Vesat Haradinaj.


Nj ndr tiparet m t dukshme t bots bashkkohore sht grindja q ndan Lindjen dhe Perndimin; ndonse tashm i kemi kushtuar vmendje t posame ksaj shtjeje gjetiu, duhet ti kthehemi pr t sqaruar disa shtje dhe pr t mnjanuar nj numr keqkuptimesh. E vrteta e ksaj shtjeje sht se gjithmon kan ekzistuar shum qytetrime t ndryshme, secili nga ta sht zhvilluar n mnyrn e vet t veant, dhe n prputhje me prirjet e nj populli apo t nj tjetri. Por dallimi nuk nnkupton doemos kundrshtimin, kurse mund t ekzistoj fare mir nj lloj ekuivalence midis qytetrimeve q dallojn bukur shum sa u prket formave t tyre, nse mbshteten n parime t njjta themelore, nga t cilat ato qytetrime thjesht paraqesin aq shum zbatime q ndryshojn sipas rrethanave. I till sht rasti me t gjitha ato qytetrime q mund t prshkruhen si normale, ose me fjal t tjera tradicionale; dhe do dallim i till q mund t ekzistoj do t jet vetm i jashtm dhe siprfaqsor.

N gjendjen e sotme t bots, pra, nga nj an, kemi t gjitha ato qytetrime q u kan mbetur besnike pikpamjeve tradicionale, gjegjsisht ato t Lindjes, kurse nga ana tjetr at t bots bashkkohore, gjegjsisht ato t Perndimit.

Disa njerz, megjithat shkojn aq larg sa t dyshojn nse ndarja e njerzimit n Lindje dhe n Perndim prkon fare me ndonj realitet; por s paku sa i prket kohs s sotme, duket se kjo shtje as q sht hapur pr bised. N radh t par, ekzistimi i qytetrimit t Perndimit, i prbashkt pr Evropn dhe Amerikn, sht e dhn q dokund duhet t jet e gatshme t pranoj, pa marr parasysh far mendimesh mund t ket pr vlern e tij.

N rastin e Lindjes, shtja sht shum m e thjesht sepse ekzistojn disa qytetrime lindore e jo vetm nj, por mjafton q ato t ken disa tipare t prbashkta; gjegjsisht ato q jan karakteristike pr at q e kemi quajtur qytetrim tradicional dhe se po kto tipare t njjta duhet t mungojn n qytetrimin perndimor n mnyr q t arsyetohet plotsisht dallimi madje edhe kundrshtimi midis Lindjes dhe Perndimit.

Rene Guenoni i klasifikon ose me mir thn i dallon tri qytetrime:

Lindja e Largt, e prfaqsuar qensisht nga qytetrimi kinez,
Linjda e Mesme, e prfaqsuar qensisht nga hinduzimi, dhe
Lindja e Afrt, e prfaqsuar nga qytetrimi islam.
Duhet t shtohet se n shum aspekte ky qytetrimi i fundit(islam), duhet m shum t konsiderohet se z nj pozit ndrmjetse midis Lindjes dhe Perndimit, dhe kjo n shum karakteristika t prkujton sidomos qytetrimin perndimor ashtu si ishte n Mesjet. Nse shikohet Islami n raport me Perndimin bashkkohor pra, duhet t pranohet se ai e kundrshton at n po ato baza si edhe qytetrimet e pastra orientale, me t cilat, pra, nga ai pik vshtrim duhet t lidhet.

Kjo sht shtje e rndsishme: kurrfar baze pr kundrshtim rrnjsor midis Lindjes dhe Perndimit nuk ka ekzistuar deri tani, sepse edhe n Perndim kishte qytetrime tradicionale ashtu si edhe n Lindje; kundrshtimi mund t vihet n dukje vetm me paraqitjen e Perndimit posarisht atij modern, sepse ai sht shum m tepr kundrshtimi i dy mentaliteteve se sa i dy njsive gjeografike t prcaktuara n mnyr pak a shum t qart.

Nga kjo mund t themi se kundrshtimi tjetr n mes t Lindjes dhe Perndimit qndron te mentaliteti.

Mentaliteti Perndimor, kishte arrit n shkalln deri te individualizmi ku e kishte shuajt at t tradits n at q mendohet t jet modernizm. Ndrsa mentaliteti i Lindjes, sht ruajtur, ku lindort mundohen q ta ruajn traditn dhe t mos e shuajn.

Guenoni thot se mentaliteti i Perndimit sht ngjarja e fundit e kohs s sotme.

Nse kryejm ose arrijn nj mirkuptim t dy palt duhet q Perndimi ta kthej traditn e vet, t mparshme, dhe t krijoj konsensus me Lindjen, ku tradita e mhershme e perndimorve ishte si edhe e lindorve.

Por Perndimi e ndryshoi kt duke e zvendsuar me gjra m moderne q po mbisundojn n kohn e sotme, n fushn e ekonomis, shkencs, artit, tregtis, zejtaris, dhe n koht e fundit mbisunduan edhe me teknologji t reja postmoderne.

Perndimi e zbuloi elitn intelektuale, n krijimin e specializimeve t ndryshme moderne n makina transporti etj. Lindjes i shkelet e drejta thot Guenoni, sepse sipas tij, Lindja i ruan traditat(fet)dhe duhet t krijohet edhe ktu nj elit intelektuale, q t zhduk kto fenomene q jan n kundrshtim me Perndimin. Nga kjo mund t themi se nj ndr aspektet e kundrshtimit midis Lindjes dhe Perndimit sht zhvillimi i madh, teknologjik n Perndim, qe mund t themi se shkaktar i ktij prparimi t madh t perndimorve sht pikrisht kjo elit intelektuale, q e sjelli procesin e specializimeve t shumta.

Guanon e quan kt periudh kundrmodernde, kundrperndimore. Lindja i qndron besnike tradits vetanake, krkon t mbrohet nga Perndimi, t jet e patrazuar. Po ashtu Guenon mendon se Perndimi duhet t mbrohet nga tendencat brenda vets.