntort ishin nga ana e jugut. Mezi u kuptoja t folurit! Puna ishte e rnd: heqje e dheut me lopat apo shtyrje e karrocave. Brenda nj kohe t shkurtr mu vran dhe mu enjtn duart. Daj Idrizi, duke m par n at gjendje, m mori e m drgoi te drejtori, Sali Vata, q ishte edhe Hero i Puns Socialiste. Kur drejtori pa duart e mia, iu drejtua me ashprsi daj Idrizit: Prse e ke sjell kt fmij ktu?! I zn ngusht, daja ia kthen: Do t shkoj n shkoll t mesme kt vit, kshtu q i duhet t blej nj pal pantallona!

N Delvin n mes t ferrave me kmb pr t marr gazetat

Kur dgjoi se far i tha daja, ather ai menjher ndryshoi qndrim. Q n at ast dha urdhr q un t shkoja n Delvin pr t marr gazetat. Kshtu fillova t merrem me postn.

Rregullisht shkoja n Delvin, merrja aty letra e telegrame q niseshin nga t katr ant e Shqipris. Zakonisht Posta vinte von nga Tirana, n mbrmje. Merrja materialet n Post dhe kthehesha me vrap monopateve. Kodrat e prrenjt ishin me ca shkurre mareje t shpeshta. Rruga mbante afrsisht dy or. Nj dit prej ditsh m tha daja, se do t shkojm t takojm Shukrin, vllain tim t madh, q ishte ushtar n Jergucat t Gjirokastrs. Ashtu bm. U nisn makin m makin dhe pasdite arritm n nj qendr t vogl. Ishte Jergucati, rrz dy pyjeve me drur t lart. U paraqitm n postbllok te nj oficer. Ky na premtoi, se t nesrmen do ta zbriste pr takim nga maja e malit ku kryente shrbimin.

Frika nga rojat e kufirit, kur po flinim mes kashts me pluhura n nj kabin elektrike

Pr t kaluar natn shkuam n nj kabin elektrike q nuk funksiononte. Sistemuam si shtres ca bar, se nuk gjetm rrugzgjidhje tjetr. Na duhej t mos flisnim, madje as t mos kolliteshim, pasi ishte zon kufitare. Ushtarin e Shrbimit e kishim afr, kshtu q rrezikoheshim se mund t na merrnin pr tentativ pr arratisje. T nesrmen erdhi Shukriu dhe u takuam me mall. Kishim m se nj vit pa u par dhe pa u takuar. Qndruam tr ditn me Shukriun dhe u mallm. Pasdite von Shukria iku pr n majn e malit, pasi atje shrbente si kufitar, ndrsa ne u kthyem pr n Jergucat.

Mbrmjet e vallzimit dhe meshkujt e bujqsores q u shkelnin kmbt vajzave

Duke qen se bujqsorja nuk kishte vajza, m krkonte mua q t sajoja sebep pr organizim t mbrmjeve t dfrimit me klasn time, pasi edhe un isha sekretar rinie n klasn time. Ishte nj orientim i asaj kohe shkmbimi i eksperiencave ndrmjet organizatave t rinis. Klasa ime kishte m shum vajza, se sa djem. Kto mbrmje u realizuan disa her, zakonisht t shtunave. Kuptohet, organizoheshin me rregull e disiplin. Mirpo, kalonin minutat, t rinjt e t rejat josheshin nga muzika dhe ather ... vajzat nuk dgjonin m! Sapo fillonte muzika, do vajz kishte para dy tre djem! Dhe kto ndiheshin keq dhe nuk dinin se si t vepronin. Njkohsisht, vajzat thoshnin: bujqit nuk din t vallzojn! Ata na drrmuan nga kmbt!

Takimi me Hysni Milloshin, donte ti flisnin vetm shoku

Ktu po hap nj parantez: Rastsisht duke kaluar te stacioni i trenit n Tiran, nga nj lokal m thrret dikush. Kthej kokn dhe, t shoh? Ishte Aqifi. M thirri ti shkoja pran, n at lokal, pr t pir kafe. Shkova. Sapo u futa n t, gjeta n tavolin Hysni Milloshin, kryetarin e PKSH, t cilin, sht e vrteta, e njihja nga ekrani. Nderi e donte q ti drejtohesha me kultur Hysniut, prandaj i them: Zoti Milloshi, ndihem i knaqur q Ju takoj! Mirpo pasksha gabuar, madje rnd! Liderit komunist iu dashkej drejtuar ndryshe. Kt ma tregoi shoku im, Aqifi, teksa mu drejtua me ton tepr serioz: - Nuk ka zot ktu! - Po far ka?! Ktu ka vetm shok! Duke br autokritik dhe duke iu rikthyer edhe nj her prshndetjes, por tani duke zvendsuar fjaln zot me fjaln shok, vazhduam bisedn. Duke m prezantuar me Milloshin, Aqifi i fliste: Ky ka qen nj komunist q i ka ec me hile Enver Hoxha. Drgoi armiqt dhe kulakt n shkolla dhe e rrzuan at.

Jashar Menzelxhiu, urdhr t shkoni n shtpi me makin ushtarake

M kujtohet nj rast; isha n vitin e tret. Drejtori i shkolls nuk na lejoi vetm ne nxnsit e Kuksit q t shkonim npr shtpi, sepse kishte rn dbor e madhe. N fakt, nxnsit e tjer kishin ikur dhe ne u mrzitm shum. N kt koh shoku yn, Sali Onuzi, i doli para Sekretarit t Par, Jashar Menzelxhiut, dhe i tregoi hallin q kishim. Ai urdhroi q t nisej nj makin ushtarake me zinxhir, shoqruar nga nj polic q ta udhhiqte. Makina na solli deri n Muhur (fshat) dhe aty u kthye, pasi urn e kishin shembur ujrat e rrmbyeshm! Erdhn n kmb deri n Re dhe t nesrmen policia na shoqroi deri n Bicaj.

N aksion n Krum t Hasit ku u nxorn hajdut Tolstoi, Gorki, etj..

Me mbarimin e shkolls pedagogjike n korrik t vitit 1966 na drguan n aksion n Krum t Hasit, ku traktort punonin, duke e kthyer kt vend nga pyll n tok bujqsore. do mngjes bhej rreshtimi dhe jepeshin detyrat e dits, sipas skuadrave dhe brigadave. do t shtun jepeshin konkluzionet javore, duke lavdruar dhe kritikuar individ, skuadra dhe brigada. Pr t dalluarit jepej nj cop beze e kuqe, q n mes kishte nj S, q do t thoshte Sulmues dhe ky ishte nj stimul moral q bhej. Nj mngjes, kur komandanti ishte Azem Krxhalliu po shprndante frontet e puns, ngjitet n podium roja i parcels s frutikulturs dhe i drejtohet komandantit me nj letr n dor, duke i thn: Kta nxns i kam kapur duke marr kumbulla! Komandanti, duke marr letrn dhe pa e par at, i drejtohet mikrofonit dhe bn propagand pr ruajtjen e prons s prbashkt: Shkolla nuk ju ka msuar ta prishni pronn e prbashkt, prandaj t dalin ktu prpara nxnsit: Tolstoi, Maksim Gorki! Kur kuptoi, se ishte duke shqiptuar nj gaf q shkaktoi aq shum humor, kthehet me rrmbim nga roja, duke i folur me ton t prer: jan tallur me ty, more njri, se nuk kan ardhur nga Bashkimi Sovjetik pr t vjedhur kumbullat ktu n Krum! E tr masa e aksionistve thuajse tr at dit e kaloi me humor.


Tahir Minxhozi dhe heqja e itjaneve t grave

Ishte viti 1967, vit q i gjith brezi im duhet ta kujtoj shum mir, kur, me orientim partie, u zhvilluan disa lvizje t mdha revolucionare n fusha t ndryshme, si ishte ai i kolektivizimit, i lufts kundr zakoneve prapanike e atyre fetare etj. N kt periudh Sekretari i Par i Komitetit t Partis t Rrethit t Kuksit, Tahir Minxhozi, kuadr shum popullor, veanrisht me t moshuarit, mblodhi nga i gjith rrethi i Kuksit 72 pleq. Nj ndr t mbledhurit rastisi t ishte edhe babai im. Mbasi u ul vne n nj nga zyrat e Komitetit t Partis, n mes t asaj zyre vendos nj mangall me zjarr dhe ua pjek vet kafen. Dhe ia nis biseds popullore. Pastaj, me takt u merr mendim pr luftn kundr zakoneve prapanike. Nj ndr kto zakonet prapanike ishte heqja e itjaneve. N vend t ktyre, orientohej t futej fustani. Mirpo, biseda sikur nuk po shkonte si duhej. Nuk ishte gj e leht t hiqej itjania. Ishte mbajtur n breza. Gjithsesi, nuk mund tia prishnin Tahirit. Pas dy ditsh, gazeta Zri i Popullit shkruante me shkronja t mdha pr prkrahjen e iniciativs s 72 pleqve t Kuksit! Dhe filloi kshtu lvizja mbarkombtare pr ndryshimin e veshjes. T moshuarit e asaj kohe mblidheshin n odn e shtpis sime dhe n mes t bisedave t ndryshme, i thonin babs: ǒna bre, o Bajram! Ai u thoshte, se Si patm fjalt t tra kshtu, por ... nejse. Megjithse, qe prkrahs i iniciativs, babai im nuk e zbatoi asnjher. Nna derisa vdiq mbajti veshje tradicionale.