Close
Faqja 1 prej 3 123 FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 20 prej 48
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime

    Ribrja e historis

    pjess juglindore t Turqis hasim n malet t cilat nga vendort quhen edhe si mulla-malet. N veri shtrihen malet mjaft t dendura. Ndrsa n lindje shtrihen fusha biblike t Harranit, ndrsa n jug gjendet kufiri me Sirin, ku dukshmria sht n 32 kilometra, duke shnuar edhe tokat e Mesopotamis, rajon ky i cili kishte dhn nj ngritje civilizimit njerzor. Dhe, sipas arkeologut Klaus Shmit, ktu nn ne jan gurt ku kishte filluar epoka e njerzimit.

    Tregimi i
    origjins njerzore
    Duke qndruar mbi nj kodr, arkeologu gjerman sht duke vshtruar punn e rreth 40 puntorve kurd, i cili duke br me njrn dor n zbulimin e tij, thekson se ktu ka filluar tregimi i origjins njerzore.
    Shmit kishte zbuluar nj tempull mjaft t madh dhe mjaft kompleks, nj struktur antike, e cila mund t jet gjja e par e ndrtuar nga njerzit. Ky tempull supozohet se ishte ndrtuar para m shum se 11.5000 vjetve - 7.000 vjet para se t ndrtohej Piramida e Madhe dhe m shum se 6.000 vjet para epoks s gurit. Kto rrnoja jan aq antike saq mund t vrehen edhe shenja t fshatrave, kafshve bile edhe t agrikulturs. Pra, ktu ishte vrejtur edhe thngjill, q sht shenj e civilizimit. N t vrtet, sipas Shmitit, tempulli vetvetiu mund t jet ndrtuar menjher pas epoks s akullt.
    Gbekli Tepe- emr n turqisht pr mulla malet, n t cilat shtrihet arti dhe religjioni, t cilat mund ti vresh q n fillim t udhtimit. Pas nj periudhe t gjat kohore, Shmit kishte arritur ta vrtetoj at se far kishte menduar lulzimin n at koh t ciln ai e quante Romeo nga epoka e akullt. Prreth atyre maleve ai kishte arritur t zbulonte gdhendje npr gur e po ashtu edhe disa rrath t gdhendur.
    Edhe pse nuk sht m e madhe se Stonehenge, kto rrnoja jan mjaft magjepse. Gjat vitit t kaluar arkeologu gjerman kishte zbuluar edhe shembujt e tret dhe t katrt t ktij tempulli. Radart t cilt ai i prdor pr zbulime nn-toksore, kishin dhn shenja edhe pr disa rrnoja t tjera ndoshta n nj numr prej 15 deri 20 rrnoja, t cilat mund t gjenden nn siprfaqen e toks. Ekipi gjermano-turk, i cili punonte nn urdhrat e Shmitit, po ashtu kishte arritur t zbulonte rreth 50 shtylla, t cilat nse nuk konsiderohen si m t gjatat, ato mund t konsiderohen si m t vjetrat t ktij lloji n bot.

    Zbulimet e reja
    Zbulimet e reja kan filluar m n fund t lvizin prpara, pas nj ngecje t arkeologjis. Gbekli Tepe sht e madhe dhe e mahnitshme, ngase, sipas Ian Hoderit, prmban shum vepra arti dhe t kulturs s hershme. Ka shum njerz q kalojn dekada t tra duke zbuluar n kto male e kodra, por shum pak kan fatin pr t gjetur dika.
    Teza e Shmitit sht e thjesht dhe e qart: ishte nevoja pr adhurim q i kishte bashkuar qeniet njerzore n konglomeratet e para urbane. Nevoja e ndrtimit dhe mbajtjes s ktij tempulli, thot ai, nxiti ndrtuesit e saj q t krkojn burime t qndrueshme t ushqimit, sikur p.sh gruri, apo kafsht shtpiake. Kshtu, tempulli ndikoi n lindjen e qytetit.
    Kjo teori ndryshon kronologjin standarde t origjins njerzore, sipas s cils njerzit primitiv kishin kaluar npr nj Revolucion neolitik para 10.000 deri 12.000 vjetve. Sipas modelit t vjetr, n fillim ishin paraqitur barinjt dhe bujqit, e m pas kishin lindur puntorit e qeramiks, fshatrat, qytetet, puna e specializuar, mbretrit, shkrimet, arti dhe, n nj shkall t caktuar, religjioni i organizuar.
    Por, tani del se religjioni sht paraqitur shum hert n jetn e civilizuar, bile m hert se vet jeta e civilizuar, nse Shmit ka t drejt. Kjo d.m.th se religjioni nuk sht produkt i kulturs, por shkaktare e saj, m pak nj zbulim, sesa nj trashgimi gjenetike.
    Ndrtuesit e Gbekli Tepe nuk kishin shkruar e as nuk kishin ln ndonj shpjegim tjetr pr punn e tyre. Shmit thot se grupet nomade nga qindra milje n t dy drejtimet, mblidheshin ktu pr rituale, festa dhe rite t ndryshme, para q t gdhendeshin gurt e par. Ky vend duhet t ket pasur nj domethnie religjioze edhe para ndrtimit t tij. Njerzit nuk shkojn thjesht q t zhvendosin gurt e rnd deri n dhjet tonelata, pa pasur ndonj arsye, thot Shmit.[
    Pr dallim nga pjesa m e madhe e zbulimeve antike, Gbekli Tepe ishte gjetur n gjendje t ruajtur, t mir. Aty ka disa simbole abstrakte, por mbizotrojn skulpturat natyrore dhe relievet e kafshve, q ishin n qendr t vmendjes s njerzve t par gjuetar/mbledhs frutash. Shmit mendon se njerzit e ktij vendi kishin zbuluar bujqsin.
    Pa marr parasysh se far ritualesh mistike t jen zhvilluar n tempuj, ato kishin prfunduar prnjher para vitit 8000 para ers s re, kur tr ky vend ishte mbuluar me dhe, q, sipas Shmitit, ishte br me qllim dhe prnjher. Kjo, sipas tij, shnon fundin e nj kulture t uditshme, por edhe fillimin e nj civilizimi m t sistemuar, ku njerzit kishin zbritur nga brigjet n lugina, pr tu marr me bujqsi dhe blegtori. Mnyrat e reja t jetess kishin krkuar mnyra t reja t praktikave religjioze dhe, sipas Shmitit, kur ke zota t rinj, duhet ti heqsh qafe ata t vjetrit.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Ktu ribhet historia
    Patrick Symmes
    Nj kompleks tempujsh n Turqi q jan ndrtuar edhe m par se piramidat sht duke rishkruar historin e evolucionit njerzor
    E quajn kodra barkdal, pr shkak t konturit t rrumbullakt t ktij vendi n Turqin juglindore. N veri ka male me pyje. N lindje t kodrs sht rrafshnalta biblike e Harranit dhe n jug sht kufiri sirian, i dukshm 20 milje larg, q on drejt tokave t lashta t Mesopotamis dhe t Gjysmhns pjellore, rajoni q i dha jet qytetrimit njerzor. Dhe nn kmbt tona, sipas arkeologut Klaus Schmidt, jan gurt q shenjojn pikrisht pikn prej ku njeriu e nisi at ngjitje.
    Tek qndron mbi kodr n agim, duke mbikqyrur n ekip prej 40 grmuesish kurd, arkeologu gjerman tregfon me dor zbulimin e tij ktu, nj revolucion n historin e origjins s njeriut. Schmidt ka zbuluar nj kompleks shum t madh dhe shum t bukur tempujsh, nj struktur kaq e lasht saq mund t jet e para gj q qeniet njerzore kan ndrtuar ndonjher. Ky vend nuk sht thjesht i lasht, ai n fakt jep nj riprcaktim t s djathts: tempulli u ndrtua 11500 vjet m par - sht tronditse: 7000 vite prpara Piramids s Madhe dhe m shum se 6000 vite prpara se Stonehenge t merrte form. Rrnojat jan kaq t hershme, saq ato datojn shum prpara fshatrave, poaris, kafshve t zbutura dhe madje edhe bujqsis - thngjijt e par t qytetrimit. N fakt, Schmidt mendon se vet tempulli, i ndrtuar pas fundit t t fundmes Epok e Akullt u b ai thngjill - ishte shkndija q lanoi njerzimin drejt bujqsis e blegtoris, jets urbane dhe t gjith t tjerave q pasuan.

    Gbekli Tepe - emri n turqisht pr "kodrn barkdal" - paraqet artin dhe fen n fillimin e atij udhtimi. Pas disa vitesh pun plot durim, Schmidt ka zbuluar at q ai mendon se sht prova prfundimtare q ktu ka qen nj vendndodhje gjigante ceremonialsh "nj Rom e Epoks s Akullnajs", si thot ai, ku gjuetart u mblodhn pr t ndrtuar nj komunitet fetar. Prtej kodrs, ai ka gjetur rrath t skalitur prej guri, me dysheme e parket si dhe stola dysh. T gjith rratht kan kolona n form T-je q t kujtojn monolitt e Ishullit t Pashkve.
    Ndonse jo aq i madh sa Stonehenge - rrethi m i madh sht 27 metra n diametr, ndrsa kolonat m t gjata jan 5 metra - rrnojat jan mbreslnse n numr. Vitin q kaloi Schmidt gjeti shembullin e tret dhe t katrt t tempullit. Radar q penetrojn n tok tregojn se jan edhe 15 apo 20 rrnoja t tjera t tilla monumentale nn siprfaqe. Ekipi gjermano-turk i Schmidt ka zbuluar gjithashtu 50 prej kolonave shum t mdha, duke prfshir dy q u gjetn gjat sezonit m t fundit t grmimeve q nuk jan ende m t mdhat, por, sipas gjetjes s moshs me metodn e karbonit, jan veprat monumentale t artit m t lashta n bot.
    Zbulimet e reja jan duke riformsuar m n fund konsensusin e avasht t arkeologjis. Gbekli Tepe sht "jashtzakonisht shum e madhe dhe e mrekullueshme, dhe i prket nj date shum t lasht", sipas Ian Hodder, drejtor i programit t arkeologjis n Stanford. I mbushur me entuziazm nga "gurt shum t mdhenj si dhe artin e mrekullueshm" n Gobekli, Hodder - i cili ka kaluar dekada t tra n vendgrmime rival neolitik - thot: "Shum njerz mendojn se kjo ndryshon gjithka... Ajo e prmbys t gjith karrocn me moll. T gjith teorit tona kan qen t gabuara".

    Teza e Schmidt sht e thjesht dhe e guximshme: ishte nevoja pr t besuar q bashkoi njerzimin n grumbullimet e para urbane. Nevoja pr t ngritur dhe mirmbajtur kt tempull, thot ai, i bri ndrtuesit q t viheshin n krkim t burimeve t qndrueshme t ushqimit, si drithra si dhe kafsh q mund t zbuteshin dhe m pas t vendoseshin pr t ruajtur mnyrn e tyre t re t jetess. Tempulli lindi qytetin.
    Kjo teori prmbys nj kronologji standarde t origjins njerzore, sipas t cils njeriu primitiv kaloi npr nj "revolucion neolitik" 10 000 - 12 000 vjet m par. Sipas modelit t vjetr, n fillim u shfaqn barinjt dhe bujqit, dhe m pas kta krijuan qeramikn, fshatra, qytete, pun t specializuar, mbretr, shkrim, art dhe - diku rrugs drejt aeroplanit - organizuan fen. Deri tek Jean-Jacques Rousseau, mendimtart kan argumentuar se ngjeshja sociale e qyteteve erdhi n fillim dhe vetm pas ksaj erdhn fet me tempujt e tyre madhshtor, nj model q vazhdon t ofrohet sot n shkolla.
    Feja tashm shfaqet kaq hert n jetn e civilizuar - m hert se sa jeta e civilizuar, nse Schmidt ka t drejt - saq disa mendojn se ajo mund t jet m pak nj produkt kulture dhe m shum nj shkak i saj, m pak nj zbulim dhe m shum nj trashgimi gjenetike. Arkeologu Jacques Cauvin dikur ka parashtruar se, "fillimi i perndive ishte fillimi i bujqsis" dhe Gobekli mund t vrtetoj kt teori t tijn.
    Ndrtuesit e Gbekli Tepe nuk mund t shkruanin apo t linin shpjegime t tjer mbi punn e tyre. Schmidt spekulon q grupe nomad nga 100 milje larg n do drejtim kishin nisur t mblidheshin ktu pr ritual, gosti, si dhe rite t tjer q prpara se t priteshin gurt e par. Qllimi fetar i ktij vendi lihet t kuptohet nga madhsia dhe vendndodhja e tij. "Nuk mund t zhvendossh gur 10 ton pa arsye", vren Schmidt. "Tempujt duhet t jen n vende t lart", shton ai, duke treguar me dor nga kodra. "Vendet e shenjt ndrtohen larg nga bota e prditshme".
    Ndryshe nga shumica e zbulimeve prej bots antike, Gbekli Tepe u gjet e paprekur, gurt n kmb, rendi dhe pamja artistike e veprave e dallueshme edhe pr syrin e pastrvitur. M mbreslns sht skalitja e gjetur n pothuajse gjysmn e 50 kolonave q Schmidt ka zbuluar. Ka disa simbole abstrakt, por vendi sht pothuajse i mbuluar me skulptura shum t bukura natyraliste dhe bazo-reliev t kafshve q kan qen t pranishme n imagjinatn e gjahtarve. Ka derra t egr dhe gjedh, bashk me totema t fuqis dhe inteligjencs, si luan, dhelpra dhe leopard. Shum prej kolonave m t mdha jan t skalitura me krah, duke prfshir shpatulla, kapak sysh dhe gishtrnj. Forma T duket se tregon humanoid n kulla, por nuk kan fytyra. "N Bibl tregohet se si Zoti krijoi njeriun sipas imazhit t tij", thot Glenn Schwartz, arkeolog i Johns Hopkins. Gbekli Tepe thot se, "sht hera e par q mund t shohsh qenie njerzore me kt ide, q ata u ngjajn perndive".
    Tempujt ofrojn kshtu prova t papritura q njerzimi doli nga mbretrimi 140 000-vjear i gjahtarve me nj fjalor t gatshm imazhesh spiritual dhe n gjendje pr t br prpjekje t mdha logjistike, ekonomike dhe politike. Nj katolik i lindur n Frankonia, n Gjermani, Schmidt vjen vrdall npr vendin e grmimit me nj allm, duke nxjerr n dukje provat e ktij tranzicioni. "Njerzit ktu shpikn bujqsin. Ata kan qen shpiks t bimve t kultivuara, t arkitekturs s brendshme", thot ai.
    Gbekli Tepe ndodhet n majn m veriore t Gjysmhns pjellore, nj zon kufitare produktive, pran t cils ka pyje t shumt. Zona ka qen ideale pr gjahtart n lashtsi. Gazela t egra vazhdojn t migrojn ktu dy her n vit si kan br 11 mijvjear m par dhe zogjt fluturojn mbi kok n tufa t gjata. Hartzimi gjenetik tregon se rritja pr her t par e drithrave nga njeriu ka ndodhur pikrisht n kt zon - ndoshta n nj nga malet e dukshm n distanc - disa shekuj pas zbulimit t Gbekli. Edhe administrimi i kafshve nisi po ktu - derrat e par t zbutur erdhn nga zona prreth afrsisht n vitin 8000 para Krishtit dhe gjedht u zbutn n Turqi prpara vitit 6500 para Krishtit. Pas ksaj erdhn produktet e qeramiks. Kto zbulime u derdhn m pas n vende si atalhyk, fshati m i vjetr neolotik q ne njohim, q ndodhet 300 milje m n perndim.
    Aretistt e Gbekli Tepe kan pikturuar tufa t atyre q Schmidt i quan krijesa "t frikshme dhe t shpifura": akrep, merimanga, gjarprinj, monstra me tre dhmb dhe m t zakonshm nga t gjith, krma zogjsh.
    Punimi m i madh me gdhendje tregon nj hut mbi nj njeri pa kok. Schmidt teorizon se kufomat e njerzve silleshin ktu n maj t kodrs pr t'u konsumuar nga zogjt - ajo q nj tibetian do ta quante varrim qiellor. Shoshitja e disa ton dheu q jan nxjerr nga ky vend ka prodhuar shum pak kocka njerzish, ndoshta sepse kta jan zhvendosur ather n shtpi t larta. Mungesa sht burimi i pretendimit t madh teorik t Schmidt. "Nuk ka gjurm t jets s prditshme", shpjegon ai. "Nuk ka gropa zjarri. Nuk ka pirgje plehrash. Nuk ka uj ktu". do gj, q nga ushqimi deri tek stralli duhej t importoheshin, pra ky vend "nuk ka qen n fshat", thot Schmidt. Prderisa tempujt jan m t vjetr se do lloj vendbanimi i gjetur, kudo, Schmidt konkludon se shtpia e par e njeriut ka qen nj shtpi adhurimi: "N fillim tempulli, pastaj qyteti", kmbngul ai.
    Disa arkeolog, si Hodder, specialisti i periudhs neolitike, pyesin nse Schmidt-it thjesht i kan shptuar provat e nj fshati apo nse datimi q ai i ka br vendit nuk sht shum i sakt. Por arsyeja e vrtet prse rrnojat n Gbekli Tepe mbeten pothuajse t panjohura, ende t paprfshira n tekste shkollor, sht se provat jan shum t forta dhe jo shum t dobta. "Problemi me kt zbulim, - si thot Schwartz, - sht se ai sht unik". Nuk sht gjetur asnj vend tjetr monumental q t'i prkas t njjts epok. Prpara Gbekli Tepe, njerzit vizatonin figura shkopinjsh n mure shpellash, me argjil krijonin kukulla t vogla dhe ndoshta bnin bashk disa gur pr strehim apo lutje. Edhe pas Gbekli Tepe, ka shum pak prova pr ndrtime t sofistikuar. Gjetja e dats pr vendet e lasht sht dika q gjithmon kontestohet, por atalhoyuk sht ndoshta 1500 vite m i ri se sa Gbekli Tepe dhe ai nuk ka skalitje apo ndrtime t mdha. Muret e Xherikos, q deri sot mendohet se jan ndrtimi m i vjetr monumental i ngritur nga njeriu, me shum gjasa kan nisur t ndrtohen m shum se nj mij vite pas Gbeklit. Tempuj t mdhenj u ngritn srish - por tempulli i radhs pr t cilin nuk ka dyshime sht ngritur 5000 vite m von, n jug t Irakut.
    Vendi i gjetur sht kaq i veuar, saq nj arkeolog amerikan q ndeshi n t n vitet '60 thjesht u largua, duke mos qen n gjendje t interpretonte at q pa. Schmidt ndoqi shnimet e amerikanit n maj t kodrs 15 vjet m par, nj dit q edhe sot e kujton me nj zgrdheshje t madhe. Ai kish par ngado gur stralli t skalitur, si dhe vrejti nj karrier neolitike n nj kodr aty pran, me pllakat e paprfunduara t mermerta q tregonin se nj monument ishte nn tok diku pran. "N nj minut - n nj sekond - ishte e qart", kujton arkeologu mjekrrosh tashm i nxir krejt nga dielli. Thot se edhe vet kish menduar t largohej, duke e ditur se po t qndronte, do t'i duhej t kalonte pjesn e mbetur t jets duke grmuar n kt kodr.
    Sot 55 vje dhe pjestar stafi n Institutin Arkeologjik Gjerman, Schmidt i sht bashkuar nj linje t gjat bashkpatriotsh ktu, q shkojn pas n koh deri tek Heinrich Schliemann, zbuluesi i Trojs. Ai sht vendosur ktu, sht martuar me nj turke dhe jeton n nj shtpi modeste n rrugt e ngushta t Urfas s vjetr. Ka dekada t tra pun para vetes.
    Mosmarrveshjet jan normale n kt vend grmimi - puntort, ankohet Schmidt, jan t ndar n tre klane t ndryshme q zihen vazhdimisht. ("Tre grupe", thot arkeologu i i pezmatuar. "Jo dy. Tre.") Deri tani Schmidt ka zbuluar m pak se 5 prqind t vendit dhe ai ka n plan t lr t paprekur disa tempuj, me qllim q krkuesit n t ardhmen t ken mundsi t'i ekzaminojn me mjete m t sofistikuara.
    fardolloj ritualsh misterioz t jen kryer n kta tempuj, ata prfunduan n mnyr t menjhershme prpara vitit 8000 para Krishtit, kur i gjith ky vend u fut nn dhe, n mnyr t njkohshme. Tempujt kishin qen n rnie prej nj mij vitesh - rratht e mvonshm jan sa gjysma e atyre t mhershm, gj q tregon nj munges burimesh apo motivimi mes besimtarve. Ky devijim i pasuar nga nj varrosje e papritur shnon "fundin e nj kulture shum t uditshme", thot Schmidt.
    Por ishte gjithashtu lindja e nj qytetrimi t ri, teksa tashm njerzimi kishte shkmbyer majat e kodrave t gjahtarve me luginat e bujqve dhe barinjve. Mnyrat e reja t jetess krkonin praktika t reja fetare, thot Schmidt "dhe kur ke perndi t reja, duhet t heqsh qafe t vjetrit".
    28798&stc=1&d=1267733758
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   

  3. #3
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Zbulimi q ndryshon historin
    01/03/2010 TURQI

    Ky vend nuk sht thjesht i lasht, ai n fakt jep nj riprcaktim t s djathts: tempulli u ndrtua 11500 vjet m par, sht tronditse: 7000 vite prpara Piramids s Madhe, dhe m shum se 6000 vite prpara se Stonehenge t merrte form. Rrnojat jan kaq t hershme, saq ato datojn shum prpara fshatrave, poaris, kafshve t zbutura dhe madje edhe bujqsis.

    E quajn kodra barkdal, pr shkak t konturit t rrumbullakt t ktij vendi n Turqin juglindore. N veri ka male me pyje. N lindje t kodrs sht rrafshnalta biblike e Harranit dhe n jug sht kufiri sirian, i dukshm 20 milje larg, q on drejt tokave t lashta t Mesopotamis dhe t Gjysmhns pjellore, rajoni q i dha jet qytetrimit njerzor. Dhe nn kmbt tona, sipas arkeologut Klaus Schmidt, jan gurt q shenjojn pikrisht pikn prej ku njeriu e nisi at ngjitje.

    Tek qndron mbi kodr n agim, duke mbikqyrur n ekip prej 40 grmuesish kurd, arkeologu gjerman tregon me dor zbulimin e tij ktu, nj revolucion n historin e origjins s njeriut. Schmidt ka zbuluar nj kompleks shum t madh dhe shum t bukur tempujsh, nj struktur kaq e lasht saq mund t jet e para gj q qeniet njerzore kan ndrtuar ndonjher. Ky vend nuk sht thjesht i lasht, ai n fakt jep nj riprcaktim t s djathts: tempulli u ndrtua 11500 vjet m par, sht tronditse: 7000 vite prpara Piramids s Madhe, dhe m shum se 6000 vite prpara se Stonehenge t merrte form. Rrnojat jan kaq t hershme, saq ato datojn shum prpara fshatrave, poaris, kafshve t zbutura dhe madje edhe bujqsis, thngjijt e par t qytetrimit. N fakt, Schmidt mendon se vet tempulli, i ndrtuar pas fundit t t fundmes Epok e Akullt u b ai thngjill, ishte shkndija q lanoi njerzimin drejt bujqsis e blegtoris, jets urbane dhe t gjith t tjerave q pasuan.

    Gbekli Tepe, emri n turqisht pr kodrn barkdal, paraqet artin dhe fen n fillimin e atij udhtimi. Pas disa vitesh pun pot durim, Schmidt ka zbuluar at q ai mendon se sht prova prfundimtare q ktu ka qen nj vendndodhja gjigande ceremonialesh nj Rom e Epoks s Akullnajs, si thot ai, ku gjuetart u mblodhn pr t ndrtuar nj komunitet fetar. Prtej kodrs, ai ka gjetur rrath t skalitur prej guri, me dysheme e parkete si dhe stola dysh. T gjith rratht kan kolona n form T-je q t kujtojn monolitt e Ishullit t Pashkve.

    Ndonse jo aq i madh sa Stonehenge, rrethi m i madh sht 27 metra n diametr, ndrsa kolonat m t gjata jan 5 metra, rrnojat jan mbreslnse n numr. Vitin q kaloi Schmidt gjeti shembullin e tret dhe t katrt t tempullit. Radar q penetrojn n tok tregojn se jan edhe 15 apo 20 rrnoja t tjera t tilla monumentale nn siprfaqe. Ekipi gjermano-turk i Schmidt ka zbuluar gjithashtu 50 prej kolonave shum t mdha, duke prfshir dy q u gjetn gjat sezonit m t fundit t grmimeve q nuk jan ende m t mdhat, por, sipas gjetjes s moshs me metodn e karbonit, jan veprat monumentale t artit m t lashta n bot.

    Zbulimet e reja jan duke riformsuar m n fund konsensusin e avasht t arkeologjis. Gbekli Tepe sht jashtzakonisht shum e madhe dhe e mrekullueshme, dhe i prket nj date shum t lasht, sipas Ian Hodder, drejtor i programit t arkeologjis n Stanford. I mbushur me entuziazm nga gurt shum t mdhenj si dhe artin e mrekullueshm n Gobekli, Hodder, i cili ka kaluar dekada t tra n vendgrmime rival neolitik, thot: Shum njerz mendojn se kjo ndryshon gjithka... Ajo e prmbys t gjith karrocn me moll. T gjith teorit tona kan qen t gabuara.

    Teza e Schmidt sht e thjesht dhe e guximshme: ishte nevoja pr t besuar q bashkoi njerzimin n grumbullimet e para urbane. Nevoja pr t ngritur dhe mirmbajtur kt tempull, thot ai, i bri ndrtuesit q t viheshin n krkim t burimeve t qndrueshm t ushqimit, si drithra si dhe kafsh q mund t zbuteshin, dhe m pas t vendoseshin pr t ruajtur mnyrn e tyre t re t jetess. Tempulli lindi qytetin.

    Kjo teori prmbys nj kronologji standarde t origjins njerzore, sipas t cils njeriu primitiv kaloi npr nj revolucion neolitik 10 000 12 000 vjet m par. Sipas modelit t vjetr, n fillim u shfaqn barinjt dhe bujqit, dhe m pas kta krijuan qeramikn, fshatra, qytete, pun t specializuar, mbretr, shkrim, art dhe, diku rrugs drejt aeroplanit, organizuan fen. Deri tek Jean-Jacques Rousseau, mendimtart kan argumentuar se ngjeshja sociale e qyteteve erdhi n fillim, dhe vetm pas ksaj erdhn fet me tempujt e tyre madhshtor, nj model q vazhdon t ofrohet sot n shkolla.

    Feja tashm shfaqet kaq hert n jetn e civilizuar, m hert se sa jeta e civilizuar, nse Schmidt ka t drejt, saq disa mendojn se ajo mund t jet m pak nj produkt kulture dhe m shum nj shkak i saj, m pak nj zbulim dhe m shum nj trashgimi gjenetike. Arkeologu Jacques Cauvin dikur ka parashtruar se fillimi i perndive ishte fillimi i bujqsis, dhe Gobekli mund t vrtetoj kt teori t tijn.

    Ndrtuesit e Gbekli Tepe nuk mund t shkruanin apo t linin shpjegime t tjer mbi punn e tyre. Schmidt spekulon q grupe nomad nga 100 milje larg n do drejtim kishin nisur t mblidheshin ktu pr ritual, gosti, si dhe rite t tjer q prpara se t priteshin gurt e par. Qllimi fetar i ktij vendi lihet t kuptohet nga madhsia dhe vendndodhja e tij. Nuk mund t zhvendossh gur 10 ton pa arsye, vren Schmidt. Tempujt duhet t jen n vende t lart, shton ai, duke treguar me dor nga kodra. Vendet e shenjt ndrtohen larg nga bota e prditshme.

    Ndryshe nga shumica e zbulimeve prej bots antike, Gbekli Tepe u gjet e paprekur, gurt n kmb, rendi dhe pamja artistike e veprave e dallueshme edhe pr syrin e pastrvitur. M mbreslns sht skalitja e gjetur n pothuajse gjysmn e 50 kolonave q Schmidt ka zbuluar. Ka disa simbole abstrakte, por vendi sht pothuajse i mbuluar me skulptura shum t bukura natyraliste dhe bazo-relieve t kafshve q kan qen t pranishme n imagjinatn e gjahtarve. Ka derra t egr dhe gjedh, bashk me totema t fuqis dhe inteligjencs, si luan, dhelpra dhe leopard. Shum prej kolonave m t mdha jan t skalitura me krah, duke prfshir shpatulla, kapak sysh dhe gishtrinj. Forma T duket se tregon humanoid n kulla, por nuk kan fytyra. N Bibl tregohet se si Zoti krijoi njeriun sipas imazhit t tij, thot Glenn Schwartz, arkeolog i Johns Hopkins. Gbekli Tepe sht hera e par q mund t shohsh qenie njerzore me kt ide, q ata y ngjajn perndive.

    Tempujt ofrojn kshtu prova t papritura q njerzimi doli nga mbretrimi 140 000-vjear i gjahtarve me nj fjalor t gatshm imazhesh spiritual dhe n gjendje pr t br prpjekje t mdha logjistike, ekonomike dhe politike. Nj katolik i lindur n Frankonia, n Gjermani, Schmidt vjen vrdall npr vendin e grmimit me nj allm, duke nxjerr n dukje provat e ktij tranzicioni. Njerzit ktu shpikn bujqsin. Ata kan qen shpiks t bimve t kultivuara, t arkitekturs s brendshme, thot ai.

    Gbekli Tepe ndodhet n majn m veriore t Gjysmhns pjellore, nj zon kufitare produktive, pran t cils ka pyje t shumt. Zona ka qen ideale pr gjahtart n lashtsi. Gazela t egra vazhdojn t migrojn ktu dy her n vit si kan br 11 mijvjear m par, dhe zogjt fluturojn mbi kok n tufa t gjata. Hartzimi gjenetik tregon se rritja pr her t par e drithrave nga njeriu ka ndodhur pikrisht n kt zon, ndoshta n nj nga malet e dukshm n distanc, disa shekuj pas zbulimit t Gbekli. Edhe administrimi i kafshve nisi po ktu, derrat e par t zbutur erdhn nga zona prreth afrsisht n vitin 8000 para Krishtit, dhe gjedht u zbutn n Turqi prpara vitit 6500 para Krishtit. Pas ksaj erdhn produktet e qeramiks. Kto zbulime u derdhn m pas n vende si atalhyk, fshati m i vjetr neolotik q ne njohim, q ndodhet 300 milje m n perndim.

    Artistt e Gbekli Tepe kan pikturuar tufa t atyre q Schmidt i quan krijesa t frikshme dhe t shpifura: akrepa, merimanga, gjarprinj, mostra me tre dhmb, dhe m t zakonshm nga t gjith, krma zogjsh. Punimi m i madh me gdhendje tregon nj hut mbi nj njeri pa kok. Schmidt teorizon se kufomat e njerzve silleshin ktu n maj t kodrs pr tu konsumuar nga zogjt, ajo q nj tibetian do ta quante varrim qiellor. Shoshitja e disa ton dheu q jan nxjerr nga ky vend ka prodhuar shum pak kocka njerzish, ndoshta sepse kta jan zhvendosur ather n shtpi t larta. Mungesa sht burimi i pretendimit t madh teorik t Schmidt. Nuk ka gjurm t jets s prditshme, shpjegon ai. Nuk ka gropa zjarri. Nuk ka pirgje plehrash. Nuk ka uj ktu. do gj, q nga ushqimi deri tek stralli duhej t importoheshin, pra ky vend nuk ka qen n fshat, thot Schmidt. Prderisa tempujt jan m t vjetr se do lloj vendbanimi i gjetur kudo, Schmidt konkludon se shtpia e par e njeriut ka qen nj shtpi adhurimi: N fillim tempulli, pastaj qyteti, kmbngul ai.

    Disa arkeolog, si Hodder, specialisti i periudhs neolitike pyesin nse Schmidtit thjesht i kan shptuar provat e nj fshati apo nse datimi q ai i ka br vendit nuk sht shum i sakt. Por arsyeja e vrtet prse rrnojat n Gbekli Tepe mbeten pothuajse t panjohura, ende t paprfshira n tekste shkollore, sht se provat jan shum t forta, dhe jo shum t dobta. Problemi me kt zbulim, si thot Schwartz, sht se ai sht unik. Nuk sht gjetur asnj vend tjetr monumental q ti prkas t njjts epok. Prpara Gbekli Tepe, njerzit vizatonin figura shkopinjsh n mure shpellash, me argjil krijonin kukulla t vogla, dhe ndoshta bnin bashk disa gur pr strehim apo lutje. Edhe pas Gbekli Tepe, ka shum pak prova pr ndrtime t sofistikuar. Gjetja e dats pr vendet e lasht sht dika q gjithmon kontestohet, por atalhoyuk sht ndoshta 1500 vite m i ri se sa Gbekli Tepe, dhe ai nuk ka skalitje apo ndrtime t mdha. Muret e Xherikos, q deri sot mendohet se jan ndrtimi m i vjetr monumental i ngritur nga njeriu, me shum gjasa kan nisur t ndrtohen m shum se nj mij vite pas Gbeklit. Tempuj t mdhenj u ngritn srish, por tempulli i radhs pr t cilin nuk ka dyshime sht ngritur 5000 vite m von, n jug t Irakut.

    Vendi i gjetur sht kaq i veuar, saq nj arkeolog amerikan q ndeshi n t n vitet gjashtdhjet thjesht u largua, duke mos qen n gjendje t interpretonte at q pa. Schmidt ndoqi shnimet e amerikanit n maj t kodrs 15 vjet m par, nj dit q edhe sot e kujton me nj ngrdheshje t madhe. Ai kish par ngado gur stralli t skalitur, si dhe vrejti nj karrier neolitike n kodr aty pran, me pllakat e paprfunduara t mermerta q tregonin se nj monument ishte nn tok diku pran. N nj minut, n nj sekond, ishte e qart, kujton arkeologu mjekrosh tashm i nxir krejt nga dielli. Thot se edhe vet kish menduar t largohej, duke e ditur se po t qndronte, do ti duhej t kalonte pjesn e mbetur t jets duke grmuar n kt kodr.

    Sot 55 vje, dhe pjestar stafi n Institutin Arkeologjik Gjerman, Schmidt i sht bashkuar nj linje t gjat bashkpatriotsh ktu, q shkojn pas n koh deri tek Heinrich Schliemann, zbuluesi i Trojs. Ai sht vendosur ktu, sht martuar me nj turke dhe jeton n nj shtpi modeste n rrugt e ngushta t Urfas s vjetr. Ka dekada t tra pun para vetes.

    Mosmarrveshjet jan normale n kt vend grmimi, puntort, ankohet Schmidt, jan t ndar n tre klane t ndryshm q zihen vazhdimisht. (Tre grupe, thot arkeologu i pezmatuar. Jo dy. Tre.) Deri tani Schmidt ka zbuluar m pak se 5 pr qind t vendit, dhe ai ka n plan t lr t paprekur disa tempuj, me qllim q krkuesit n t ardhmen t ken mundsi ti ekzaminojn me mjete m t sofistikuar.

    fardolloj ritualesh misterioze t jen kryer n kt tempuj, ata prfunduan n mnyr t menjhershme prpara vitit 8000 para Krishtit, kur i gjith ky vend u fut nn dhe, n mnyr t njkohshme. Tempujt kishin qen n rnie prej nj mij vitesh, rratht e mvonshm jan sa gjysma e atyre t mhershm, gj q tregon nj munges burimesh apo motivimi mes besimtarve. Ky devijim i pasuar nga nj varrosje e papritur shnon fundin e nj kulture shum t uditshme, thot Schmidt. Por ishte gjithashtu lindja e nj qytetrimi t ri, teksa tashm njerzimi kishte shkmbyer majat e kodrave t gjahtarve me luginat e bujqve dhe barinjve. Mnyrat e reja t jetess krkonin praktika t reja fetare, thot Schmidt dhe kur ke perndi t reja, duhet t heqsh qafe t vjetrit.

  4. #4
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Rezultatet shkencore t arkeologve anglez, amerikan, gjerman dhe turq (J.E. Gauter m 1894, R. Campbell - Thompson m 1910, E. Pitard m 1927, Kurt Bittel m 1831, Shevket Aziz Konsu, Kili Kokten, Enver Bostanci, Muzaffer Shanyurek, Fikret Ozansoy, q nga viti 1936 e tutje, Halet ambel John Brandwood m 1968, etj.) pasqyrojn n mnyr plastike n veprat e tyre ket shtje. Sipas mendimit t ktyre dijetarve kuptojm:

    -se vala e par e furishme e dyndjes s hititve t cilt prfaqsonin, nj fis t veant t ilirve, ose i takonin njrit nga fiset e shumta t dardanve, u shprnguln, kuptohet n disa faza nga Ballkani i Eprm, apo nga Dardania, kah brigjet perndimore dhe veriore t Detit t zi, kah Kaukazi pr n Anadollin Qendrore;

    - se kjo shprngulje u b n kohn e paleolitikut, mezelitikut, neolitikut dhe halkolitikut;



    - se hititt e solln teknologjin e xehetaris dhe t metalurgjis nga Ballkani n Anadoll;

    - se kah 2000 - vjetshi para e.s. filloi periudha historike n Anadoll, e cila nga shkenctart u quajt "periudh e hititve" (2000 - 700 parae.s.);

    - se n shekullin XII para e.s. prmenden tre perandor me emrin Arnuvanda l,II,III, prej t cilit emr si duket, u krijua, sipas ligjit t metastezs, njri nga siononimet pr shqiptart - arnavud;

    - se n vitin 3000 para e.s. shkaktohet; vala e dyt e furishme e dyndjes s ilirve dardan, prej t cilve u krijua Troja, dhe me emrin e dardanve u emrtuan: njra der e Trojs Dardanos. ngushtica detare mes Anadollit dhe t Ballkanit - Dardanelet, dhe nj qytet Dardania apo Dardanos n veri t Trojs.

    - se m; 1200 para e.s. ndodh vala e tret e dyndjes s ilirve frigas nga Dardania e Ballkanit, prej t cilve u krijua Mbretria Frigase (750 - 546 para e.s.) n Anadollin Perndimor;

    - dhe se, me sa duket, nga koha e dyndjes s hititve daton historia e nj krahine n Kaukaz, e cila quhej n kohn antike ALBANIA, kurse banort e saj alban, sigurisht nga emri i nj fisi t ilirve t Ballkanit, t cilt quheshin alban.

    Tani pr tani do t'i v n pah edhe disa fjal hitite q kan lidhje me shqipen e sotme, fjal kto q jan zbuluar n plisat (tullat) e pjekura, t cilat kan shrbyer si mjet pr t shkruar, me shkronjat e veta karakteristike kunjore dhe hieroglifike.




    N = tani Asht = asht-i
    Ata = ati, baba Maje = ngritje, rritje
    Mat = mas, matje Njoj = njoh
    Wit = vit-i Ane = an,-a
    Gjun = gju-ri Qend = qind
    ili = yll-i, zoti Bait = oborr,-i
    Et = etj:e,-a; etjeje Lule = lul:e,ja
    Est = sht Dor = dor
    Gurta = kala, fortifikat Mial = mjalt
    Wesha = veshj:e,-a Miel = miell,-i
    Shur = ran, ranisht Urirn = urim,-i
    Turija = turi,-ri Nakt = nat
    Ara = t lashtat Sojoti = sit:,-a
    Shkal = shpoj, shrthej Hur = uri.-a
    Leiht = leht (i,e) Lissi = lis,-i,sh.-a



    Sipas G. Catapanos edhe vet Moisiu e ka folur shqipen e Thotit dhe se emri hebrej- jevrej, pr izraelitt rrjedh nga shqipja iliro hitite: JHVE = Tl JE VET: JE VE(T). H e cekur, n hebraishten e vjetr sht shqiptuar edhe si E.

    Disa historian arab mendojn se shqiptart dhe arabt kan prejardhje t prbashkt qysh nga koht m t hershme. Kurse Elvia elebiu (1611 - 82) v n pah se nga fisi Kurejsh, nga i cili rrjedh Muhamedi, profeti i islamizmit, rrjedhin edhe shqiptart. Mirpo, origjinn e prbashkt t shqiptarve dhe t arabve, nse kto pohime kan baz shkencore, duhet krkuar qysh nga koha e lasht ilire, s paku para 4000 vjetve, d.m.th. qysh nga koha e profetit Ibrahim, prej t cilit, thuhet n botn arabe e hebreite, rrjedhin arabt dhe hebrejt. Ndrsa Willy Borgeaud-i thot se palestinezt (filistint) kan emr ilir, dhe se Argolida dhe Elida n Greqi jan vatra t rndsishme ilire n pjesn e Mesdheut. E sipas mendimit t Faik Reshit Unatit, palestinezt (filistint) u trhoqn nga Kreta pr n Palestin rreth vitit 1200 para e.s. Palestinezt ishin banort e ish qytetit ilir Paleste - Palasa e sotme n Himar.

    N fund do t'i v n pah edhe disa konstatime t Giuseppe Catapanos lidhur me lashtsin e gjuhes shqipe. Sipas tij, krkimet e ndrgjegjshme apo studimi komparativ i gjuhve t vjetra t llojilojshme, na shpien te "ESKUERA" baskisht (E - SHKUERA, q n shqipen do t thot gjuh e shkuar - e kaluar), d.m.th. na bien te shqipja, hititishtja, hebraishtja, arabisht- ja, arameikishtja (gjuh semite perndimore e folur n kohn e lasht n Siri, Mesopotami, Palestin) dhe koptishtja - gjuh liturgjike e t krishterve t Egjiptit, q do t thot gjuh e THOTIT.

    1.Reljeve i Perendise se luftes Nga Hatusha
    2.Relijve i luftatarve ne shpellen e Yazilikayi
    3.Relijev<druret e Jetese>nga Sakqagezija
    4.Pllake Dielli nga Alaka Huyuka.
    5.Udheqese Hitit para Zotit.Relijeve ne gurri nga Ivriza.
    6.Koke luani (dere)ne Hatusha
    7. Mbetjet e forta te Asitavande(Karatep)
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 18-05-2011 m 15:18

  5. #5
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    2.Shkrimi Hitit hiroglife pllake ne Karkemish ne Siri

    http://imageshack.us/photo/my-images...anna00031.jpg/

  6. #6
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Sot do t flasim pr rrnojat e vendbanimit Boazkoj n qytetin e orumit. Rrnojat e tjera prreth ktij qyteti jan Alaxhahojyk, Ortakoj, Pazarll dhe Eskijapar.

    Tableta me shkrim kuneiform q prmban tekstin e Marrveshjes s Kadeshit, e njohur deri m tani si marrveshja e par ndrmjet njerzve, sht nj prej objekteve t zbuluara n Hatusha-Boazkoj. Pllaka e argjils s pjekur me tekstin e Marrveshjes s Kadeshit n shkrim kuneiform, aktualisht ekspozohet n Muzeun Arkeologjik t Stambollit dhe daton n shekullin e 13-t p.e.s. Ajo formon 2 pjest e marrveshjes ndrmjet Mbretit hitit, Hatushili III dhe Faraonit egjiptian, Ramses II dhe njkohsisht sht marrveshja e par e shkruar n bot.

    N pjesn q njihet si "Qyteti i Siprm" i Hatushs , krahas ndrtess veriore dhe asaj jugore, struktura t tjera t rndsishme jan gjithashtu ndrtesa perndimore dhe Pallati i Arkivit. Kjo ndrtes e djegur trsisht si pasoj e nj zjarri t madh, mendohet t ket pasur 2 kate t nndheshme t mbshtetura n shpatin e malit. N dy katet e nndheshme jan nxjerr n drit rreth 3300 bulla dhe 30 tableta me shkrim kuneiform. 2/3 e bullave kan vulat e mbretrve t mdhenj dhe po t'i rendisim sipas nj liste kronologjike, ato prfaqsojn t gjith mbretrit q nga Shupiluliuma I, e deri tek mbreti i fundit i Hatushs dhe njhersh nipi i tij, Shupiluliuma II. N grmimet e realizuara ktu, prve vulave t mbretrve hitit, jan zbuluar edhe vula t mbretreshave t tyre.

    Vendbanimi prreth Gynejkalas sht ndrtuar n kohn e Shupiluliuma II. N kt terren gjendet nj lagun dhe 3 ndrtesa n 3 pika t ndryshme t saj, megjithat n kmb qndrojn vetm 2 ndrtesa, t cilat jan quajtur Dhoma 1 dhe Dhoma 2. Kjo e fundit ndodhet n perndim t skajit verior t laguns. Dhoma 2 ka vetm nj ambient dhe nj kube n trajt parabole q zvoglohet duke u ngushtuar nga prbrenda. Ndrsa n Dhomn 1 jan zbuluar shum pak objekte me vler. Por le t kthehemi srish tek Dhoma 2, e cila t 3 muret e saj i ka t zbukuruar me basorelieve. N kompozimin kryesor tek muri prball bie n sy nj figur me veshje t gjat dhe e kthyer nga e majta. Mbi ksuln e rrumbullakt gjendet nj disk dielli me krah. N murin lindor ndodhet nj basoreliev i Shupiluliumas, kurse n at prball tij nj mbishkrim me hieroglif.

    Dhe tani t flasim pak pr Tempullin e Hapur Jazllkaja t vendbanimit antik hitit n Hatusha-Boazkoj. Tempulli n fjal gjendet 2 km larg rrnojave t Hatushs. N basorelievin mbi prmendore sht kompozuar nj sken nga 'marshimi i perndive'.

    Grmimet arkeologjike t prqendruara n Byjykala t Hatushs kan nxjerr n drit veorit e pallateve mbretrore t hititve dhe sistemin e mureve mbrojts t ktyre gjat shekullit t 13-t dhe 14-t p.e.s. Muret e fortess, porta e t cils ndodhet n pjesn jugperndimore, jan ndrtuar me teknikn e quajtur 'kazamat', q do t thot n form rrethuese.

    N kompleks Byjykalaja nuk t jep prshtypjen e nj pallati mbretror, por trsia e tij formohet nga ndrtesat e prmasave dhe llojeve t ndryshme, mjediseve t brendshme t mdha dhe galerive me kolona, q lidhin t gjitha kto ambiente me njri-tjetrin. Patjetr q t gjitha kto ndrtesa kan dal n drit dhe na kan br ne t kuptojm se Byjykalaja sht nj pallat mbretror, fal grmimeve tepr intensive dhe t detajuara arkeologjike. N fortes gjenden gjithashtu disa dhoma arkivi e depo uji, salla e madhe e pritjeve, struktura lidhur me kultin e ujit dhe vende t tjera t shenjta. Ndrsa pas periudhs s hititve n fortes vihen re mbetje t ndrtimeve t bra nga frigt.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   

  7. #7
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Nj nga siprfaqet arkitekturore m t rndsishme n Boazkoj sht edhe Tempulli i Madh, i cili sht quajtur Tempulli Numr 1. Ai formon qendrn e "Qytetit Verior" t Hatushs dhe sht ndrtuar si streh pr Perndin hitite t Stuhive dhe Perndeshn e Diellit t Qytetit Arina. Prreth tempullit ka rrug t shtruara me gur kalldrmi, sheshe dhe pas tyre n t katr ant jan dhomat e depove q hapen n kto rrug. Tempulli i Madh ndahet nga lagjet e "Qytetit t Poshtm" nprmjet nj muri.

    Fal enve prej qeramike me prmasa t mdha q jan zbuluar gjat grmimeve, sht arritur n prfundimin q prvese nj qendr e shenjt, Tempulli i Madh, i ndrtuar mbi nj brezare t formuar me gur, ishte njkohsisht edhe nj qendr me rndsi ekonomike. Po ashtu edhe tabletat kuneiform t zbuluara n lindje t tempullit vrtetojn se ktu ka pasur nj arkiv. Tempulli i Madh sht i rrethuar me ndrtesa t rndsis dytsore. Ajo m me rndsi mes tyre sht shtpia n shpat t malit, e cila trheq vmendjen me prmasat e mdha, planimetrin e saj dhe faktin q sht me shum kate.

    Tempulli Jazllkaja ndodhet 2 km n verilindje t rrnojave t vendbanimit antik t Hatushs dhe formohet nga 2 dhoma shkmbore, ku prpara pasqyrohen veorit arkitekturore t hititve. Kto dhoma t Tempullit Jazllkaja t ndrtuara n formacion shkmbor, njihen ndryshe edhe me emrat "Galeria e Madhe" pr Dhomn A dhe "Galeria e Vogl" pr Dhomn B.

    Muri perndimor i Galeris s Madhe zbukurohet nga basorelieve me figura t perndive, ndrsa muri lindore me basorelieve t perndeshave. Figurat e t dy ktyre mureve jan t kthyera n drejtim t pjess, ku muri lindor me at perndimor bashkohen me murin verior, basorelievi i t cilit sht i kompozuar me skenn kryesore. N kto kompozime perndit prgjithsisht mbajn n kok nj qylaf konik, pra me maj, jan t veshur me rroba t shkurtra t mbrthyera me brez nga beli, mbathin opinga me maj t ngritur dhe kan vath n vesh. Kryesisht mbajn npr duar nga nj shpat t harkuar, ose topuz. Ndrsa perndeshat veshin t gjitha nga nj fustan t gjat dhe n kok kan nga nj ksul n trajt cilindrike. N murin verior, me t cilin si e tham pak m lart bashkohen muri lindor me at perndimor, zn vend perndit kryesore q formojn edhe skenn qendrore. N kt sken duken Perndia e Ajrit, Teshup me bashkshorten e tij Perndeshn Hepatu, t cilt qndrojn mbi t gjith perndit e malit. Pas Perndeshs Hepatu mund t dallojm djalin e saj, Sharruma dhe nj shqiponj me dy koka. Ndrsa basorelievi i Mbretit Tuthalia IV gjendet n murin lindor dhe sht basorelievi m i madh i Galeris s Madhe t Tempullit Jazllkaja.

    Galeria e Vogl, e cila ka nj port t veant, mbrohet nga 2 xhinde me krah, trup njeriu dhe kok luani, q gjenden n t 2 ant e hyrjes. N murin perndimor t Dhoms B gjendet 12 perndi t renditura drejt t djathts, ndrsa n murin lindor ndodhen Perndia i Shpats, Mbreti Tuthalia IV dhe mbrojtsi i tij Perndia Sharruma. Prve basorelieveve t ruajtura m s miri, n kt pjes gjenden edhe 3 nishe, apo kamare t gdhendura n shkmb, t cilat mendohet se prdoreshin pr t vendosur disa dhurata, apo en prej balte t pjekur, ku ruhej hiri i t vdekurve nga familja mbretrore hitite.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 18-05-2011 m 15:17

  8. #8
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Tempulli 11500 vjecar Gbekli Tepe

    Te gjithe dime qe historia e zhvillimit njerzor leviz ne kufijte 6000-70000 vjecar.
    rezultat i perdorimit te teknikave moderne ne arkeologji si dhe mjetet datuese te sofistikuara, kane bere qe koha e shkeputjes se njeriut te akullit me ate punes bujqesore, te jete me e vjeter se koha e mesiperme.

    Nje tempull 11.500 vjecar i quajtur Gbekli Tepe i gjendur ne Turqi, zhvlereson komplet kohen e evolucionit njerzor, e cila ka nevoje per nje rishikim teresor.
    Ky tempull Gbekli Tepe i ngritur mbi nje kodr, pas relievit te but, gjendet n Turqin juglindore. Ne Lindje t kodrs shtrihet pllaja biblike e Harran, dhe n jug sht kufiri sirian 20 kilometra larg, dhe n drejtim t tokave pjellore t Mesopotami, rajon q i dha rritje qytetrimit njerzor.
    Dhe nn kmbt tona, thote arkeolog Klaus Shmid, jan gur q shnojn vendin -e sakt,vendin ku njerzit filluan ecjen perpara..
    N fakt, Schmidt mendon se tempulli vet, eshte ndrtuar pas prfundimit t epoks s fundit te akullit nga gatherers-gjuetar, q u bne shkndija e pare nga ku njerzimi filloi drejt jets bujqsore, urbane, dhe t gjitha ato q pasuan me pas
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  9. #9
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    TURQIA N LISTN E TRASHGIMIS BOTRORE 07


    http://imageshack.us/photo/my-images/163/40453891.jpg/



    Qytet-shteti antik i Hatusha-Boazkojit dhe tabletat hitite me shkrim kuneiform t zbuluara n grmimet arkeologjike t realizuara ktu.
    N pjesn e sotme do t fillojm t flasim pr qytet-shtetin antik t Hatushs (Hattuşa) n Boazkoj (Boğazky), nj prej pasurive t Turqis n Listn e Trashgimis Botrore. Gjithashtu n fushn ton t interesit do t hyj edhe orumi, nj prej qyteteve n Zonn e Detit t Zi, por q pasqyron m shum traditat dhe klimn e Anadollit Qendror.

    Qyteti antik i Hatushs ndodhet n lokalitetin Boazkoj t nnprefekturs Boazkale (Boğazkale) t orumit dhe n vitin 1986 sht prfshir n Listn e Trashgimis Botrore t UNESCO-s. Hatusha ka qen pr shekuj me radh kryeqytet i Perandoris Hitite dhe nj qendr shum e rndsishme n Anadoll. Banort e tij t par, pra Hatit (Hatti) kt qytet antik e kan quajtur fillimisht "Hattuş", ndrsa me t hyr n sovranitetin e hititve mori emrin Hatusha. N vitet 1700 p.e.s. Hatusha u pushtua nga Mbreti i Kushars (Kuşşara), Anita (Anitta), i cili u b shkak edhe pr rrnimin e qytetit.

    Sipas dokumenteve t shkruara, Anita sht mbreti i par hitit. Pas afro 100 vjetsh qyteti u rindrtua nga Hatushili I (Hattuşili) dhe u b kryeqytet i nj qytetrimi, q do t sundonte pr m shum se 4 shekuj. Terreni n t cilin gjendet gjeografikisht, i garanton qytetit nj mbrojtje natyrore. Pjesa kryesore e rrnojave q mund t shikohen n ditt tona, i prkasin periudhs s Mbretit t Madh Tudhalia IV. Ndr kto rrnoja ia vlen t prmendim tempujt, rezidencat mbretrore dhe muret rrethues t qytetit antik.

    Hatusha-Boazkoj m dat 28 nntor 1986 u prfshi n Listn e Trashgimis Botrore dhe numri i saj n listn e pasurive me cilsi kulturore sht 377.

    Tabletat hitite t Boazkojit me shkrim kuneiform (shkrim n trajt pyke) jan regjistruar n memorien botrore. Prsa i takon tabletave hitite me shkrim kuneiform t zbuluara n Boazkoj, vend ky q zotron nj pozit t rndsishme n Trashgimin Kulturore Botrore, Ministria e Turizmit t Turqis kishte prgatitur projektin e quajtur "Regjistrimi i Tabletave Hitite Kuneiform n Memorien Botrore", t cilin ia kishte paraqitur pr miratim Kryesis s Komisionit Kombtar t Turqis pr UNESCO-n. Ky i fundit e kishte pranuar projektin pas nj shqyrtimi t detajuar dhe kshtu UNESCO-ja i regjistroi tabletat hitite me shkrim kuneiform n "Memorien Bottore". Ky ishte nj hap tepr i rndsishm nga aspekti i promovimit dhe dokumentimit t pasurive kulturore t Turqis.

    Kryeqyteti i hititve, pra Boazkoji i sotm ose Hatusha n antikitet, e kaluara historike e t cilit zgjatet deri n Epokn e Bronzit t Hershm, ka filluar t grmohet pr her t par n vitet 1893-1894 nga prehistoriani francez, Ernest Shantre (Ernest Chantre). Grmimet e mvonshme arkeologjike jan realizuar n vitet 1906-1907 dhe 1911-1912 nn drejtimin e Hugo Vinkler (Hugo Winckler) dhe Theodor Makridi, i pari nj arkeolog gjerman i mbshtetur nga Universiteti i Berlinit dhe Shoqata e Orientalistve Gjerman, ndrsa i dyti nj arkeolog otoman i subvencionuar nga Muzeu Perandorak (Mecma-i Asar-i Atika).
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 19-05-2011 m 15:51

  10. #10
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Tabletat e Boazkojit (Hatusha) jan ato t zbuluarat n grmimet e zhvilluara bashkrisht nga Gjermania dhe Perandoria Osmane gjat viteve 1906-1907 dhe 1911-1912. Si rrjedhoj e emrit t vendit ku jan gjetur, ato quhen Tabletat e Boazkojit. N punimet arkeologjike t realizuara nn drejtimin e Hugo Vinkler dhe Theodor Makridi jan zbuluar rreth 10.400 tableta hitite, t cilat jan drguar n Muzeun Perandorak, sot i njohur si Muzeu Arkeologjik i Stambollit.

    Tabletat e zbuluara n grmime i prkasin Arkivit t Mbretris Hitite. Shembujt me prmasa A-4 formohen nga tabletat me dimensione t mdha. Krahas atyre t plota n prmbajtje dhe form, nj pjes jan gjetur t thyera ose te dmtuara. Edhe pse nj pjes e tabletave u gjetn t pjekura pr shkak t zjarreve t ndryshme natyrore, pjesa drrmuese e tyre mund t konservohej pr nj koh t gjat vetm duke u pjekur n nj temperatur t caktuar.

    Sipas marrveshjes s arritur me gjermant, n vitin 1915 dhe 1917 tabletat dhe 2 sfinksa u drguan me 2 ngarkesa brenda 33 sndukve n Berlin pr t br punimet e pastrimit, restaurimit dhe publikimit, por me kushtin q rikthehen srish pas. Ndrmjet viteve 1924-1943 n Stamboll u rikthyen me 9 drgesa afro 3000 tableta, konservimi i t cilave kishte prfunduar me sukses. Mirpo klima politike q solli me vete Lufta II Botrore e ndau Gjermanin n 2 pjes, at Lindore dhe Perndimore. Pjesa drrmuese e tabletave q u drguan pr konservim, mbetn n Muzet Mbretror t Berlinit.

    Tableta quhen pllakat me forma t ndryshme prej argjile t pjekur, mbi t cilat shkruhej nprmjet nj kallami ose thupre prpara se t shpikej letra. N grmimet arkeologjike t realizuara n Boazkoj deri m sot jan zbuluar rreth 30-35 mij tableta. Ky koleksion nga aspekti i numrit t tabletave sht i pari n bot. Sot 25 mij e 500 prej ktyre tabletave jan n Muzeun e Qytetrimeve t Anadollit n Ankara, 10 mij e 420 tableta ruhen n Muzeun Arkeologjik t Stambollit, ndrsa 599 t tjera n Muzeun e orumit.

    Tabletat q prmbajn regjistrat e arkivit t shtetit Hitit, i takojn periudhs s Perandoris Hitite, sundimtare e pjess m t madhe t Anadollit gjat viteve 1650-1200 p.e.s. Kto tableta flasin pr tema t ndryshme, si marrveshje ndrshtetrore, kodekse ligjesh, vjetar t mbretrve, ferman, dokumente lidhur me mjeksin dhe astronomin, letra, vjersha, lutje, vendime gjykatash, ceremoni fetare, balada, epose, legjenda, shkrime n dy gjuh dhe fjalor, shembuj t ndryshm letrar t prkthyer nga gjuha akade, profeci t shumta, receta t ndryshme pr t shtuar virilitetin, etj.

    T gjith kta shembuj jan shkruar me shkrimin kuneiform, t cilin hititt e kan marr dhe prshtatur nga babilonasit. Gjuha hitite bn pjes n familjen e gjuhve indo-evropiane dhe n strukturn e saj prmban disa element gjuhsor t huaj, kryesisht nga gjuha e sumerve dhe ajo e akadve. N ditt tona kan mbrritur edhe shum shkrime monumentale n gjuht pala, luvi dhe huri, po ashtu edhe nj numr i madh vulash t rrumbullakta dhe cilindrike, q shkencrisht quhen "bulla".

    Marrveshja e Kadeshit, e njohur si pakti m i vjetr i nnshkruar n kushte t barabarta gjat historis mes Egjiptit dhe Anadollit, sht zbuluar n grmimet arkeologjike t vitit 1906 n Byjykala (Bykkale), ndrsa sot ekspozohet dhe ruhet n Muzeun Arkeologjik t Stambollit. Nj grup i rndsishm mes tabletave hitite me shkrim kuneiform jan letrkmbimet diplomatike, q hedhin drit mbi marrdhniet e hititve me fqinjt e tyre. N kto letrkmbime sht prdorur gjuha akade, asokohe me statusin e gjuhs diplomatike.

    Shkrimet e ngjashme me ato t arkivit t shtetit hitit nuk kufizohen vetm me tabletat e zbuluara n Boazkoj. Prve kryeqytetit hitit, pra Boazkojit, n grmimet e realizuara gjat 15 viteve t fundit jan gjetur nj numr i konsiderueshm tabletash, q prmbajn vazhdimin e arkivi t shtetit hitit. N Ortakoj-orum (Shapinuwa) jan zbuluar mbi 2500 tableta, ndrsa nga Tuma e Mashatit n Zile-Tokat kan dal n drit rreth 200 t tjera. Ktyre tabletave u shtohen prdit t reja, sepse grmimet arkeologjike n Turqi nuk kan fund.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 19-05-2011 m 16:03

  11. #11
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Qyteti antik i Hatushs ndodhet n lokalitetin Boazkoj t nnprefekturs Boazkale (Boğazkale) t orumit. Hatusha ka qen pr shekuj me radh kryeqytet i Perandoris Hitite dhe nj qendr shum e rndsishme n Anadoll. Banort e tij t par, pra Hatit (Hatti) kt qytet antik e kan quajtur fillimisht "Hattuş", ndrsa me t hyr n sovranitetin e hititve mori emrin Hatusha. Numri i saj n listn e UNESCO-s me cilsi kulturore sht 377.

    Sot po flasim pr rrnojat e vendbanimit Boazkoj, i cili bashk me grmadhat e Alaxhahojykut (Alacahyk) dhe tums me t njjtin emr, ndodhet n prefekturn e orumit.

    Vendbanimi antik i Boazkojit, i njohur me emrin Hatusha n kohn e hititve, gjendet 82 km n juglindje t orumit dhe 208 km larg Ankaras. Ky vendbanim, i cili ndodhet n qendrn e ish-zons brtham t Shtetit Hitit, n jug kufizohet me luginn e Lumit Budakozy, n lindje me nj numr t madh masash shkmbore q ngrihen deri n 300 m lartsi nga fusha e lugins, kurse n perndim dhe veri rrethohet nga shpatet e maleve. Qyteti antik sht i rrethuar me mure prvese ans veriore t tij, e cila sht ln qllimisht e hapur pr faktin se mbrohet nga shpatet e maleve.

    Rrnojat e vendbanimit Hatusha pr her t par jan shtitur dhe i jan prezantuar bots n vitin 1834 nga arkitekti dhe arkeologu francez Sharl Teksier (Charles Texier). Ndrsa personi q krijoi pr her t par nj lidhje mes ktyre grmadhave dhe Shtetit Hitit, ishte arkeologu dhe linguisti anglez, Aribolld Henri Sais (Archibald Henry Sayce).

    Deri n kt koh supozohej q qendra e hititve t ishte Siria. N vitin 1882 Karl Hjuman (Carl Human) dhe Oto Pushtain (Otto Puchstein) erdhn sbashku n Boazkoj dhe hartuan pr her t par nj plan kolektiv. Ata nxorn gjithashtu edhe kallpet e Jazllkajas, e cila aktualisht ndodhet n Muzeun Pergamon, apo Bergama t Berlinit.

    Sondazhi i par arkeologjik u realizua n vitet 1893-1894 nga Ernest Shantre. Ndrsa n vitin 1905 Theodor Makridi dhe Hugo Vinkler kryen vzhgime t detajuara n Boazkoj dhe drejtuan grmimet arkeologjike, q vijuan deri n vitin 1917.

    Kur vijm n vitin 1932, Kurt Bidel (Kurt Biddel), nj arkeolog antar i Institutit Gjerman t Arkeologjis, filloi ktu grmime sistematike. Gjat Lufts II Botrore kto grmime u ndrpren pr nj far kohe, pastaj rifilluan srish pr t vazhduar pa ndrprerje deri n vitin 1978. Nga kjo dat deri n vitin 1993 grmimet arkeologjike u kryen nn drejtimin e Dr. Piter Nev (Peter Neve), ndrsa prej vitit 1994 e ktej vijojn nn udhheqjen e Dr. Jurgen Zeher (Jurgen Seeher).
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 19-05-2011 m 16:04

  12. #12
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    N rrnojat e Hatusha-Boazkojit shenjat e vendbanimit duken qart q nga mijvjeari i 3-t p.e.s. Vendbanimi i vogl dhe i fortifikuar i ksaj periudhe sht konstatuar t ket qen saktsisht n Byjykala dhe rrethinat e saj. Gjat shekujve t 19-t dhe 18-t p.e.s., n "Qytetin e Poshtm" vihen re ndrtime q i prkasin Periudhs s Kolonive Tregtare Asiriane, n dokumentet e shkruar t ksaj periudhe rastiset pr her t par edhe emri i qytetit.

    Nj nga veprat m t spikatura t zbuluara n vendbanimin antik t Hatushas sht "Sfinksi i Boazkojit". Kjo vepr sht punuar prej guri glqeror, i prket shekullit t 14-t dhe 13-t p.e.s. dhe sht 2,58 metra e lart. Vepra n fjal sht sfinksi i djatht i ports jugore t Boazkojit dhe aktualisht ekspozohet n Muzeun e Berlinit n Gjermani.

    Periudha e par e zhvillimit n Hatusha ka marr fund me nj zjarr t madh, prgjegjs pr kt zjarr duhet t jet Mbreti i Kushars, Anita. Sipas dokumenteve, Hatusha sht rihapur pr banim menjher pas ktij rrnimi n vitet 1700 p.e.s., rreth 1 shekull m von, pra n vitet 1600 sht br kryeqytet i Shetit Hitit, ndrsa themeluesi i tij sht Hatushili I, i cili ashtu si edhe Anita sht me origjin nga Kushara.

    Pasi bhet kryeqytet Hatusha na del prpara me nj strukturim monumental n pikn m ekstreme t zhvillimit t qytetit. N shekullin e 13-t p.e.s. qyteti i gjer 2 km kishte n brendsin e tij nj pallate, tempuj dhe lagje t tra. Gjat periudhs s dyt t zhvillimit, efektiv n vitet e fundit t perandoris si jasht ashtu edhe brenda kan qen 3 mbretr t rndsishm hitit, Hatushili III, djali i tij Tudhalia IV dhe i biri Shupiluliuma II.

    N koht e fundit t mbretrimit t Shupiluliumas II, e cila prkon me vitet 1190 p.e.s., pas shembjes s Shtetit Hitit pr shkak t vshtirsive ekonomike dhe trazirave t brendshme, Boazkoji sht braktisur dhe i till ka qndruar pr 4 shekuj me radh. M pas gjat mesit t shekullit t 8-t p.e.s. ktu fillojn t vendosen frigt. N Periudhn Helenistike dhe at Romake Hatusha ishte nj qendr e vogl principate e rrethuar me mure, kurse gjat Periudhs Bizantine sht kthyer plotsisht n nj fshat.

    N vendbanimin antik t Boazkojit, prve sfinksit trheqs jan edhe Ritont Dema. Riton quhen ent ceremoniale t pijeve n trajt zoomorfike, ose me forma kafshsh. Ent ceremoniale t pijeve prej balte t pjekur, i prkasin Periudhs Hitite t Hershme dhe datojn n shekullin e 16-t p.e.s. Lartsia e tyre sht 90 cm.

    Pjesa e Hatushas q njihet si "Qyteti i Siprm", ka nj siprfaqe pak m t madhe se 1 km2 dhe nj terren t thyer. Kjo siprfaqe n shekullin e 13-t p.e.s., pra gjat Periudhs s Von t Perandoris, sht dshmitare e zhvillimit t qytetit. Pjesa kryesore e Qytetit t Siprm formohej vetm nga tempujt dhe vendet e shenjta. Qyteti i Siprm nga jugu rrethohet me nj mur t qndrueshm, mbi t cilin kishte 5 porta. N skajin m jugor t murit rrethues dhe n pikn m t lart t qytetit gjendet porta me sfinksa. Dy prej katr portave t tjera jan Porta e Mbretit dhe Porta me Luan, t cilat qndrojn prball njra-tjetrs, n skajin lindor dhe at perndimor t murit rrethues jugor.

    Strukturat q vihen re n Qytetin e Siprm jan ndrtuar n tre faza. Faza e par prkon me kohn e ndrtimit t murit t par rrethues. Faza e dyt sht ajo q konsiston n rindrtimin e mureve rrethues pas dmtimeve t para dhe n trajtn prfundimtare t qytetit t tempullit. Kurse n fazn e tret dhe t fundit, krahas meremetimeve dhe riparimeve t ndrtesave ekzistuese, fillon nj vrull i ri ndrtimesh q nuk ka qllime fetare, apo rituale. N Qytetin e Siprm, zona q njihet si "Lagjja e Tempujve" shtrihet nga Porta me Sfinksa deri n Nishantepe dhe Sarkale. N kt terren jan zbuluar shum tempuj q i prkasin periudhave t ndryshme.

    Inventari i gjetur npr tempuj ndahet n 5 grupe, qeramik, vegla, arm, objekte kulti dhe dokumente t shkruar.

    N hyrje t Qytetit t Siprm, saktsisht n Nishantepe dhe Gynejkale, t cilat gjenden menjher prpara Byjykalas, t bien n sy ndrtimet e bra pas hititve, ky sht vendbanimi frig i shekullit t 7-t dhe t 6-t p.e.s.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 19-05-2011 m 16:05

  13. #13
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Prreth qytetit t orumit, n t cilin gjenden rrnojat e Boazkojit, ka edhe disa vendbanime t tjera antike me rndsi shum t madhe. Ne jemi t mendimit se ashtu si pr Boazkojin, do t ishte me mjaft dobi q t flasim edhe pr rrnojat e tjera, q kan hedhur drit mbi t kaluarn.

    Nj nga kto vendbanime antike sht edhe Allaxhahojyku, i cili gjendet 45 km n jug t orumit, 17 km n veriperndim t Nnprefekturs Allaxha, 34 km nga Boazkoji dhe plot 210 km larg kryeqytetit Ankara, n fshatin me t njjtin emr, pra Allaxhahojyk.

    Kto rrnoja antike pr her t par i jan prezantuar bots n vitin 1835 nga udhprshkuesi Hamilton. Duke filluar nga kto vite Allaxhahojyku sht kthyer n nj prej vendeve m t vizituar nga shkenctart n Anadollin Qendror. N vitin 1861, nj tjetr studiues, Perrot, ka ardhur n kto rrnoja gjat vizits s tij npr Anadoll dhe ka nxjerr n drit planin e kulls katrkndshe n t majt dhe t djatht t ports, si dhe nj prej orthostateve. Perrot pas ktyre hulumtimeve sht njkohsisht edhe personi i par q ka pretenduar se kta basorelieve i prkasin periudhs hitite.

    Perrot bashk me Ramsi de Uillson, nj studiues q ka derdhur mund t madh pr gjeografin historike t Anadollit, n vitin 1881 realizojn sondazhe t tjera n rrnojat e Allaxhahojykut dhe i shtojn disa t reja basorelieveve t mparshme.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 20-05-2011 m 01:31

  14. #14
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Ndrsa n vitin 1893 arkeologu francez Ernest Shontre (Ernest Chantre), kur erdhi n Anadoll fillimisht hyri n Allaxhahojyk dhe ashtu si ata prpara tij, edhe Shontre nxori n drit korridorin katrkndsh ndrmjet sfinksave, portn e dyt pas tij dhe gurt e bazamentit t ports. Pasi studioi me vmendje kompozimin e basorelieveve, Shontre arrin n po t njjtin prfundim me Perrotin, ky vend m shum se nj port saraji ishte nj e till tempulli. Shontre bri nj studim edhe mbi luant n jug t Ports me Sfinksa dhe mendimin e tij, se shkrimi q gjendet mbi nj prej ktyre portave sht shkrim frig, e prforcoi edhe m shum pas artikullit t publikuar nga Ramsi.

    M pas Hugo Vinkler, i cili punonte q nga viti 1906 n Boazkoj, me propozimin e Makridi Beut dhe Drejtorit t Muzeut t Arkeologjis s Stambollit, Halil Et'hem Beut, vendosi q t tre sbashku t punojn pr studimin e Allaxhahojykut. N vitin 1907 Makridi Beu ka realizuar rreth 15 dit grmime n Portn me Sfinksa dhe n fund t tyre ka nxjerr n drit edhe disa orthostate t tjera. Pas disa sondazheve n pika t ndryshme t ktyre rrnojave, Makridi Beu ka vn re hyrjen n pjesn veriore t Allaxhahojykut dhe e ka krahasuar at me hyrjen n Boazkoj.

    Grmimet e para sistematike n Allaxhahojyk kan filluar gjat periudhs s Republiks me urdhr t liderit t madh dhe themeluesit t Republiks s Turqis, Mustafa Kemal Ataturk. Grmimet e para sistematike filluan n vitin 1935, n emr t Institutit Turk t Historis nga Hamit Zybeir Koshaj, Remzi Ouz Ark dhe Mahmut Akok, dhe vijuan deri n vitin 1983. Nga kjo dat grmimet u ndrpren pr plot 14 vjet, deri sa m 1997-n Profesori Ajkut narollu rifilloi grmimet n kt vend.

    Si rezultat i grmimeve dhe studimeve t bra ktu, u konstatua se Allaxhahojyku sht nj vendbanim i pandrprer q nga Periudha Kalkolitike e deri n ditt tona dhe se n kto rrnoja ka 4 shtresa t ndryshme kulturash. Kto 4 shtresa q prfshijn Periudhn Kalkolitike, at t Bronzit t Hershm, Periudhn Hitite dhe at Frige, mes tyre ndahen n 15 shtresa t tjera arkitekturore.

    Vendosja e par e njerzve n Allaxhahojyk, q si e tham pak m par ka ndodhur n Periudhn Kalkolitike, sht realizuar duke u zgjedhur nj shesh q shikon nga jugu, por q sht i mbrojtur me kodra nga veriu dhe ka nj nivel t lart uji. Kjo vendosje nuk e ka kaluar dot nivelin e nj fshati. Arkitektura n kt periudh bazohej tek muret e ndrtuar me qerpi mbi themele guri dhe streh t mbuluar me kallama e gjethe shpatore, pastaj t suvatuar me balt.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   

  15. #15
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Periudha e Bronzit t Hershm, e cila vjen menjher pas asaj Kalkolitike dhe prfaqsohet nga 4 kate ndrtimi, n Allaxhahojyk ka fituar rndsi me 13 varre mbretrish. Varret q pretendohet se i prkasin katit t 5-t dhe t 7-t, zn vend n nj pjes t veant t qytetit antik. Nga aspekti i formave t tyre, kta mund t cilsohen si shembuj t pashoq t varreve t Anadollit, madje edhe t Azis s Vogl. Varret i prkasin burrave dhe grave adulte. N kto varre nuk sht par asnj skelet foshnje apo fmije. Po ashtu n kto vare sht vendosur gjithmon vetm nj trup, pra nuk ka vendosje t dyfishta, apo m shum brenda nj varri. Ndryshe nga llojet e varreve t Anadollit Qendror, n varret e Allaxhahojykut ka nj drejtim t caktuar si pr varret ashtu edhe pr t vdekurit. Dhuratat pr t vdekurit jan nga ato m t pasurat dhe t shumllojshmet q njihen gjat Periudhs s Bronzit t Hershm n Egje dhe Azin e Vogl. Mes tyre mund t prmendim disqet e diellit, statujat e drerve dhe demave, stringla, arm lufte si kam, shpat dhe spat, t cilat nuk jan hasur ndonjher deri m sot n zonat e kulturave t tjera, po ashtu edhe objekte t ndryshme prej balte t pjekur, apo t punuara n gur, flori, argjend, bronz dhe bakr. Sistemi arkitekturor i Allaxhahojykut n Periudhn e Bronzit t Hershm bazohet n teknikn tipike t ndrtimtaris s Anadollit, sipas t cils ndrtesat jan me themele guri, mure qerpii, tavane t shesht, dysheme t suvatuar dhe ati prej balte.

    Shtresat hitite, t cilat aktualisht prbjn pjesn e dukshme t Allaxhahojykut, formohen nga 3 kate ndrtesash. N kt periudh sht konstatuar n an t rrnojave nj sistem mbrojts n form rrethore me diametr 250 metra dhe n t dy porta kryesore, q siguronin hyrjen n qytet. Njra prej tyre sht Porta me Sfinksa n juglindje, ndrsa tjetra sht porta n perndim t vendbanimit antik. N Portn me Sfinksa, e cila me shum mundsi sht edhe porta fetare, apo rituale e qytetit antik, gjenden 2 sfinksa mbi 2 metra t lart, tek t cilt trheq vmendjen pjesa e koks. Kta sfinksa me trup t fryr qndrojn mbi kmb t shkurtra dhe t ndara nga njra-tjetra. N ann e brendshme t sfinksit lindor gjendet nj shqiponj me dy krer q n kthetra mban nj lepur.

    N serin e ardhshme do t vazhdojm t flasim pr kulturn hitite t vendbanimeve antike n orum...
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura   

  16. #16
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Vazhdojm t flasim pr krahinn n t ciln ndodhet Hatusha-Boazkoji, nj vendbanim i vjetr hitit, q m 28 nntor 1986 sht prfshir n Listn e Trashgimis Botrore.


    Prreth qytetit t orumit, n t cilin gjenden rrnojat e Boazkojit, ka edhe disa vendbanime t tjera antike me rndsi shum t madhe. Rrnojat e Ortakojit jan nj prej tyre.

    Nnprefektura e Ortakojit gjenden 53 km n juglindje t qytetit orum, n verilindje t Ultsirs Allaxha, saktsisht mbi grykn ku bashkohen Fusha e Gojnyxhekut, me at t Ziles dhe Amasjas. Rrnojat ndodhen midis zons s quajtur Tepeleraras dhe asaj Allony, 2.5 km n jugperndim t nnprefekturs.

    Grmimet arkeologjike n rrnojat e Ortakojit kan filluar n vitin 1990 nga Drejtoria e Muzeut t orumit. Ato vijuan edhe gjat vitit 1991. Duke filluar q nga 1992-shi e ktej drejtimin e grmimeve e ka marr prsipr Profesoresha Ajgyl Syel, e cila e vazhdoi punn me po t njjtin ekip q e kishte nisur Drejtoria e Muzeut t orumit.

    Meqense sht e rndsishme nga aspekti gjeografik dhe tepr e volitshme pr bujqsi, kjo zon sht br sken e ngulitjeve t vazhdueshme t njerzve, q nga epokat e para e deri n ditt tona. Si rezultat i grmimeve arkeologjike t realizuara deri m sot, n drit jan nxjerr kompleksi tempull-pallat mbretror, i ndrtuar me gur ciklopik, si dhe nj grup i dyt ndrtesat t prkufizuara si "dhomat e pozitivit", t cilat gjenden 150 m n juglindje t kompleksit tempull-pallat mbretror, muret e tyre jan ndrtuar me t njjtn teknik, atit i kan t mbuluara me kallama, gjethe shpatore e qerpi, dhe i prkasin periudhs s Perandoris Hitite. Mes ndrtesave t periudhs s Perandoris Hitite, jan zbuluar edhe sarkofag q datojn periudhn e Perandoris Romake; n kto varre n form snduku prej guri jan gjetur objekte t ndryshme me vler, aq sa q mund t formojn nj thesar t vrtet.

    Fal grmimeve arkeologjike t realizuara n rrnojat e Ortakojit, brenda kompleksit tempull-pallat mbretror jan zbuluar mbi 3000 dokumente n pllaka argjile me shkrim kuneiform, t cilat do t hedhin drit mbi historin dhe kulturn hitite. Prve tabletave q ruhen n Muzeun e orumit, nj pjes e mir e t cilave prmbajn tema fetare dhe politike, ndrsa pjesa tjetr jan letra t shkruara pr dhe nga njerz t caktuar, ktu jan nxjerr mbi faqen e dheut edhe qeramika t formave t ndryshme, vegla pune dhe arm prej metali, objekte trekndshe, sende me vler, stringla t shumllojshme dhe nj numr i madh vulash. Duke u bazuar n dokumentet me shkrim kuneiform t gjetura n rrnojat e Ortakojit, arkeologt dhe historiant jan t mendimit se emri i ktij vendi n periudhn hitite ka qen Shapinuva.

    linku foto.
    http://imageshack.us/photo/my-images...f4a63301e.jpg/
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Ndryshuar pr her t fundit nga fegi : 20-05-2011 m 02:22

  17. #17
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Tani radhn e kan rrnojat e Pazarlis, nj nga vendbanimet e shumta antike q ndodhen n qytetin e orumit, ku gjendet edhe Hatusha-Boazkoji, e cila sht prfshir n Listn e Trashgimis Botrore.

    N rrnojat e Pazarlis, t cilat gjenden n Fshatin ikhasan, 30 km n veri t Nnprefekturs Allaxha, gjat viteve 1937 dhe 1938 kan br sondazhe n emr t Institutit Turk t Historis Dr. Hamit Zybeir Koshaj dhe Mahmut Akok. Pas grmimeve t realizuara nga arkeologt e siprcituar, sht konstatuar se ky vend sht banuar gjat Periudhs Kalkolitike, asaj t Bronzit t Hershm, Periudhs Hitite, asaj Frige dhe atyre Klasike.

    Epokn m t rndsishme n rrnojat e Pazarlis e prfaqson shtresa e kulturs Frige. Si rezultat i grmimeve arkeologjike t kryera ktu, sht arritur n prfundimin se n rrnojat e kalas dhe ndrtesave 2-katshe me themele prej gurve t kalas dhe me mure qerpii t Periudhs Frige, si zbukurim pr fasadat jan prdorur panele me basorelieve. N kompozimet e basorelieveve t ksaj periudhe portretizoheshin lufttar duke ecur, kacafytje luan-dem, dhi t egra duke hipur n pemn e jets t zbukuruar me centaur (njeri-kal) dhe grifon (luan me krah). Kta panele prej balte t pjekur jan disa nga shembujt m t bukur, q i prkasin shekullit t 7-t dhe atij t 6-t p.e.s. n arkeologjin e Anadollit.

    Nj maket i vendbanimit t Periudhs Frige n Pazarli dhe i kalas q e rrethonte kt vendbanim, bashk me objektet qeramike dhe sendet e tjera t zbuluara ktu, ekspozohen n Muzeun e orumit dhe at t Allaxhahojukut, ndrsa panelet shumngjyrsh prej balte t pjekur mund t shikohen n repartet e Kulturs Frige tek Muzeu i orumit dhe ai i Qytetrimeve t Anadollit n Ankara.

    Nj tjetr vendbanim antik n qytetin e orumit sht ai tek rrnojat Eskijapar, t cilat gjenden 5 km n perndim t Nnprefekturs Allaxha mbi rrugn Allaxha-Sungurllu, 25 km n verilindje t Boazkojit dhe 20 km n juglindje t rrnojave t Allaxhahojukut.

    Grmimet e para arkeologjike n Eskijapar kan filluar n vitin 1968 nn drejtimin e Raxhi Temizer, nj arkeolog specialist q punonte pr Muzeun e Qytetrimeve t Anadollit n Ankara. Puna ktu ka vijuar deri n 1983-shin, pr t'u ndrprer pas ktij viti pr nj koh jo shum t gjat. Grmimet rifilluan n vitet 1989-1991, kt her n prkujdesjen e Drejtoris s Muzeve t orumit. Fal ktyre grmimeve arkeologjike n rrnoja sht konstatuar ekzistenca e nj vendosjeje njerzore t pandrprer.N Eskijapar jan zbuluar gjurm t Epoks s Bronzit t Hershm, Periudhs Hitite, Frige, Romake dhe asaj Helenistike, por n kt t fundit gjurmt jan me ndrprerje dhe n dy faza.

    N pjesn verilindore dhe at perndimore t rrnojave jan nxjerr n drit themelet e mureve rrethues t qytetit antik gjat kohs s Perandoris Hitite. Kto ndrtesa me planimetri katrkndshe dhe oborr t shtruar me gur, jan ndrtuar n prputhje me stilin hitit, thuajse pa asnj ndryshim nga rrnojat e ndrtesave t zbuluara n Boazkoj dhe Allaxhahojuk.


    linku foto
    http://imageshack.us/photo/my-images...3eb9d9f00.jpg/
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  18. #18
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    N ann juglindore t rrnojave Eskijapar, nga banesat e djegura t lagjes s mbetur nga Periudha Hitite e Hershme, jan gjetur nj numr i madh veprash prej balte t pjekur. Po ashtu edhe vazot rituale me basorelieve t zbuluara n kt pjes t rrnojave, prforcojn mendimin se ktu ka ekzistuar nj qendr fetare.

    Gjat grmimeve t realizuara n shtresat e Epoks s Bronzit t Hershm, t cilat gjenden nn shtresat e Periudhs Hitite t rrnojave, saktsisht nn themelet e nj prej banesave t ktushme, sht zbuluar nj thesar i prbr nga objekte prej ari dhe argjendi. Ky thesar i formuar nga vazo t argjendta, nj spat ceremoniale prej argjendi, gjilpra t llojeve t ndryshme prej ari, stringla t shumllojshme t arta dhe t argjendta, rruaza, vath dhe byzylyk t punuar me mjeshtri, nga njra an ngjason me ato t Allaxhahojukut e Kyltepes, ndrsa nga ana tjetr tregon ngjashmri edhe me gjetjet e Trojs, Polioknit dhe Siris Veriore-Mesopotamis. Kto objekte me vler aktualisht ekspozohen n Muzeun e Qytetrimeve t Anadollit n Ankara.

    orumi me rrethinat e tij renditen n krye t zonave q e jetojn ende sot traditn e kulturs dhe artit vendas t Anadollit, tradit kjo q vazhdon prej mijra vjetsh. Pas ndrgjegjsimit pr t br studime dhe grumbulluar veprat e vjetra historike, aktivitetet muzeale n orum kan nisur pr her t par n vitin 1937. Rol t madh pr t nxitur interesimin e ksaj krahine n drejtim t arkeologjis dhe objekteve t vjetra historike, kan luajtur edhe zbulimet e bra gjat grmimeve n Allaxhahojuk, t cilat filluan n vitin 1935 me direktivn e liderit t madh dhe themeluesit t Republiks s Turqis, Mustafa Kemal Ataturk. Drejtoria e Muzeve t orumit shrben pr t interesuarit me dy muze lokal brenda qytetit dhe me tre t tjer pran rrnojave arkeologjike.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  19. #19
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Vendbanimi m i hershm n Divrigi dhe rrethinat e tij daton n Periudhn Hitite. Zona prreth bashk me Spitalin pran Xhamis s Madhe jan ndrtuar n vitet 1228-1229 me urdhr t Mbretreshs Turan Melek, bashkshortja e Ahmed Shahut, ndrkoh q krahina ishte nn kontrollin e Menguxhekve. Kjo kryevepr e arkitekturs islame formohet nga nj xhami me nj tyrbe q ka dy kube dhe spitali ngjitur me t. Krahas veorive t tyre arkitektonike, kto ndrtesa t prfshira n Listn e Trashgimis Botrore trheqin vmendjen edhe me shembujt e tyre t punimit tradicional t gurit n Anadoll.

  20. #20
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,796
    Faleminderit
    0
    36 falenderime n 36 postime
    Sot do tju njohim me Ksantos-Leton, t prfshir n datn 9 dhjetor 1988 n list nga ana e Qendrs s Trashgimis Botrore.

    Ksantos-Leeton hyri n list me cilsi kulturore me numrin 484. Me nj largsi prej 46 kilometra nga Fethija, Ksantos ndodhet n afrsi t fshatit Knk (Kınık) dhe n Periudhn Antike ishte qendra m e madhe administrative e Likis. Qyteti ka qen i pavarur deri sa n vitin 545 para ers son hyri nn hegjemonin e persve dhe afrsisht 100 vjet m pas ksaj u dogj plotsisht. Pas ktij zjarri qyteti u ndrtua srish. Madje n shekullin e 2-t para ers son mori prsipr rolin e kryeqytetit t Lidhjes Likiane. M pas qyteti hyri nn kontrollin e romakve, pas ksaj nn hegjemonin e Bizantit dhe qndroi nn sundimin e ktij t fundit deri n dyndjet arabe t shekullit t 7-t.

    Kjo qendr, e cila traditat likiane dhe ndikimet e periudhs helenistike e romake i tregon n objektet q jan ndrtuar nga do civilizim i vendosur ktu, n vitin 1988 hyri n Listn e Trashgimive Botrore t UNESCO-s.

    Kurse pr sa i takon Leton-it...

    Letoon-i ndodhet 4 km larg Ksantosit dhe n periudhn antike ka qen n pozitn e nj qendre fetare t Liki-s. N kt hapsir fetare, s bashku me tempujt e Leto-s, Apollonit dhe Artemiss, ndodhet edhe nj manastir, nj ezm dhe mbetjet e nj teatri romak.

    Tempulli m i madh, i quajtur Leto, pr nder t emrit t nns s Artemiss dhe Apollonit, ndodhet n perndim dhe sht ndrtuar n stilin peripteros. Tempulli ka prmasat 30,25 metra me 15 presje 75 metra.

    Kurse tempulli i Apollonit, q ndodhet n lindje dhe sht i ndrtuar n stilin Dor, ka nj pozicion m pak t mbrojtur se sa tempulli Leto dhe me prmasat 27,9 metra dhe 15, 07 metra duket qart q ai sht m i vogl. Tempulli i Artemiss, q ndodhet n mes t dy tempujve n fjal, sht akoma edhe m i vogl, me prmasat 18,2 metra dhe 8,7 metra. Letoon-i s bashku me Ksantos-in z vend n Listn e Trashgimive Botrore t UNESCO-s.

    Do tju njohim edhe me nj tjetr pasuri t Turqis q ka hyr n Listn e Trashgimive Botrore t UNESCO-s. Pr Nemrut-in... Do tju flasim pr Malin Nemrut, q n Listn e Trashgimive Botrore t UNESCO-s ka hyr n 11 dhjetor t 1987-s me numrin rendor 448.

    Mali Nemrut ndodhet n nnprefekturn Kahta t Adjamanit (Adıyaman) dhe ka nj lartsi prej 2150 metrash. Varri, statujat prkujtimore t ndrtuara n shpatet e ktij mali nga Mbreti i Komagjens, Antioku i Par, i cili sundoi ktu n vitet 69-36 para ers son, me qllim pr t treguar mirnjohjen ndaj perndive dhe etrve t tij, si dhe panorama e mrekullueshme prbn nj nga trashgimit m madhshtore t periudhs helenistike. Statujat monumentale jan prhapur npr tarracat e lindjes, perndimit dhe veriut. Tarraca lindore sht nj qendr e shenjte dhe pr kt arsye ktu ndodhen rrnojat m t rndsishme t statujave dhe objekteve arkitektonike. Statujat gjigande jan t ruajtura n nj gjendje t mir dhe jan t ndrtuara me blloqe gursh glqeror, si dhe kan nj lartsi prej 8-10 metra.

    Nemruti, mrekullia e tet e bots, me nj lartsi prej 2150 metrash, sht nj piktakimi pr qytetrimet e Lindjes dhe t Perndimit, me statujat e magjepse, q jan mbi 10 metra t larta, me epigrafet disa metra t gjata bn pjes n Listn e Trashgimive Botrore t UNESCO-s. Mali i Nemrutit prve statujave gjigande dhe varrit prkujtimor q mbart, sht trheqs edhe me panoramn m t mrekullueshme n t gjith botn pr t par lindjen dhe perndimin e diellit. do vit me mijra njerz vijn n malin e Nemrutit vetm pr t par lindjen dhe perndimin e diellit.

    Mali i Nemrutit sht cilsuar nga ana e UNESCO-s si nj Trashgimi Kulturore Botrore dhe s bashku me veprat e qytetrimit t Komagjens q ndodhen n rrethinat e tij sht nj nga parqet kombtare m t rndsishme t Turqis. Sot statujat gjigande dhe kodrvarret n malin Nemrut, Arsameia, e quajtur si kalaja e vjetr (Eski Kale), Kalaja e Re (Yeni Kale), Kodra e Karakushit (Karakuş Tepesi) dhe Ura e Xhenderes (Cendere Kprs), ndodhen brenda kufijve t Parkut Kombtar.

    Pr t gjetur sekretin e statujave gjigande, q ndjekin lindjen dhe perndimin e diellit nga lartsia prej 2150 metrash, duhet zbuluar Qytetrimi Komagjen...
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

Faqja 1 prej 3 123 FunditFundit

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •