Nga Valdete Antoni

Interviste me piktorin Naxhi Bakalli

Duke qen i prgjegjshm pr vlerat e tij dhe, duke njohur vetveten ,vjen nj pik dhe, artisti shfaqet mendjemadh pr opinionin e vogl, por i vrtet realisht.
Ekspozimi i disa prej veprave tuaja n Galeri dhe Muze t artit
t Europs i ka lviz apo i ka lidh errat Un sot ju gjej me gjith kt drit gzimi fminor dhe paqe t pakufijshme n kt galeri t vogl t mikut tuaj.


Bakalli: E vuajm paksa at manin q t mos i shfaqemi me mburrje kohs, sepse sht nj lime kaq e forte sa t asgjson, ngadal-ngadal po t shkatrron.Esht e vrtet q disa nga veprat e mia jan ekspozuar pran atyre t piktorve t mdhenj t shek 20-t.Realisht jan pran tyre, por as mua nuk mu duk udi, edhe atyne nuk iu duk udi. Ndejtm pran njeni tjetrit, por si ndihem brenda galeris s vogl t mikut tim ,n kt kthin t Durrsit , nuk ndihem n asnj vend tjetr , sepse jam tek zemra e mikut tim e artistit Gavril Priftuli , q nuk ka t krahasuar me asnj Galeri t madhe .
Meq jeta ma dha mundsin q t kontaktoj direkt dhe t verifikoj shum pikpamje t miat do t ndalesha n nj impresion:

Duke komunikuar me nj artist tjetr; Abdurrahim Buzn prshembull,nprmjet dy veprave t tij; autoportretit dhe portreti i fmijs, pr mua jan kryevepra, t cilat rrin jashtzakonisht mire n do muze t bots, pra mund t rrin me dinjitet t plot pran Van Gogut, Gogenit dhe kujtdo artisti.Mbas ksaj q pohoj, kam nj mori argumentash q nuk mi lejon rasti, por nuk tutem fare kundrejt do opinioni q m adresohet agresivisht duke menduar se kjo sht nj kurajo e tejkufishme. Kjo natyrisht nuk ia vlen ti kushtosh koh Por mua m vjen pr mbar t vijoj me shembuj.

Duke par Puthjen e Rodenit,m erdhi pran Janaq Pao, ato skulptura q pat ba ai nga fundi i jets s vet ,q un i kam jetu mir fare.Jam i bindur q ky skulptor shqiptar rri mir n do muze t bots. Po kshtu rri edhe vepra e Gavril Priftulit q sht nji koncentrat kualitetesh.Por ssht e than t mos flasim pr t paprekshmit .
Kualitetet njerzore kan qen dhe do t jen dhe vlerat e artit jan t prjetshme. Sikur t kishin qen pron vetm e shekullit t XV-t nuk do t kishim piktor ose skulptor m tej ose artista n prgjithsi. Po e ka vrtetuar koha q ka edhe do t ket.

-Nj artist pra nuk mund t vijoj jetn e tij artistike pa qen i guximshm?

Bakalli: Guximi nuk sht vetm pr tu karakterizu si element djaloshar. Guximi sht koshienc. Guxon ai q sht koshient. Ai lloj guximi ka kuptimin e vrtet, ka kuptimin e plot. ..E un guxoj pra, nj sensibilitet t Kacelit n prftimin e peisazhit nuk mund t rri pa e cituar, duke par impresionistt, pra un nuk mund t rri pa e theksuar se sensibiliteti i veprs s Kacelit sht nji kualitet i veprs s tij t cilin nuk e deformoi dot koha. Ai nuk u motivua n aspekte t tjera ,sipas krkesave t kohs kur jetoi, por sensibilitetin ia dha si nj atribut veprs s tij q t rrugtoj me nji kualitet t mirfillt dhe jo kualitete prshkruse. Veprat tona kan pas shum prshkrim, nuk i sht kushtu dshifrimit t forms , ka qen gati nji sakrilegj . Kurse n fakt, elementt e forms , jan ato q prcjellin enigmat e mrendshme t shpirtit dhe i bjn t dukshme.

-Nse do t prqasim para vetes nj vepr ku sht Shn Maria dhe nqoftse ajo nuk vjen nga shnjtrimi i brndshm i Njeriut artist mund t flasim m pr nj krijim artistik .

Bakalli: Q t flas pr shenjtrin un duhet t flas keq pr fanatizmin.
Kurse shenjtrorja sht nji atribut q e krijon vet njeriu dhe pa kt shenjtrim ai nuk mund t konceptoj drejt. Por flas pr shenjtrim t lire dhe jo shenjtrim t detyrum. Un nuk pranoj idhujt e imponum nuk sht natyra ime t imponoj, t detyroj, por me q m pytt edhe un them se Shn Marin m t bukur e gjej at q asht ndi nga vet artisti dhe jo e imponume n mnyr kanonike.


A keni nj Ankth t Rimarrjes tek vetvetja?
A sht ky nj lloj ankthi i Mjeshtrit q ka arritur tek Pjekuria?
E paralizon at prgjegjsia q ka ndaj gjith udhs q ka br . Pra sht ky ankthi i rimarrjes q ndodh te krijuesi?


Bakalli: Personalisht e mendoj ndryshe. Nuk mund q nji gjndje ti ngjaj nji tjetre. N kt pikpamje un konceptoj rimarrjen si nj krkes plus ndaj vetes q do ta onte veprn n nji fizionomi tjetr e pr pasoj ndoshta edhe vet procesin krkimor si t inkuadrum n nji koncepsion filozofik q ka t bj me pafundsin.Duke u shpreh ndoshta kundr mendimit q mund t ken disa estet se Arti mori fund un dua t them se sht nji nga absurditetet m t jashtzakonshme , kur dihet se Arti ka lind mbi nji baz enigme dhe zhvillohet e do t zhvillohet vetm drejt enigms .Si mund t ndalet
edhe mbrenda kuadrit te nje distance aq te vogl sa shte n kuadrin kohor,koha si nocion krkimor,q njeriu krkon.

sht m mire t jet i misionum, i integrum mbrenda ktij koncepti , se sa ta prqafoj duke e prjashtu kohn e vet, ndjesit e veta ,kulturn e vet .N nj pikpamje edhe t nj profesori katedre qoft n Akademin e Dyseldorfit , se na u dashka prqas nj t madhi e duhet t bhemi edhe ne t mdhenj;un preferoj t rri i vogl por me kohn time q m udhzon drejt krkimit t pafund.

Un mendoj ,q kur je i pranishm n artin dhe n percepsionin e njeriut artist duhet t pyssh veten n ke ose jo nji predispoziocion. Nse natyra t ka sjell, nse kultura po ashtu, nse krkesat personale veanrisht kulturore t kan u n at moment q ti ta prligjsh, t prthithsh edhe t rezultojsh n nj pikpamje t shprehur pr te; sht nji moment shum i bukur; do t thot ta ngrejsh kulturn n standart, gj q sht boll e vshtir, por jo e pamundur. Ka edhe kombe q kan nj lloj standarti, karshi disa t tjerve q se kan at standart, por sepse ndoshta e kan br edukat q t proedojn me kritere e ta krijojn kt nivel. Nuk sht e pamundun por sht edhe e vshtir n t njjtn koh ama. N nji intervist jam shprehur se t pretendosh t jesh njeri me kultur e t mos kulturohesh do dit jan dy gjana q nuk mund trrin bashk.


-Kam ndjer m shum prmes veprs suaj at ka quhet
ritmik e brendshme ,ka nj kod q mund ta lexojm



Bakalli: Infiniti organizon qndresn e vet mbi baz lvizjeje t pafund .Nuk ka m ekuivalenc t plqyshme dhe t vrtet , t qendrushme n pafundsi , do t thosha , se sa t prligjsh lvizjen si nj ritmik e pafund . Ritmika e pafund sht lvizja e pafund kontributi i qndress s pafund , prandaj sht e bukur, gjithmon kozmike, gjithmon enigm.

Kjo sdon t thot ritm i akselerum , por ritmi n thellsi, si esenca e shfaqjes s lvizjes. Deti at profonditetin nuk e ka kur ngre dallg. Pr mua udin, enigmn e ka dhe athere kur sht n lvizje t qeta, se e ka mbrenda lvizjen ,e ka t inserume mbrenda.
Njeriu kur lviz dhe aty shfaqet dukuria valle, krcim ,ai sht ndrkoh duke shpreh. Mungon t jet i folshm dhe nprmjet fjals nuk prcjell ndoshta kuptim por kjo sdo t thot q lvizja t mos ket kuptim.Asht kuptimorja vet sepse sht domosdoshmria pr tu motivu n kt akt q deledhe mbi t folunit sepse ndonjher sht e mangt e foluna. At q ka pr specifik lvizja e mban vet si t till, por mbrenda saj sht inseru pikrisht ajo kuptimorja q un po e quaj t shkumit n esencn e gjanave.
Ekspresioni vet sht ai q shkon m thell n distance kohore ather kur vet krijesa biologjike lind si e till. Ajo e motivon vetveten nga mnyra si zhvendoset dhe sesi nprmjet aktit lvizje ajo prshtatet n nji mjedis ose n nji mjedis tjetr. Kto koherenca jan t padiskutushme nuk mund ti shkputsh dot, ta bsh nj disiplin akademike thjesht pa i hy n shkakun thelbsor, n at kuptimor, nga ku nis gjeneza e saj.


-Veprn e krijuesit e krahasojn me at hirin e llavs s vullkanit. Po akti i krijimit mos ju prkon m shum me zjarrin?


Bakalli: Ai q i udhzon sht zjarri i shpirtit. Artisti para se ti referohet tems ka nj shkulm energjie q vjen nga nnshtresa shum t thella t shpirtit dhe sht ajo energji zjarri shpirtror q pastaj e nxjerr me efektet e saj n siprfaqe.
Ashtu sikurse llava na shfaqet me gjith mrekullit e veta, qoft edhe me tmerrin q t imponohet, vjen edhe vepra e artit q nuk themi q imponohet me tmerrin ,po me t bukurn, me logjikn e saj me poetikn e saj, q t imponohet prej vet shkakut q e nxjerr n siprfaqe.

- Duke ju referuar juve themi se nj artist asht ma mire me pas dritn e qiririt vet se nj prozhektor t huaj .Duke qn unikal krijimi si ndikon shkolla n mos humbjen e ktij unikaliteti.

Bakalli: Un mendoj q stampat shkollore mund t pranohen deri n njfar mase si nji kultur e prgjithshme. Aktin e arsimimit do ta quaj t domosdoshm pr nj periudh kohe.


Njeriu duhet t msohet t hyj me disa nocione disa parametra n jet. Por n asnj mnyr q kto t jen determinante n veprimtarin e tij . Sipas meje nuk mund t jesh artist vetm pse shkon e ndjek po them minimal artin apo performanc artin, mund ta kuptoj q n kuadrin e kulturs ato duhet t jen t pranishm si informacion por n asnj mnyr si nj proes i paasimiluar.Ndryshe ndodh nj dshtim i plot i kornizuar do t thoja.
N qoft se njeriu nuk i kthehet vetvetes dhe bile t mbesi brenda ksaj humbtire pafund pr t gjet at q sht specifike mendoj q shkon shum i paprgjegjshm drejt nj dshtimi t bujshm.


Intervistoi: Valdete Antoni