Shkrimtari universal derdh 9 pika loti pr viktimn dhe 5 pika loti pr vrassin e tij/saj.
Ai shkrimtar q nuk e bn kt, derdh nga syt e tij lot t helmuar, te cilt letrsis i heqin ngjyrat, e bjn at bardh zi!
Kt bn Kadareja me Gjeneralin e ushtarve italian q u vran n Shqipri.

Nuk do hyj n analiza t hollsishme sepse kto jan karamele pr kritikt dhe jo pr mua, shkrimtar.
Pr mendimin tim, tek ky libr ( por edhe shum libra t tjer t tij) ai na skicon nj figur bardh e zi dhe koncepti i tij nuk sht origjinal.

Prse?

1) Po filloj me origjinalitetin.
Gjenerali i ushtris s vdekur sht nj riprodhim ordiner i kryeveprs s madhe t Gogolit, Shpirtrat e vdekur. Gjenerali i Kadares prngjan nga pamja e jashtme( e brndshme jo e jo, sepse ai shpreh dhimbje, keqardhje t vrtet pr fshatart e vdekur rus ) me personazhin e Gogolit. Q t dy personazhet krkojn t vdekurit: ai i Gogolit shpirtrat rus dhe ai i Kadares kockat e ushtarve t vdekur. Q t dy bredhin me shpresn q t zbulojn sa m shum shpirtra t vdekurish.

2) Prse sht romani bardh e zi?

Italiant fashist dalin t kqinj ndrsa pala tjetr e mir. Nuk ka nuancim letrar, kndvshtrim sado pak me ngjyra. Dikush mund t thot si arrihet kjo kur bhet fjal pr luft?
Po, arrihet. Kemi vrtet t bjm me dy pal kundrshtare, por q jan njerz, me shpirt, ndrra, familje, t cilat prpara se filan IDIOT UDHHEQS ti hidhte n luft si peshkaqen t egrsuar, ndrronin pr liri dhe mirqnie, njlloj si pala mbrojtse.
Shkrimtari i madh pra, e shmang kt kurth gazetaresk, duke i prmendur njerzimit se ushtart italian me xhepa t mbushur me bomba, t cilt Gjenerali u krkon eshtrat, puthnin 25 vite m par vajza t bukura, ndrronin t ndrtonin familje dhe realizonin suksese t mdha n jet.
Pra duhej filluar me jetn e ushtarve prpara se ata u hodhn n luft, t shpjegoheshin arsyet politike dhe psikologjike q ata i shtyn t pranojn luftn, dhe pastaj t flitej pr krkimin e eshtrave.
Shkurt: nuk mund t prmendsh vetm sjelljen e ushtarit t vdekur gjat lufts, sepse ather ai, pra agresori, del dashje pa dashje, supernegativ dhe pala mbrojtse super-pozitive. Dhe kto jan kontraste bardh e zi.

Gjenerali ironizohet kmb e krye n t gjitha veprimet e tij. Ironia sht arm e fuqishme letrare, por ajo nuk duhet t kaloj n nivel barbar. Sidomos pjesa ku gjenerali dshiron t krcej n dasmn shqiptare ndrkoh q ai shkoi atje pr t zbuluar eshtrat e ushtarve t tij. Nj gjeneral Musolinas mund ta ket br por jo n vende publike.
Pastaj fragmenti i dasms shqiptare sht varrosja m e tmerrshme q mund ti bj nj shkrimtar popullit t tij.

Populli shqiptar dergjej nn darn e diktaturs hoxhiste, ndrsa Kadare prmend aty dasmn shqiptare, me pleq q e kan ibukun m t trash se sa cigarja e gjeneralit ( ajo mund t simbolizoj edhe penisin e shqiptarit m t trash se atij t italianit), thua sikur shqiptart jetonin t lir, dhe jo mijra prej tyre u groposn n net pa hn.
Ua, far arrogance ballkanike! far mburrje burracake por edhe mesazhi te falcifikuar mund t ket drguar ky pasazh dasme tek nj lexues italian i cili kur e ka lexuar mund t ket thn : lum si shqiptart q dfrejn n dasm dhe mjer gjenerali yn q nuk e shijon dot dasmn por i duhet t merret me zbulimin e eshtrave t ushtarve!
Po, po, shqiptart defrenin me dasmn vrasse t diktaturs hoxhiste, dhe gjenerali na shfaqet si dasmor qesharak.
E pabesueshme! T paktn gjenerali bri mundimin dhe i zhvarrosi trupat e ushtarve t tij, ndrsa bashkqytetasi i Kadares, Hoxha, i varrosi ata pa nam e pa nishan, dhe Kadareja i mbylli t dy syt qllimisht.

Kadareja prpiqet ta vesh gjeneralin me dhimbje, por ajo sht artificiale, dhe kjo ndodh do her kur shkrimtari shtiret, dhe nuk e ndjen dhimbjen personalisht.
Dhe Kadareja e ka plotsisht mendjen tek riprodhimi sa m i bukur i librit t Gogolit, se sa prshkrimi sa m i pa-anshm i zbulimit t eshtrave t ushtarve t pafat italian.


Kujt i shrbeu ky roman bardh e zi?

1) Urrejtjes pa dat skadence t bashkqytetasit t Kadares, Enver Hoxhs ndaj fashistve. Ky i fundit rrihte gjoksin se ishte ai q i dboi fashistt nga Shqipria, dhe Kadareja i frynte atij gjoksin me oksigjen t smur letrar.

2) Drams s tmerrshme t izraelitve. Deri diku qndron kjo, por jo plotsisht. Prse ?
Evropa ka qen shum m hert se Hitleri, antisemite. Izraelitt nuk mundeshin t shkolloheshin, por vetm t tregtonin.
Evropiant, me Holandn kryekampione, vendin ku un banoj, i dorzuan izraletitt tek Hitleri kundrejt shprblimit me para. Prandaj dhe kjo e fundit, pra Holanda, e mbron politikn izraelite pa dat skadence vetm e vetm pr t mos dal n diell fytyra e saj e vrtet n periudhn hitleriane dhe para saj.

Pra, nuk sht vetm Kadareja, por edhe dhjetra shkrimtar t tjer evropian t cilt i mbylln syt ndaj anti-semitizmit evropian dhe ia hodhn Hitlerit t gjith prgjegjsin e Holokaustit.
Sidoqoft symbyllja e Kadares sht barbare sepse nuk mund t tallesh me nj gjeneral q krkon eshtrat e ushtarve t tij, dhe t anashkalosh me djallzi primitive groposjen e mijra shqiptarve nga Hoxha.
N at koh, evropiant ishin t gjith t mendur, antisemit, vetm se Hitleri ishte i kryenmenduri.

Dhe dmi q ka shkaktuar ky roman dhe shum t tjer t shkruajtur rreth lufts s dyt botrore sht pr mendimin tim shum i madh.
Prse? Evropa nuk bri nj vetreflektim t plot rreth shkaqeve t plot t drams tragjike t izraelitve, por edhe m tej, arsyeve t shprthimit t Lufts s dyt Botrore.
Kjo solli si pasoj q izraelitt t lartsohen dhjet her m shum se duhej. Ata, pjesrisht t nxitur nga urrejtja dhe frika e egzistencs q i krijoi Evropa me n krye Hitlerin, pjesrisht t prkrahur nga romane bardh e zi si ai i Kadares dhe shum shkrimtarve t tjer evropian, u shndrruan n arrogant akoma m t mdhenj se sa Hitleri vet.
Evropa e pasinqert pra, i prqafon romane t till, edhe pse kan kaluar 45 vjet nga drama izraelite. Dhe tani pr t nuk ka rrug kthimi sepse ajo nuk dshiron t pranoj antisemitizmin e saj para-hitlerian dhe pozitat e forta politike dhe ekonomike q arritn t zotrojn izraelitt mbas drams hitlerike.

N mbyllje : pr momentin, ktu humbsja m e madhe jan Evropa dhe letrsia e Lufts s dyt Botrore.
Evropa sht humbse sepse e politizoi letrsin, e prdori at pr t maskuar nj pjes t antisemitizmit t saj para periudhs hitleriane, rrjedhimisht politika e saj e jashtme sht bardh e zi : e zez ndaj hitlerizmit/palestins; e bardh ndaj vetvetes (aleanca kundr hitlerit) dhe izraelitve.
Prandaj edhe antisemitizmi sot ka fituar nj imunitet anti-letrar. Tek gjenerali i Kadares letrsia e sheh gjeneralin me sy dhe duar t lidhura.

Ndaj antisemitizmit letrsia evropiane e humbi nj sy, sepse Evropa nuk vetreflektoi si duhet ndaj drams izraelite dhe kta t fundit i hipn Evrops kalaqaf, ka mund t ket pasoja fatale pr t ardhmen e saj.

Ndrsa letrsia shqiptare i humbi t dy syt, sepse Kadareja u mor me
varrosjen e eshtrave t ushtarve italian, dhe anashkaloi me heshtje barbare eshtrat e mijera disidentve shqiptar ndaj komunizmit, t cilt ende nuk dihet se ku prehen. Ksaj i thon t tallesh me eshtrat e fqinjit tnd dhe t harrosh me djallzi vrasse eshtrat e vllezrve t tuaj, akoma m t pafajshme se sa ushtart italian, sepse ata tek e fundit luajtn edhe pse pa dashje rolin e pushtuesit, ndrsa shqiptart u vran nga Gjenerali Hoxha, eshtrat e t cilit Kadare i groposi me lavde poetike.


Rezart Palluqi
Holand, 08 maj 2013