Intervist me Arian Lekn mbi tezn e viteve 30 nga Krist Maloki, kur Naim Frashri dhe Lasgush Poradeci zhvishen nga atributet e poetit kombtar.

Intervistoi Besiana Lushaj


Cili ka qen roli i poetit n formimin e kombit shqiptar dhe si shihet sot Maloki n vshtrimin e publikut?

N krkim t nj reagimi mbi tezn e Krist Malokit, mbi konceptimin e tij se far atributesh duhet t kt nj poet t quhet kombtar, nj tem e rigjetur n shkrimet publicistike t disa autorve bashkkohor kosovar dhe shqiptar t Maqedonis, kemi intervistuar poetin dhe botuesin Arian Leka. N mendimin e tij mbi poett kombtar si tregon sesi procesi i komb-formimit shqiptar ka kaluar npr duart e poetve, aq sa figura e tij sht kthyer n nj shenjt gati parathns i fatit n botkuptimin shqiptar, lidhur me fatet e trazuara t kombit. Sipas Leks, n pjest shqiptare t Maqedonis edhe sidomos Kosov, figura e poetit kombtar sht ende tema q gjen prqasje n formimin e identitetit t pavarur, si shtet ose minoranc kombtare. Ndrsa pr vet konceptimin e tij, tashm poeti ka hequr dor nga ky rrol patriotik, po i frymzohet liriks dhe asaj q buron si krijim poetik, metabolizm i shijeve dhe ndjesive t s sotmes dhe personales.

Si e quani tezn e studiuesit t viteve 30, Krist Malokit, kur argumenton se Naim Frashri dhe Lasgush Poradeci nuk mund t quhen poet kombtar?

Kjo e Krist Malokit, sht shum e vjetr si tez dhe sht hedhur posht. Ka nj rimarrje t ksaj polemike, kur njerzit i pyet direkt, por kjo sht tez rreth shtatdhjetvjeare dhe sht rrzuar. Kt tez studimi e ka patur edhe Konica apo Koliqi e ndrsa Konica niset nga disa arsye personale pr t sulmuar Naimin, Koliqi sht m i ftoht dhe m i logjikshm.

Po ather pse n Kosov dhe Maqedoni Krist Maloki sht nj studiues q prflitet dhe debatohet?

N Maqedoni dhe Kosov, u intereson sepse ata ende debatojn figurn e poetit kombtar. Por pr mua sht e ezauruar nga vet pyetja. Epoka e poetve kombtar sht e mbyllur. Emrtimi poet kombtar ka ardhur duke u bjerr nga koha, sepse vet poett nuk marrin m barra kombtare dhe ktu nuk kam parasysh Shqiprin, Kosovn ose Maqedonin, ku poett po kthehen gjithmon e m shum tek republika poetike, duke iu shmangur letrsis kombtare, pr t mbrojtur simbolet.

Cila sht ather kjo lidhje mes poetit dhe kombit shqiptar q e kan br poetin t largohet nga natyra e tij e lir dhe t krijoj pr kombin?

Shpesh qllon, q poet t shquar tu rikthehen temave kombtare e n kt moment ata titullohen si poet kombtar, n momentin kur lnda e tyre poetike lidhet me elementet e kombit, si gjuha, krijimi i historis paralele prmes letrsis. Kto kan br t ngihen pyetjet, si n kt rast, me Naimin dhe Lasgushin, sesa kta poet kan ndikuar n formimin e kombit. Nse pyetja sht kjo A jan kta t dy poet kombtar?- ather un them q po. Ata, Naim Frashri dhe Lasgush Poradeci jan poet kombtar. Sepse, ndodh nj fenomen dhe ktu dua t hap nj parantez lidhur me marrdhniet q ka patur kombi shqiptar me poetin, m shum sesa me poezin. Q n fillimet e veta, poeti ka qen struktura shpirtrore, i cili i ka dhn shum kombit, duke krijuar nj marrdhnie t till, q m von rezultoi jo e sakt, duke i dhn iden popullit q gjithka ta priste prej poetit.

Po thoni q n Kosov edhe Maqedoni, ekziston ende kompleksi i poetit n shrbim t kombit?

Ky nuk sht kompleks n kuptimin e tij, por sht e vrtet q n Kosov dhe Maqedoni ata jan n kt faz, kur formatimi shpirtror i poetit ndikon n formatimin shpirtror t kombit, paka q ata nuk jan komb tjetr. Jan shtet tjetr, por n krkim t mvetsis.
Kombi shqiptar sht krijuar nga poett
Duke filluar q nga fillimet, mund t them se kombi shqiptar sht nj komb i br nga poett. Q t mos jet nj tez e hedhur n tym, po them disa argumente pr kt: librin e par e bri nj njeri i cili pa nj ndrr poetike dhe ky ishte Gjon Buzuku. Pjetr Budi, krijoi letrsin e par autoriale. U mblodhn poett, sepse ata kryesisht poet ishin, q e bn kombin me alfabet kryesuar nga Gjergj Fishta. Ishin poett dhe ktu dua t prmend qoft Luigj Gurakuqin, i cili ishte pjesmarrs n aktin final t krijimit t kombit, n ngritjen flamurit t pavarsis. Duhej nj himn kombtar dhe doli nj poet, Asdreni q e krijoi dhe tha merreni edhe himnin. Nuk kishim histori kombtare edhe Naimi krijoi historin e Sknderbeut, versionin paralel t historis s letrarizuar t shqiptarve. Po pastaj nuk kishte vjersha pr shkolln e unave, si e quante Naimi dhe ai krijoi abetaren dhe vjersha n shqip pr shkollat shqiptare. N kt kuptim, aspekti komb-formues tek poett e ksaj radhe sht i dors s par dhe jashtzakonisht i rndsishm. Ky prkushtim, krijoi nj marrdhnie shum t uditshme ndrmjet kombit dhe poetit. N kt pik, kombi, pra populli gjithka e priste nga poeti dhe kjo ka mbetur reminishenc edhe n koht tona, kur njerz t thjesht pyesin poett: Si mendon, do ta fitoj Kosova pavarsin? ose Do t demokratizohet m tej Shqipria?. Kto jan funksione jo m poetike, n momentin q kombit i duheshin alfabeti, shkolla, pavarsia, poeti e kreu funksionin e tij edhe i ngjiti si komb shqiptart, ndrsa sot poett merren me poetikn.