Dhe lajmtari i fundit i t fshehtes




Fjaln e fundit pr Allahun, gjithsin dhe njeriun e ka thn Profeti Muhamed (s.a.s.), brthama e pems s ekzistencs, qllimi final i librit t gjithsis dhe zri m i kthjellt i ftess pr tek e Vrteta (Zoti). Ai, lajmtari i fundit i t fshehts dhe i t fshehts s t fshehts, Ai, intepretuesi i pagabuar i materies dhe dukurive, Ai, parashtruesi, madje, n nj mnyr q t mos i lr shesh ndonj ngatrrese, i marrdhnieve mes njeriut dhe Krijuesit dhe prap Ai, prcaktuesi n mnyr krejt t hapur e t qart i domosdoshmrive t ktyre marrdhnieve. Me nj aspekt, ai sht nj udhrrfyes afrsie i pari dhe m i afrti i Zotit, kurse, me nj aspekt tjetr, i fundit por m i sigurti.

Engjjt jan pritsit e tij, profett, paralajmruesit e ardhjes s tij dhe evlijat, frytet e tij q marrin drit prej tij. Pishtari i profetsis u ndez n fillim me t, kurse kuptimi dhe prmbajtja n thelbin e profetsis, me formn e saj m t ndritshme, prap me at sht vn n shesh. Drita e par para do gjje sht drita e tij, kurse tufani i fundit i drits sht shfaqja e tij n botn e jashtme. Nga nj kndvshtrim tjetr, ai sht indeksi i objektives dhe subjektives, esenca e ekzistencs, lngu jetsor i saj, fryti m i ndritshm i pems s krijimit n kornizn e qllimit dhe, n emr t Krijuesit t Lart, zotria i tr njerzve dhe xhindve.

Pr nga esenca dhe pozita e tij, Ai sht n do koh i mbikarakterizueshm; pr nga individualiteti, i pashembllyeshm; pr nga kndvshtrimi i thellsive q i prkasin bots tjetr, i vetmi i kohs dhe hapsirs; pr nga mesazhi n dorn e tij, nj prov krejt e hapur. Ai njihet qysh para profetit Adem; drita e tij e br legjend n gojt para trupit t tij, kurse hapi i tij - kmba na u bft kuror e koks - sht nj mirsi pr t gjith njerzimin. Qenia e tij sht margaritari m i kulluar i sedefit t trupit, kurse mesazhi i tij, m i prgjithshmi i t gjith mesazheve. Dituria e tij sht pika e fundit e t gjitha diturive, kultura e tij sht nj burim krejt i pastr rreth t cilit mblidhen fytyrat m t ndritshme, kurse horizonti i tij sht n rolin e observatorit t shpirtrave t pastr q vrapojn pr ta vzhguar pafundsin. N saj t dritrave t shprndara n do an prej tij, syt kan gjetur rastin pr ta vzhguar materien me fytyrn e saj t vrtet; me an t melodiks s fjalve t tij, vesht kan dgjuar kompozime hyjnore t padgjuara nga elementi fjal gjer at dit; shum e shum gjra t fshehta kan dal n drit n atmosfern e tij dhe mendimet e turbullta jan kthjelluar e kulluar. Atyre q e kan par dhe q e kan dgjuar, u sht pastruar ndryshku n shpirtra, u jan fshir avujt para syve; me lajmet q ka dhn n fillim fare e n fund fare jan ndriuar t gjitha t panjohurat mbi njohjen njerzore, paqartsit jan shtruar nj e nga nj n truallin e kuptimit dhe tr ekzistenca sht shndrruar n nj poezi t recituar dhe interpretuar nga kndvshtrimi i qllimit t krijimit dhe n nj kompozim me pamje pafundsie.

T gjitha diturit jan vetm nj centimetrkub nga deti i dijeve t tij dhe urtsit e prgjithshme, nj pik e vogl nga ujvara e aftsis s tij. N raport me sekondat dhe mikrosekondat e jets s tij, t gjitha koht pothuajse nj e dhjet; me enigmn e t qenit vendlindje e tij, globi toksor sa nj thua n krahasim me gjithsin, sht nj bot sa e gjith ekzistenca. Ai, i pari n programin paracaktues dhe shfaqs, thnsi i fjals s fundit n kauzn e profetsis, sqaruesi i vrtet i t jashtmes, njoftuesi i enigms s t brendshmes. Me krijimin e prshtatshm pr t marr nga Shpirti i Shenjt t vrtetat diturore dhe racionale, me vetdijen e gjer, me aftsin e lart njohse, me zemrn t hapur ndaj prtej bots engjllore dhe me t fshehtn e kapacitetit pr t vzhguar prtej bots s prtejme, ai sht mbreti i fronit profetik, kurse, pr sa i prket prcjelljes pa gabime n shpritra dhe mendje t gjrave t marra si t ishte nj receptor drite i hapur ndaj botve t prtejme, sht interpreti m elokuent i bots profetike.

Duke i ruajtur veorit prkatse t individualitetit t vet dhe si ia krkon profetsia, ai na e bn t njohur Zotin me individualitetin, atributet dhe emrat e Tij dhe zgjon tek ne ndjenjn e prgjegjsis ndaj Tij; me kt aspekt, ai sht nj prshkrues dhe nj msues i madh i cili na informon pr t panjohurat dhe ua njofton shpirtrave tan gjrat e pamundshme pr t'u perceptuar dhe njohur. Kurse me aspektin e kumtuesit t konkluzioneve dhe urdhrave fetare, t zbatuesit t vlerave njerzore dhe t prfaqsuesit t parimeve morale, ai sht nj shpjegues i emruar, nj ligjvns dhe nj zbrthyes me fjal i t vrtets s t vrtetave.

Profett, drgesa profetike si dhe ndjeksit dhe trashguesit e ktyre, si jan t hapur ndaj t jashtmes, jan porthapur edhe ndaj t brendshmes. Madje edhe mendjet e tyre kan kaluar npr nj ngjyrosje me ngjyrn e ksaj npunsie hyjnore, qndrojn disa shkall pas tyre dhe presin urdhrat e tyre. Nj mendje q, si mendjet e tyre, e njeh veten dhe hyn nn kujdesin profetik, ndriohet me Shpirtin e Lart dhe shndrrohet n nj dimension me rndsi t s vrtets njerzore dhe, me koh, fillon q, krahas t jashtmes, ta parandiej edhe t brendshmen, q, krahas t parmes, ta ndjej edhe t pasmen.

Ekzistenca ka edhe ann e vet t jashtme, edhe ann e vet t brendshme; e jashtmja shihet me sy, ndihet me an t organeve t shqisave dhe vlersohet me an t arsyes dhe gjykimit. Kurse e brendshmja u hapet nga ana e Allahut vetm personave t krijuar me pajisjet e perceptimit t saj dhe e bn veten t ndihet si nj z, nj frymmarrje, nj ngjyr dhe nj dizenjo prtej dukjes dhe t jashtmes. Ja, kt z, kt frymmarrje e ndiejn profett me an valve me gjatsi t ndryshme gjat gjith jets dhe gjithmon sipas tyre e prcaktojn qndrimin e vet.

Pr nga pajisja e posame sipas pozicionit t tij t posam, Profeti Muhamed (s.a.s.) sht, n kt shtje, simboli dhe zri i nj eprsie absolute. Me an t njoftimeve t Allahut, ai i ndjen t pandjeshmet, i sheh t pashikueshmet; vende-vende, duke i marr shpirti nj cilsi mbikohore e mbivendore, kalon para qenieve shpirtrore, i kaprcen engjjt adhurues m bujar t Zotit dhe shkon e arrin gjer n horizontin e largsis sa dy harqe dhe m pak ndaj Zotit. Sa 'ka pjes n lartsin e Zotit, ai ka edhe po aq nj konsiderat t pandrprer e t palkundur mes popullit. Gjat gjith jets ai nuk sht larguar as sa qimja nga e vrteta dhe ndershmria dhe u ka ofruar siguri t gjithve, me miq dhe armiq; mesazhet e marra nga Zoti ua ka paraqitur bashkbiseduesve t vet me trheqjen e hyjnores tek to; n do koh sht kujtuar me pafajsin e tij, sht njohur pr paprekshmrin e tij; me zgjuarsin e tij t mpreht dhe me shpirtin e tij t ndriuar t hapur ndaj botve fizike e metafizike, ai e ka lexuar dhe e ka interpretuar gjithmon drejt natyrn dhe prtej natyrn, pr rrjedhoj, pothuajse t gjith shpirtrat e pastr e pa paragjykime kan vrapuar pr tek ai pa u lkundur aspak; egot m kryenee para tij kan rn n gjunj, kokat m t rralla kan lexuar qllimin e krijimit t mendjes dhe arsyes n mesazhin e tij dhe ia jan dorzuar atij. sht n saj t tij q njeriu, duke u liruar nga shtazria dhe materialja tek vetja e vet, sht drejtuar pr tek nj horizont n nivelin e grads jetsore t zemrs dhe shpirtit. Sipas horizontit t ekzistencs, ai sht elsi enigmatik i ports s hapur pr tek qenia e jashtme dhe, n emr t realizimit t qllimit t ekzistencs, prijsi i udhs s drejt q shkon pr tek Zoti, dhe ndrmjetsuesi i lumturis s prjetshme.

T gjith profett e ardhur gjer tek ai kan thn at q ka thn ai dhe t gjith t urtt dhe shenjtort e ardhur pas tij, me gjendjet e tyre t jashtzakonshme si prov t kauzs s tyre, e kan vrtetuar at dhe kan pohuar se meritat e tyre i kan pasur prej tij. Sigurisht, nse ai ka thn Allah dhe i ka kthyer t gjitha shikimet kah besimi monoteist, kt e kan mbshtetur zri e frymmarrja e t gjith t drguarve dhe profetve, vzhgimet dhe zbulimet e t gjith t urtve dhe shenjtorve!

Ai ishte nj monumenti i sigurt besimi; ai i jetonte thniet e veta gjer n imtsi, i rregullonte qndrimet gjithmon sipas botve prtej dhe e jetonte jetn thellsisht sikur ta shihte Zotin dhe t shihej prej Tij; sillej m me ndjeshmri se dokush tjetr dhe me do gjendje t tij shpaloste nj qndrim serioz prgjegjsie; n do koh vraponte pas prfundimit t plqyeshm dhe, pa e ndar qoft edhe pr nj ast syrin prej synimit, vraponte gjith po drejt piks pr t ciln ishte kandidat; vraponte dhe dokujt i ofronte kuptime vij pr vij nga ajo marrdhnie e thell mes tyre dhe Allahut!

Ai ishte q, duke e shpjeguar kuptimin e ekzistencs, e lidhte at me t zotin e saj t vrtet, q i nxirrte n shesh urtsit dhe interesat n thelbin e materies, ngjarjeve dhe dukurive, q na e kujtonte shpesh neve se nuk jemi t vetm ktu, q, duke ua njoftuar shpirtrave tan se shihemi e jemi nn vzhgim t vazhdueshm, na lshonte prbrenda prehje e qetsi, q, duke na e zbutur egrsin, na i entuziazmonte zemrat me afrsin q na krijonte dhe na bnte t ndjenim me tr qenien se ndodheshim n nj vend si vatra atrore. Po qe se sot ne shohim e ndjejm n kt fole t ngroht se do gj sht prvijuar n vend t vet, po qe se zemra na rreh me pasionin e t vrtets, po qe se bjm e vm dika n shesh n emr t analizs dhe njohjes s ekzistencs, t gjitha kto jan pishtari q ndezi ai n mendjet tona. Pa dyshim, do gj q dim ne mbi njeriun, ekzistencn dhe t gjitha bott, t gjitha kto jan zhvillim n gjersi dhe thellsi i prmbledhjes q ua bri t njohur ai shpirtrave tan!

Ai e ka strukturuar, e strukturon dhe do ta strukturoj njerzimin pr sa i prket t djeshmes, t sotmes dhe t ardhmes. Ne kemi besim t plot se, ashtu si i ndryshoi n kohn e vet n nj hop, n nj frym, mendsit perverse mijravjeare t skalitura n natyrn njerzore, sjelljet antinjerzore, refraktimet antimorale dhe t karaktereve, ai do t'i zotroj hert a von masat popullore t ditve t sotme t dala krejtsisht prej binarsh duke i br t'ia dgjojn fjaln, dhe do ta tregoj forcn e mesazhit t tij!

Profeti Muhamed (s.a.s.) pati ardhur me nj mesazh q kishte t bnte me doknd e me do gj dhe q i interesonte dokujt dhe do gjje dhe, pr sa i prket detyrs s tij, zotronte nj thellsi dhe trheqje q do t'i mbushte zemrat dhe syt. N natyrn krijuese t tij dukej sheshit nj tejet prkryerje, n n sjelljet e tij, nj cilsi bindse e jashtzakonshme, kurse n qndrimet e tij, nj cilsi sublime q e kalonte n do koh aspektin material e fizik t tij. Pas ktyre linjave t jashtme e t dukshme q t merrnin syt, ai zotronte nj moral aq t lart, t cilsuar nga Kur'ani huluku adhim, (moral i lart), dhe t pamundsuar pr asknd gjer at dit, q kush hynte qoft edhe nj her t vetme pa paragjykim n atmosfern e tij, nuk mund t shptonte m nga ndikimi i tij. Krahas ktyre bukurive dhe eprsive, ai kishte nj shprehje magjepsse, para s cils edhe mjeshtrit m t shquar t fjals e glltitnin gjuhn kur fliste ai, zhyteshin n heshtjen e vshtrimit nga vetvetja dhe e lshonin veten n magjin e shprehjeve t tij!

Po desht, tani le t'i shtjellojm edhe pak kto specifika. Allahu i kishte falur atij nj gjersi t ndrtimit t jashtm e t brendshm t till q, krahas t qenit jashtzakonisht i thjesht e modest, ai ishte tejet impresionues dhe magjepss; edhe shpirtrat m krenar dhe kryelart, madje, q hynin n pranin e tij, dridheshin prball prezencs madhshtore dhe impresionuese t tij dhe merrnin nj pamje e qndrim n kundrshtim me mendimin dhe qllimin me t cilin kishin hyr. Kur t drguarit krenar t Kisrs qen prballur me at monument impresionues, patn ngrir n vend dhe patn harruar se 'duhej t thoshin. N t njjtn koh, krahas nj madhshtie dhe serioziteti t till, ai kishte nj butsi t till q i magjepste t gjith dhe i trhiqte pas vetes, saq do njeri q e njihte at nga afr, ndjente pr t afrsi m shum se pr fmijt, prindrit dhe t afrmit, bhej, pothuajse, i shtn pas tij dhe nuk donte t largohej m nga prania e tij. Me t gjith qenien e vet, ai i premtonte mjedisit besueshmri e siguri; me fjalt, qndrimet dhe mimikn, tregonte n do koh se ndodhej n pranin e Zotit t vet, vazhdimisht frymzonte siguri dhe dokujt i shprndante tuf-tuf besim e siguri. Ai ishte br i njohur qysh n fillim si njeri i besueshm dhe mbeti i till gjer n fund; n shikimet e tij, besueshmria dhe siguria ishin t dukshme, fjalt e tij prsilleshin rreth besueshmris dhe pran tij dgjoheshin gjithmon kompozime besueshmrie. N t gjitha sjelljet e tij prinin arsyeja, shpirti, ndjenja dhe logjika e tij dhe konsideroheshin t barazvlershme me njra-tjetrn. Zgjuarsia e tij e mpreht, intuita q s'e gnjente kurr, vendosmria e tij e mbyllur ndaj do lloj lkundjeje, qndrueshmria dhe vazhdueshmria, strategjit e tij marramendse krahas faktit q s'gnjente njeri, fakti q nuk prapsej as para ngjarjeve m t vshtira, q u qeshte n fytyr fatkeqsive dhe, duke i lexuar drejt ngatrresat e kokarjet, nxirrte msime sa libra t tra, q sillej tejet gjakftoht dhe tejet i matur ndaj sjelljeve t padenja q bhen shkak pr dhun, zemrim dhe furi, jan vetm disa prej veorive q reflektojn karakterin e tij mbinjerzor, pozicionin e tij dhe qndrimin e tij sipas atij pozicioni. N ato raste kur gjithkush do t shqetsohej e kapej nga paniku, ai kishte nj qndrim burrror t till, para t cilit disfatat ktheheshin n fitore, trheqjet n rrmuj ia linin vendin sulmit t organizuar dhe brenda pluhurit e tymit t mundjes prvijoheshin strategjit e suksesit!

Mes pjestarve t familjes, ai ishte nj kryetar familjeje i pashoq. Mes shokve, ai ishte nj prijs dhe msues i mrekullueshm i cili, me qndrimet e buta vllazrore, dinte shum mir t futej n zemra. Ai ishte nj udhzues i pashoq q kurr nuk i zhgnjente dhe nuk i thyente ata q i shkonin pas. Ai ishte nj ligjrues mbret i fjals, nj mbinjeri me zemr burri, nj gjykats mjeshtr gjykimi, nj kryetar shteti i mrekullueshm dhe nj specialist ushtarak q nxirrte fitore nga humbjet. T gjitha kto prsosmri arrinin tek ai kulmin, por, pavarsisht nga t gjitha kto, ai gjithmon sillej si njeri i rrafsht, e quante veten njeri si gjith t tjert, ndjente shqetsim t jashtzakonshm nga dedikimet e larta q, n fakt, i meritonte dhe q ishin rrjedhoj e edukats s popullsis dhe vende-vende i qortonte disi ashpr pr kt shokt e tij t zgjedhur q i donte aq shum!

Ishte n pozitn e qllimit final t ekzistencs, por nuk i jepte rndsi ksaj as sa nj krah mize. Megjithse u falte frone dhe u vinte kurora mbretrve, vet jetonte tejet i prkor dhe e kalonte jetn n nj asketizm t jashtzakonshm sikur t'ia kishte kushtuar jetn agjrimit duke ia kundrvn bots. Nuk hante por u jepte t tjerve t hanin, nuk vishej por vishte t tjert; pr nj thrrime dhunti brtiste njqind her me falenderim dhe ulej e ngrihej gjithmon me ndjenja mirnjohjeje. Prsa u prket ndjenjave t afrsis, dashuris dhe friks ndaj Allahut, ai qndronte n do koh prkrah engjjve; ndodhej n kt bot, por nuk ishte i ksaj bote, ishte n rrugn e bots tjetr, ndrkaq q nuk kishte qysh n fillim lidhje personale me t sepse zemrn e kishte gjithmon te Zoti, syrin, te shenjat e Tij, tek emrat e tij q u prftonin shenjave ngjyr, form dhe variacione. Ai e shihte botn me nj vshtrim t thell prjetsie, e shihte botn si nj ar bujqsore: mbillte, korrte dhe t gjitha fitimet i vinte gjithmon n fitim t bots prtej. Ashtu si errat i shprndajn farrat andej-ktej duke ia ln amanet toks q t'i ushqej pr t mbir e pr t'u zhvilluar, edhe ai shprndante andej-ktej do gj q kishte, kujdesej pr t varfrit ushqente t uriturit kurse vet shum her binte e ngrihej i uritur. Kur u nis i mbret i t dy botve dhe arriti te Zoti i vet, nuk la pas pallate e vila, as pasuri e kapital, as dhe ndonj mall pr t'ua ln grave dhe fmijve. Kishte jetuar si vet ai, e kishte vlersuar botn si vet ai dhe kishte emigruar e ikur q ktej n nj mnyr q i kishte hije atij vet! Sigurisht, ai erdhi n kt bot si nj udhtar dhe, natyrisht, bota aspak s'e trhoqi. Ai i jepte vler bots sa 'e kishte vlern, po kshtu, edhe bots tjetr dhe prtej saj, sa 'e kishin vlern dhe mbante e shpaloste nj qndrim sipas ksaj.

Me gjith at madhshtin e tij impresionuese t prodhuar nga fisnikria e jashtzakonshme dhe lidhja me Zotin, e cila ia merrte mendt kujtdo, Profeti ishte aq i thjesht e modest, sikur t kundrtat e tij t jetonin s bashku n paqe, saq ata q nuk i shihnin veorit e parashtruara ca m par, e pandehnin ata si njrin prej njerzve t thjesht. Duke br sikur s'i shihte nderimet dhe respektet e shumta q i bnin shokt, rrinte mbi nj truall me ta, hante n t njjtn sofr, dallimet dhe veorit e veta i mbulonte q t mos dukeshin sikur kjo t ishte nj shtje nderi dhe, pr t mos i turbulluar me madhshtin dhe impresionimin e natyrs s vet ata q i ndodheshin pran, her-her i lehtsonte dhe qetsonte ata me shaka t holla, t bukura e msimdhnse, dinjitetin e stoliste me thjeshtsi dhe modesti, madhshtin dhe karakterin impresionues e zbuste me dhembshuri dhe, duke e nxjerr ngjyrn e vet njerzore n plan t par, i shtonte nj mblsi tjetr asaj pozits s vet knaqsindjellse!

Ai ishte gjithmon i but, paqsor dhe i ekuilibruar. Edhe n situatat kur nxiten dhe ndizen ndjenjat e urrejtjes, armiqsis dhe zemrimit, madje, sillej jashtzakonisht but, ua zbuste furin dhe ashprsin njerzve q shkumzonin me trbim, armiqt m t betuar i qetsonte me nj lvizje dhe dinte q, edhe atje ku krkohej t vihej n pozit kundrshtare, t ulej papritmas n kolltukun e gjykatsit! Pothuaj n do vend ku nuk shkelej e drejta e prgjithshme, ku nuk tregohej munges respekti ndaj t drejts s Allahut, ai sillej tolerant dhe fals dhe n biografin profetike mund t shihen e t tregohen me qindra shembuj t mirkuptimit, tolerancs dhe faljes s tij!

Edhe n besnikrin ndaj fjals s dhn ai s'kishte shok e s'kishte t ngjar. Nuk qe par ndonjher t mos e mbante premtimin, nuk pati ndodhur qoft edhe nj her t vetme ta kthente fjaln. As para profetsis, as pasi u nderua me detyrn profetike, kurr nuk e ktheu fjaln ndrsa sht i njohur qndrimi i tij i vendosur kundr atyre q nuk njihnin marrveshje e betim, kurr nuk bri ndonj deklarat kontradiktore, madje as aludoi pr kt, dhe jetoi si nj prmendore besnikrie dhe sigurie.

Ai ishte mbreti i fjals dhe shprehjes, tek ai e pati gjetur vlern e vrtet margaritari i fjals. Ai nuk pati marr n dor as pen e as boj, nuk qe njohur me asnj libr, nuk qe ulur n rrethin msimor t askujt, nuk pati mbetur i detyruar ta quante msues e mjeshtr asknd dhe kurr nuk pati lejuar t hidhej pluhur mbi faktin q vet ishte kryemsuesi dhe kryemjeshtri i prgjithshm. N lidhje me interpretimin e urdhrave hyjnor, kjo do t thoshte q Allahu i mbronte s pari urdhrat e veta dhe, pastaj, aftsit natyrore t Profetit nga ndikimet dhe konsideratat e jashtme me qllim q arritjet mendore dhe informacionet e jashtme t mos e turbullonin shtjen dhe t mos e derdhnin n ngjyra dhe kallpe t tjera. Ja, n kt kuptim ishte i pamsuar ai, n kt kuptim s'dinte t shkruante e t lexonte ai q i qoft fal jeta jon, se, sa pr punt q kishin t bnin me kt bot e me botn e prjetsis, n do fush t tyre, si kryemsuesi i prgjithshm q ishte, ai pati thn fjal t tilla, pati parashtruar konkluzione t tilla dhe, kur pati qen vendi, pati marr vendime t tilla q, nga dijetart e shumditur te gjenit m t zgjedhur, nga kokat m filozofike te shpirtrat m t ndritshm, do njeri mbetej pa mend para atyre fjalve, atyre konkluzioneve dhe atyre vendimeve! Historia sht dshmitare se askush s'pati thn dot ndonj gj kundr forcs shprehse t tij, s'e pati gjykuar dot asnj konkluzion t tij dhe s'pati marr guximin pr ta kritikuar asnj pun t tij!

Ai ishte nj basen dhe thesar informacioni dhe dijeje me tr prmbajtjen t pastr e t kulluar, i till q nuk u prball me asnj kundrshtim as n njoftimet q dha pr ngjarjet e prhirosura t s kaluars, as n informacionet lidhur me fen, kulturn, traditat dhe zakonet e popujve t ndryshm prehistorik; dhe s'mund t prballej, sepse ai ishte i drguari i Allahut dhe ai informacion q s't gnjente, i cili pikonte n basenin e dijes s tij, vinte gjith po prej Allahut. N shprehjet e tij ai ishte nj mbret shprehjeje q ta pret fjaln; n logjikn e tij ai ishte nj prmendore gjykimi dhe, n mendimet e tij, ai ishte nj oqean sa gjersia e misionit t vet. Shprehjet i kishte aq t epshme, deklaratn e kishte aq t qart, stilin e kishte aq t pasur e me nuanca, saq, disa her, me nj a dy fjali u parashtronte bashkbiseduesve menjher t vrteta sa bota, disa her, shtje t gjera q nuk do t'i merrnin dot as volume t tra, i shtrngonte n nj frym fjalsh, kurse disa her, 'margaritar fjalsh u linte amanet mjeshtrave t komentit dhe interpretimit pr t'i komentuar dhe interpretuar! Ja, kt gjersi t tij shnonin fjalt q thoshte ai pr vete: Mua m sht dhn prmbledhja e fjals!

N do koh atij i drejtoheshin njqind lloj pyetjesh nga njqind drejtime, kurse ai u jepte prgjigje t gjitha pyetjeve aty pr aty, pa rn n ndonjfar lkundjeje. N bisedat e tij ai prdorte nj stil q mund ta kuptonte shumica drrmuese dhe e parashtronte synimin e fjals me nj shprehje mjaft lakonike por tejet t pastr e t kulluar larg do lloj loje fjalsh dhe strhollimesh dhe pa u dhn shkak lojrave t fjalve dhe strhollimeve. Ai bisedonte n nj nivel q mund t prfitonte dokush, dijetar apo injorant, i zgjuar apo koktrash, pak i msuar apo shkenctar, i ri apo plak, grua apo burr dhe n zemrn e bashkbiseduesve lindte patjetr ngopje e knaqsi!

Ai ka biseduar shum, ka mbajtur shum predikime, n shprehjet e tij u ka hyr shtjeve t ndryshme, ka analizuar tema t ndryshme, por gjithmon ka menduar dhe folur n prputhje me realitetin. Mbi shprehjet dhe ligjratat e tij nuk ka rn as hija e shprehjes kontradiktore, aq sa, edhe armiqt e tij t betuar, madje, q e ndiqnin pa pushim dhe ruanin rastin pr ta goditur, kurr nuk e akuzuan pr gnjeshtr dhe nuk mundeshin ta akuzonin!

N t vrtet, t mendosh se sht e mundur q nj njeri i cili nga fmijria n rini e, q n at koh, gjer n moshn dyzet vje, e ka ruajtur me nj ndjeshmri t jashtzakonshme gjuhn e vet nga deklaratat kontradiktore, si e pati ruajtur edhe pothuaj do sjellje t vet, pra q ky njeri t ngrihet e t pretendoj padrejtsisht pr profetsi pasi i kan kaluar n kt mnyr t ndershme dy t tretat e jets, sht, prtej mkatit, nj fanatizm i hapur mohimi e herezie dhe nj munges respekti ndaj mendjes dhe logjiks. Kurse fjalt q thoshte ai, konkluzionet q parashtronte ai, ishin jashtzakonisht me vshtrim t gjer n at mnyr q e prfshinin edhe aktualitetin, edhe t djeshmen dhe t ardhmen e asaj dite, kurse prmbajtja e tyre ishte aq e shumllojshme sa ta kaprcente nj mendje njerzore. Ai fliste lidhur me bindjen dhe besimin, parashtronte konkluzione mbi adhurimin, thoshte fjal q kishin t bnin me tema shoqrore, ekonomike, ushtarake dhe administrative, i zbatonte n praktik ato q thoshte, merrte fryte nga zbatimet n praktik dhe, duke e shnuar n histori drejtsin e parimeve q kishte sjell, ua linte amanet ato ndrgjegjeve t matura dhe pa paragjykime. Pastaj, pas tij, mijra interpretues, mijra mendimtar, qindra filozof dhe dhjetra-mijra shkenctar specialist t shum fushave, u thoshin po dhe u vinin firmn fjalve q kishte thn ai, parimeve shoqrore dhe ekonomike, disiplinave ushtarake dhe administrative dhe rregullave edukative t parashtruara prej tij; ve ktyre, miliona t urt e shenjtor, duke e vrtetuar at n do konkluzion dhe deklarat, njoftonin me t madhe se kishin arritur nivele t larta nn udhzimin e tij. Prandaj, ai q i thot jo atij, gjithsesi duhet t jet ose nj i paekuilibruar q s'di se 'thot, ose nj i pafat q ia kan lar trurin, sepse as dje e as sot, askush nuk ka thn dot mbi kaq shum shtje t ndryshme nga njra-tjetra, qoft edhe nj fjal t vetme q mund t mbetet e freskt gjer n kt mas, dhe nuk ka dhn dot konkluzione t pandryshueshme, sidomos kurr mbi tema q krkojn specializim! Para s gjithash, si e ka thn edhe Bediuzzamani, nj njeri, sado kapacitet i lart q t jet, mund t thot fjal konsekuente vetm n disa shkenca dhe n disa fusha. Kurse ky person fliste pr pun aq t imta lidhur me tr ekzistencn dhe dukurit, t vlefshme n t gjitha koht dhe vendet, i parashtronte thniet e tij me nj stil aq mjeshtror dhe kompetent dhe fliste aq i sigurt n vetvete dhe pa lkundje, sa q e bnte kdo q e shihte, e njihte dhe ia vinte veshin dhe e dgjonte at pa paragjykim, t thoshte: po, ke t drejt, ashtu sht!