Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 1 prej 1
  1. #1
    Shpirt i Lir
    Antarsuar
    15-04-2002
    Postime
    898
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 11 postime

    Biblioteka kombtare n 80-vjetor

    Pr historin gjith valavitje t kombit shqiptar nuk sht pr t'u befasuar q shenjat e para t lindjes s Biblioteks Kombtare t Shqipris t bartin ngjyres mirfilli ushtarake. Ato kan t bjn me 16 prillin e vitit 1918, kur n Shkodr themelohej Biblioteka e Komiss Letrare, e cila u quajt edhe "Biblioteka e Shqipns". Zotrinjt ideues t ksaj nisme, Gurakuqi, Mjedja, Peci, Logoreci, Mosi, Nai etj., kishin n t vrtet prpara vetes nj shkres t Shtatmadhoris austro‑hungareze, t dats 28.03.1918, q udhzonte pikrisht organizimin e nj biblioteke t till. N gusht t 1919‑s nisma shndrrohej n themelimin e "biblioteks s shtetit" n Shkodr, ndrsa m 1920‑n qeveria e sapovendosur n Tiran themelonte "Bibliotekn Kombtare", t atashuar pran Ministris s Arsimit, me nj akt t nnshkruar nga ministri i asikohshm. N 1921 nisnin edhe vendimet shtetrore pr drgimin e detyruar t kopjeve t do botimi shqip ksaj biblioteke. N kt mnyr hidheshin gurt e themelit t atij q tanim do t duhet quajtur i pari institucion qendror kulturor i shtetit shqiptar: Biblioteks Kombtare t Shqipris, e cila prurohej n nntorin e 1922‑shit me nj fjal historike t t parit drejtor t saj, z. Karl Gurakuqi.



    Tanim, 80 vjet mbas, institucioni qendror kombtar bibliotekar i vendit sjell nj histori t vetn, e cila pret t hidhet n letr. Sido i rrethuar nga t tjera institucione kulturore gjithashtu qendrore, t themeluara n vitet ,'30, '40, '50 apo '60, ai mbetet n qendr t tyre. Jo thjesht pr nga fati i vet historik, por si institucion ku jan prqendruar gati t gjitha problemet e thepisura t shoqris bashkkohore shqiptare: problemet e lirive t shoqris dhe atyre t individit, i lirive t informimit dhe i atyre t shprehjes s mendimit, problemet e barazis s shanseve dhe atyre t akcesit n shrbimin publik pr nj shoqri t hapur, problemet e marrdhnieve mes pushtetit politik dhe atij kulturor, dhe sa t tjera. sht e kuptueshme, n nj pozicion si ky, q si institucioni i quajtur "Bibliotek Kombtare", ashtu edhe gjith bibliotekat e tjera t rrjetit kombtar bibliotekar n Shqipri, t ken nevoj, ndoshta m shum se asnjher, pr debate dhe ndeshje mendimesh pr t'i qndruar si tani dhe 80 vjet trusnis q vjen prej intolerancs, vals s opotunizmit dhe obskurantizmit, konformizmit, stereotipive banale sa i prket librit dhe rolit t tij t parm n jetn kulturore t nj kombi.



    N momentin kur festojm kt prvjetor t 80, libri sht s rishti n qendr t debateve n botn kulturore. Epoka e kibernetiks dhe e internetit, konkurenca e informimit dhe formimit me an t mjeteve t reja t teknologjis informatike, deri edhe vet bibliotekat virtuale bjn q libri t vijoj t jet "i diskutuari i madh". Ndrkoh q ai nuk lviz nga vendi i tij si guri i themelit i fillimit t do kulture, vijon t vihet n dyshim fuqia e tij qndrestare. Por, n bashksin e "puntorve t librit", t gjith jan t bindur se pa librat, historia do t ishte e heshtur, letrsia do t qe memece, shkenca do t alonte, vet mendimi njerzor do t kishte mbetur n‑vend‑numro. Pa librat, krejt zhvillimi i qytetrimit do t kishte qen i pamundur. Si pr njeriun e vjetr, ashtu edhe pr njeriun modern librat jan shok, miq apo, sikurse i quan nj kolegia jon amerikane, "bankier t pasurive t mendjes". Pavarsisht konkurencs s bots s magjishme t virtualitetit, librat vijojn t jen vet humaniteti "in print" dhe kjo sht nj arsye e mjaftueshme pr t pohuar me bindje rolin e pazvendsueshm dhe, njhersh, t patjetrsueshm t ktij institucioni qendror kulturor t shtetit shqiptar n 80‑vjetorin e tij.



    Aurel Plasari







    80 vjet Biblioteka Kombtare e Shqipris



    1. Ndonse institucionet bibliotekare t shqiptarve n shtetin e tyre jan relativisht t reja, tradita bibliotekare n Shqipri sht e vjetr. Dshmi t shumta vrtetojn se gjat Mesjets n oborret e princrve shqiptar, si dhe t bujarve, kontve, arhonve etj., funksiononin kancelari n t tria gjuht diturore t kontinentit: latinisht, greqisht, sllavonisht e, pran tyre, edhe bibliotekat prkatse. Pozicioni gjeo‑historik i shqiptarve n zonn e kalimit nga Perndimi n Lindje dhe anasjelltas u mundsonte atyre kontaktet librore si me Kostantinopojn, ashtu dhe me zhvillimet e "prtejdetit". Cezura osmane qe nj ndrprerje e dhunshme e ktyre zhvillimeve. Megjithkt, edhe nga gati pes shekuj sundimi osman, shqiptart nuk e humbn traditn bibliotekare. N kushtet e reja, ajo u prcoll kryesisht nprmjet bibliotekave t familjeve t mdha, t pashallarve e bejlerve, por edhe atyre t institucioneve fetare: abacive benediktine, kuvendeve franeskane e jezuite, manastireve ortodokse, medreseve, teqeve t bektashinjve etj.

    Biblioteka Kombtare e Shqipris (m tej BKSh), si institucion i par shtetror, publik e laik, mban pr dat t themelimit t saj 10 Dhjetorin 1920. Si brtham e saj shrbeu fondi i biblioteks s "Komisis Letrare Shqipe", organizm i prbashkt shqiptaro‑austriak, e krijuar n qytetin e Shkodrs n vitin 1917 n kontingjencat e njohura t Lufts s par botrore. M 1920 ky fond u vendos n Ministrin e Arsimit, Tiran. Mbas vitit 1920 u bn prpjekje pr pasurimin e ktij fondi, si dhe pr riorganizimin e biblioteks si institucion kombtar.

    N momentin e prurimit si BKSh, 1922, ajo kishte rreth 6000 vllime. Pr periudhn e paralufts, spikat veprimtaria e saj n vitet e Mbretris Shqiptare (1928‑1937), kur institucioni drejtohej nga atdhetari dhe lvruesi i gjuhs shqipe Sotir Kolea. Mbarimi i Lufts s dyt botrore e gjeti BKSh me nj koleksion prej 15.000 vllimesh. Ajo u vendos n nj nga ndrtesat m t mira t asaj kohe, e cila shrben edhe sot si "aneks" i saj. Koleksionet me karakter albanologjik u rritn kryesisht si rezultat i konfiskimit t disa librarive dhe bibliotekave private t personaliteteve t kulturs. N fund t vitit 1947 fondi i saj numronte rreth 100.000 vllime. Ngjarje me rndsi pr BKSh, por dhe pr kulturn kombtare, ishte dalja m 31.05.1948 e dekretit "Mbi drgimin e detyrueshm t shtypshkrimeve Biblioteks Kombtare", sipas t cilit asaj i drgoheshin falas nj numr ekzemplarsh t do shtypshkrimi t vendit. Ky dekret i dha mundsi BKSh t kryej rolin e qendrs arkivore t t gjitha botimeve t vendit dhe t botoj m pas Bibliografin Kombtare t librit shqip. Dekreti sht ndryshuar e plotsuar disa her; varianti i fundit sht ai i vitit 1992, sipas t cilit botuesit detyrohen t'i drgojn BK nga 5 kopje t do botimi t tyre. Nga institucion n vartsi t Institutit t Shkencave, n vitin 1959 BKSh kaloi n vartsi t Ministris s Arsimit dhe t Kulturs. N vitin 1966 ajo u zhvendos n nj pjes t ndrtess s re t Pallatit t Kulturs, ku gjendet dhe sot. sht me interes t shnohet se me imponimin gjithnj m t thell t praktikave t "socializmit real" n Shqipri, BKSh sht drejtuar prej "kuadrosh t partis" n vend t specialistve shkencor apo t personaliteteve t kulturs kombtare.



    2.

    BKSh sht aktualisht insitucioni kryesor bibliotekar i vendit dhe qendr e rndsishme studimore‑krkimore shkencore. Ajo ka pr detyr t grumbulloj dhe t ruaj t gjith trashgimin kulturore t shkruar t popullit shqiptar. Ka karakter shkencor dhe njkohsisht masiv. Ajo sht :

    ‑ qendr e depozitimit dhe e ruajtjes s botimeve shqip;

    ‑ qendra kryesore bibliografike e vendit;

    ‑ qendr e studimeve n fushn e bibliotekonomis dhe bibliografis;

    ‑ qendr e prgatitjes dhe kualifikimit t vazhdueshm profesional t personelit bibliotekar‑bibliografik t vendit;

    ‑ qendr e ruajtjes s botimeve me karakter albano‑balkanologjik;

    ‑ agjenci e ISBN‑s pr botimet shqip.



    3.

    BKSh numron n fondet e veta rreth 1 milion vllime (libra, periodik, harta, atlase, mikrofilma e materiale t tjera).

    Fondi i arkivit t botimeve shqip, i antikuarit, i dorshkrimeve, hartave, si dhe fondi i albano‑balkanologjis prbjn pasuri me vlera t mdha pr thesarin e kulturs kombtare shqiptare e, si t tilla, t kulturs europiane.

    Fondi i Arkivit prfshin botime me vlera t veanta pr pasurin e shkruar t shqiptarve, duke filluar nga botimet e para n gjuhn shqipe (shek.XVI) dhe duke vazhduar deri n ditt tona.

    Fondi i antikuarit prbn nj fond t posam, shum t rndsishm, jo aq nga numri i vllimeve sa nga prmbajtja e tij. N kt fond ruhen botime t shekujve XV‑XVIII, si dhe inkunabula.

    Fondi i dorshkrimeve prmban dorshkrime n gjuht orientale, si dhe nj numr t vogl n gjuht perndimore dhe n shqip. Kto u prkasin shekujve XV‑XX. Kjo pjes fondi llogaritet me vler t jashtzakonshme pr kulturn shqiptare, por edhe n kontekstin mesdhetar e at europian. Aktualisht ai prfshin vepra n arabisht, n turqisht, n persisht dhe n dy ose tri gjuh orientale njhersh. Dorshkrimet n gjuht orientale kan prmbajtje fetare, historike, gjuhsore, letrare, si dhe shkencore. Vlersohen posarisht dorshkrimet me tematik historike, ndr t cilat "munsheatet" apo krestomacit dokumentare (dokumente zyrtare apo letrkmbime private), q trajtojn ngjarje, prshkruajn vende apo bjn fjal pr persona t historis s Shqipris. N serin e veprave letrare zotrojn "divanet" me poezi erotike, shoqrore e fetare t autorve t huaj. Vlera t veanta paraqet ajo pjes e dorshkrimeve me miniatura e dekoracione.

    N fondin e hartave t antikuarit ruhen 52 harta me shtyp (riprodhime incizimesh n bakr), botime t vjetra me vler t hartografve t shquar europian, nga shekujt XV‑XVIII. sht fond burimor pr studimet historike, etnografike, gjuhsore, gjeologjike etj. t Shqipris dhe, m gjer, t Ballkanit.

    N fondin e albano‑balkanologjis ruhen t gjitha botimet shqipe, si dhe ato t huaja, q flasin pr Shqiprin, shqiptart dhe popujt e ndryshm t Ballkanit, q trajtojn historin, gjuhn, folklorin, kulturn e tyre. Sot qendra e studimeve albanologjike sht prqendruar n shtetin shqiptar dhe literatura baz pr kto studime ndodhet n kt bibliotek.



    4.

    Koleksionet e biblioteks pasurohen nprmjet ligjit t ekzemplarit t detyruar, shkmbimit, dhuratave dhe blerjeve.

    Politika e pasurimit t BKSh sht drejtuar kryesisht n sigurimin e plotsis s arkivit t botimeve shqip. Me privatizimin e veprimtaris botuese n fillim t viteve '90 jan krijuar vshtirsi n sigurimin e botimeve, pasi jo t gjith botuesit e zbatojn detyrimin ndaj BKSh. Me gjith prmirsimet, ende nuk sht arritur realizimi i dshirueshm i ktij detyrimi.

    Drejtim tjetr i politiks s pasurimit sht njohja e botimeve me karakter albanologjik kudo n bot dhe gjetja e rrugve e mundsive pr sigurimin e tyre. N saj t marrdhnieve t shkmbimit me biblioteka t vendeve t ndryshme, BK sht pasuruar me materiale me vler pr fondin e albanologjis. Duke pasur parasysh dhe natyrn universale t BKSh, ajo me mundsit modeste financiare prpiqet t siguroj botime nga t gjitha degt e dituris t karakterit referativ e informativ dhe q jan me interes pr nj numr sa m t madh prdoruesish. Fondi buxhetor pr realizime blerjesh dhe huazimesh ka qen dhe vazhdon t jet tepr i kufizuar, far ka ndikuar n shtimin e ngadalt dhe jo t knaqshm t vllimeve pr nj Bibliotek Kombtare.

    Sa i prket raportit midis gjuhve t literaturs s huaj, deri n vitet '70 zotronte gjuha ruse, ndrsa m pas shprndarja ka ardhur duke u prpjestuar n mnyr m racionale, drejt zotrimit t gjuhve perndimore: anglisht, frngjisht, gjermanisht etj. Prej hyrjeve t reja del ky raport:



    Nprmjet Sektorit t Marrdhnieve Ndrkombtare e Publike (t krijuar m 1958 si "Sektor i Marrdhnieve me Jasht") BKSh mban dhe kryen marrdhnie dy‑ dhe shumpalshe me Bibliotekat dhe institucionet e tjera homologe, si dhe punon pr antarsimet dhe pjesmarrjet e veta n veprimtarit e organizatave ndrkombtare. Pas ndryshimeve demokratike n Shqipri ('90), BKSh sht antarsuar n IFLA, CENL, CDNL, ABDOS, GABRIEL, ELAG etj. Mbshtetur n marrveshjet dhe shumpalshe, si dhe n antarsimet ndrkombtare e n lidhjet tradicionale me institucione dhe biblioteka t tjera, BKSh prpiqet t ket m shum dhe m mir bashkpunim e shkmbim me vende t tjera. Kontaktet e drejtprdrejta kan ardhur duke u muar gjithnj m shum, mbasi ato hapin dhe krijojn mundsi t reja pr t gjitha palt.



    5.

    Riorganizimi i fondeve n vitet e para pas Lufts, njohja e regullave unike t prshkrimit dhe e tabelave t klasifikimit, diktoi ripunimin e t gjith literaturs dhe krijimin e skedarve alfabetik e sistematik. Klasifikimi dhjetor universal (KDU) u vu n zbatim n vitin 1964 dhe vazhdon t prdoret duke ndjekur t gjitha plotsimet e ndryshimet q i bhen sistemit nga Federata Ndrkombtare e Dokumentacionit (FID). KDU sht sistemi q aktualisht prdoret n t gjith rrjetin e bibliotekave n Shqipri.

    Standardet ndrkombtare t prshkrimit bibliografik (ISBD) dhe t rregullat anglo‑amerikane t katalogimit (AACR2), BKSh i vuri n zbatim n vitin 1989. Katalogimi lndor i literaturs dhe ngritja e skedarit prkats, ka filluar n vitin 1995, pas hartimit nga specialistt e BKSh t Treguesit t Emrtimeve Lndore n gjuhn shqipe.

    Sot BKSh ka nj rrjet t gjer skedarsh alfabetik, sistematik e lndor pr t gjitha llojet e literaturs, si dhe kronologjik e gjeografik pr nj pjes t tyre. T gjith skedart e lexuesve jan t dubluar me qllim q t mund t plotsohen dmtimet q ata psojn nga prdorimi. Lexuesit marrin informacion dhe pr literaturn me karakter albanologjik q gjendet n bibliotekat e tjera t vendit nprmjet skedarit prmbledhs q ajo ka. Nj skedar i till sht dhe pr literaturn e huaj tekniko‑shkencore q gjendet n bibliotekat publike t vendit.

    N vitin 1994 n BKSh u instalua programi CDS/ISIS, siguruar falas nga UNESCO dhe filloi katalogimi n nj sistem t automatizuar i hyrjeve t reja (libra). Ky vit shnon fillimet e krijimit t skedarit elektronik.

    Tanim sht krijuar baza e t dhnave pr botimet shqiptare dhe t huaja. Koht e fundit ka filluar dhe prpunimi i artikujve t periodikut shqiptar e t huaj dhe sht krijuar baza e t dhnave edhe per to . Realizimi i plot i projektit t automatizimit u mundsua n saj t mbshtetjes financiare t fondacionit SOROS, PNUD‑it dhe t qeveris shqiptare. Aktualisht BKSh ka t lidhur n rrjet 48 kompjutera, ndrkoh q rrjeti sht i shrir pr 65 prdorues. BKSh ka instaluar nj sistem t ri t integruar bibliotekar; ky sht sistemi ADLIB, produkt i firms holandeze DATABASIX INFORMATION SYSTEMS BV (DIS). T dyja bazat e t dhnave jan integruar n sistemin e ri.

    Instalimi i Internetit, q prej vitit 1998, ka br t mundur komunikimin me botn duke realizuar nj informacion t shpejt, t sakt e t larmishm. S afrmi, nprmjet Internetit BKSh do t realizoj vnien n shfrytzim t vlerave t rralla duke e br kshtu informacionin t aksesueshm pr lexuesin shqiptar e t huaj.



    6.

    BKSh boton periodikisht, q nga viti 1959, Bibliografin kombtare t librit q botohet n Republikn e Shqipris dhe, q nga viti 1961, at t artikujve t periodikut shqip. Fillimi relativisht von i veprimtaris s organizuar bibliografike, ka diktuar nevojn e prgatitjes s bibliografive retrospektive si pr librin ashtu dhe pr artikujt e periodikut. Nj pjes e ktyre bibliografive jan botuar dhe disa t tjera jan n proces. Punohet pr bibliografin retrospektive t librit shqip t viteve 1555‑1958, q prfshin botimet nga libri i par n gjuhn shqipe deri n fillimin e botimit t Bibliografis kombtare t librit shqip.

    Botim i rndsishm bibliografik sht ai i librit shqip t botuar jasht Shqipris, i cila ka filluar t realizohet nga viti 1981 dhe vijon periodikisht.

    Prej vitit 1969, BKSh merr pjes n botimin bibliografik t UNESCO‑s Index Translation, ku paraqiten dhe prkthimet q botohen n Shqipri.

    Si qendr e ruajtjes dhe e shfrytzimit t literaturs albanologjike, BKSh boton nga viti 1971 Hyrjet e reja albano‑balkanologji n BKSh .

    Me specifik t veant sht seria Albanica (shqip‑anglisht), q njeh studiuesit me fondin albanologjik . Vllimi i par i saj prfshin libra t botuar n shekujt XV‑XVIII, ndrsa i dyti botime t viteve 1800‑1849. Jan n procesin e prgatitjes vllimet n vazhdim.



    7.

    BKSh ka rreth 5000 antar dhe qarkullon mbi 100.000 materiale n vit. Ajo sht e hapur pr lexuesit nga e hna n t premte prej ors 08 deri 20 dhe t shtunn e t dieln prej ors 08.00 deri n orn 14.00. Lexuesit mund t huazojn materiale ose t'i shfrytzojn ato n sallat e leximit. Ka dy pika t huazimit t literaturs n ndrtesn kryesore, nj n "aneksin" e vjetr dhe pes salla leximi me 220 vende. T gjitha sallat kan fond ndihms me fjalor, enciklopedi e materiale t tjera referative sipas profilit t tyre.

    Materialet me vler t veant (arkiv, antikuar, dorshkrime etj.) shrbehen n salln e leximit t posame pr to, me kapacitet 80 vende.

    Dy sallat e leximit t shtypit periodik korent politiko‑shoqror e tekniko‑shkencor jan me fonde t hapura. Lexuesit gjejn n kto salla dhe informacion n CD‑ROM pr fusha t ndryshme t shkencave.

    N ndihm t lexuesve sht zyra e informacionit, punonjsit e s cils i orientojn ata n gjith aparatin informativ (skedar, botime bibliografike, materiale referuese, INTERNET , katalog elektronik etj.).

    Qarkullimi i materialeve dhe, prkatsisht, antarsia n BKSh paraqesin kt statistik:

    Vend t veant n veprimtarin e BKSh, sidomos pas viteve '90, zn marrdhniet me publikun. Ajo organizon kolokuiume shkencore kombtare e ndrkombtare, ekspozita, promovime botimesh me rndsi kombtare, konferenca me albano‑balkanolog t ftuar nga jasht etj.



    8.

    Gjendjen e materialeve bibliotekare, seleksionimin e atyre t dmtuara dhe restaurimin e tyre e kryen nj sektor i ngarkuar me kt detyr. Vjetrsia e materialeve dhe kushtet jo t prshtatshme t mikroklims n mjediset e fondeve krkojn kujdes t vazhdueshm n trajtimin e ktyre materialeve. Duke qen qendra e vetme restauruese n vend e materialeve t tilla, BKSh kryen shrbime dhe pr materiale me vler t veant q gjenden n bibliotekat e tjera t vendit. Veprimtaria e ktij sektori aktualisht paraqitet e kufizuar pr shkak t mungess s materialeve restauruese, t cilat jan shum t kushtueshme pr kushtet financiare t BKSh.



    9.

    BKSh sht qendra e prgatitjes profesionale t punonjsve t bibliotekave t vendit dhe e studimeve n fushn e bibliotekonomis e t informacionit bibliotekar. Nga viti 1969 ajo organizon rregullisht nj kurs dyvjear pr aftsimin profesional, i cili sht i vetmi n vend pr dhnien e njohurive bibliotekare e t informacionit. Programi i ktij kursi rishikohet her pas here me qllim q t prfshihen n t zhvillimet e bibliotekonomis. Diskutimi m i fundit rreth tij sht organizuar n tetor 1999 dhe jan br disa plotsime e ndryshime kryesisht n fushn e teknologjis s informacionit.

    BKSh ka organin e saj profesional BIBLIOTHECAE dhe boton mjaft manuale n ndihm t bibliotekave t vendit.

    Ndonse kursi i prgatitjes s bibliotekarve funksionon rregullisht prej shum vitesh, pr arsye formale nuk ka gjetur mbshtetje dhe nuk sht ndihmuar nga programe t tilla msimore, si programi TEMPUS etj. Nga ana tjetr, duke patur parasysh zbatimin e teknologjis s informacionit n bibliotekat e sotme, si dhe zhvillimet e prgjithshme aktuale t bibiotekonomis, n Shqipri ka lindur nevoja pr nj deg t veant t ksaj disipline, t integruar n sistemin universitar shqiptar. Sakaq, duke mos gjetur ende mirkuptimin e duhur pr realizimin e ksaj nevoje, vitin 1999 BKSh ka ngritur Qendrn e Shrbimeve dhe t Trajnimit Bibliotekar, t mbshtetur edhe nga Fondacioni SOROS. Programi i ksaj Qendre prfshin kurse trajnimi pr punonjsit e tr sistemit t bibliotekave t vendit.

    gazeta55
    Ndryshuar pr her t fundit nga Eni : 07-01-2003 m 08:34

Tema t Ngjashme

  1. Diaspora shqiptare n mbrojtje t shtjes son kombtare
    Nga altin55 n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 09-10-2012, 09:20
  2. Cili sht synimi i AKSH-s?
    Nga Faik n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 65
    Postimi i Fundit: 04-12-2003, 03:22

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •