Ne vdesim t papenduar


John Updike



EduardO e dashura ime! Po. Ja ku jemi ulur, mbi drrasat e gjera e t ngrohta t dyshemes, para zjarrit, me fmijt midis nesh dhe po ham. Vajza dhe un ndajm nj erek kile patate t frguara, ti e djali ndani nj tjetr dhe n qendr, pa marr asgj, duke lshuar rrezatime t thjeshta brenda vetes si nj xhevahir, foshnja e vendosur n nj mbajtse fmijsh, thith shishen e saj me mjeshtri, duke rrotulluar vetullat, dhe syt e saj egoist, sodits, vjedhin xixllimin nga qendra e flakve. Dhe ti. Ti. Ti e l fundin tnd, t njjtin fund t zi me t cilin, me trimri t but gruaje, i hipe kt mngjes biiklets dhe u sule pr t luajtur himne n tastiern e vshtir t pianos s vjetr t kishs, ti e l kt fund t zi t rrshqas nga gjunjt e ngritur npr kofsht e tua, t rrshqas sipr kofshve n gjeografin absolute t trupit tnd, kshtu q bardhsia paralele e anve t tyre t poshtme, i zbulohet ngrohtsis s zjarrit e syve t mi. Oh! sht nj fjali e Xhojsit. Prpiqem ta nxjerr at nga guvat legjendare, t pazbuluara mir t Uliksit: fshiku nj llastik orapi, ka e knaqi Blejzis Bojlenin, n nj strofull t thell t Dublinit. far? Flakrimngroht. Ajo ishte fjala ky. Flakroi flakrimngroht kofshn e saj t ngroht e t flakrueshme prej gruaje. Dika e till. Njeri i shklqyer, q e ndjeu at. Flakrimngroht prej gruaje. I shklqyer edhe q ndjeu jetn magjike t uditshme e t fuqishme, t pashpjegueshme e t pakundrshtueshme q bn gjuha brenda vetes. Cili qe ai njeri q mendoi t krijonte fjaln i mitur nga Mitr? N gjysmhnn ton fmijt, me gjith madhsin e tyre, duket se dalin nga ti drejt meje, me gishtrinj e sy t lagt, ngjyr bronzi. Tre fmij, pes vet, shtat vjet. Shtat vjet q kur u martova me gruan e kolme e t ngroht, shalbardh. I erdha rrotull dhe u martova. Grua. Fjal e mpreht si thik q, me gjith tehun e saj, nuk ma preu hovin pr ti ardhur rrotull edhe pas martess. Pr habin time.

Ne ham mish, mishin q e rrmbeva t ngroht nga duart e ashpra t shitses s hamburgve n restorantin e vogl nj milje larg, lokal mizor, tr shklqim t egr e kromim t vrazhd; grabits t rinj mu hakrruan me shaka t ndyra, pleqt zgjatn tek un putrat e ngrohura nga kafja; nxora kuletn dhe m lan t shkoja. E fryr nga qahit, qesja e letrs s ambalazhit ishte e ngroht pran meje n makinn e ftoht; qesja e vogl q mbante dy kutikat e patateve t frguara, lshonte nj afsh edhe m ngacmues. Prmes acarit t zi t dimrit, u ktheva te zjarri n shpelln intime, ku m prshndetn aho-t dhe urra-t, te dreri, gojhapur dhe me gush t pambukt, nga e cila urgon gjaku, shtrir i pajet prtej supeve t mia. Dhe tani ti, pran O-s s bardh t pjats, n t ciln fmijt flakn me piskam neverie rrotullat e tejdukshme t ngjeshura t qeps s hamburgut ti i shtyn gishtrinjt e tu t kmbve dy-tre centimetra m afr zjarrit, dhe e bardha e zbeht e ans s brendshme t kofshs sate t plot zbulohet me prtes, dhe llastiku prjetsisht elastik i orapit fshik flakrimngroht zemrn time t fsheht.

Kush do t kishte menduar, grua e kolme, ather me drithrimn e bardh t ceremonis (pavarsisht nga breshria shprqendruese e prbetimeve ogurzeza, me bisht t syrit ndiqja dridhjen e tufs s lulequmshtoreve t shtrnguara pas brezit tnd), se shtat vjet nuk do t sillnin kurrfar largsie mes nesh, se me gjith ata shtretr t ngroht, do t riktheheshim n t njjtin moment drithrues, t fillimit? Qelizat ndrrohen do shtat vjet, dhe brenda atomit, me sa duket, ka nj pavazhdimsi t uditshme, sikur Zoti t doj t riprtrij gjithsin n do ast. (O Zot, i shtrenjti Zot, mik shtatlart i fmijris sime, un nuk do t t harroj kurr, ndonse ata thon gjra t tmerrshme. Thon se dritaret e rrumbullakta me rozeta n katedrale jan simbole vaginale). Kmbt e tua, t zbuluara n nj mnyr po aq t plot sa edhe nga nj kostum banje, lakmojn t futen m thell n tisin e qelibart t afshit. H: fillo! Nj gjuh e gjelbr flake varet anash nga nj qesk rrshire n krcu, duke qar, dhe hijet e portokallta n tavan luhaten me gjallri t re. Fillo!

- T kujtohet, n muajin ton t mjaltit, se si koka e ngrohsit me vajgur bnte goxha dritare t rrumbullakt me nj rozet t madhe n tavan?

- Hm! Mjekra jote vete te gjunjt, krcinjt e tu trhiqen, gjithka sht e mbledhur. Ndoshta jo shum gjra pr tu kujtuar pr ty, gjak i derdhur keqas, ngathtsi gjithfarshe. Ishte ftoht pr qershor.

- Mami, far ishte ftoht? far the? pyeti vajza, duke shqiptuar fjalt me zemrim, e vendosur t mos i lr ato ti rrshqasin dhe ta ngatrrojn, sa ne t qeshim.

- Nj shtpi, ku un dhe babi ndenjm njher e njkoh.

- Sm plqen qo, thot djali dhe hedh n dysheme nj gjysm qahije t lyer me mustard ngjyr bizeleje.

Ti e ngre at dhe, me nj t ngrysur t bukur vetullash, pyet: A ssht pr tu uditur? Kishte ndonj me mustard tjetr prsipr?

- Ma shpif qo, ngulmoi djali, ai sht dy vje. Pr t, gjuht jan ca si doreza t trasha q vrtiten pran tij, ai rrmben t mund.

- Ja! Mund t marr timen. M jep mua t tijn! Un ta kaloj hamburgerin tim, ti e merr, ai e merr prej teje, nuk ka asgjkundi ndonj valz mirnjohjeje. Nuk ka m lvdata pr heroizmin tim n prurjen e darks t s diels. Dinake, ti e ndien, dhe e ndien q un e ndiej se ti e di q kisha shpresuar ta ruaj energjin tnde pr nj harxhim t mvonshm. Ne ndiejm gjithka midis nesh, do valz t qen dhe t paqen, sht e lodhshme. Ti vish rrotull gruas sate, krkon dhjetfish m shum fuqi, se t bsh pr vete nj vajz t paditur. Zjarri zhvendoset, duke thrrmuar copa gazete, q e prcjellin me gri m t elt fantazmn e bojs s mesazhit t tyre. Ti kruspullon kmbt dhe ul fustanin mbi to. Me nj zhurm crcritse, si pshertimat e krcunjve t kapitur, foshnja thith far ka mbetur n shishen e vet, e lshon at n dysheme me biberonin e saj t pakndshm tr shkum e fillon t qaj. Goja e saj prej egoisti hapet, cipa e holl e knaqsis s tij ahet. Ti e merr n krah e ngrihesh m kmb. Ti e do foshnjn m tepr se mua.

Kush do t kishte menduar, kur u derdh gjaku, se nuk do t thyhej asnj barrikad, se do her, pas mbylljes s plags, ti do t ktheheshe prsri n virgjresh? Shtalart, bionde e pakuptueshme, e largt dhe e sjellshme.

Ne i vm fmijt t flen nj nga nj n rend t kundrt t lindjes. Un jam pakufimisht i duruar, atror, i mir. Megjithat, ti e di. Ne vshtrojm qeset e letrs dhe kutit e kartonit tek ndizen mbi jastkun frymmarrs t thngjijve, shohim televizor, ham biskota, nuk ka rndsi. Vjen njmbdhjeta. Pr nj ast xixmues, ti qndron mbi tapetin e dhoms s gjumit n mbathje, duke shpleksur kmishn tnde t nats, oh, topolaksi topolake, e mbl, e bardh, topolake. N shtrat lexon. Pr Riard Niksonin. Ai t magjeps, ti e urren. Ti e di si e mundi Xheri Vorhisin, martirizoi zonjn Daglas, si luante poker n Marinn Luftarake, ndonse ishte kujeker, do dredhi, do prshtatje. O Zot! Le ta lm t gjorin t flej! Asnj prej nesh ssht i prsosur.

- Hej, le ta shuajm dritn!

- Prit! sht pikrisht aty ku do t dnoj Hisin. Qenka shum e uditshme. Thuhet se veproi ndershmrisht.

- Jam i sigurt q ashtu bri. Un zgjas dorn te elsi.

- Jo. Prit! Sa t mbaroj kt kapitull. Jam e sigurt se n fund di do t ket.

- Zemr, Hisi ishte fajtor. Ne jemi t gjith fajtor. T ngjizur n epsh, ne vdesim t papenduar. Dikur t bnin pr vete fjalt e mia t strholluara.

Un rri shtrir pas shpins sate t myst e t mjegulluar. Ti lexon brinjas, nj dredhi gjumi. Un shoh faqen e librit prmes balukeve t tua, e mpreht dhe e bardh si nj pyk kristali. Papritur, ai shket. Libri t ka shkar nga dora. T ka zn gjumi. Dredhi dinake, o dinake! Mendohem n errsir. Dinake. Dritat e prparme t makinave rastsisht lshojn rrshqitas frngji valvitse drite rreth mureve e tavanit ton. Dritarja e madhe me rozeta projektohej lart prmes vrimave n form petalesh n kokn e furnels s zez me vajgur, q e vendosim n mes t dyshemes. Ndrsa flaka regtinte n vatrn e rrumbullakt t fitilit, ylli i elt, i shtrir i gjysmhijes rrethore, lvizte dhe valvitej sikur t ishte mbi nj plhur mndafshi q trhiqej leht ose fryhej ngadal. Ngjyra e tij, ajo e gjakut t turbullt, t elt. Ne i paguajm shtrenjt me gjak koht tona paqsore.

N mngjes, pr lehtsimin tim, ti je e shmtuar. Drita e zbeht mngjesore e s hns t zbardh pulla-pulla, ta terr mirsin e trashsis s trupit, e bn rrobn tnde t banjs nj tub t varur tr njolla, q frfrin vajtueshm, duke zbuluar nj dekolte verdhuke. Lkura midis gjinjve t tu, nj e verdh e trishtueshme. Un pi kafen, duke knaqur syt me shplarsin tnde. do rrudh e ngjyrim i zbeht, nj lehtsim dhe nj hakmarrje. Fmijt ankohen. Theksja elektrike ngec. Shtat vjet e kan vrar kt grua.

Burri, ai largohet si shigjet pr n pun, duke hyr n gar pr t drejtn e parakalimit, duke i marr kthesat n cakun e holl dhe t vshtir t kufirit ligjor t shpejtsis. Nga rrmuja, butsia, zbehtsia, flashksia e shtpis n qytet. Guri sht sfera e tij. Fitimi i monedhave. Manovrimi i abstraksioneve. Vnia n lvizje e sendeve t pashpirta. Oh, gzimet e patundura, t pajeta t puns!

Un kthehem me kokn lmsh pr shkak t nj makine. Nj hollsi teknike, pr t ciln do t duheshin jav t ta shpjegoja, m bllokon trurin, un luaj verbrisht me fraza e numra tr mbrmjen. Ti m nxjerr darkn si nj kameriere si m pak se kameriere, sepse t kam njohur. Fmijt m prekin me ndrojtje, si do t bnin me nj kapriat t pjerrt t mbrthyer n nj ngrehin, lartsin e s cils se kuptojn. Ata bien n gjum t thell. Ne prballojm gjumsin e tyre me nj qetsi paralele. Mendimet e mia ripunojn n knde t drejta kronike t njjtat qarqe, q bllokohen n t njjtin rrjet profesional. Ti frfllin librin pr Niksonin; zhdukesh n banjn e katit t siprm, tubat e vasks qajn. N kokn time, m n fund, m duket se e kam gjetur elsin e bllokuar: un e shtyp at, ai ngec; e shtyp; ka ngecur. Nisin t m merren mendt, duke pir cigare pas cigaresh. Vrtitem kot npr dhom.

Kshtu q kapem n befasi n nj rrotullim, kur m dhjet, n kt or kuptimplote, ti vjen tek un me nj puthje tr past dhmbsh, e njomur e vajzrore dhe e shkatht, pra morali i rndsishm i ktij tregimi sht: nj dhurat t pritur nuk ia vlen ta dhurosh.

Prktheu: Maksim Daiu

http://www.standard.al/ne-vdesim-te-papenduar/