T pathnat e organizats ilegale n Tipografin Ushtarake.

Si dshtoi demonstrata para KQ mngjesin e 13 marsit ‘89
Ishte paralajmruar m par nprmjet 5000 komunikatave t shprndara n Shkodr, Durrs e Tiran.


N mars t vitit 1989, n Tipografin Ushtarake n Tiran, ku shtypeshin buletinet e Partis t shkalls sekret e tepr sekret dhe dokumentet zyrtare t klasifikuara t tilla, u zbulua nj organizat antikomuniste q synonte prmbysjen e pushtetit popullor.

Lajmi i bujshm tronditi mbar opinionin, pavarsisht prkujdesjes s shrbimeve sekrete pr ta izoluar e fshehur ngjarjen. Kt radh elementi antiparti nuk i kishte shptuar vetm vzhguesve vullnetar t Sigurimit, por edhe armats s rojeve t shumta q vigjilonin “Non stop” n do pllmb t shtypshkronjs. Pr autoritetet zyrtare, organizata e mirstrukturuar “Komiteti pr mbrojtjen e t drejtave t popullit shqiptar”, si ishte vetpagzuar grupi i tipografve rebel, paraqiste rrezikshmri t lart. T till e bnte platforma, synimet dhe sidomos thirrja e br s fundi pr t demonstruar para selis s Komitetit Qendror revoltn popullore kundr krerve t regjimit. Dokumentet e kohs prmbajn provat e siguruara n rrug operative dhe rrethanat specifike si u zbulua grupi q operonte n bazn e siguris s lart n zemr t Tirans…

Lajmi nga Shkodra

N raportin e pasmesnats t 10 marsit 1989, zyrtart e degs s Brendshme t Shkodrs informonin eprort e tyre n Tiran se grupe t paidentifikuara kishin shprndar e vendosur n vendet m t dukshme t qytetit komunikata me prmbajtje thellsisht armiqsore. Sqarimet e mtejshme bnin t ditur autorsin e ktyre veprimeve, pas t cilave qndronte organizata e vetpagzuar “Komiteti pr mbrojtjen e t drejtave t popullit shqiptar”. Komunikata e saj mbyllej me thirrjen pr nj tubim publik ditn e hn, mngjesin e 13 marsit ‘89, para selis s Komitetit Qendror pr t krkuar dorheqjen e lidershipit komunist. Kjo veohej si pjesa m e rndsishme dhe serioze e raportit nga Shkodra. Ai prfundonte me njoftimin pr arrestimin e dy t dyshuarve. Reagimi i menjhershm ndaj situats s papritur nisi me shqyrtimin e ekzemplarve t sjell me urgjenc nga qyteti verior. “Ndryshe nga rastet e tjera t ktij karakteri, kujton njri nga oficert e Sigurimit t Ushtris, q ka ndjekur shtjen, fletushkat e 10 marsit 1989 nuk i prkisnin produktit t makins s shkrimit, por teknologjis m t prparuar t shtypshkrimeve”. Ky fakt mundsonte identifikimin e shpejt t makineris q i kishte prodhuar. Nj t till, shton eksperti ushtarak, dispononte vetm Tipografia Ushtarake n kryeqytet. Kjo, sipas tij, konfirmoi pa mdyshje se komunikatat ishin shtypur aty. Tanim mbetej zbulimi i autorve dhe teknikve q ishin marr me riprodhimin e tyre. Por a mund t mbrrihej te ta kaq shpejt? Situata, sado delikate, nuk paraqitej e pamundur pr t’u zgjidhur…

Dy t arrestuarit

Petrit Nuri Ishmi dhe Xhuljeta Cuka, dy t arrestuarit n ort e vona t 10 marsit 1989, fillimisht u prballn me akt-ekspertimin e komunikatave t shprndara n Shkodr, ku konfirmohej riprodhimi i tyre n makinerit e Tipografis Ushtarake. N astet e para, dy t dyshuarit, asokohe punonjs t ksaj ndrmarrjeje, u munduan t mohojn do lidhje me ngjarjen, por nuk u funksionoi. Mnyra si ishin siguruar provat dhe rezultatet e ekspertimit t komunikatave nuk linin shteg pr asnj lloj alibie. Ishte kjo arsyeja q Ishmi dhe Cuka pa shum rezistenc rrfyen gjer e gjat aktivitetin e organizats s tyre. “Dshmit e Ishmit dhe Cuks ishin befasuese, shprehet ish-oficeri i Sigurimit t Ushtris q sht marr me shtjen, duke iu rikthyer profilit dhe rrezikshmris s grupit q kishte vepruar n zemrn e nj baze sekrete n kryeqytet. Njherazi me autorsin e komunikatave, dy t prangosurit pohuan me detaje historin e organizats ilegale, krijuar n vjeshtn e vitit 1987. Rrfimi i tyre oi sakaq n kryqzimin e nj tjetr protagonisti t grupit q operonte n Tipografin Ushtarake. Emri i Alfred Berishs, i denoncuar rishtas nga Ishmi dhe Cuka, nuk ishte i panjohur pr Policin e Tirans. Prej kohsh ai ishte skeduar si organizator i shprndarjes s fletushkave e trakteve armiqsore n koh e vende t ndryshme me boj, laps dhe mjete t forta. Ballafaqimi n proces zbardhi gjith misteret e erdhes antikomuniste q vepronte aty ku shtypeshin buletinet sekrete…

Provat tronditse

N raportin e dats 13.3.1989 t Drejtoris s Punve t Brendshme t Tirans pr sekretarin e Par t Komitetit t Partis t rrethit jepet nj pasqyr e zgjeruar e ngjarjes s pazakont n ndrmarrjen e siguris s lart n kryeqytet. Njherazi me t dhnat e tre t pandehurve, aty prshkruheshin me hollsi trsia e provave t pakontestueshme t siguruara deri n at moment. Dokumenti nnvizon se grupi i tipografve t arrestuar kishte prgatitur 5000 cop komunikata dhe i kishte ndar n tri pjes t destinuara pr t’i shprndar brenda dats 10.3.1989 n qytetet Shkodr, Durrs e Tiran. Raporti v n dukje se nga kjo sasi e konsiderueshme, 2000 cop jan gjetur n shtpin e Petrit Nuri Ishmit, 1560 cop ishin grumbulluar n qytetin e Shkodrs dhe pjesa tjetr ishte gjetur n nj qendr zjarri n qytetin e Durrsit. Pjesa m e mistershme e njoftimit pr kreun e partis s kryeqytetit ishte konstatimi se pas grupit t tipografve fshihej nj diplomat i nj vendi perndimor n Tiran. Nga aq sa kishin zbuluar deri n at periudh organet e specializuara, bhej fjal pr atasheun kulturor t Ambasads s Francs n vendin ton, Luc bounol La Font. Ve dyshimeve t forta, dokumenti shprehej i rezervuar pr rolin e tij n aktivitetin e organizats s vetquajtur “Komiteti pr mbrojtjen e t drejtave t popullit shqiptar”. Sidoqoft, provat e ofruara nga Drejtoria e Punve t Brendshme ishin tronditse dhe krkonin vlersimin maksimal. Situata q prjetonte vendi dhe zhvillimet politike n Europn Lindore e bnin ngjarjen edhe m alarmante…

Mysafiri nga Franca

N shqyrtimin e t dhnave pr Luc bounol La Font, diplomatit francez n vendin ton dhe rolit t tij n aktivitetin e organizats antikomuniste t tipografve, shrbimet e specializuara kishin zbardhur nj biografi t prmbledhur t tij. Mysafiri nga Franca, i datlindjes 1964, i ardhur n vendin ton m 8.9.1988, ishte zotrues i gjuhs frnge, ruse, ceke e s fundi kishte msuar edhe pak shqip. M hert kishte pasur nj prvoje t shkurtr si stazhier n Mosk ku kishte ndjekur shtjet e vendeve t Traktatit t Varshavs. T dhnat e para konstatonin prirjen e tij pr t prhapur influencn e vendeve t Traktatit t Varshavs dhe n veanti at t Bashkimit Sovjetik. Ndrkaq, ishte provuar se Luc bounol La Font mbante lidhje t fshehta dhe zhvillonte takime t shpeshta me tre t pandehurit e procesit t tipografis. Me emrin e tij lidhej m s shumti ideja e krijimit t nj organizate ilegale pr t sensibilizuar opinionin kundr regjimit. Pohimet e Petrit Nuri Ishmit dhe Xhuliana Cuks konfirmonin faktin q Luc bounol La Font, mori pjes n formulimin e tekstit t komunikats dhe ideoi planin pr demonstratn antikomuniste para selis s Komitetit Qendror mngjesin e 13 marsit 1989.
T pandehur, tipograft q shtypnin buletinet sekrete
Dosja e dnimit t Petrit Ishmit, Frederik Berishs e Xhuljeta Cuks
50 vjet burg pr 5000 komunikata me prmbajtje armiqsore! Vendimi i forms s prer pr dnimin e Petrit Ishmit, Alfred Berishs dhe Xhuljeta Cuks, nnshkruar nga gjyqtart Fehmi Abdiu, Fejzi Shehu, Mustafa Xhixha dhe prokurori Asim Ruli mban datn 11.08.1989 dhe numrin 456 n regjistrin e Gjykats s Tirans. Artikulimet e tjera t dosjes gjyqsore pr dnimin e grupit armiqsor t shtypshkronjs s Tipografis Ushtarake jan nj prmbledhje absurde q rreket t prligj rrezikshmrin shoqrore t sjelljeve antisocialiste t t akuzuarve t identifikuar tashm si organizator t demonstrats antikomuniste, t paralajmruar pr t’u zhvilluar mngjesin e 13 marsit 1989 para selis s Komitetit Qendror n Tiran. Po far prmban tjetr dokumenti i procesit gjyqsor pr dnimin e pjestarve t grupit armiqsor t shtypshkronjs s buletineve sekrete, e njohur ndryshe si Tipografia Ushtarake…

Petrit Ishmi, Alfred Berisha dhe Xhuljeta Cuka duke qen me nivel kulturor e ideologjik dhe nn ndikimin e propagands borgjezo-revizioniste kan kaluar gradualisht n pozita armiqsore ndaj pushtetit popullor dhe Partis s Puns. Nga viti 1987, t pandehurit Petrit e Alfred kan punuar bashk dhe kan zhvilluar n mnyr t vazhdueshme n vende e koh t ndryshme agjitacion e propagand kundr shtetit. Agjitacionin e propagandn kundr pushtetit popullor n prgjithsi e kan kryer duke vendosur n vende t ndryshme, n 33 raste fletushka armiqsore me t cilat kan folur kundr udhheqsit kryesor t Partis, kundr kuadrove kryesor t saj, kundr t drejtave demokratike t rinis e t popullit etj. N shum prej tyre kan shnuar inicialet KMDPSH, duke e quajtur kshtu veten si komiteti pr mbrojtjen e t drejtave t popullit shqiptar. N vijim t veprimtaris s tyre armiqsore kan futur n t edhe t pandehurn Xhuljeta Cuka, q ka filluar pun n Tipografin Ushtarake n qershor t vitit 1988, e q kishte pikpamje liberale pr punn e pr jetn.

Pra, pas muajit tetor t vitit 1988, veprimtarin e tyre t pandehurit e kan kryer bashkrisht. Edhe pas ksaj kohe ata kan hedhur fletushka me prmbajtje armiqsore, kan biseduar q n rastin e mitingut t madh q do t organizohej me rastin e prvjetorit t themelimit t Partis t hidhnin parulla armiqsore.
N fillim t muajit mars 1989, Petrit Ishmi, Alfred Berisha dhe Xhuljeta Cuka kan rn dakord q t shtypnin n vendin e tyre t puns, n Ndrmarrjen e Tipografis Ushtarake, komunikata me prmbajtje armiqsore. Pr kt kan ngarkuar Xhuljeta Cukn q t prgatiste tekstin e komunikats dhe kjo e fundit pasi e ka prpiluar, ua ka lexuar dy t tjerve t cilt e kan miratuar prmbajtjen e saj. M pas kan biseduar pr t’i shprndar komunikatat q do t bnin n qytetet e Shkodrs, Durrsit dhe Tirans, duke ndar edhe detyrat pr kt qllim.

Pr t prgatitur komunikatat n fjal, duke prfituar nga mungesa e kontrollit e nga shkelje t tjera t rregullit n pun, kan sistemuar dy forma me prmbajtjen e komunikats dhe n datn 6.3.1989, nga ora 19:00 deri n orn 23:00, kan shtypur n pedalinn e Xhuljets 5000 cop t tilla. Prmbajtja armiqsore e ksaj komunikate qndron n faktin se n t i bhet thirrje popullit pr t br demonstrat pr prmbysjen e pushtetit popullor, duke caktuar edhe kohn, edhe vendin ku do t organizoheshin. At nat, Petrit Ishmi, Alfred Berisha dhe Xhuljeta Cuka i kan nxjerr komunikatat fshehurazi pr t’i shprndar m von. Para dats 10.3.1989, nj pjes t tyre i kan fshehur n nj qendr zjarri n Shkozet, ndrsa n kt dat Petrit Ishmi dhe Xhuljeta Cuka kan marr me vete 1500 komunikata dhe kan shkuar n qytetin e Shkodrs. At dat, pasdite, pasi kan arritur aty, me t’u errur kan filluar shprndarjen e tyre, n zonn industriale, ku kan hedhur mjaft t tilla npr ndrmarrje, institucione dhe n banesa t qytetarve t ndryshm. M pas kan fshehur pjesn q u ka mbetur e kan dal n Baallk pr t gjetur makin e pr t’u larguar pr n qytetin e Durrsit, por atje jan ndalur nga punonjsit e Policis.
Ve ktyre, ka rezultuar se Petrit Ishmi, Alfred Berisha dhe Xhuljeta Cuka, pas muajit nntor t vitit 1988 kan biseduar dhe kan rn dakord disa her pr t’u arratisur jasht shtetit. Pr kt i kan krkuar ndihm Bashkim Beqirags, q kryente shrbimin ushtarak n Ksamil. M pas i kan krkuar ndihm nj punonjsi t Ambasads Franceze pr t’i ndihmuar q t arratiseshin. Ve ktyre varianteve, Xhuljeta i ka krkuar ndihm Ylvie Kadiut pr t’i ndihmuar me ndonj specialist t huaj pr kt qllim. Koht e fundit kan biseduar q pas shprndarjes s komunikatave t arratiseshin pr n Jugosllavi, duke kaluar kufirin nga Dibra.

Veprat e kryera paraqesin rrezikshmri shoqrore t theksuar, pasi jan drejtuar kundr shtetit, diktaturs s proletariatit, liris dhe pavarsis s vendit ton socialist. Kryerja e tyre sht dshmi e lufts s klasave q zhvillohet n vendin ton nga armiqt e brendshm dhe t jashtm q punojn frontalisht, por pa sukses pr t goditur R.P.S. t Shqipris. Petrit Ishmi ka qen i dnuar m par, ai ka personalitet t keq, sjellje e qndrim t keq n pun e n familje. I till sht edhe Alfredi, i cili edhe pse nuk ka personalitet jo t keq, ka disa vite q ka luajtur n vetvete mendime armiqsore. Edhe Xhuljeta, ndonse e re, ka qen konsekuente n veprimtarin kriminale.

Dokumenti i gjykats, profili i tre t pandehurve

Petrit Nuri Ishmi, i biri i Kasemit dhe i Mahmudies, i datlindjes 1951, lindur dhe banues n Lagjen Nr.3 rruga “Gogo Nushi”, nr.47 Tiran, i martuar me nj fmij, me arsim t mesm t pambaruar, puntor n Tipografin Ushtarake, i dnuar pr sjellje t padenj n shoqri, i paorganizuar, me kombsi e shtetsi shqiptare. Qndrimi moralo-politik i familjes i mir, nuk ka njeri t dnuar apo t arratisur jasht shtetit.

Xhuljeta Cuka, e bija e Qemalit e Hatixhes, e datlindjes 1968, lindur dhe banuese n Lagjen Nr. 4 rruga “Sulejman Pasha” nr.30 Tiran, me me arsim t mesm, beqare, me origjin dhe gjendje shoqrore puntor, tipografe, e paorganizuar, e padnuar, e arrestuar m 12.3. 1989. Qndrimi moralo-politik i familjes i mir. Babai ka punuar tipograf, aktualisht n pension. Nna pensioniste. Xhuljeta ka manifestuar shfaqje negative. Ka ndjekur nj kurs privatisht pr msimin e gjuhs angleze.

Alfred Berisha, i biri i Azisit dhe Mergjyzes, i datlindjes 1957, lindur e banues n Tiran, me gjendje shoqrore puntor, tipograf, me arsim t mesm, i padnuar. Qndrimi moralo-politik i familjes i mir. Babai ka qn partizan, pr nj periudh ka punuar n organet e Punve t Brendshme. Nna ka qn kujdestare n erdhe, tani n pension. Alfredi sht njohur pr qndrim t dobt moral. Ka filluar aktivitet armiqsor qysh nga viti 1987, duke shkruar fletushka, fletrrufe dhe parulla armiqsore. I arrestuar m 14.3.1989.


Faksimile e dosjes gjyqsore n ngarkim t Petrit Ishmit, Frederik Berishs e Xhuljeta Cuks




Afrim Imaj