Vshtrime t turpshme

23 Shkurt 2013 | : Kultur | Autor: Gazeta Shqip






Burra t zhveshur/ N Lentos Kunstmuseum Linz n Vjen sht hapur ekspozita Burrat nudo me emra t njohur t artit bashkkohor. Suzana Varvarica Kuka, studiuese e artit sjell nj vshtrim mbi mnyrn sesi arti krkon t deprtoj n qenien njerzore dhe nj histori mbi historin e nudos shqiptare. Vangjush Mio, Andrea Mano, Kristaq Rama, Jakup Ferraj, Edi Hila e deri te Helidon Haliti, jan disa nga artistt shqiptar q kan sjell n tablo trupin e nj burri





Lucian Freud zgjidhte nj burr pr t kaluar ort e gjata n studio, duke vshtruar trupin e tij t zhveshur, dhe nj grua pr ta dashuruar Nj nga artistt m t njohur bashkkohor britanik, Freud i ka dhn jet n tablot e tij, trupit t nj burri. Ai ka ditur t sjell n detaje gjithka q fshihet shpesh nn maskn q shoqria i ka vn q prej krijimit ksaj gjinie, duke e sjell at ashtu si sht krijuar nga Zoti. Pr Freud, misteri nuk sht brenda trupit t nj gruaje, por n lakuriqsin shpesh t ashpr t nj mashkulli. N historin e artit botror q prej krijimit t tij, q nga Venusi i Willendorf-it, 24 000 vjet para K. e deri n ditt q jetojm jemi t msuar me trupin e zhveshur t gruas n artet pamore. Madje dhe n Shqipri, historia e artit shqiptar nuk mund t jet m e ndryshme se ajo botrore. Gjithsesi, nuk prjashtohen qindra raste t pikturimit t figurs nudo t burrit si n historin e artit botror ashtu dhe n at shqiptar, por n Shqipri sht katrciprisht i ndryshm imazhi i burrit t zhveshur. Nuk gjejm asnj artist shqiptar t ket krijuar imazhe t figurs s nj mashkulli t zhveshur e jo nudo n kt rast, me qllim ekspozimi pr arsye konceptuale apo t arsyeve t thjeshta retorike, thot Suzana Varvarica Kuka, studiuese e njohur e artit. Ekspozimi i portreteve t mdha me nudo burrash ka qen gjithnj nj element i vshtir pr tu pranuar dhe n vende m t hapura. Por shekulli XX duket se ka ndryshuar dhe konceptin e t fshehurit t tablove t tilla. Me dhjetra ekspozita me nudo burrash jan hapur n vende t ndryshme t Europs dhe n SHBA. Aktualisht, n Lentos Kunstmuseum Linz n Vjen qndron e hapur ekspozita Burrat nudo, ku marrin pjes emra t njohur t artit bashkkohor mes t cilve dhe Freud, Ron Muecek, Edvard Munch, Sylvia Sleigh, Elke Silvia Krystufek, etj. Duke u nisur nga kjo ekspozit q ka sjell diskutime t shumta n faqet e kulturs s mediave m t rndsishme, ne bm nj bised me studiuesen Varvarica Kuka, mbi historin e nudos s burrave n artin botror dhe pranin e ksaj forme n artistt shqiptar

N LENTOS Kunstmuseum Linz vijon t jet e hapur ekspozita Burrat nudo. Dhe pse kjo ekspozit sht hapur n nj kryeqendr t artit si sht Vjena, srish ka ngjallur kureshtje mbi at far mbart?

Mund tu them se nj ekspozit e till The Naked Man apo Burrat e zhveshur, si ju e thoni m artistikisht Burrat Nudo, sht nj nga shembujt e disa dhjetra ekspozitave t hapura gjat shekullit XX. Dhe, kryesisht, n Shtetet e Bashkuara t Ameriks, por dhe t Europs Qendrore, me vepra t artistve modern dhe bashkkohor si: Egon Schiele, Gustav Klimt, Francis Bacon, Andy Warhol, m pas Richard Gerstil, Anton Kolic, Lucian Freud, John Coplans. N kt list t shkurtr duhet t rendisim dhe artistet gra me fam botrore si: Maria Lassing, Louise Bourgeois, Elke Krystufek, t cilat trajtuan n veprat e tyre trupin nudo dhe organin seksual mashkullor, q nuk jan aspak t uditshme pr kohn q jetojm, por shum t diskutuara n kohn kur krijuan veprat e tyre. Ekspozita t tilla ndrtohen profesionalisht dhe nisin nga disa arsye. S pari, duan t realizojn disa qllime, t cilt dhe kan prparsi t arrijn disa piksynime. Kta t fundit gjenerohen prej studimeve artistike social-kulturore mbi publikun e kohs. Dhe m pas ato kthehen n shtje edukimi pr muzet dhe galerit, ku ruhen veprat m t njohura t historis s artit botror. Temat q ndrtojn kuratort dhe temat q referojn lektort e muzeve gjat programeve t edukimit marrin spunto prej ktyre studimeve. A jan kurioze dhe a e nxisin kureshtjen e publikut kto ekspozita? Po natyrisht q jan t tilla dhe kjo sht nj nga pikat e rndsishme, q nj organizim muzeor do t arrij kundrejt publikut t par n radh, i cili sht ai q e ndjek dhe sht i ditur me historin e artit, por edhe pr nj publik t ri si jan nxnsit e shkollave apo brezi q do t vij. Ata jan subjekti njerzor, ku sot nis edukimi artistik me t gjitha llojet e arteve.

far provokon Nj burr i zhveshur?

Shum dhe asgj. M lejoni t shpjegohem. Shum pr popujt dhe kulturat e vendeve t Europs Lindore dhe Juglindore, t vendeve t Azis s vogl dhe asaj t madhe dhe pr vende me nj kultur absolute t ndaluar n shfaqjen e trupit t zhveshur njerzor. Trupi i burrit t zhveshur provokon vet identitetin e mashkullit n fillim, i cili duke u shfaqur, fillimisht, thekson krizn e psikut t ksaj gjinie, e cila rndom ka zhvilluar, evoluar dhe shijuar krijime t imazheve t gruas s zhveshur dhe jo t individit mashkull. Burri rndom e ka mbrojtur identitetin mashkullor duke e fshehur at nn rroba dhe zhveshja e tij e cenon drejtprdrejt dhe, s fundmi ekspozita t tilla, e bjn t barabart dhe t njllojt me imazhin e gruas nudo. I jep atij vlera t njjta me pjesn e dyt gjinore, gruan. Pra kto ekspozita jan nj hap drejt barazis s pamjes gjinore. Gjithashtu, nj trup i zhveshur i mashkullit n ekspozita provokon gruan e veshur, ashtu si imazhi i nj gruaje t zhveshur e provokon nj burr t veshur. Por duke u kryer ekspozita t tilla edukimi i nxnsit si n rastin mashkull e si n femr, i bn ata t jen t ndrgjegjshm dhe t ditur, t paturpruar rreth asaj q po vshtrojn. Kjo tregon se jemi n nj hap drejt nj provokimi q i bie rritmi dhe e bn at t shuhet dalngadal. Shembujt nga nj art i kaluar jan t mrekullueshme pr krahasim. Ashtu si shohim trupat nudo t burrave, n veprat n skulpture dhe piktur, q nga prej historia e artit, nga klasikja e romantika, ku trupat e heronjve mitologjik dhe trupat e martirve t fes jan t zhveshur dhe shihen qetsisht dhe pa asnj problem psikologjik, ashtu do t ndihin publikun e ri kto vepra t reja t artit modern dhe postmodern t kaprcejn provokimet seksuale dhe vshtrimet e turpruara. N kt rast nuk mund t mohojm simptomat dhe neurozat ndaj opsioneve dhe prjashtimeve, q gjendet tek individ t ndryshm si sht sindroma e Davidit. Dhe nuk provokon asgj, te njerzit e mir edukuar dhe t stabilizuar n ndjeshmrit e tyre.



Nudoja ka qen gjithnj nj element i vshtir pr tu pikturuar, pasi ajo mbart brenda ndjeshmrin dhe gjith elementt e s natyrshmes. Jemi msuar t shohim nudo t femrave. Pse rastet e nudove t burrave jan m t veuara?

sht e vrtet. do artist, gjat ekzekutimit pr t trajtuar imazhin e nj nudoje gruaje apo burri, ka ndjeshmri t lart t emocioneve t tij, pasi ato lidhen ngushtsisht me trupin e zhveshur dhe elementet e ktij trupi, t cilat dihet se kan nj ndjeshmri t lart t natyrs sensuale dhe seksuale. Absolutisht tek artisti jan shum t fuqishme ndjeshmrit sensuale dhe kur ai pikturon nj trup nudo. Gjat gjith zhvillimeve t historis s artit, pra q nga Venusi i illendorfit, 24 000 vjet para Krishtit e deri n ditt q jetojm, jemi t msuar me trupin e zhveshur t gruas n artet pamore. Madje dhe n Shqipri historia e artit shqiptar nuk mund t jet m e ndryshme se ajo botrore. Gjithsesi nuk prjashtohen qindra raste t pikturimit t figurs nudo t burrit, si n historin e artit botror ashtu dhe n at shqiptar, por n Shqipri sht katrciprisht i ndryshm imazhi i burrit t zhveshur. Nuk gjejm asnj artist shqiptar t ket krijuar imazhe t figurs s nj mashkulli t zhveshur e jo nudo n kt rast, me qllim ekspozimi pr arsye konceptuale apo t arsyeve t thjeshta retorike. Edhe kur ato jan t kohs s tyre t studimeve, jan modele akademike, por aspak vepra t treguesit me qllim ekspozimi.

N historin e pikturs shqiptare, cilt jan artistt q kan qen t trhequr pr t hedhur n tablo trupin e nj burri?

Mund t prmend t gjith ata q studiuan n akademit perndimore dhe lindore, q i kan n dosjet e tyre t veprave t kohs s studimeve, q jan imazhe n ilustrime fotografish ose dhe vizatimesh. Vangjush Mio, Andrea Mano, Kristaq Rama, Shaban Hadri, Jakup Keraj, Danish Jukni dhe t tjer. S fundmi kemi rastet e Edi Hils dhe Helidon Halitit, por prsri nuk kan at prqasje t ekspozits bashkkohore t Vjens.



far sht pr ju si studiuese nj nudo burri?

sht e barabart dhe pa asnj dallim nga nj nudo e trupit t gruas. Gjithashtu sht nj emancipim n nj shkall m t lart t shoqris perndimore, e cila synon t prhap ideologjit e saj edhe n shoqrit e mbyllura dhe me nj atmosfer tjetr si n kulturn sociale, ashtu dhe n at fetare.

A sht nudoja nj reflektim mbi shoqrin dhe mbi krizat n t cilat prfshihet shpesh njerzimi?

Nudoja n art sht nj tregim figurativ, q shprehet pr marrdhniet e artistit me trupin njerzor, me trupin e tij, me trupin e tjetrit, q sht i njjt si i tij. Artisti gjat ekzekutimit profesional zbulon njkohsisht si materialitetin, pra mishin, kockn dhe lngun, ashtu dhe irrealen, emocionin, mendimet, frymn njerzore. Kjo n dukje sht si nj marrdhnie molekulare ndrmjet tyre, e cila, kur shumohet, shkon drejt grupimit shoqror. Sa m shum t ndjesojm duke njohur vetveten, pra njeriun si individ, aq m shum shoqria njeh elemente t krizave t veta, t cilat jan me thelbe t ndryshme. Trajtesa t tilla, pra ekspozita t tilla, jan shprehje e thelluar drejt njohjes s situatave individualiste njerzore n koh t ndryshme, pr t shkuar m pas n rivlersimin e njohjes. Pra sht nj kurb harkore, ku brezi tenton t njoh veten jo vetm n koh krizash, por edhe n koh qetsie. Siprfaqja e veprs s artit, pra subjekti dhe tregimi i saj jan shprehja m konkrete e ashprsis, cilsis dhe sasis s krizs.

N tablot e nudove burra shohim agresivitet, shpeshher dhe trishtim, a tregon kjo humbjen gjithnj e m tepr t autoritetit historik, q kan pasur burrat, dhe dominimin gjithnj e m tepr t grave?

Sa keq q gjithmon jemi msuar ta shohim burrin si pjesa e ashpr dhe m e vlersuar e trupave njerzor. Madje, sipas Bibls kur Zoti e krijoi gruan, e gjeti pjesn e saj tek burri dhe gjat gjith kohs burri qndroi si nj forc eprsie mbi gruan. Dhe ishte Zoti q ia dha kt atribut ai nuk e fitoi. Por, tashm, kur ekspozita t mdha me rreth qindra pun na e shpallin trupin e burrit t zhveshur, bashkkohs me t gjitha elementet e tij dhe na e vendosin prball ashtu si nna e ka br, zbulojm arsyen e trishtimit t tij. Zbulojm se eprsia e vet sht tretur dhe sht e barabart m at t gruas dhe autoriteti i tij seksual sht ballafaquar me imazhin e vet, prball vetes s vet, n t gjitha format e paraqitjes. Dhe kjo nuk ka t bj me dominimin e grave. Mendoj se kjo ekspozit sht shprehja m e qart e emancipimit burrror kundrejt s gjith shoqris njerzore.

Cilt jan tablot q ju plqeni m shum me nudo?

Plqej ato tablo ku eprsia artistike e vlers z vend thelbsor. Kjo vlen edhe pr nudon, qoft e burrit qoft e gruas.

per fotot shikoni linkun,

http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/0...e-te-turpshme/