UNITED KINGDOM OF BOJANA

Me Tokun u njohm q ditn e par t pushimeve. Rasti e solli q ti kishim kabinat ngjitur dhe ai, kur zbritm plakat nga makina, gjith mirsjellje na ofroi ndihmn e tij pr ti mbartur e sistemuar. Por pas tri ditsh u bm edhe miq e shok t ngusht, aq sa vetm gjumi na ndante nga njri-tjetri. Dhe shkak pr kt miqsi, ndoshta m shum sesa fakti q prmenda pak m sipr, oratoria e tij apo aftsia e tij pr ti br t tjert pr vete, u b kryesisht nj marrzi e jona. T dy, mendje t zgjuara, duke dashur t shfrytzonim n maksimum ato dit pushimesh, q me rrezet e para dhe deri sa perndonte dielli, vetm shtisnim, loznim, laheshim e bnim banjo rre, pa e futur nj her kokn nn hije. Por kto vetm pr dy ditt e para, sepse ditn e tret u gdhim si t frguar n vaj, mbushur me fshikza t mdha uji n t gjith trupin. Qeshnin t gjith me ne duke na par se n gjendje ishim katandisur. Por edhe m shum qeshnin kur na shikonin duke ecur: sesi dridheshim e prdridheshim nga dhimbjet nga do lvizje q bnim. Dhe, prve atyre dy ditve, deri n fund t 15-ditshit as nuk na pa e as nuk e pam diellin m. Ve strukeshim nn ndonj adr apo nn ndonj hije peme dhe, pasi zhigasnim njri-tjetrin si dordolec karnevalesh me nj ila t bardh kundr djegieve, ia shtronim biseds apo dominove. Pr fat, nuk kishim qlluar t vetmit budallenj t plazhit. Vese, n mes t gjith atyre burrave q mbidheshin pr t kaluar kohn n shoqrin ton, ne t dy qndronim nj shkall m lart; ishim, si t thuash, kampion, qoft pr djegiet, qoft edhe pr dominot. Kishim krijuar nj dyshe aq t fort, saq n t gjith plazhin nuk gjendej ift tjetr q t na mundte. Por, si thash edhe m par, Toku, mbi t gjitha, ishte dhe nj orator i zoti. Ishte nj enciklopedi e gjall barceletash e historish t panumrta, q i tregonte aq bukur e me nj humor t kndshm, saq na shkonte gjith dita duke mbajtur barkun me dor e duke qeshur me lot. Nj mbrmje, pasi mbaroi s treguari nj nga ato barceletat e tij t thekura, nga ato q tregohen vetm n nj rreth t ngusht shoksh, ende pa u shuar t qeshurat tona, Toku tha:
-E dini se cili sht shteti m i vogl n bot?
U desh t kalonin disa aste para se ne t ambientoheshim m at pyetje e cila ndryshonte krejtsisht nga ka po tregonte pak m par. Vshtruam njri-tjetrin dhe rrudhm supet pa e marr vesh se ku po krkonte t dilte me at pyetje.
-Q kur paska nisur t t interesoj gjeografia?! e ngacmova un.
-Gjeografia?! Pr gjeografi kam ln nam gjithmon, e kam pasur prher pik t dobt. Merreni me mend sa shum isha i pasionuar pas saj, saq isha i vetmi n klas q prher kt lnd e jepja pr vjesht! M e forta pati qen njher kur msuesi m tha t gjeja Peqinin dhe un, n mes t ilaritetit t klass, e krkoja n hartn e Kins!
T gjith, prve Tokut, shprthyem n nj gaz t shfrenuar. Pak m von, kur u qetsuam disi, nism t shpalosnim dijet tona n fushn e gjeografis, duke treguar far dinim e duke plotsuar njri-tjetrin. Prmendm Lihtenshteinin, Andorrn, Sanmarinon, Monakon, derisa dikush treti deri larg n Azi e Oqeani, duke prmendur edhe ca shtete t padgjuara si Nauru apo Tuvalu, me disa dhjetra kilometra katror siprfaqe e me disa pak mijra banor. Un shtova se, me sa kisha dgjuar e lexuar, shteti m i vogl n bot sht shteti i Vatikanit, n mes t Roms, me vetm 0.3 kilometr katror siprfaqe dhe me nj popullsi prej jo m shum se njmij banorsh!
Toku na dgjonte me vmendje, por t linte prshtypjen se ato ka po thonim ne nga njri vesh i hynin dhe nga tjetri i dilnin. Kur ne mbaruam ligjratat tona, ai na hodhi nj vshtrim si pr tu siguruar se skishim m pr t shtuar dhe tha:
-Ndrsa un po ju them se kam njohur, madje dhe e kam vizituar, shtetin m t vogl n bot t cilin, edhe po t vrassh veten, nuk e gjen n asnj lloj harte!
Ktu ai bri nj ndrprerje t vogl, si pr ti dhn rndsi e vler asaj ka po thoshte dhe pastaj, pa ia varur pr nnqeshjet tona tallse, shtoi:
-Ju po desht edhe mos e besoni, por ju betohem se sht e vrtet. Kishte vetm tre banor dhe jo m shum se tre dynym siprfaqe, pra rreth 3000 metr katror!
Ne, t habitur, shikuam Tokun, duke dashur t siguroheshim se mos ishte ndonj trill nga ato t zakonshmit e tij. Por ai, si rrall ndonjher, dukej shum serioz pr ato ka po thoshte. Nga ato ka na kishte treguar ai vet n ditt e mparshme e dinim se, pr shkak t puns q bnte, plus edhe t aftsis s tij, kishte pasur rastin e fatin q t shtiste e t vizitonte mjaft shtete t bots.
-Po pse thua quhej dhe ku na paska qen ky shtetuc prej tre dynymsh dhe me vetm tre banor?!
Toku na vshtroi edhe njher me radh t gjithve para se t prgjigjej.
-Q ta dini, ky shtet apo shtetuc, quajeni si t doni, ndodhej jo m shum se pes kilometra n vij ajrore nga ku ne tani kemi prapanicat.
Qeshm si me tallje. Tashm po bhej java q e njihnim at njeri, t paktn aq sa pr t ditur se ai mund t bnte shaka e t tallej edhe m shum pikrisht ather kur ti kujtoje se po fliste m seriozisht se kurr. Skishim si ti merrnim pr t vrteta fjalt e tij pr at shtetuc q vetm fantazia e ndonj tipi si Toku mund ta pillte. Sepse prve njrit, q ishte me origjin nga jugu e q banonte n Tiran, t gjith ne t tjert ishim nga ajo zon dhe e njihnim fare mir. Mosbesimi jon dukej m se i prligjur ngaq nuk bhej fjal pr ndonj shtet t antikitetit apo t mesjets, por pr dika t s tashmes, t kohs son, prderisa Toku thoshte se e kishte njohur dhe e kishte vizituar vet.
-Nuk m besoni, ?! Mos i paa komshinjt, n ju gnjej! u betua ai, thua se po betohej n kokn e fmijve.
Ushtoi vendi nga t qeshurat tona t paprmbajtura. Un kisha rn prmbys e, nga gazi e nga dhimbjet q m shkaktonin t djegurat, m ishin mbushur syt me lot. Menduam se me kaq prfundonte shakaja e shokut ton, por qem gabuar.
-Quhej Bojana apo m sakt United Kingdom of Bojana dhe gjendej n nj ishull t vogl n grykderdhje t Buns nisi t tregonte Toku kt histori, t ciln un po mundohem tjua sjell ashtu si na e tregoi ai at dit t bukur gushti n plazhin e Velipojs.


*****

-N at koh punoja si oficer n policin kufitare ktu n zonn e Velipojs dhe Tuk Palloshin e njihja prej vitesh, qkur punonte si prgjegjs i rezervatit t gjuetis. Ishte nga Shkodra, por rrall ndonjher, kur kishte ndonj pun a problem, dilte n qytet dhe, edhe m rrall (pr t mos thn asnjher) e kalonte ndonj nat n familje. Kishte vrtet nj tip t uditshm. Edhe pse kishte kryer shklqyeshm studimet e larta, ngandonjher t linte prshtypjen se nuk ishte fort mir n komitet dhe se n mos gjith ardakun, t paktn ndonj drras e kishte vrtet mangut! Dinte disa gjuh t huaja dhe njihte prmendsh e n maj t gishtave florn dhe faunn e rezervatit, pra t gjitha llojet e bimve, drurve, shpendve e peshqve q gjallonin aty. Pothuajse t gjith kohn e kalonte duke studiuar bimt e zogjt dhe duke lexuar literatur t huaj n kto fusha. Tregohej i rrept me punonjsit e rezervatit q gjuanin apo prisnin pa leje duke shkelur rregullat dhe mbante nj qndrim t ftoht, gati-gati armiqsor, ndaj udhheqsve t lart, q vinin pr t gjuajtur n rezervat, aq sa kishte rn n sy pr keq. Por duke qen se punn e bnte m mir se kushdo tjetr dhe se, prve qndrimit t ftoht, nuk u kishte dhn ndonj shkak tjetr, nuk e kishin hequr. Pas rnies s komunizmit, ra (ose m sakt u vodh) edhe gardhi q mbronte rezervatin dhe ai vend pati shum dmtime. Tuku u mundua sa mundi ti pengonte njerzit, por tash kishte rn edhe frika nga shteti dhe askush nuk ia varte m. Pak nga pak ai u trhoq n cepin m t largt t pyllit, atje ku derdhet Buna n det. Por edhe atje jo rrall shkonin njerz t ndryshm apo gjuetar. Sa her q e takoja, dhe e takoja shpesh, sepse ruanim e kontrollonim bregun e lumit pr t penguar kontrabandn e nafts, m qante hallin e na krkonte ndihm, por pas pak, ende pa mbaruar mir s foluri e pa marr prgjigje, na kthente shpinn e largohej. Nj dit msova se kishte ngritur nj kaorr n mes t nj ishulli t vogl n deltn e Buns dhe jetonte aty, i vetmuar.
Kaluan disa vite pa e par dhe pa ditur gj pr t. Nuk e dija se si jetonte dhe as nse jetonte ndopak. Dhe ndoshta as q do t kisha msuar gj pr t edhe pr shum koh, sikur t mos ndodhte nj ngjarje q na uditi pa mas.
Nj dit qershori, para dy vjetsh, autoritetet jugosllave t kufirit, asokohe ishte ende n kmb shteti i Jugosllavis, na dorzuan nj not proteste n t ciln na bnin t ditur se disa njerz nga shteti yn kishte zaptuar me dhun nj pjes t territorit jugosllav, nj ishull n grykderdhje t Buns dhe, pr zgjidhjen e ktij incidenti, krkonin nj takim dypalsh n vendngjarje.
Heu, edhe atje dikush nuk e paska ln rehat Tukun e shkret!, thash me vete dhe m erdhi keq pr t. Me sa duket, edhe asaj toke q nuk ka qen kurr m par, sot na i paska dal pronari!, shtova duke u tallur, sepse t tilla gjra tashm po dgjohen prdit.
Sidoqoft, n ditn e caktuar n protest, n orn dhjet pa pes t paradreks, bashk me nj oficer tjetr dhe me nj ushtar q ngiste skafin, u nism drejt ishullit. Po n t njjtn koh, nga bregu tjetr u nis nj skaf me tre ushtarak jugosllav.
Kur t dy skafet iu afruan ishullit dhe po bheshim gati t zbrisnim n tok, nga prapa ca trungjeve t mdhenj, t sjell prej kohsh nga lumi, u dgjua nj z i fort e krcnues:
-Ndal! Asnj t mos vr kmb n tok, prndryshe do t qlloj.
Nuk e pata dhe aq t vshtir q t njihja nga zri Tuk Palloshin.
-O Tuk, -i thirra, -jam shoku yt, Toku. Duam t bisedojm, sepse kta jugosllavt kan pretendime se u sht shkelur kufiri, ndaj dhe kemi ardhur.
-Kthehuni menjher mbrapsht. vazhdoi egr Tuku nga prapa pemve Pr bisedime t vij vetm nj njeri nga secila pal dhe i paarmatosur.
Shikova nga jugosllavt dhe ata, me sa pash nga gjestet q bnin, qen t pavendosur n duhej ti bindeshin urdhrit t Tukut apo t zbarkonin me forc. Por krisma e shulit t nj arme, q u dgjua fare qart, i bri edhe ata q t mos kishin ndonj hezitim dhe kshtu t dyja palt u kthyem mbrapsht. Pa pasur nevoj pr bisedime t gjata me kolegun tim, shorti pr t prfaqsuar paln ton m ra mua, meq edhe njihesha me Tukun.
Pas pes minutash fika skafin dhe zbrita n ishull. Fill pas meje zbriti edhe oficeri jugosllav, nj burr nofullgjer e i sert, dy metra i gjat. M zgjati dorn ftoht dhe, nga prezantimi q bm, msova se quhej Vuk. Po aq ftoht na e dha dorn edhe Tuku q na doli prpara e pastaj na priu n nj si rrug prmes kallamishteve pr tek banesa e tij q, e fshehur n mes t atij gjelbrimi t dendur, ende nuk dukej qart. Duke ecur, vija re rreth e rrotull, n t dyja ant rrugzs, ata kopshtije t harlisura, ku ishin mbjell bukur e me rregull t gjitha perimet e stins. Pas pak u shfaq edhe kasollja e Tukut q, si u pa m qart kur u afruam, qe m sakt nj bark e madhe druri, e ngecur prej kohsh n rr, t ciln Tuku e kishte kthyer e prshtatur si banes. Por habia ime m e madhe qe kur tek shkallt q t ngjisnin sipr na priti nj nuse e re me nj fmij motak n krah.
-Gruaja dhe djali. tha that Tuku, por pa u kthyer nga asnjri prej nesh dhe na priu sipr.
Hym pas tij n dhomn e pritjes, nse mund t quhej kshtu njra nga dy ndarjet e asaj barke t vjetr, e cila shrbente edhe si kuzhin.
Megjithse e mobiluar krejt thjesht, do gj aty brenda ishte n vendin e vet, e sistemuar bukur e me shije. N mes t perdes q ndante dy dhomzat qe ndrtuar nj oxhak q m la gojhapur. Dukej sikur t qe br nga nj trung i vjetr lisi, n zgavrn e t cilit qe ndezur nj zjarr e mbi t cilin dika po zjehej n nj tenxhere t vogl. U afrova pr ta par m nga afr at punim artistik dhe vetm ather, pasi trokita me gisht mbi t, kuptova se ishte br me gur lumi e me imento. Pak m sipr, nga nj zgavr e vogl falso, nxirrte kokn nj buf imadh i balsamosur. Gjithka ishte vrtet nj mrekulli n at dhomz t vogl.
Edhe pse tip i sert e i ftoht, vura re se edhe Vuku nuk po mundte ta habin dhe admirimin pr ka po shihte aty.
Ndrsa e shoqja vuri xhezven n zjarr pr t na br kafet, Tuku na ftoi t uleshim dhe na vuri prpara gotat me raki. Por Vuku kundrshtoi prer:
-Skem ardh pr pir, por pr shqyrtue nji incident qi rand prek sovranitetin shtetit jon. Kjo tok ktu asht jona, asht mrena kufinit jon, asht mrena vijs jon kufitare, por uzurpue asht padrejt prej njerz, prej familje shkiptare. Prandej kerkojm qi tmerren masa menjiher prej shteti juej pr lirimin, prndryshe paralajmrojm se jemi detyrue t prdorim forc. prfundoi ai me nj shqipe t al e me nj ton t ashpr.
-P ciln tok bhet fjal?! mu drejtua Tuku fare i qet, thua se vrtet as q e kishte iden se pr far po fliste tjetri.
Nuk pata koh as t hapja goj, kur Vuku foli prsri:
-Pr tokn ku tash jena e qi padrejt uzurpue keni. vazhdoi ai po me tonin e mparshm, n mos edhe m egr, por tashm, si duket nga nnvlersimi q i bri Tuku, edhe m i irnosur n fytyr se ishte zakonisht. Tuku e vshtroi pr disa aste me nj buzagaz t leht q ishte vshtir t prkthehej n shprehte vetprmbajtje apo tallje.
Por me sa duket pr Vukun qe kjo e dyta, sepse pash q i vrshoi gjaku n fytyr dhe erdhi e u b si fund kusie. U vshtruan pr disa aste pa folur, por ato vshtrime t egra q, po t shponin do ta kishin br shosh njri-tjetrin, flisnin m shum se sa fjalt.
Tuku hoqi gotat dhe shishen e rakis e i vendosi n raft. E po nga rafti mori nj tabak t madh letre, t mbshtjell tub, dhe, pasi e shpalosi, na e vuri prpara mbi tryez. Pash se ishte nj hart e zons, mjaft e detajuar.
-Keni mirsin t m tregoni se ku gjendet n hart kjo tok t ciln jua paskam uzurpuar? e pyeti po me mirsjellje Tuku.
Tjetri vuri syzet dhe uli kokn mbi hart. Kureshtar u afrova edhe un. Por aty, edhe pse harta ishte e para dhjet viteve dhe e shkalls 1:5000 e, pr m tepr, botim jugosllav, prapseprap nuk tregonte as edhe nj shenj toke n grykderdhje t Buns.
-Ather? pyeti Tuku, por oficeri jugosllav, i zn ngusht, pr disa aste as foli dhe as ngriti syt.
-Sidokjoft, kjo tok asht mes Buna dhe lumi ndan dy shtetet. foli ai pas pak dhe dika u mat t shtonte, por Tuku ia mori fjaln nga goja.
-Po. Kjo tok sht n grykdredhje t Buns dhe lumi m ndan me t dy shtetet.
Nuk e rroka menjher domethnien e atyre fjalve. Pr t ngacmuar Tukun, por edhe pr tu sqaruar vet, i thash:
- Pra, ne sot ktu qenkemi n nj tok t askujt, neutrale?!
- E keni gabim. Kjo tok nuk sht neutrale, e ka nj zot. Porse nuk sht as e Shqipris dhe as e Jugosllavis.
- Po far dreqin sht ather, shtet m vete?! thash un gjith nerva e tallje.
- Po. tha Tuku, i qet dhe i vendosur Shtet m vete sht.
Vuku ngriti syt dhe nnqeshi hidhur. Ndrsa prbrenda dukej se vlonte nga zemrimi. Po t kisha qen n nj vend tjetr, un do tia kisha plasur gazit me t madhe. Por, pr t mos fyer Tukun, e prmbajtja veten, duke u mjaftuar me nj shikim hetues drejt e n sy, si pr tu siguruar nse ai vrtet e kishte seriozisht apo po bnte shaka me ne. Por Tuku sikur kishte vn nj mask n fytyr dhe ishte e pamundur t deprtoje prtej saj.
- Mir q paskemi ardhur pa viz, - thash un pas pak, si me tallje, - por t paktn a mund ta dim se a ka emr ky shtet?
- Natyrisht. tha Tuku fare serioz e i qet. -Quhet Bojana, Mbretria e Bashkuar e Bojans. Dhe her tjetr, para se t vini ktu, duhet q m par t m njoftoni arsyet e vizits suaj dhe t merrni lej.
Un mezi u prmbajta pa qeshur me t madhe, ndrsa Vuku vazhdonte t skrmitej nn hund, hidhur e si me tallje.
- Pra, Lartmadhri, ?! e ngacmova Tukun, duke shpresuar se m n fund do ta flakte tej at mask t ngurrt q i kishte vn fytyrs dhe do tia plaste gazit edhe ai.
- Mir, Ju jap t drejt pr emrin q i keni dhn shtetit Tuaj, - vazhdova un, pa mundur ta fshihja nnqeshjen, - sepse e di q rrjedh nga emri i lasht i Buns, por jam kureshtar t di se pse zgjodht sistemin monarkik dhe, pr m tepr, pse e quajtt Mbretri t Bashkuar?!
Tuku m hodhi nj vshtrim dhe pr disa aste nuk foli. Si duket, notat tallse n fjalt e mia e bn t matej nse duhej t m jepte shpjegime apo jo pr ato ka po e pyesja.
- Para tri vjetsh, -filloi t tregonte ai, i kthyer nga un e pa ia varur Vukut, thua se nuk ishte fare i pranishm n at dhomz t vogl, - kur u largova nga rezervati dhe erdha ktu n kt ishull, mendova se jam banori i vetm i tij, por isha gabuar. Pothuajse n t njjtn koh me mua, n ishull ishte vendosur edhe Zoga. Mosbesues ndaj njerzve, si njri ashtu edhe tjetri, pr mjaft muaj qndruam larg e pa folur, secili n punn e tij e n pjesn e tij. Por me kalimin e kohs filluam t njiheshim e t miqsoheshim dhe, kur pam se bnim pr njri-tjetrin e na puqeshin karakteret, u afruam dhe nism t jetonim bashk. Natyrisht bashkuam edhe pjest tona t territorit. Sa pr monarkin, q thua ti, e zgjodhm pr faktin se mbreti edhe mund t vetshpallet, ndrsa republika duhet t ket n krye nj president t zgjedhur nga populli, apo nga parlamenti, gj q ktu n ishullin ton ishte e pamundur. Sa pr Mbretri t Bashkuar , them se ishte mnyra m demokratike pr t respektuar t drejtat dhe pronn e secilit prej nesh.
Ndrkoh q Tuku fliste, un her pas here i hidhja nga nj sy asaj rezidence mbretrore , miq-armiq t s cils, t part e pr t mos thn t vetmit, ne ishim.
- Po ky, flamuri? e pyeta, duke i treguar me dor plhurn blu me nj rreth t gjelbrt n mes, t mbrthyer n perden n ann e djatht t oxhakut, e cila m kishte rn n sy qkur kishim hyr, por q nuk e kisha rrokur q n fillim se far ishte e domethnie kishte.
Ai pohoi me kok pa folur.
- Tuk... Lartmadhri, e si duhet tJu drejtohemi n rast se lipset tJu drgojm ndonj shkres apo ftes? -e pyeta duke u munduar t flisja seriozisht, megjithse nj gaz i brendshm nuk m linte rehat.
- Fare thjesht: Lartmadhria e Tij, Palloshi i Par.
Mu desh t shtrngoja fort nofullat q t prmbaja t qeshurat aty n sy t Tukut, sepse nuk doja q ta fyeja. Gjithmon m kishte marr gazi duke dgjuar apo shqiptuar at mbiemr sa qesharak aq edhe fyes, por tani, me ato parashtesa e prapashtesa titujsh honorifik, tingllonte vrtet grotesk, aq sa edhe njeriu m serioz do ta kishte t vshtir t prmbahej pa qeshur. Por Tuku as q e prishi fare terezin, edhe pse e vuri re q un po sforcohesha ku nuk mbante m pr t mos shprthyer n t qeshura kumbuese. Pr fat ndrhyri Vuku dhe m shptoi nga ky siklet.
- Shtetit jon kto marrina nuk i interesojn. tha ai i bezdisur e gjith sarkazm. Ne do intervenojm ktu kjoft pr tokn, kjoft pr kjo anije qi asht pron e nji shtetasi jon, kjoft edhe pse ktu asht streh e nji personi t krkuem shum prej milicis pr tentativ vrasjen e nji oficeri t ushtris jon. Ne e dinim mbytur n Buna, kurse kjo u gjendet ktu.
Zoga, s cils deri n at ast nuk ia kisha dgjuar asnjher zrin, n at ast po hiqte xhezven nga zjarri. Pash se fjalt e fundit t Vukut e shkundn sikur ta kishte zn korrenti, aq sa nj pjes e kafes ra zhurmshm mbi flak. Me duar q i dridheshin, uli xhezven mbi banak dhe pastaj u mbshtet edhe vet pr disa sekonda. Nga vendi ku isha shihja fytyrn e saj n profil q fillimisht u skuq e pak nga pak nisi t murrtohej.
- Mir se t vini, por do t doja q tju printe ai oficeri pusht i ushtris suaj q na qenka ende gjall. T shohim a do e fal pushka edhe pr her t dyt? foli ajo, e egrsuar e gjith mllef. Syt sikur i lshonin shkndija dhe atij vshtrimi t mbushur me urrejtje nuk mundi ti rezistonte as Vuku i sert, i cili u detyrua ti vidhej shikimit t egr t saj dhe t ulte syt.
- Sa pr kt bark, q thoni se sht e nj shtetasit tuaj, po ju them se ka tri vjet q e kemi gjetur t braktisur e t ngecur ktu ku sht dhe deri m sot nuk sht interesuar asnjeri pr t. Tash, pas kaq kohe, vini e na thoni se qenka juaja! Sipas ligjeve t t gjith bots, po jua them un nse nuk e dini, nj anije e braktisur bhet pron e atij q shkel i pari n t.
- Un nuk kam ka bisedue ma me hajdut e kriminel. tha egr e gjith nervozizm Vuku dhe u ngrit n kmb. Do merret milicia e, po kje nevoja, edhe ushtria pr zgjidhjen e ktij problemi.
Ndieva t m vrshonte gjaku n fytyr nga ato fjal gjith mllef e kapadaillk.
- Kta jan shqiptar, njerzit tan, dhe, derisa qeverit e t dy vendeve, e jona dhe e juaja, t shqyrtojn se kujt i prket kjo tok, ktu nuk ka pun as milicia dhe as ushtria juaj. Nse qoft edhe nj ushtar apo polic i juaj tenton t zbres me forc ktu, ne do ta konsiderojm si nj incident t armatosur dhe do ti kundrprgjigjemi po me arm i thash rrept e duke e vshtruar ngultas.
- far?! Ju po krcnoni mua.... neve?! tha ai, duke iu marr goja nga zemrimi.
- Jo, - iu prgjigja i qet, - thjesht po ju paralajmroj.
Ndrsa nxihej nga inati edhe m shum se ishte nga natyra, u mat t thoshte dika, por pastaj, si duket, ndrroi mendim dhe, pa na prshndetur fare, ngjiti shkallt dhe doli prjashta. Pas pak astesh u dgjua edhe zhurma e skafit t tij teksa largohej me shpejtsi.
Atmosfera n at dhomz t vogl, tani, pas largimit t Vukut, ishte ende e nder, por gjithsesi m e qet. Ndenja edhe nja nj gjysm ore duke biseduar me Tukun, i cili, i shkputur prej shum kohsh nga jeta e kontinentit, kishte dshir t informohej pr t rejat q kishin ndodhur gjat ktyre tre viteve.
Pastaj u prshndeta me Zogn e me djalin e tyre t bukur dhe, i shoqruar nga Tuku, u drejtuam nga vendi ku kisha ln skafin. Aty n breg, para se t hipja n skaf, i dham dorn njri-tjetrit dhe u ndam miqsisht. Kaluan disa muaj pa pasur ndonj lajm nga Mbretria e Bashkuar e Bojans. Ata vazhdonin jetn, t patrazuar, n ishullin e tyre, ndrsa un vazhdoja punn duke kontrolluar prgjat bregut t lumit pr parandalimin e kontrabands. Sa her q kalonim karshi ishullit t tyre, i prshndesja e m prshndesnin nga larg me dor. Mesa dukej, Vuku dhe shteti jugosllav nuk u kishte rn m n qaf.
Aty nga fillimi i nntorit nisn shirat e vjeshts, ca shira t dendura q nuk ditn t pushonin pr m se nj jav. Besoj se ju kujtohen, sepse patn br prmbytje t mdha n t gjith zonn fushore dhe pati folur gjat televizioni pr to. Ato dit, duke par gjith zonn ashtu t prmbytur, vazhdimisht m rrinte mendja tek Tuku e tek familja e tij. Nuk e dija se si do t kishte mundur t prballonte kt situat t vshtir. Von, pasi patn pushuar shirat dhe qen trhequr ujrat, i bm nj kontroll bregut t lumit dhe ather, me pikllim t madh, pash se barka ku ata strehoheshin nuk ishte m n ishull, madje nga mbretria e Tukut pothuajse nuk kishte mbetur asgj, prve nj peme t prmbysur q mezi u kishte rrezistuar ujrave t trbuara t lumit. Pr disa muaj jetova me nj pesh t rnd n zemr nga zhdukja pa gjurm e asaj familjeje, t ciln as vet Zoti nuk e kishte ln ta shijonte e ta gzonte e qet jetn n at cep t vetmuar q kishin zgjedhur.
Por nj dit, aty nga mesi i marsit t vitit 97, pikrisht n kohn e kulmit t trazirave t atij viti, pr habin dhe gzimin tim m t madh, nj mik m dha sihariqin se Tuku me gjith gruan e djalin gjendeshin shndosh e mir tashm n nj mbretri tjetr, n Britanin e Madhe. Dhe pr ta prforcuar at ka po m thoshte, m zgjati nj gazet q vetm at dit e mora vesh se ekzistonte, n nj shkrim t gjat t s cils tregohej aventura e uditshme e asaj familjeje mbretrore q pr disa jav rresht kishte br buj duke pushtuar faqet e para t shtypit britanik, por q ktu tek ne, pr shkak t rrmujave e ngjarjeve t rnda t atij viti, kishte kaluar pothuajse pa u vn re.
Me pak fjal, kur kishin nisur shirat, Tuku, duke e parandier rrezikun, e kishte liruar barkn nga dherat rreth e rrotull q e mbani t bllokuar dhe kshtu, kur niveli i lumit qe ngritur, uji i kishte marr me vete jahtin mbretror bashk me familjen mbretrore brenda dhe i kishte uar larg, n det t hapur. Dhe aty ata e kishin par vdekjen me sy, sepse ajo bark e vjetr dhe e kalbur kishte filluar t mbushej me uj. Por, mrekulli e Zotit, vetm pak aste para se jahti mbretror me gjith ekuipazhin e tij t fundosej n ujrat e detit, nj anije angleze, q po kthehej nga Spliti, i kishte par dhe i kishte marr n bord.
Fillimisht kapiteni i nderuar kishte dashur t lajmronte rojat bregdetare dhe ti zbriste n portin e Ulqinit ose n at t Durrsit, por Tuku kishte kundrshtuar prer. Me nj anglishte t kulluar e perfekte, q e kishte mrekulluar edhe vet anglezin e ditur, i kishte shpjeguar atij se ata nuk ishin as qytetar jugosllav dhe as qytetar shqiptar dhe, pr ta bindur pr kt, i kishte treguar pasaportat. Edhe pse t shkruara n anglisht, kapitenit me flok t thinjura e me shkoll t lart e q kishte shtitur aneknd bots, nuk i kujtohej t kishte dgjuar apo lexuar pr at mbretri t panjohur, United Kingdom of Bojana, pr t ciln at dit po dgjonte pr her t par! Ndaj, q t sigurohej se mos kishte ndonj keqkuptim, i kishte vn prpara Tukut nj hart t Europs. Dhe, kur ky mezi kishte arritur t gjente n t grykderdhjen e Buns e aty, me nj laps, kishte shnuar me nj rreth t vogl nj cop uji ku nuk dukej shenj toke, ather kapiteni anglez ia kishte plasur gazit me t madhe dhe kishte thn:
Kot thon q ne anglezt shquhemi si t part n bot pr humor t holl. Sot po shoh se n kto an paska njerz edhe m me humor se ne!.
Pastaj, pa mdyshje fare, kishte vendosur q ta merrte me vete e ta onte n Angli kt familje mbretrore t pazakont, natyrisht duke i br edhe t gjitha nderimet e mundshme. Dhe atje, shtypi anglez, i njohur pr gjuetin q u bn ktyre lloj skup-eve, i kishte vn n faqet e para pr dit e dit me radh, duke shkruar gjer e gjat pr historin e rrall dhe t paimagjinueshme t mbretrve e t mbretris s uditshme t Bojans. Por kulmi kishte arritur kur familja mbretrore e Mbretris s Bashkuar t Bojans qe ftuar n nj pritje t veant personalisht nga vet mbretresha e Anglis, apo si quhet m sakt, e Mbretris s Bashkuar t Britanis s Madhe. Dhe aty, pasi qen pritur me nderimet m t denja q mund ti bhen nj familjeje t vrtet mbretrore, mbretresha kishte vendosur tu bnte edhe nj dhurat po aq t veant: me nj dekret t posam u kishte dhuruar nj ishull t vogl (por gjithsesi m t madh e m t sigurt se sa mbretria e tyre e mparshme) n mes t Tamizit, disa kilometra posht Londrs, bashk me nj kshtjell t vjetr q gjendej n kt ishull, si dhe nj shum t konsiderueshme strlinash n formn e nj pensioni t prjetshm.

******

Ktu e prfundoi tregimin e tij Toku dhe, pr disa aste, aty prreth nuk u dgjua asgj tjetr prve zhurms s ca mushkonjave q na kndonin ndr vesh, por q asnjrit prej nesh nuk i binte ndrmend ti trembte. Heshtjen q po mbretronte e prishi vetm zri i grave t cilat, si n kor, na ftuan t ngriheshim e t hanim dark. Dhe ne, duke i uruar njri-tjetrit natn e mir, iu bindm urdhrit t tyre e u shprndam npr kabinat tona.