Jorgo Bulo: Mos falsifikoni, ajupi nuk ka poezi perverse

TIRANE - Jan br n mod sot n jetn ton kulturore disa tipa grafomansh diletanto-gazetaro-amator, q kan mbir si krpudhat pas shiut, n klimn e nj rrumpalle t prgjithshme. Reagimi profesional ose mungon, ose sht i zbeht pr t'i vn fre ksaj dukurie q prhapet e z vend si pa kuptuar, duke krijuar nj "kultur", a m mir nj antikultur lirie spekulimesh dhe dezinformimi t opinionit publik, nj terren lulzimi t diletantizmit e zhvlersimi t standardeve profesionale n krkimin shkencor, duke rrnuar dhe seriozitetin e medias e t botimeve n fusha t ndryshme, por sidomos n fush t historis e t kulturs kombtare. Kjo na detyron t merremi me rastin e botimit koht e fundit n disa faqe kulturore t nj poezie me titull "Knga e kandarit" a "Elegji n pleqri, pr t shkretn djalri", q i atribuohet poetit t shquar A.Z. ajupit. Nuk sht hera e par q ajupit i atribuohen ose krijime t ashtuquajtura "adespot", d.m.th. pa zot, ose krijime "me zot", por t paidentifikuara nga botuesit, gazetart a redaktort e faqeve prkatse kulturore, pr shkak t mungess s prgatitjes s tyre filologjike dhe historiko-kulturore pr ta br nj gj t till. Disa raste t ksaj kategoris s dyt i kemi denoncuar duke vn n vend t vrtetn. Rasti i fundit i vjershs "Knga e kandarit", i prket kategoris s par t teksteve "adespote". Nj tekst i till "pa zot", sipas filologes italiane Luia ezarini Martineli, "mund t krahasohet leht me nj qen rrugsh, me nj bastard me rac t paprcaktuar" q i lihet n der "vjedhurazi" nj botuesi si nj tekst "fals", d.m.th. si nj tekst q i atribuohet qllimisht nj autori t ndryshm nga ai i vrteti", i cili n rastin ton nuk dihet kush sht. N kto raste "viktima" e supozuar si autor i tekstit sht zakonisht nj personalitet i njohur, me emr, sepse falsifikatori a mistifikatori ka interes t prfitoj nga ky "zbulim". Dhe prfitimi n rastin konkret nuk sht i vogl, sht "zbuluar" e vn n qarkullim nj poezi e panjohur e nj poeti t shquar, e A.Z.ajupit (!?).
* * *
"Knga e kandarit" nn okelon "Poezi t zgjedhura nga A.Z. ajupi" botohet n faqe kulturore, krahas poezive, a fragmente poezish erotike t poetit Zagorit, si nj plotsim i repertorit t vjershave t tij pr dashurin. Kto gjasht poezi jan t njohura si krijime t poetit, t prfshira edhe n botimin e veprs s plot t tij, ka nuk v n dyshim autorsin e tyre. Por botimi n kt faqe i "Kngs s kandarit", e panjohur deri sot si vepr e ajupit, do t krkonte disa argumente q do t provonin se sht vepr e tij. Fjala vjen, cili sht burimi nga sht marr poezia, a ekziston nj dorshkrim autograf i saj, a ka ndonj t dhn t drejtprdrejt a t trthort nga autori pr "pronsin" mbi t, 'arsye dhe argumente ka botuesi q ta besojm se kjo poezi i prket ajupit. Asnj shpjegim, asnj argument, asnj shnim qoft edhe hipotetik; prkundrazi, poezis i jepet statusi si vepr e ajupit njlloj si poezive t njohura t tij, si "Kopshti i dashuris" e t tjera.
sht e qart se bashkpuntori i gazets, redaktori i faqes a gazetari prkats, kushdo qoft personi q ka marr prgjegjsin ta paraqes "Kngn e kandarit" si vepr t ajupit, e q nuk dihet pse mbetet anonim, nuk ka n dor as burime arkivore, as burime bio-bibliografike, as argumente filologjike e historiko-letrare, asnj prov q t provoj se poezia sht e ajupit. N qoft se do t'i kishte, duhet t'i prdorte pr t qen korrekt me autorin e supozuar e me lexuesin dhe binds pr "zbulimin" e tij.
* * *
N kushtet e mungess s ktyre t dhnave botuesi do t duhej t bnte "ekspertizn" a "ADN"-n e tekstit, d.m.th. analizn e tekstit, t gjuhs, t stilit, dhe t gjith prbrsve t tij. Por as kt nuk e bn, ose se nuk sht n gjendje ta bj, ose se rezultati i ksaj ekspertize do t ishte kundr tij dhe kundr aventurs s tij.
Nga nj vshtrim i shpejt me nj sy t vmendshm kuptohet qart se "Knga e kandarit" sht nj bejt q nuk ka lidhje me krijimtarin e ajupit, me profilin e tij poetik dhe me ligjrimin e tij poetik. Nuk do t ndalem n kt t fundit sa i prket "Kngs s kandarit" ku bie n sy nj thyerje q vjen nga przierja e tipit t ligjrimit popullor me at libresk. Do t mjaftonte vetm nj krahasim i leksikut t ktij teksti, me leksikun poetik t ajupit, pr t kuptuar hendekun kohor midis tyre, ka dshmohet nga prania e njsive leksikore, t cilat nuk i prkasin korpusit t fjalorit poetik t ajupit. Kemi mundur t verifikojm e t veojm plot 19 fjal, duke filluar nga fjala kandar q n titull t poezis, e duke vazhduar me: Aleti, bandill, turfulloj, bythzbuluar, patllxhan, i rraskapitur, sisplota, sismdha, shurr, virgjresha, meazallah, qofte, taze, sejmen, kuplara, bionde, meskputura dhe persiane, fjal q nuk figurojn n asnj tekst poetik a n proz t ajupit, e q, si kuptohet nga kjo list, edhe pa i verifikuar, nj specialist i kupton se nuk jan tipike pr fondin leksikor t veprs s tij.
* * *
Ka nj varg n tekstin adespot t "Kngs s kandarit", q nuk mund t mos i bjer n sy nj lexuesi t zakonshm, jo m nj specialisti q guxon t "zgjidh" shtjen e autorsis s tij.
N strofn 5 t tekstit t botuar lexojm:
"Po sot 'ka q sht mrzitur
Trup e shpirt i rraskapitur"
Ky vargu i fundit nuk mund t mos tinglloj si nj reminishenc nga F.S. Noli. Le t kujtojm vargun e tij t njohur 'Trup e shpirt i sakatosur', t poezis "Ans lumenjve" shkruar m 1930, kur ajupi ishte n shtratin e vdekjes (ai u nda nga jeta n korrik t atij viti) dhe botuar prej Nolit pr her t par m 1943 tek "Dielli" e pastaj te "Albumi" m 1948, fakt q e bn absurd do hamendje pr nj ndikim t ajupit prej poezis s Nolit. Kjo dshmi e nj distance kohore t dukshme, tregon se "Knga e kandarit" sht nj prodhim i von, si t thuash i kohs son, jo i kohs s ajupit. E kemi dgjuar dhe e kemi t regjistruar nga disa "qejfli" bejtesh liensioze, n disa variante, me ndryshime her-her t dukshme, ka tregon se "Knga" ka br jetn folklorike, si bjn zakonisht krijimet e poetve anonim popullor. Pra "Knga e kandarit" ka vite q qarkullon si nj krijim anonim folklorik, por asnj ajupolog a thjesht botues nuk ka kuturisur ta prfshij n veprn e plot t ajupit, e cila ka njohur disa botime e ribotime ktu dhe n Prishtin. Kt kuturisje, me nj munges t plot prgjegjsie dhe serioziteti, e mori prsipr ta bj nj anonim, mistifikator sharlatan, n mos dashakeq, duke i atribuuar poetit nj bejt ordiner si nj mish t huaj n krijimtarin e tij. ajupi sht nj poet i madh, edhe erotik, por elegant; ai nuk sht as nj poet banal e vulgar, as nj poet pervers.
* * *
Edhe sikur bejti n fjal t ishte a t jet nj vepr me vlera antologjike, akti i atribuimit t saj nj poeti vepr e t cilit nuk sht, prbn nj veprim t palejueshm, amoral dhe joprofesional. Krijuesit e mdhenj nuk kan nevoj pr nj "bamirsi" t till. Prkundrazi, morali dhe dinjiteti i tyre nuk pranon as t'u preket "fmija" i tyre, pr ta br "m t bukur", jo m t pranojn fmijn e huaj, q ua l n der dikush si me qen gjoja fmija i tyre. Le t kujtojm me kt rast marrdhnien e Sami Frashrit me botuesin e veprs s tij n Bukuresht. Ai kishte manin t ndrhynte "pr t'ia ndrequr" Samiut tekstet e shkrimeve t tij. I revoltuar nga kjo, shkrimtari dhe shkenctari i madh i shkruante botuesit t tij se "do njeri do djaln e ti, pa le t jet i shmtuar e i dobt, m mir se sa don e s shoqes t bukur e t shndosh". Aq m keq kur ajupit botuesi i "Kngs s Kandarit" nuk i ka "dhuruar" nj fmij aq t bukur e t shndosh.
N qoft se botuesi i "Kngs s kandarit" bn at q s'e ka br, d.m.th. paraqet argumente dhe prova bindse se ky krijim sht i ajupit, ne do t'i krkonim ndjes publikisht, prndryshe, me ndjenjn qytetare dhe me prgjegjsin e nj studiuesi dhe botuesi t veprs s ajupit, pse jo dhe me t drejtn e nj trashgimtari familjar t saj, do t krkonim nga autori i ktij falsifikimi t lypte ndjes publike pr dmin moral q i ka shkaktuar me kt veprim poetit t "Baba Tomorit".
Duke prfunduar kto radh dshiroj t'i kujtoj tufs s falsifikatorve dhe mistifikatorve, nj msim t nxjerr nga prvoja e shkencs filologjike, se "falsi i prkryer, sht si krimi i prkryer" nga q "falsifikuesi l gjithmon ndonj gjurm q e tradhton", sado t prpiqet t'ia prshtat tekstin e falsifikuar stilit t autorit q ia atribuon.
* * *
Si u tha q n krye, u detyruam t ndrhyjm me kt shkrim meq nuk sht fjala pr nj a dy raste t izoluara, por pr nj fenomen t prhapur, pr nj epidemi nga e cila lngon sot kultura e "lajmeve kulturore", duke i kthyer ato n nj lnd konsumi t prditshm thashethemesh.

(er.nu/Gazeta Shqiptare/BalkanWeb)

http://www.balkanweb.com/kultur%C3%A...se-152066.html