Nga FATOS ARAPI



ANDREA STEFI - KRIJUES SUI GENERIS



Andrea Stefi kishte lindur n Kavaj m 1912. Pas shkolls fillore n qytetin e lindjes kishte mbaruar gjimnazin e Shkodrs. Atje ishte njohur me Zef Maln, Migjenin, Veli Stafn, Spiro Lazrin, Jakov Milen, Teufik Gjylin... Kishte botuar shkrime publicistike n "Rilindja" e m pas letrare n "Shtypi". M von ishte njohur me Katerina Stamatin nga Durrsi. Gjat viteve t pushtimit simpatizoi Luftn lirimtare Antifashiste. Pas lirimit punoi msues n Durrs, por shpejt e mbrtheu pr t mos e lshuar kurr m, nj depresion i fort mendor dhe nga fundi i vitit 1963 vari veten...



Kultura shqiptare sot sht rrnoj e vlerave t thyera, t coptuara, t humbura. Historia e vrtet e kulturs son shpesh e ka humbur, dhe po e humb edhe sot e ksaj dite rrugn e vshtir t gjurmimeve t drejta dhe objektive. Shenja mashtruese, her t qllimshme her t rastit, ngrihen n udhkryqet e historis son. Me vshtirsi, me shum vshtirsi, zbulohet e ngrihet prej harrimit shtatorja e shpirti shqiptar, i cili me vuajtje t pa prballueshme, sfilitje e mundim q t ojn gjer n menduri, kan krijuar kulturn, dhe brnda "katr pikave t horizontit" kan prcaktuar drejtimet e bots s ardhme shqiptare.
N librin "Korbi dhe Migjeni" t botuar nga Shtpia Botuese "Gutemberg" - Kavaj, 1997, studiuesi Rifat Hoxha, me nj prkushtim t dhimbshm, na e sjell, ne do t thoshnim na e ngjalli srisht Andrea Stefin, me ato dalldisje mendimesh e ndjenjash, net pa gjum, pr t gjetur rrugt, pr ta vendosur popullin e kombin e vet n kohn q jeton.
Djem e vajza shqiptare, lexojeni kt libr, studioheni me kujdes at trashgimi t pakt n faqe, t thell n ndjenja e mendime, prjetoni edhe ju ato vuajtje me t vrtet prej ferri, q i jan dashur e i duhen edhe sot krijuesit shqiptar, pr ta ndrgjegjsuar historin ton t kaprcej shtigjet e vshtira e t dal n rrugn e hapt t progresit t shoqris njerzore. Lexojeni me dashuri e veneracion, dhe do t ndjeni e do t kuptoni se tek ju, tek t gjith ju, bij t ktij vendi, ka dika prej fryms s shenjt t shkrimtarit tragjik shqiptar.



ANDREA STEFI



"PR BASHKIMIN TON KOMBTAR"



Sa do t jet fol tashma mbi kt shtje esenciale! Sa pena do t ken zhgarravit mbi letra e letra! Sa zemra do t jen shtrydh pr me pa t realizuem nj kt bashkim kombtar tonin!
Bashkimi kombtar asht sendi ma kryesor pr mkambjen e nj populli, nj shoqnie, nj Atdheu. Prej kndej vijn e rrjedhin mandej t gjitha inciativat drejt prparimit, kulturs, vet jets.
S'duket edhe fort i domosdoshm pr disa q s'jan mundu' kurr me mendue e me hap shikimin e vet pak ma tutje sa u shofin dy syt e ballit. S'kishte me e kuptue kurrkush, po mos t'ishte nj shpirt q nganjher din me dal prej caqeve t nj'i individualizmi t pabukur,
Bashkimi kombtar luen rolin kryesor e asht guri i par pr formimin ton moral e material. Por me e shikue punn pak me kujdes, them, se kushdo do t mundet me e pa qart se ka po flas e pr ka po flas.
Nuk flas pr nj nacionalizm heroik, as pr nj nacionalizm mesjetar e kavaleresk. Ktu flas pr nj nacionalizm t tendencave t sotme. Mos t kujtoj ndokush se bajm apologjin e nj fanatizmi patriotik. Jo. Ktu duem t'ia elim mendjen shqiptarit se, me u sigurue nj jet e mir dhe e lume, t prgjithshme e personale duhet q brenda kufijve tan t ngrem piramidn e jets son, e cila ka me na ba ne q t njihemi prej gjithkujt. Ka me na ba me u njoft edhe ne si njerz, si t till, me pas t drejt pr nj jet si e gzojn t tjert. Tendencat e mendsis s sotme liberale, megjithse kan hek ato arsye mistike pr t cilat duhej Atdheu asgja mangut, m' an tjetr kan pa me t drejt e arsye se pa nj komb e Atdhe tonin s'kemi se ku shkojm, s'kemi se ku mbytemi. Pr me e trajtue individi mbretnin e shpirtit t tij, nuk ka me gjet kurr ndonj vend ma t favorshm sa kt t vetin, q e don me kufi e me gjak vet natyra, vet fati, vet Zoti! Mos t uditemi pra aspak nse shohim aty-ktu, pse ndjejm ndonj britm nacionalizmi n shekullin XX. U shfarosn ndoshta arsyet e kalbta t nj patriotizmi konservator, fanatik e mistik, porse kta u zavendsuen me t tjera, relativisht ma nacionale e ma reale, t cilat kan vler sa kishin pr ata t momit ato t vetat.
U largova pak nga ajo ka desha me than, vetm e bana kt pr nj sqarim pr disa t rinj t brumosun me nj frym krejt t freskt t ksaj jete t sotme.
Pr udi t madhe, ndr ne s'asht rrnjose mir ndjesia e unitetit kombtar. Jemi kaprthye e s'po dijm me dal prej nj mentaliteti trashgimtar i nj bote t padrit e t pashpirt. Regjionalizmat, separatizmi jan fut thell n shpirtin e t shumve. I shprehin kto ndjesi si me qen t vulosuna prej ndonj morali mbinjerzor. Pa kurrfar rezerve simpatizojn e antipatizojn, pr t vetmen arsye t atyne paramendimeve e prapamendimeve t asaj mendsie t vogl, t ult e pa kurrfar esence n vetvete. Ata s'e kan kuptue brthamn e jets son shqiptare e ende s'kan dijeni mbi nj ideologji q na duhet me e formue pr nj luft q kemi me u hedh. Me shkue ne me t tilla mendime t jemi t sigurt se s'kemi me pas kurrfar ardhmnie, kemi me ra viktim e primitivizmit, i cili pa nj pa dy, na prgatit varrin. Po patm pak dashuni pr jetn ton, duhet domosdo me u mundue pr nj ideologji ma t shndosh, ma morale, ma njerzore. T kemi parasysh gjithmon se tue u ngjall ne si komb ngjallemi edhe si individ.
"Pr kolektivizm", por indirekt punojm edhe pr individualizm; s'ka si me qen individualizmi pa qen kolektivi. Pjesa e kolektivit - individi. Pra, kur epemi pr turmn shoqnore, epemi indirekt pr vetveten.
Porse pr nj sadisfaksion temin ma t madh, ne do t'i mbyllim syt e do t mundohemi me e rrejt veten. Do t themi se mundohemi pr kolektivitet, pr turmn shoqnore. Del ma poetike jeta e ma ideale. T epemi shum. U muer vesh se kemi individ q jan shkrim pr kolektivitet me abnegacionin ma t madh t vetvetes, por kjo s'don me than gja. Don me than pr sa i ka kontribue shoqnis, por ai e ngopi vetveten. Si e ngopi? Kjo asht pun tjetr. E sa jan t rrall kta njerz gjysm - Hyjni q ushqehen me ambroziann e nj bote ideale, heroike e apostullore asht e vrtet. shtja rrin ktu tashti:
Ne, si pjestart e ktij kombi q jemi, do t mundohemi pr kt edhe me flijimin ton. Do t mundohemi q t formojm nj dashuni t nxeht pr atdhetart tan q gjenden nn qiellen nn t ciln ecim edhe na. S'ka geg e tosk! Jemi shqiptar, jemi vllazn, jemi njerz. S'ka korar, shkodran! Jemi shqiptar! S'ka mysliman, katolik, ortodoks! Jemi shqiptar, jemi vllazn, jemi shok! S'ka armiq ideologjie! Jemi ushtar q nisemi pr t njjtin qllim, pr t njjtn luft. Duem Shqipnin e bijt e saj. Duem jetn ton e t kombit ton! Duem t mirn personale e komune. Jemi njerz e kemi t drejt me u ushqye prej dashunis e jo prej mnis. Kemi t gjitha cilsit e konditat e nj populli q pushon n Perndim; e pse mos me thith edhe na at frymn dhe ern e pastr t ksaj toke ku gjendemi?
Deri kur ma me t tilla ndjesi t nj populli primitiv? Deri kur ma kan me pra armiqt tan me u zgrdhi me ne? Pse me u ba ne sot loje e qojle e tjetr kujt? Pse me ia ba qefin armikut? Pse t gjykohemi pr vdekje? Pse t rrijm ne n llumin e nj jete plot tym e mjegurllim? Jo! Kemi rastin ma t mir sot pr me ngrit erdhen e jets son plot drit e plot shklqim. Nuk jemi t mallkuem! Jo, jo! Robnia e katr shekujve asht dallimi i s keqes prej s mirs. Pa t keqen s'mundemi me e dallue t mirn. Dallojm t mirn se na vihet n kundrim e keqja.
Bashkim e dashuni pra pr hir t jets son t mir, t lume e plot shpres dhe mallkue qoft ai, n emn t ksaj shoqnie, q mbjell ndasi e prarje n dam t vetvetes e t kolektivitetit.

(Marr nga libri "KORBI DHE MIGJEN!" i Rifat Hoxha)