Shkruan: Fatlum Sadiku

Feja islame si komponent jetsore tek shqiptart e Kosovs ka filluar t marr karakter substancial n sfond masovik vetm pas ekspandimit osman n trevat e Ballkanit. ǒsht e vrteta kontaktet e para t shqiptarve me fen islame jan edhe m t hershme, dhe datojn q nga gjysma e shek. e XIII, kur tregtart arab filluan t jen prezent n kto treva, mirpo megjithat historografia n aspektin kohor i referohet vetm sundimit otoman si gravituese e fes islame n kto treva. Por nuk sht ktu poenta. Poenta konsiston vetm siprfaqsisht n zhvillimet kohore e m shum n at se far sht n t vrtet sot Kosova dhe shqiptart ?! Westerian apo Lindor ?! Oksidental apo Oriental ?! Shkojm radhazi.

Orientalizmi Shqiptar

1. Tomas Arnold si studiues fetar para njqind vjetsh kishe shkruar se feja islame nuk sht prhapur me dhun tek shqiptart, por sht akceptuar me vetdshir dhe pa imponime. Arnoldi konkludon se feja islame qe prhapur n mas t madhe tek shqiptart orthodoks, dhe ka ndikuar pozitivisht tek ata, ngase ata atbot vese po kalonin nga faza parohiale drejt asimilimit total n sllav, si reperkusion presionit t tri perandorive sllave t mesjets (asaj serbe, greke dhe bullgare), ikonoklastis si rregullim politiko-juridik i shtetit t Nemanjive, si dhe msimit t dhunshm t irilics si pjes inkorporcionale e kishave sllave. M von vet rilindasi Faik Konica pati dhn nj konkluz dhe porosi t art : Po t mos ishte feja islame, shqiptart do t ishin m shum n numr, por shqiptar jo. Prpos ktyre, dy studiuesit britanik J.M Rodwell dhe Edvin Jacques pos t tjerash shkruajn : Sikur Turqia t kishte prdorur metoda dhune n prhapjen e islamit, ajo do t arrinte unitet t plot. Megjithat feja islame nuk e lejon prdorimin e metodave t tilla. M tej studiuesi Robert Matran n librin e tij Historia e Perandoris Osmane shkruan : Nga ana e drejtuesve osman nuk pati vullnet pr asimilim t popujve t nnshtruar, nuk pati as osmanizim dhe as islamizim me detyrim. Edhe Jacob Gould Schurman bashkkohs i Luftrave Ballkanike dhe Lufts s Par Botrore, sht i po t njejtit mendim.

2. Noel Malcolm tek libri i tij faith accompli Kosovo a short History (Kosova nj Histori e shkurtr), prmend nj faktor me rndsi n observimin realistik t konstelacionit fetar tek shqiptart, fenomenin e kriptokrishterizmit . Substancialisht ky fenomen nnkupton faktin q gjat sundimit osman n trevat tona, kishe raste kur t krishtert konvertoheshin n fen islame vetm formalisht, ndrsa ruanin njkohsisht fen krishtere spiritualisht ! Pra ky fakt prpos q vrteton katrciprisht faktet m lart se feja islame nuk ishte prhapur me dhun, dshmon madje edhe nj pr nj privilegj t llojit t vet q gzonin t krishtert n at koh.

3. Vet periudha e Rilindjes Shqiptare del t jet reaksion i ndryshimit t konstelacioneve politike n Ballkan. T mos harrojm se fillimisht Lidhja e Prizrenitishte quajtur Lidhja e Aleancs Islame, dhe lindi si konsekuenc e ekspandimitt shteteve sllave drejt trevave shqiptare si dhe mundjes s Perandoris Osmane nga Rusia, dhe jo si nj projekt kombtar. Mirpo duke ditur faktin se kjo lidhje qe krijuar vetm tri dit para mbajtjes s Kongresit t Berlinit, dhe se shqiptart nuk ishin entitet shtetformues, krahu reaksionist i Abdyl Frashrit shpresonte n iden autonomiste. Atbot Perandoria Osmane udhhiqej nga politika panislamiste e Sulltan Abdyl Hamit Hanit II, dhe ky konflikt interesash qoi m tej n konflikt t hapur ushtarak dhe n fund n vet shuarjen e Lidhjes. Anipse ishte legjitime krkesa e shqiptarve pr autonomi, futja n konflikt me Perandorin Osmane ishte nj gabim i kohs ngase atbot shqiptart mbshtetjen e vetme e kishin tek Perandoria Osmane.

Oksidentalizmi Shqiptar

1. Triumfi i politiks s raisson detat apo Realpoliks n Europ dhe dobsimi gradual i Perandoris Osmane, ndikoi q rryma oksidentale t ndihej edhe tek shqiptart. Q prej Rilindjes kombtare, formimit t shtetit shqiptar, periudhs zogiste, noliste, enverizmit, transformimit demokratik e deri sot, Shqipria si shtet prkrahu doktrinn Rishlejane t ndarjes s shtetit nga feja, madje kt edhe n format radikale si ishte periudha e enverizmit kur Shqipria ishte shtet ateist. N Kosov, feja megjith represionet ruajti ndikimin e saj m t theksuar, ngase format e represionit serb ishin t orientuara m shum ndaj prkatsis kombtare sesa ndaj asaj fetare.

2. Oksidentalizmi shqiptar mund t thuhet se u etablua n tri forma kryesore: Laicizmit (Sekularizmit) , - triumfi i kombit mbi fen n periudhn e Rilindjes Kombtare Shqiptare me Sami Frashrin e Pashko Vasn n krye dhe q vazhdoideri tek periudha komuniste ; Ateizmit si form tjetr e instaluar nga Enver Hoxha form kjo q anipse ishte bot n vete, dhe nihilizuese e t gjitha feve ajo megjithat konvergjon me oksidentalizmin ngase ateizmi shkencrisht zuri fill n Europ, dhe realisht nuk konvergjon me frymn e orientalizimit ; Dhe krejtsishtn fund kemi katolikocentrizmin e Ibrahim Rugovs, q erdhi si rezultat i shndrrimit t tij n figure t kultit politik dhe orientimit t tij pothuajse patologjik kah papati.

3. Oksidentalizmi shqiptar mori karakter dominant n dy dekadat e fundit. Orientimi properendimor i pothuajse t gjith shqiptarve n Ballkan, nuk ngjau pr faktin se shqiptart ishin apo jan prima facie perendimor, por pr faktin se interferimi i interesave politike situoi n nj konstelacion t till. Dhe kjo natyrisht se pati kundrefektin e vet. Shqiptart e Maqedonis jan shembulli m i mir se si feja, (n kt rast islame), ruajti rolin e vet eksponencial me gjith zigzaket dhe konjukturat e imponuara t kohs.Mobiliteti i shqiptarve t Kosovs drejt modernizimit, n kohn kur n Europ postmodernizmi dhe postmaterializmi tashm jan n vlugun m t madh, e madje dita dita dits po procedohet drejt globalizimit si fenomeni m i ri, br q shoqria kosovare t marr imazhin e nj shoqrie anomike, por megjithkt sinjalet jan shpresdhnse q shoqria jon di t'i bj dallimet fundamentale n mes t vlerave t mirfillta dhe anti-vlerave. Prfundimisht brja e Kosovs shtet si dhe faktorizimi politik i shqiptarve n Ballkan, nuk nnkupton faktin q shqiptart t nihilizojn me shtatqind vite t konvergjencs me fen islame. Shtetet islame kan arsyet e veta pr mosnjohjen e shtetit ton, t cilat jan t natyrs politike. Mos harroni se as Izraeli nukna ka njohur. Personalisht jam i mendimit se SHBA-t nuk po duan q ne t identifikohemi si shtet mysliman, por as si shtet cionist, andaj edhe nuk po koklaviten q t bjn presion tek kto vende pr t na njohur. Ndikimi amerikan do t jet vendimtar n t dyja drejtimet. E shqiptarve u mbetet q si nj shoqri q m shum konsumojn vlera se sa q prodhojn ti ln anash interpretimet kuturu e ta ken me dije njher e mir se t qenurit mysliman sht DHUNTI, dhe t krenohen prher me nj gj t till.

P.S: Autori sht student i Shkencave Politike.