Close
Duke shfaqur rezultatin -19 deri 0 prej 3
  1. #1

    Bartl: N Shqipri e pazbardhur periudha pas Lufts s Dyt Botrore

    Intervist me albanologun gjerman Prof. Peter Bartl, q sapo u nderua me mimin "Medalja e Mirnjohjes" nga Presidenti i Republiks s Shqipris Bujar Nishani.

    DW: Professor Bartl, ju u nderuat s fundi nga presidenti i Shqiprise Bujar Nishani me Medaljen e Mirnjohjespr kontributin tuaj t muar n studimet mbi historin e Shqipris. Qe ky nderim pr ju surpriz?
    Bartl: Ishte menduar t m bhej surpriz. Un e mora vesh n momentin e fundit, dy tri dit prpara. Duhej t m informormonin, sepse medalja duhej t m dorzohej personalisht n Tiran. Un nuk isha n gjendje t udhtoja, prandaj medaljen e mori nj koleg shqiptar n emrin tim.

    DW: Pr dhjetra vite me rradh ju keni br hulumtime e studime historike pr Shqiprin, duke nxjerr nj sr botimesh me vler shkencore. Si ndodhi q vendost t merreni me historin e Shqipris?
    Bartl: Un nuk e kisha n plan t merresha me Shqiprin. Un kisha studjuar edhe turkologji dhe doja t punoja n lidhje me ekspansionin rus n Lindje, n Azin Qendrore, kisha qen edhe n Afganistan etj. Por profesori im n at koh, Stadtmller, kishte filluar t shprndante dizertacione pr Shqiprin, n shumicn e rasteve n lidhje me konsujt, q kan punuar n Shqipri gjat kohs turke dhe kshtu q nuk u b gj me Azin Qendrore e un pak a shum u detyrova t merresha me Shqiprin. Nuk ka qen nj lidhje dashurie, por si t thuash nj martes me detyrim, por q sa m shum vazhdonte, aq m shum knaqsi m jepte.

    DW: A mund t na prmendni disa nga studimet?
    Bartl: Po un kam promovuar lidhur me rolin e myslimanve n lvizjen kombtare shqiptare, jam marr pastaj me periudhn turke, me rolin q luanin shqiptart gjat luftrave t turqve nga shekulli i 16-t deri 18-t. Por kam shkruar edhe nj vshtrim pr historin e Shqipris.

    DW: Pr librin e fundit Albania Sacra, q hedh drit n nj periudh t pandriuar t periudhs pas pushtimit osman, keni mundur t hulumtoni n arkivat e Vatikanit. Libri sht me disa vllime, sa pun dhe impenjim ju sht dashur pr kt studim?
    Bartl: Kam qen shum gjat n arkivin e Vatikanit n Rom dhe prej aty vjen punimi me dokumentat arkivore kishtare, q prmbajn shum edhe mbi historin jo vetm kishtare, por edhe laike t shqiptarve. do dinjitar i kishs katolike, qoft peshkop, apo prefekt i nj urdhri kishtar, ishte i obliguar q t'i raportonte rregullisht Roms pr gjendjen n ipeshkvin e tij. Dhe kto raporte ndodhen n arkivin e Propaganda Fide-s n Rom, jo krejtsisht, por gati t plota. Dhe un i kam mbledhur n nj pun shumvjeare dhe kam pritur, deri sa t dilja n pension, q t'i botoja dhe t'i komentoja ato. Albania Sacra sht nj botim i burimeve deri tani t panjohura dhe t pahulumtuara lidhur me historin e Shqipris. Prmbajtja renditet sipas dioqezave, deri tani jan botuar dy vllime, pr dioqezn e Lezhs dhe kryedioqezn e Durrsit dhe do t pasojn edhe tri t tjera mbi dioqezat e tjera.

    DW: Cila sht e reja, q sjell ky botim?
    Bartl: E reja sht se pasqyrohet jeta n Shqipri gjat periudhs turke nga kndvshtrimi katolik. Pra procese si islamizimi, fenomeni i kriptokrishtrimit, q njerzit fshehurazi mbeteshin t krishter, por zyrtarisht ishin t konvertuar n fen islame, pastaj shtrirja e vendbanimeve t shqiptarve, zbulohet shum mir gjeografia historike. Sigurisht q studimi sjell disa t reja pr historin kishtare, por edhe at profane. Aty gjen edhe informacione pr deportimet, pr lvizjet e grupeve etnike shqiptare etj.

    DW: Nga viti 1980 deri 2004 ju keni dhn historin e Evrops Juglindore dhe Lindore n Universitetin e Mynihut. far interesi kishte pr historin e Shqipris, a ka ndryshuar ai gjat viteve, cila ishte prbrja e studentve t interesuar pr albanologji?
    Bartl: Un kam qen profesor pr historin e Evrops Lindore dhe Juglindore dhe shqiptart zen sigurisht vetm nj vend t vogl. Pra un duhej t ligjroja pr t tr gadishullin ballkanik, edhe pr historin ruse. Un gjithmon jam prpjekur t mbaj edhe nj leksion pr historin shqiptare, kam mbajtur seminare pr kt tem. Por prndryshe un e kam trajtuar historin e shqiptarve n kuadrin e historis s Ballkanit. Interesimi pr leksionet ka qen mesatar, kam pasur 50 deri n 150 pjesmarrs n seminare, t moshave t ndryshme. Para se t dilja n pension te ne u b mod studimi i moshave t mdha dhe aty merrnin pjes shum t moshuar, kishte edhe shum student nga vendet e Evrops Juglindore.

    DW: Ju keni drejtuar edhe botimin e seris shkencore "Albanische Studien", studime albanologjike. A vazhdon si m par botimi i tyre?
    Bartl: Seria shkencore ekziston ende dhe un vazhdoj ta drejtoj punn. Tani jan br m shum se 30 vllime, vllimi i 33 do t botohet s shpejti. Jo vetm me punime historike, por edhe gjuhsore. S fundi sht botuar nj vllim pr dialektet shqiptare n Maqedoni. Dhe kshtu puna vazhdon.

    DW: Me daljen tuaj n pension n 2004 u mbyll edhe instituti i Shqipris, Albanieninstitut, q ju keni drejtuar. Si ndodhi q biblioteka e pasur e ktij instituti nuk u mbajt n Mynih?
    Bartl: Albanieninstitut ka qen nj institut privat, q ishte i lidhur me institutin pr historin e Evrops Lindore dhe Juglindore edhe sa i prket personelit dhe ambienteve t msidhnies. Kjo lidhje ekzistoi pr aq koh, sa un jepja msim n universitet, pastaj u ndrruan drejtuesit, i cili nuk kishte interes pr vazhdimin e ktij bashkpunimi. Si rrjedhoj Albanieninstitut vazhdon t ekzistoj si person juridik, por biblioteka, q ishte prberja kryesore e institutit, shkoi n Vjen n institutin pr historin e Evrops Lindore atje. Atje sht njri nga nxnsit e mi, prof. Oliver Jens Schmitt, q drejton katedrn e historis s Evrops Lindore dhe ai bri q biblioteka t gjej atje n streh t re.

    DW: Ju that privat, si financohej instituti?
    Bartl: Para ne nuk kishim kurr. Biblioteka u zmadhua kryesisht nga dhuratat bujare t Akademis s Shkencave n Tiran, pastaj kemi organizuar pr shembull leksione, ku ligjruesit hiqnin dor nga honoraret dhe ia dhuronin ato institutit t Shqipris. Pr dhomat nuk na sht dashur t paguajm, un paguhesha nga universiteti dhe her pas here merrnim mbshtetje nga fondacionet gjermane.

    DW: Si ishte bashkpunimi me akademin e shkencave t Shqipris, n kohn, kur Shqipria ishte ende nj shtet komunist?
    Bartl: Shum i mir. Ne u drgonim atyre gjithka, q prodhonim, serin ton "Albanische Forschungen", studimet shqiptare dhe ne ndihmoheshim nga akademia me punimet e tyre dhe n nj mnyr shum bujare, madje ne kemi dispenca mjeksie, apo kriminologjie n gjuhn shqipe dhe revistat i kemi marr t gjitha falas nga Tirana.

    DW: A pati ndonj ndryshim n mnyrn e bashkpunimit mes Albanieninstitut dhe akademis s Shkencave t Shqipris pas ndrrimit t sistemit n Shqipri?
    Bartl: Po ka pasur ndryshime. Ajo q vihej re ishte se akademia nuk ishte m nj qendr e pavarur ekonomikisht. Ato duhej t shihnin, q t nxirrnin fitim dhe donin t'i shisnin librat e tyre. Kshtu q bashkpunimi nuk ishte m n at prmas, si kishte qen m par.

    DW: A mendoni se historiografia shqiptare ka nevoj sot pr t kompensuar, apo pr t prmirsuar dika?
    Bartl: Pr shembull sundimi turk paraqitej gjat sundimit komunist, ashtu si edhe m prpara, si koha m e errt e Shqipris, gj q nuk sht krejt e drejt, dhe po punohet pr ta korigjuar.

    DW: Po ai ishte nj pushtim, i padshiruar.
    Bartl: Nj pushtim, q zgjat 450 vjet, nuk sht m pushtim. Shqiptart ishin pjes prbrse e perandoris osmane. Ata kishin edhe pjesn e tyre n historin osmane. Ky prfaqsim ishte i madh n proporcion me numrin e popullats shqiptare. M shum se 30 vezir t mdhenj ishin me origjin shqiptare. Dhe n kronikat osmane shpesh ndesh n ankesa, pr arsye se kto vezir t medhenj mbshtesnin bashkatdhetart e tyre. Pastaj shqiptart kan qen t prfaqsuar shum n ushtrin osmane. Ata kan luajtur pa dyshim nj rol dhe sipas mendimit tim sht e gabuar q kto 450 vjet t fshihen nga historia e Shqipris dhe t bhet sikur shqiptart s'kan br asgj tjetr vese t shkundnin nga vetja sundimin turk. Kjo ka qen kshtu vetm pjesrisht.

    DW: far mbetet t bhet. N 'faz t historis do t ishte urgjentisht e nevojshme t prqendroheshin studimet historiografike tani?
    Bartl: Ajo q mbetet pr t br, dhe q sht e vshtir, sht zbardhja e periudhs pas Lufts s dyt Botrore. Ktu sht biografia e Enver Hoxhs, pastaj hartimi i politiks s brendshme shqiptare dhe i politiks s jashtme, e cila ka qen shum e lvizshme. Kalimi nga dominanca jugosllave, tek ajo ruse dhe pastaj kineze dhe pastaj izolimi absolut. Kto jan t gjitha procese, t pastudjuara ende, pr shkak t materialeve arkivore shqiptare (dosjet e sigurimit jan akoma t mbyllura). Nuk e di, nse sht pjekur koha, nse duhet pritur edhe nj brez, por pr mendimin tim do t ishte e domosdoshme. sht shum e vshtir, q ta marrsh n dor materalin arkivor t asaj kohe t sundimit komunist. Nuk e di, nse ka nj bllokim t materialeve pr nj afat kohor si n arkivat gjermane pr 30 vjet, apo dika e till.

    DW: Profesor Bartl, far projekti keni ju vet pr t ardhmen?
    Bartl: Un personalisht po i afrohem mesit t t shtatdhjetave dhe nj her do t doja ta prmbyllja punn me vllimet e pabotuara t seris Albania Sacra, nga t cilt jan botuar deri tani dy.

    Bota Sot
    Mos shkruaj gj kur je me nerva, sepse, ndrsa plaga e gjuhs sht m e keqe se e shpats, mendo ka mund t jet ajo e pends

  2. #2
    Orthodhoks Maska e ilia spiro
    Antarsuar
    02-02-2009
    Postime
    3,356
    Postimet n Bllog
    1
    DW: Po ai ishte nj pushtim, i padshiruar.
    Bartl: Nj pushtim, q zgjat 450 vjet, nuk sht m pushtim. Shqiptart ishin pjes prbrse e perandoris osmane. Ata kishin edhe pjesn e tyre n historin osmane. Ky prfaqsim ishte i madh n proporcion me numrin e popullats shqiptare. M shum se 30 vezir t mdhenj ishin me origjin shqiptare. Dhe n kronikat osmane shpesh ndesh n ankesa, pr arsye se kto vezir t medhenj mbshtesnin bashkatdhetart e tyre. Pastaj shqiptart kan qen t prfaqsuar shum n ushtrin osmane. Ata kan luajtur pa dyshim nj rol dhe sipas mendimit tim sht e gabuar q kto 450 vjet t fshihen nga historia e Shqipris dhe t bhet sikur shqiptart s'kan br asgj tjetr vese t shkundnin nga vetja sundimin turk. Kjo ka qen kshtu vetm pjesrisht.
    po ku e gjen mor zoteri historian, te drejten per te thene se "450 vjet nuk mund te quhet me pushtim",...dhe gjuha perse u ruajt e nuk u zhduk, po qe se shqiptaret do ta donin kaq shume kete pushtues....e kane mbajtur mbi kurriz kete pushtues qe iu imponua dhe kane ruajtur me fanatizem dhe dhimje, gjuhen, zakonet, etj.,
    Ndryshuar pr her t fundit nga ilia spiro : 07-12-2012 m 07:52
    Duaje te afermin tend si veten

  3. #3
    Perjashtuar
    Antarsuar
    02-04-2010
    Vendndodhja
    unided states of europe
    Postime
    682
    Citim Postuar m par nga ilia spiro Lexo Postimin
    po ku e gjen mor zoteri historian, te drejten per te thene se "450 vjet nuk mund te quhet me pushtim",...dhe gjuha perse u ruajt e nuk u zhduk, po qe se shqiptaret do ta donin kaq shume kete pushtues....e kane mbajtur mbi kurriz kete pushtues qe iu imponua dhe kane ruajtur me fanatizem dhe dhimje, gjuhen, zakonet, etj.,
    Epo harruan te pyesin ty kirie spirou....

Fjalt Kye pr Temn

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •