Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 3 prej 3
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e Brari
    Antarsuar
    23-04-2002
    Postime
    18,892
    Faleminderit
    59
    120 falenderime n 110 postime

    O Berat 'e pate fat..

    Qyteti si relikte e s kaluars

    Artan Fuga

    03/09/2010 18:33:00


    E pamundur q gjat vers t mos shkoj s paku nj her n Berat, qoft edhe pr t pir nj kafe n Kala. sht si nj rit i vjetr q njeriut i duket se e ndjek prej disa brezash, gjyshr e strgjyshr. Kt radh n vetur kam edhe tre njerz q vijn nga larg.

    Pr shkak t stins s plazhit, nisem nga Durrsi hert n mngjes. Sapo dal nga plepat, sht befasuese pamja e rrugs s gjer q t shfaqet prpara syve. Duhet t jet me disa korsi. Nj nga miqt m pyet: Prse nuk ka viza t bardha q t dallohen korsit? I gzuar nga ajo q shoh, i prgjigjem, m duket pak me nj lloj inati, q m shum sht padurim: Besoj se do tu vij radha edhe atyre, nuk e sheh q sht nj rrug ende n ndrtim? Normalisht nuk duhej as t na lejonin t kalonim ktej!

    M vjen pr t qeshur pr veten se sht nj sjellje gati fmijrore kjo imja. Nuk dua t ma shajn rrugn, sikur t ishte imja. Mu duk sikur desha ti thosha: Prit se edhe vizat do ti kesh!

    N fakt, kjo historia e vizimeve npr rrug sht br trkuz. Ka edhe rrug q jan prej kohsh n prdorim, ku vijat e bardha jan shuar. sht njsoj sikur t mos ket tabela shenjash npr rrug. Se vizat e bardha jan edhe ato shenja qarkullimi rrugor, jo vertikale si tabelat, por horizontale. Po, kujt i thua se?, - thot ai tjetri. - Mos u lodh kot, nuk dgjon njeri!

    Surpriza e rrugs bhet edhe m befasuese kur sheh se ka edhe rrug ansore, dytsore, ku qarkullojn nevojtart lokal, ata q vijn rrotull me veturat e tyre npr plazh. Targa nga Kosova, nga Maqedonia, nga Italia, nga Gjermania etj. Duket sikur gjith bota sht mbledhur ktu. T studiohet ajo q solli emigracioni i djemve dhe i vajzave, i burrave dhe i grave t Shqipris n kto njzet vjet - do t ishte nj ndrmarrje kolosale me t ciln mund t justifikohej pr punn q do t bnte jo m nj institut krkimesh, por edhe vet Akademia e Shkencave. Nj ministri pr emigrimin nuk do t ishte aspak nj luks. sht sektori m i rndsishm i jets s vendit, megjithse ndodhet jasht vendit.

    Ata q shkojn pr t bler ndonj shalqi a ca domate n plazh, duke prdorur autoveturn, nuk e pengojn m qarkullimin n segmentin Plepa - Kavaj. M n fund, nj gj e menur. Nga anash, djathtas, majtas, t parakalojn vetura q ecin me shpejtsi sikur rruga t ishte n prdorim prej disa vjetsh dhe jo sikur ndodhesh n nj kantier ndrtimi ku shpejtsia sht shum e kufizuar. Ka disa q as radhn e makinave q qarkullojn disi ngeshm nuk e durojn. Duan t ecin shpejt. Nuk kuptohet se ku ven dhe far i pret me kaq ngut?

    Nj miku im dikur n nj stacion metroje perndimore m pati thn: Shihi si vrapojn t shkrett! Duan t shkojn sa m shpejt npr shtpit e tyre kt mbrmje si t gjitha t tjerat, - thoshte duke par njerzit q gati vraponin pr t kapur trenat e shpejt. Dhe e di se far bjn pastaj, pasi arrijn atje ku duan? - m pyet duke qeshur. - Shkojn n shtpi dhe shtrihen n divan pr t par pak televizor. Qeshte.

    Disa ngasin n rrugt q ende nuk jan shtruar, jan vetm t mbuluara me zall. Ngren pas nj pluhur t mendur q i bn t duken si tigra q ajn prpara n shkrettir. Aq pluhur ngren pas.

    Pas Lushnjs, rruga e humbet gjallrin. Mbaron pista e gjer dhe bashk me t edhe gjallria q e shoqron udhtimin nga Durrsi deri te kthesa kur duhet t marrsh rrugn pr n Berat n t dal t Lushnjs.

    Rruga sht br n fakt nj qytet n lvizje. Rreth saj jan afruar shtpit e banimit. Pothuajse t gjitha t reja. Restorante, hotele, kafene, njsi tregtare, magazina, pa fund magazina, punishte t llojeve t ndryshme, servise makinash, gjithka. Ka nga t gjitha. Zotria ka dal te porta e shtpis s tij dhe na propozon ti blejm mollt e bahes. T shijshme, biologjike, t reja, plot lng t bardh.

    Rruga q t on n Berat t duket sikur t merr frymn. Ka mbetur aq e trisht sa t vjen keq pr t. Dikur dukej si t gjitha t tjerat, kalonin gjithfarsoj maunesh, veturash, kamionsh. Parku i Urs Vajgurore ka qen gjigand pr kohn. Tani duket si rrug fshati, ndoshta m keq po ta krahasosh me rrjetin tjetr t rrugve t reja. Gropat jan munduar tia kurojn si plagt e Gjergj Elez Alis, por duket q nuk sht e mundur plotsisht. Motra kuron dhe bajlozi godet prsri do dit me tokmak gomash makine.

    Anash rrugs kan mbir ferra e barishte q jo rrall pengojn edhe hapsirat e kndvshtrimit. Dy polic q qndrojn posht nj hije peme, aty afr Lapardhas, na bjn me dor nj shenj q do t thot n gjuhn universale: Uleni shpejtsin, jeni shpejt! Jan human n mnyrn si sillen, kam dshir q shenjn e tyre ta lexoj edhe sikur kan pak turp pr gjendjen e rrugs. Duket sikur thon: Uleni shpejtsin, nuk e shihni sa e ngusht dhe e vjetr sht rruga. Ah, prsri rruga.

    Nuk e di se far lidhjeje ka, por pa lidhje nuk sht. Edhe shtpit e banimit ktej mes kodrave t buta t ultsirs myzeqare i kan qndruar disi larg rrugs. Ose m mir, nuk i jan afruar me at dashuri sikurse i jan ngjitur aksit rrugor shtpit femrore n Kavaj, Gos, Rrogozhin. Sa m e gjer rruga, sa m shpejt qarkullojn automjetet atje, aq m e fort fusha e gravitacionit t saj pr shtpit e banimit, punishtet.

    Rruga e madhe sht nj qytet me nj form t re, jo me qendr e n form rrethi, por i zgjatur si drejtz. Kto rrug jan qytete t reja. Nuk lidhin qytetet, por formojn qytete t reja. Kanali lidhz midis qendrave urbane, bhet nj realitet urban edhe m i rndsishm sesa vet qendra urbane q e lidh me t tjerat. Qytete t gjat pa emr. Kan nevoj pr emra kto rrug. Rruga sht m e rndsishme sesa qyteti, jam i bindur edhe n planin social, por edhe n at ekonomik. Prreth rrugs mblidhen njerzit aktiv, ata q punojn, aventuriert n kuptim e mir t fjals, ata q e ndrtojn lirisht jetn e tyre, q nuk presin q kriza tu bjer n kok si molla Ajnshtajnit pr t br pastaj zbulimin: Uuu, po un qenkam n kriz!

    N qytet ka shum t papun, q rrin gjith ditn duke br sehir, duke u prgjumur. Pjesa m e madhe bn kot, n fakt nuk dshiron t punoj. M mir luan bixhoz ose domino te cepi i rrugs.

    Kriza e sotme n bot sht, n fakt, kriza e qytetit t madh. Dikur ka qen me kuptim qyteti se ishte vend mbrojts, ishte kshtjella e senjorit q n rast lufte i hapte portat pr mburoj edhe pr fshatart rreth saj. Ishte detyra e tij. Kot nuk ia paguanin taksat. Po, m pas. Zon industriale, sepse mentaliteti i vjetr e quante qytet zonn industriale. Ishte qytet do qendr e banuar q nuk ishte fshat. Por, tani edhe industria sht reduktuar shum. Bot globale. Por, edhe sikur t jet, me mjetet e sotme t komunikimit nuk ka arsye q industria t jet vetm n qytet. Mund t jet edhe n zonn rurale. Qyteti nuk sht m industrial, fshati nuk sht m vetm hapsir bujqsore, quhet zon rurale. far mbeti sot nga funksioni i dikurshm i qytetit q mund t bhet vetm n qytet?

    Asgj.

    Qyteti mbeti n histori si vend i zotrinjve t rrethuar nga rajat. Me detyrim ishte qendr. Por, kur demokracia e shprishi kt marrdhnie, far mbeti nga qyteti q medoemos mund t jet vetm n qytet?

    N qytet sot, sikurse thot miku im Filip Harenger, nuk ka njerz se ka pun, por ka pun sepse ka njerz. Ata i shrbejn njeri tjetrit. Ti m qeth, un t msoj fmijt, un t msoj fmijt, ti m hekuros rrobat, ti m hekuros rrobat, un shkruaj libra q ti lexosh pas darke, e kshtu pa fund i bjm shrbime njri-tjetrit. T gjith jemi br tregtar, t gjith jemi br klient. Kioska pa fund npr lagje. Un vij blej te kioska jote, ti vjen blen te kioska ime. T dy palt kemi iluzionin se po fitojm. Ti fiton parat e mia, kurse un fitoj parat e tua. Absurd komplet.

    Te Ura Vajgurore ka radh makinash. Nj ekip puntorsh po bn riparime n t. I shoh me adhurim, ndonse nuk kan vendosur asnj shenj pr kanalet q kan hapur. Po t mos kesh kujdes, dy gomat ansore mund t gremisen aty brenda. Hajde mo, mos e vrit mendjen, prandaj sht e bukur Shqipria, sepse n do ast mund t t ndodhin gjra t papritura. Nuk je i mbrojtur si nj fmij foshnj q e marrin hopa. Fundja, kije mendjen kur drejton veturn, mos fli gjum!

    Te ant e rrugve, restorante q t ftojn t hash mish t pjekur qengji, zogj pule n tav - propozon dikush tjetr n nj tabel q sht e dukshme q larg. Por, nuk qndrojm, se duam q drekn ta ham n Berat. Dikush m pat thn se n nj lokal atje mund t gjesh edhe prshesh me gjel deti. Prshesh me gjel deti n stin t vers? Nisemi pr n Berat pa mdyshje. E di q mjeku do t m thot: Mos e ha, ka kolesterol, por un dua vetm ta shoh dhe ti nuhas aromn, vetm kaq, pa e prekur. Le ta han t tjert.

    Shtpit n kt cop rrug jan n ndrtim e sipr. M pak krenare se ato q shohim anash rrugs s gjer Durrs - Lushnj ku do gj duket se ka kaluar, por ajo kriza pr t ciln flitet jo se jo. Kriza sht fenomen parazitizmi i qytetit. Sa m larg qytetit aq m pak n kriz. Ata q ikin m larg punojn m shum. Emigrantt, pastaj kta q i ikin qyteteve dhe vijn buz rrugs, n fund t fjeturit e qendrave urbane. Buzrrugort, qytetar t rinj, i kan t gjitha, edhe rrugn, edhe mjetet qarkulluese, edhe tregtin buz shtpis, edhe punojn n punishte ngjitur, por kan edhe nga nj cop tok afr q nuk i le pa gj n fruta e zarzavate, vez, mish. I kan t gjitha. Prse fshat sht ky? Nuk e di se far bjn sociologt me klasifikimin rural - urban n ksi rastesh. Po t kisha qen un, do t ngarkoja nj studim pr ti klasifikuar qendra m vete, periurbane, qytete rrugore.

    Rruga pr n Berat t ngjall trishtim. Eci po aq shpejt sa edhe m par kur vozisja n rrugn e madhe, nuk e di a bn ta quaj autostrad. Eci shpejt jo se kam uri dhe dua t jem n nj restorant beratas para ors 13 e 30, por sikur kshtu ia fsheh vetes se udhtoj mbi nj xhade t ngusht, si rrug qorre, gropa-gropa, e braktisur. Ja, e mir sht rruga, shpejt po ecim! Por, ndiej se pasagjert e mi nuk jan t qet, ndonse nuk bzajn.

    Tej duket Tomori gjigand, flas pr bektashizmin shqiptar, kt fe aq interesante, sa unikale, aq edhe humane. far roli t madh ka luajtur n tolerancn dhe atdhedashurin shqiptare!

    Njher ua tregoj miqve se e kam fotografuar Tomorin, duke qen n plazh. Nuk e di se si mu shfaq. Si nj vizion. Nuk ju gnjej. Baba Tomori dukej me born n kreshtn e tij qart si nj spektr. Nuk besoni? E fotografova dhe e kam n fotografi. Duket qart n foto edhe pista Iliria e plazhit, edhe m tej Baba Tomori, sikur t ishte aty pran. Po mos e kisha n fotografi, do t thosha se kam qen n delir. Ka qen data 25 gusht. Njeri nga pasagjert e mi m thot: T besoj plotsisht. Mos ki frik se po bn ndonj herezi. Nuk je n delir. Ka dit kur avujt e ujit krijojn mirazhe pas mirazhesh dhe sjellin fare para syve tan realitete q ndodhen shum larg. Kjo mund t ket ndodhur.

    Ah, - gati sa nuk brtas, - sa do t doja t kishte ndodhur kshtu. Ne hyjnizojm natyroren q nuk e shpjegojm dot. Por edhe natyralizojm hyjnoren q nuk e kuptojm dot. Njsoj. Si nj vajtje-ardhje Durrs - Berat e kthim. Nj dit te Lana n Tiran do t fotografoj edhe majn e Kilimanxharos. Kushedi nga far mirazhesh afruar.

    Rruga pr n Berat sht edhe si nj varrez. Pa fund pllaka n prkujtim t atyre q kan humbur jetn aty, buz rrugs, them se jan t aksidentuar, nuk dua t mendoj pr marrzin e vitit 1997.

    N Berat futesh duke folur pak pr Mao Ce Dunin nse je n makin qoft edhe vetm me nj njeri t huaj. Nj pjes e njsive ekonomike n hyrje t Beratit ose jan braktisur, ose e kan rrudhur shum aktivitetin e tyre. Por, sot, nuk sht m si dje. Nuk ka asnj arsye q ca makina tisazhi, vere a reelrash t jen vetm n qytet. Mund t jen fare mir edhe n zonn rurale. Shyqyr q jan aty akoma, se kshtu Berati merr pak frym ekonomikisht, por frika se nj dit mund t shtegtojn diku gjetk, fare leht, m shqetson.

    Rrugt jan t pastra. Njerz ka pak n at or t dreks. Flen beratasit n drek, n mos flen, nj t shtriqur n kanape pa i hequr kpuct, edhe ajo bn mir edhe pr t tretur paksa gjelln me yndyr shum, por edhe pr t qen m t freskt pastaj pasdite, n aksham, kur dielli t bjer. Veturat jan t rralla n at or, ndonse qyteti numron shum prej tyre.

    Te holli i hotelit ku shpresoja t gjeja prsheshin me gjel deti, dy djem t rinj jan ulur n kolltuk, me shapka plastike, pantallona treerekshe, duken indiferent dhe tymosin cigare. Tavlla e duhanit n tavolin sht plot e prplot me bishta cigaresh. Jo ktu, - m prgjigjen, - shko te ai lokali tjetr, atje hahet mir!

    Prball nj lokal i hipur mbi ardakun e nj shtpie karakteristike beratase. Posht kalas. Nga tarraca shihet lumi. Nj kope delesh mrzen n hijen q bn kmba gjigande e urs. Lumi rrjedh si fije e holl. Ku sht Osumi kt ver? Do t kthehet prsri n dimr. Mos kini merak. Bariu qndron n hijen e kmbs tjetr t urs. Prball deleve. I sheh prball. Tre qenr shum elegant vijn vrdall me xhelozi deleve. Asnjra nuk ka t drejt t largohet. Aty me shoqet.

    Menyja sht zhgnjyese. Nuk ka asgj nga kuzhina e famshme beratase. Sallat greke e shpifur, biftek standard. As mblsira beratase. T paktn sa pr tu marr pak er. Jo pr ti ngrn.

    M pas kuptoj se kam gabuar. Pronari i kafes n Kala m thot: Po prse nuk durove o i uruar? T kishe ardhur te un, ke lakror, byrek me qumsht, speca e domate t mbushura, patllxhan imam bajalldi, a do tjetr zotrote?

    Vetm dua t di a gjenden, por nuk dua ti ha, - i them duke marr n dor gotn me lng thane t ftoht q m ka sjell.

    Se mos je n internet ti! - e ngacmoj

    Nuk kam dashur vet, - m thot gjith seriozitet. - Ku ka internet m t mir se fjala goj m vesh. Ka turist q vijn ktu te un vetm me t dgjuar. Vitin tjetr do t vish t flesh n Kala. E di un. Nuk rri ti! Po i bj gati ca dhoma si hoteli. Flem me batanije ktu. Ajri i pastr. Odat jan t freskta. Natn mbulohemi me kuverta tani n mes t ktij gushti t nxeht.

    Por, kjo ndodhi erdhi m pas. Posht n qytet n fillim mrzitem nga varfria kulinare q konstatoj. E ku pa? N Berat. Por, pastaj kuptoj. Nuk ka klient. Prse duhet gatuar n mnyr t veant? Beratasit mblidhen n shtpit e tyre pr drek. Si familjar t mir. Udhtar q do t vinin nga Prmeti apo do t shkonin n Prmet nuk ka ose ka shum pak. Prse do ta zinin veshin me dorn e ans tjetr, rreth e qark koks. Po pr n Skrapar? Autobust i pash, preferojn t ndalojn pr ti drekuar udhtart n restorantet buz rrugs aty nga Poshnja, a m par, atje ku propozohet mish i pjekur. Ka edhe hije. Parkohet edhe m leht. Por, ndoshta edhe negociatat mes pronarve t ktyre restoranteve dhe shoferve t autobusve jan m t lehta atje.

    Gurt e sokakut q ngjitet gjarprues drejt kalas jan t nxeht. Sa mir q e mbyllm drekn me nga nj sallat greke, se po t kishim ngrn prshesh me kaposh deti nuk do t ngjiteshim dot. Prreth askush nuk flet. Un kam gjithmon t drejt.

    Rrugt e Kalas jan prgjithsisht t pastra. Kalldrmi nuk sht mbajtur keq. Reziston. Por, nse shtpit e Mangalemit prball duken se kan filluar t mirmbahen, ato brenda kalas len pr t dshiruar. Sa porta shtpish t mbyllura me dry. Prej kohs se mbi dryna ka fije merimangash. Ndjek pas nj kalors q hyn te Porta e Kalas me nj kal t bardh. Sapo i ka hipur aty duke e vendosur njrn kmb mbi nj sofa dhe hop mbi kurriz t kalit. Soj beu. Gurt e sokakut ushtojn nn thundrn e kalit t bardh.

    Ve maceve q shtisin t qeta npr rrugicat e ngushta, kafsh jan vetm dy mushka, njra e lidhur pas nj shtylle telefoni, ngjitur me muret e jashtme t kalas. Tjetra sht duke pir uj n nj kov t madhe. sht e bukur si ndonj zonj e brisht, por e sert. Nuk t lejon ti afrohesh. As pr ta prkdhelur pak. Esht imja, - thot nj burr i zeshkt, miqsor, kur e pyesim. - Punoj pr mirmbajtjen e Kalas, e ngarkoj me gur. M ndihmon shum.

    Ku e ke shtpin e pyes?

    Atje tej - dhe m tregon me dor tutje n drejtim t jug-lindjes, andej nga Uznova. Q andej vij

    Ke vetur, me far vjen q atje larg?

    Me kt! - dhe u bie me pllmb vitheve t mushks s sert. E kam zili.

    T gjitha shtpi me nga dy e tre kate andej nga tregon ai. Dikur plaku banonte n nj brrak, - shton sa pr tu shpjeguar.

    Ngjitemi m tej drejt majs s Kalas. Nuk ka asnj tabel pr t qen q t tregoj a t jap shpjegime pr muret, kthinat, rrnojat e ndrtesave. Ve nja dy pllaka q tregojn emra rrugsh. Nj minare xhamie e prer prgjysm si me sharr. Nuk kuptohet se far sht. Dikush thot se sht oxhak fabrike. N gjendje t keqe.

    Pak shits ambulant q shesin voglima artistike si kudo. T njjtat i gjen edhe n plazhin e Durrsit, edhe n Kruj, edhe n Sarand. Nuk ke nevoj t shkosh gjithandej. Monumentet kulturore jan t gjitha t mbyllura, muzeu, kishat. Ndofta sht or dreke dhe kan pushim.

    Kalofshi mir!

    N nj qytet turistik kjo sht veantia. Atje punohet kur t tjert pushojn. Jo t gjith popujt e durojn kt sfid psikologjike. Ti shrbejn tjetrit me prunjsi, por edhe me dinjitet, t punojn n mes t vaps kur pushuesit freskohen n hije. Popujt barazimtar kt e kan t vshtir ta glltisin. Ju duket poshtruese.

    Prball hyrjes s sheshit t nj prej pjesve t kalas, nj zonj rreth t pesdhjetave ka vendosur disa shtroja dhe mbi to ka vendosur objektet q propozon ti blini.

    Mos m thuaj se s paku njrin djal nuk e ke n Greqi, n emigracion, - i them.

    Gabove, e kam n Itali, - ma kthen me t qeshur. - Ja, fmijn e tij kam n krah.

    Ti rroj!

    Rrofsh!

    Punon?

    Ku t punoj?! Dikur kam qen tezgjahiste, por na nxorn nga puna.

    Mos m thuaj se ke dshir t kthehesh atje n Kombinat, mes zhurms dhe rrmujs. Je rehat ktu e mbyllur n Kala, - e provokoj.

    Q tani kthehem atje, - ma pret.

    Krkon q nj bastun me kok dragoi, t ma shes si prodhim vendas, ose s paku me origjin nga Kruja. I them se nuk mund t jet kshtu sa koh q sht dru bambuje materiali me t cilin sht prodhuar.

    Po, - pranon, - ja ku qenka shkruar Made in China.

    Duket e sinqert n zbulimin e saj. Knaqet kur i them se do tia blej at bastun.

    Ka pak blerje, - m tregon. - Ka ca muaj q turistt e huaj blejn m pak se shqiptart. Jan br mortje fare, - ma thot shprehjen beratase q lkundet mes nj konstatimi t hidhur dhe nj shakaje miqsore.

    Npr Kala ka shum pak vizitor, ndofta nj tridhjet takojm e kryqzohemi rrugs. Nuk jan edhe aq pak - sidoqoft - pr nj dyorsh dreke. Por, shum pak blejn.

    Kalaja do mirmbajtur, por si duket as n qendr, as n Berat nuk kan buxhet pr kt.

    Diku ca gjethe fiku e diku ca vesh rrushi, ajn muret e gurta. Nj arkitektur mbreslnse. Nj forc ndrtuese gjigande kan pasur ata njerz q e kan ngritur n kmb. Pr ta mirmbajtur spo kemi fuqi. N Kalan e Ulqinit nuk lviz asnj fije bari, as nj pllak guri, gjithka sht n vendin e vet, e riparuar, e mirmbajtur, e pastr. Prse ne i lm kshtu?

    N rifuxhot e kalas jan hapur njsi tregtare. Blej nj shishe uj t ftoht. Ngjitur nj grua, tej brenda hapsirs s murrt qep n makin copa ku ka qndisur a ka br pun me grep. Pret q t blejm dika. Mbi nj cop t bardh, t punuar holl me grep, mjeshtrisht ka shkruar me shkronja t mdha BERAT. Ja, ky sht prodhimi im i fundit, - thot, - Por, nuk po m shitet.

    Si tia shpjegoj se m mir do t kishte qen t mos e shkruante me fjal, se fjala nuk shkon n pun dore, fjala shkon kur shkruan me laps a n kompjuter nj tekst. N pun dore e mir do t kishte qen po t kishte vizatuar dika nga Berati, n vend ti shkruante emrin. Por, nuk dua ta trishtoj, aq m shum q nuk e di se si do tia shpjegoj dot q figura sht shum m domethnse sesa fjala. Se n pun dore, q sht nj art viziv, nuk ka kuptim t qndissh dhe t shkruash vetm fjal. Po ajo sht e dashuruar pas emrit t qytetit t vet dhe ka nj mij her t drejt. Nuk m hiqen syt e trisht kur thoshte me habi:

    Edhe kam shkruar BERAT n pun me grep, edhe turistt nuk e blejn, udi! Si mund t jen kaq t pandjeshm?

    Nga Kalaja sheh t gjitha hapsirat urbane t mbivendosura. Kalaja, Mangalemi dhe posht andej nga Murat Celepiasi pallatet t kohs s socializmit, nuk e di prse ca t vendosura n nj form gjysm rrethi dhe ca n forma katrkndshe. Tutje andej nga stadiumi dhe spitali, n drejtim t maleve t Skraparit, ka ndrtesa t reja, vila.

    far mund ta mbaj kt qytet t gjall? Vetm rruga mund ti jap nj t ardhme. Ta lidh me Fierin, Vlorn nga njra an, dhe Lushnjn e Durrsin nga ana tjetr. Shoh nj kthes rruge mbi kodrn prball dhe mendoj pr at rrug q prshkon peizazhe t madhrishme mes luginave, pllajave e t on drejt Klcyrs e Prmetit. Dyzet vjet m par, diku n nj vij t holl uji, afr Tre Urave, n nj pushim udhtimi, kisha vendosur nj helik prej letre, si turbin hidrocentrali, thjesht pr t lozur. Nuk e di nse e gjej m aty!, - iu them t tjerve. Qeshin. Drit nuk ka prodhuar, por buzqeshje po, pas dyzet vjetve. Pa tender.

    Berati do t bhej pjes kshtu e nj rrethi t madh rrugor turistik q mund t prshkohej vetm brenda pak orve: Durrs Berat Fier Vlor, ose Durrs Berat Skrapar Klcyr Gjirokastr Sarand. Ka perla peizazhi, argtimi, turistike, kulturore n kto rrethe. Jasht ktij integrimi rajonal, Berati duket i zhytur n fund t nj rruge me ferra e barishte npr cepat e saj.

    Ve Kalas, thesareve t kishave t vjetra, objekteve t muara, pikturave, librave q ndodhen aty, arkitekturs mahnitse, me nj fjal pasuris kulturore t pamueshme, nuk di se far mund t marketoj tjetr ky qytet. Por, ato nuk mund t bhet me parat q sjellin emigrantt. Duhet financuar nga forca publike qendrore dhe lokale.

    E kaluara sht shpesh e ardhmja e nj qyteti.

    Kjo duhet kuptuar. Por, nuk mjafton t kuptohet, ka nevoj q e gjitha kjo t kthehet n nj strategji marketimi dhe politik t fuqishme ekonomike dhe financiare.

    Me far jeton Piza, vese me t kaluarn e saj t kthyer n t tashme dhe t ardhme? Po Firence, po Friburgu, po?

    Banort e sotm jetojn me lavdin e brezave t kaluar, nj e kaluar e lavdishme. Marketojn bmat e t parve t tyre. Japin shtpit me qira pr turistt, punojn hotelet, restorantet, funksionon e gjith industria turistike dhe aksesort e saj, taksi, autobuza, shtypshkronja q prodhojn kartolina, muzera, lojra fati, kazino, gjithka, thjesht pr nj arsye t vetme, pr shkak t vlerave t mdha kulturore q e kaluara ka investuar aty.

    Arsye boll e mjaftueshme.

    Posht Kalas, nj dyqan objektesh artistike. Askush brenda. As klient. Shitsi ka dal jasht pr t biseduar me ca miq. mimet e punimeve n dru jan t paarritshme. Nuk dihet se mbi far baze jan prllogaritur.

    Kur shoh t tilla qytete q kan shanse pr t shitur t kaluarn e tyre, atje ku e kaluara sht e ardhme, shpesh kam dshir t them pr banort e ktyre qyteteve: Ata jetojn qetsisht dhe paqsisht, n rehati, duke punuar ama, sepse tregtojn trimrin, gjenin krijuese, luftrat e strgjyshrve t tyre, ndrtimet e tyre madhshtore.

    Se sht vet qyteti si i till q ndodhet n hall. Jo vetm Berati, por qyteti si qytet kudo q t ndodhet. I ngjan nj qenieje biologjike q u zhvillua fort n Antikitet, por pati edhe nj rigjallrim duke filluar aty nga shekulli i trembdhjet, dhe tani i ngjan paksa nj guaske q deti e ka nxjerr n det. E hap, por ajo sht bosh, nuk ka m prmbajtje, ka vetm ngjyrat e vizatuara bukur mbi siprfaqen e jashtme t saj. sht form bosh. Me t kaluar, por pa t tashme. E tashmja sht vetm e kaluara e saj, q merret n dor dhe shihet pr bukurin e forms s kaluar.

    Dikur kshtjell, pastaj qendr administrative e senjorit, e pushtuesit, e fes, pastaj qendr industriale, diku mbahej n periudhn e ekonomis socialiste me ndonj kombinat, uzin armatimi, reparte ushtarake q sillnin rroga n qytet T gjitha kto pjes t lvozhgs nuk kan m funksion. As Kalaja nuk shrben m dot pr funksionin e saj t par, at pr t ciln sht ngritur. Nuk vlen pr t siguruar mbrojtje. sht e dobishme praktikisht, ekonomikisht, pikrisht sepse nuk sht m e dobishme praktikisht n kuptimin e saj parsor. Nuk vlen m si mburoj, por, mund t shrbej pr ta vizituar, pr ta par, pr t shijuar n vlerat q ka pasur, sikurse Mangalemi, objektet e kultit me pasurit e mdha kulturore q kan brenda tyre.

    Jetojm n shoqrin e spektaklit. T forms estetike pa prmbajtje materiale. Por spektakli sht br veprimtari fitimprurse. Djemt dhe vajzat e Beratit mund ta pasurojn strategjin e tyre pr t fituar jetn. Ata q punojn duhet ti afrohen rrugs, rrugve. Siprmarrsit ka vend tiu afrohen pasurive natyrore, flors dhe fauns s zons prreth, e bekuar n mirsin e saj t pashterp, m t guximshmit nuk kan prse ti ndahen aventurs s tyre perndimore, si pun e ndershme n metropolet e mdha. Por, t gjitha kto jo medoemos bhen brenda qytetit. Ato veprimtari bhen fare mir edhe jasht tij. Edhe banesat mund t bhen jasht qytetit. N rrug t gjer, sikundr pam, n qytete t shtrira.

    Por, qyteti q jep emr dhe identitet, ka vetm nj arsye q t jet gjithmon atje: E kaluara e tij.

    Qyteti, n prgjithsi, me ndonj prjashtim, mbahet pas inercis, pas s kaluars. Sot, n vetvete nuk ka arsye t mjaftueshme pr t mbijetuar. Sot, shum qytete mbahen n jet sikundr ata t smurt e dobsuar, q jetojn me serume: pensione, ca shrbime, para t ardhura nga jasht. Brenda tyre kan mbetur lvozhga bosh.

    Por, ka disa prej tyre q jan me fat t madh, sepse thesaret kulturore q mbajn brenda tyre jan krejt t paprsritshm. Mund t mbijetojn si relikte t s kaluars. Kt fat mund ta ket Berati.

    standart

    .

  2. #2
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    29-11-2010
    Postime
    9,457
    Faleminderit
    270
    366 falenderime n 341 postime

    Pr: O Berat 'e pate fat..



    Ftes n 5, T gjith po flasin pr Beratin, por pse t l pa frym ky qytet?

    Korrik 2020


    Qyteti i nj mbi nj dritareve sot feston 12 vjet pasuri e UNESCO-s & t magjeps me Kanionet e Osumit, malin e shenjt t Tomorrit dhe sportet e aventurs.

  3. #3
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    14-11-2020
    Postime
    3
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pr: O Berat 'e pate fat..

    I'm a big fan of this service and product.

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •