Close
Faqja 4 prej 4 FillimFillim ... 234
Duke shfaqur rezultatin 61 deri 70 prej 70
  1. #61
    i/e regjistruar Maska e bnik
    Antarsuar
    27-12-2007
    Postime
    152
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Por a ka, me t vrtet, raca superjore dhe raca inferjore ? Biolog t ndryshm kan thn po ose jo pa u mbshtetur m sprovime t mjafta shkencore. Pa u zgjatur n mndimet e shprehura prej njrit ose tjetrit, na plqen t japim gjykimim e matur t Jennings-it: shtja e racavet superjore dhe e racavet inferjore, q'sht rrahur kaq fort, e vn n mnyr gjenerike, nuk ka kuptim. Gjykime t sakta n kt pikpamje nuk munt t jipen vese n lidhje me nj qllim t caktuar ose me nj aftsi t dalluar funksjonale. 15)

    Krahasimet e bra n mes zezakvet dhe t bardhvet t Jamaiks prej Davenport e Steggerda vrtetojn a thot Auktori i siprm. 16) Zezakt u kallxuan epror n provt e ndryshme q masin ndjeshmnin (sensibilitetin) muzikore, pr shmbull n dallimin e notavet, t tingujvet, t fuqis, t ritmevet t ndryshme. U quan gjithashtu n zgjidhjen pr mndsh t problemeve t lehta arithmetike e n zbatimin e disa urdhrave t ngatrruar. T bardht, pr kundrazi, dualn m t'aft n kopjimin e figuravet gjeometrike t thjeshta, n vizatimin e trupit t njeriut pa pasur model, n rindrtimin e nj kukulle t zbrthyer, n korrigjimin e frazavet t gabuara, n dhnjen e gjykimevet mbi shtje praktike.

    Edhe studimet mbi metijatin njerzor n baz t kriterevet gjenetike jan t pakta. Por gati t gjitha prfundojn n nj gjykim kundr metiit, sidomos nga pikpamja shpirtrore e morale. 17)

    Cilsit shpirtrore dhe karakteret somatike t prodhimevet q dalin nga kryqzimi i dy racavet qndrojn n rrug t mesme. 18) Sikur, pra, t bashkohet prfaqsonjsi i nj race te quar pr art me prfaqsonjsin e nj race t quar pr trimri, duhet t kemi prgjithsisht prodhime q nuk do t quhen as n'art as n trimri. N grupet e Jamaiks metit u treguan, n prgjithsi, m'inferjor qoft nga t bardht qoft nga zezakt.

    Aleksandr Ghigi ka studjuar gjat' e gjr n kafsh ibridizmin interspecifik, 19) do me thn at trajt ibridizmi q I mbshtetur n kto vr e arsyetime dhe i pajosur me prvojn e gjat t jets q kalohet npr koloni, Frngu P. Albert Perbal sht shprehur prpara Kongresit Volta n shtator t vitit 1938 me kto fjal: metii sht dnuar me turbullim shpirtror, sht shkak prapsimi e shkatrrimi, sht nj plag n'evolucjonin e natyrshm. 22)

    ***

    Raca, n kuptimin anthropologjik, nuk ka asnj lidhje me-kombin. Nj popull me origjin t njjt, me nj histori t vetme, me gjuh t prbashkt dhe me doke e zakone t prngjarshme, trajton pr bukuri nj komb t vetm, kurse munt t jet i prbr prej racash t ndryshme. Kjo ndoth me kombin italjan, me kombin gjerman, me kombin grek, me kombin srp. Vetm pr kombin shqiptar kemi nj far prjashtimi, por edhe ky, si do t shohim, nuk prbhet vetm prej racs dinarike: nj pjes' e Shqiptarvet, me gjith se n prqindje shum t vogl, sht e tipit mesdhetar.

    Por flitet rndom pr nj rac italjane, pr nj rac gjermane, pr nj rac shqiptare. Do t'ishte ndofta m'e drejt t flitej pr nj trev racore ose m mir akoma pr nj komb italjan, gjerman ose shqiptar. Me gjith kt edhe shprehja e par e ka kuptimin e saj shkencor. Kto raca eksistojn me t vrtet. N trevat ku ato kan zn vnt ka nj tip t caktuar q kalon prej nj brezi n nj bres tjetr. Kuptohet se nj nga popujt e prmndur nuk prbn nj rac omogjene e t quar mir nga pikpamja biologjike, por disa nga elementet kryesore racore qe prbjn grupin e europidve hyjn n setcilin ndr ta n prpjestime t ndryshme. Kshtu pr shmbull, n popullin frnk kemi m tepr racn alpine me prqindje m t vogla nordiksh, mesdhetarsh e dinariksh; n popullin gjerman ka sidomos nordik e alpin, nj sasi m t vogl dinariksh e ndonj thrmij mesdhetarsh e baltiksh; n popullin italjan zn vndin e par racat mesdhetare e dinarike, pastaj vjen raca alpine e m n funt ajo nordike.

    Veorit e ktij numri racash lmohen, deri diku, nga kushtet. ambientore q kontribuojn n krijimin e nj fenotipi 23) t prbashkt. Nga ana tjetr, ambienti, me ann e veprimevet (pro-
    cedimenitevet) selektive, ushtron ndikim te math edhe mbi dallimin e disa karakterevet t prbashkta dhe mbi dukjen e disa t tjeravet. Pr dukjen e ktyre tipave t prbashkt t nj kombi Keiserling-u me shum t drejt thot: n qoft se ka tipa kombtar, kjo rrjeth kurdoher nga fakti se disa tipa t familjes kan qen m t'aft nga t tjert pr t'u fiksuar e pr t prciell (transmetuar) veorit e tyre prej nj brezi n brezin tjetr. Me fjal t tjera nj individ nuk sht kurrsesi pinjolli i t gjith strgjyshrve t tij, sikurse thot gabimisht shum kush, por vetm i nj numri t kufizuar t tyre. 24)

    N do mnyr duhet pranuar se kombi sht nj e vrtet anthropologjike, jo vetm si seli e nj grumbulli te caktuar elementesh racore, por si seli e dalluar ku vrtetohen fenomena shkrirje (fuzionimi) e harmonizimi dhe si shtyts pr lindje trajtash t reja (A. Keith). 25) N kt rasje nuk duhet t shikojm vetm veorit morfologjike t nj popullsije, por edhe veorit fiziologjike e psiqike. Bil, kto t funtmet kan rndsi m t madhe. Shmbullin m t sakt na e japin Israelitt, ndr t cilt zotrimi i nj numri notash psiqike bie n sy m tepr se sa frekuenca e vijavet somatike t prbashkta.
    N krijimin e ndrgjegjes s racs e t ndrgjegjes kombtare t prbashkt n nj popull, rndsin m t madhe e ka gjuha, e cila sht ndr karakteret fiziologjike m t rndsishme q ndan preras njern nga kafsht. Kjo sht nj element i dors s par q ndihmon pr afrimin dhe przjerjen e racavet t ndryshme mbrnda nj kombi. Shtetet e Bashkuara t'Ameriks jan nj mozaik i vrtet ethnik dhe, me gjith kt, kan zhvilluar nj ndjenj t fort kombtare me ann e gjuhs. Edhe Meksiku sht nj vnt me rac kryesore indide e me shum nn-raca; por ka fituar nj kultur latine e ndjenja t prbashkta npr mjet t spanjishtes.

    Kur kemi t bjm me nn-raca t nj race t vetme, ose edhe me raca t ndryshme, por q nuk ndryshojn shum njra prej tjetrs, gjuha bashkon. Duhet thn ve, se kjo nuk ka fuqi t rrnoj muret e racs, ather kur ndryshimi bje tepr n sy n pamjen e jashtme trupore, sidomos n ngjyrn e lkurs dhe n gradn e zhvillimit t cilsivet morale, a ka rndsi t madhe pr ruajtjen e pastrtis n nj rac q jeton przier me nj rac tjetr shum t ndryshme. 26)



    Shenime:
    15) H. S. JENNINGS : Op. Cit., faqe 258.
    16) Krahasimet mbi dy racat e ndryshme t'ishullit t'Antiljevet trhoqn interesimin e t gjith shkenctarvet, pse t dy grupet e vzhguara kishin kushte t prngjarshme kulturore dhe ekonomike dhe jetonin n rrethana t njjta.
    17) GHIGI : Op. Cit., faqe 49.
    18) BIASUTTI : La classificazione delle razze umane viventi, n Razze e popoli della Terra, faqe 292.
    19) GHIGI : Op. Cit., faqe 49.
    22) GHIGI : Op. Cit., faqe 53 - 54. Pr t njohur m mir problemin e przierjes s racavet, lexonjsi munt t shoh, prve vepravet t Ghigi-t e t Biasutti-t, edhe kapitullin e posam t Jennings-it,, faqe 246-258 n' Op. Cit..,
    23) Prmbledhja e veorive somatike t nj individi quhet fenotip.
    24) BIASUTTI : La classificazione ecc., faqe 299.
    25) BIASUTTI : La classificazione ecc., faqe 300.
    26) GHIGI : Op. Cit., faqe 36.
    >



    III.

    ORIGJINA E RACS SHQIPTARE

    PROVA GJUHSORE PER AUTOKTONIN E RACS SHQIPTARE - ZBULIMET ARKEOLOGJIKE - MENDIMI I ANTHROPOLOGVET - BESIMI I DIELLIT DHE BESTYTNl T SOTSHME - PRFUNDIM.


    Pes vjet m par, Shpend Bardhi pat botuar n Prpjekjen Shqiptare nj studim sintetik mbi origjinn e popullit t'on. 1) Duke marr pr baz gjurmimet e linguistve dhe t'albanologve m t rndsishm t bots, ai rrihte me radh hipothezat e ndryshme q mbshteten sidomos n gjuh.

    Kemi shum rasje q provojn se origjina e gjuhs s folur nga nj popull nuk ka asnj lidhje me racn s cils ky popull i prket. Kshtu, pr shmbull, s'kan t bjn aspak me arjanizmin, e posarisht me racn nordike t'Anglosaksonve, t gjitha ato fise me ngjyr t ndryshme q, n t pes kontinentet e dheut, miren vesh n mes t tyre me ann e inglishtes. Por, pr Shqiptart gjak e gjuh kam burim t njjt e prandaj studimi i Shpend Bardhit do t'i zinte me shum t drejt faqet e ksaj kaptine, sikur mos t donim t krkojm edhe ndonj burim tjetr pr t provuar m me siguri se 'sht kjo raca shqiptare duke nxjer argumentat jo vetm nga gjuha, por edhe nga arkeologjija, nga mithologjija e nga krkimet anthropologjike.

    Linguistt ndahen nga njri tjetri pr origjinn e gjuhs e t popullit t'on, me gjith se kurrkush nuk mohon prejardhjen e saj indo-europjane. Kjo prejardhje sht vulosur nga Franz Bopp-i q, npr studimet filologjike, ka vrtetuar preras karakterin arjan t gjuhs e pra t popullit t'on.

    J. G. von Hahn-i, konsulli z-math i Austris n Janin, n veprn e tij Albanesische Studien, e gjen shqipen e sotshme bij t'ilirishtes dhe Gustav Meyer-i, m'i madhi albanolog i shekullit t kaluar, e pranon dhe mundohet t'a provoj kt hipothez. Glotolog t tjer, ndr t cilt Hirt e Pedersen, nuk e
    konsiderojn gjuhn t'on t rrjedhur nga ilirishtja, por nga thrakishtja; ndrsa albanologu srb Bariq thot pr t se sht nj thrakishte e ilirizuar. I famshmi studjonjs i shqipes, Norbert Jokl, t cilit i detyron shum Kombi i yn dhe albanologjija, sht i mendimit se shqipja sht nj gjuh thrako-ilire.

    Ktyre mendimeve q nuk qndrojn kaq shum larg njri nga tjetri i u jan shtuar edhe dy t tjera krejt t ndryshme. Njri i August Schleicher-it e v shqipen n nj deg indo-europjane bashk me latinishten e me greqishten dhe i prmbleth q t trija nn emrin grupi pelazgjik; tjetri i August Friedrich Pott-it thot se shqipja sht nj gjuh iliro-pelazgjike para-indo-europjane. Por t dyja kto mendime kan gjetur kundrshtime t forta ndr glotolog. E para sht ln thuaj se m nj'an; e dyta ka shum shkenctar kundra dhe, n qoft se mbrnda caqevet t filologjis ka ndonj mbshtetje, nuk pranohet n'asnj mnyr nga shumica e historjanvet dhe e arkeologvet. Ndr kto koht e fundit as historjant as glotologt nuk po flasin m pr nj gjuh e nj popull pelazgjik para-indo-europjan, por pr nj popull proto-ilir arjan, 2) pr t cilin as ata vet nuk din se 'sht me saktsi.

    Vlejn pra t mirren n shqyrtim tri hipothezat e para.

    T provosh n se Shqiptart jan prej origjine thrake apo ilire ka rndsi t veant pr ne, pse po t pranohet njra ose tjetra nga kto hipotheza do t thot t vrtetohet n se Shqiptart kan qn ngulur q prej kohve m t lashta n viset q zn afr e ngjat edhe sot, apo jan t shprngulur prej ndonj treve tjetr q ndodhet m afr Detit t Zi. Shprngulja sjell me vehte edhe przierje gjaku, pse nj popull q largohet prej nj toke e vndoset n nj tok tjetr duhet t ket pasur prpjekje, me doemos, m par me fiset q'e kan dbuar e pastaj me fiset q ka gjetur n vndin e ri. Midis tij dhe ktyre dy grupeve jan br kryqzime q, n prpjestim me kohn e prpjekjes e me numrin e prbrsve t fiseve t huaja, kan ln gjurm shum pak t dukshme n brumimin e racs.

    A kan banuar, vall, strgjysht t'an n viset ku strnipt e tyre ndodhen edhe sot ? A po kan ardhur ktu prej nj treve q gjndet m nga veri-lindja e q kishte pr qndr Nishin, domethn prej Dardanis q prputhet me Kosovn e sotshme, ashtu si 'thot Jokl-i ? A po, m n funt, prpara shkeljes
    s Srbvet n Ballkan, banonin m afr Detit t Zi, n trikndshin Nish - Shkup - Sofie, ashtu si pohojn Samdfeld-i e Weigand-i?

    Ndr kto koht e funtme pesha sht duke rnduar m tepr nga ana e iliricitetit t popullit shqiptar dhe nga anasija (autoktonija) ktij populli. Nj albanolog i ri gjerman, Georg Stadtmueller, duke u mbshtetur gjithnj n gjuh e duke shqyrtuar fjalt e huaja greke e latine t Kishs q kan hyr prej kohsh m shqipen, e gjen djepin e fisit t'on n nj vnt q duhet t ndodhet pa tjetr afr Greqis nga njra an dhe afr Dalmacis nga ana tjetr, do me thn n'at pjes t buzs lindore t'Adriatikut q banohet edhe sot prej Shqiptarvet. Bil, si do t shohim edhe m pas, Autori i prmndur ngul kmb pr t provuar se n kohn e shkeljes s Sllavve t hershm, hapsira jetsore e t parvet t'an kufizohej n bjeshkt e Shqipris s veriut e, pikrisht, n malet e n luginat e krahins se Matit. 3)

    Prkrahsi m'i math i origjins ilirike dhe i autoktonis s Shqiptarvet sht profesori i Universitetit t Palermos Francesco Bibezzo q njihet prej t gjith bots si auktoriteti m'i lart n studimet mesapo-japige. Pr t provuar mardhnjet q n koh e n hapsir lidhin shqipen me ilirishten e vjetr dhe, pr t vrtetuar vazhdimin historik e gjeografik t Shqiptarvet t sotshm nga Ilirt e lasht, ai mbshtetet n monumentet dhe inskripcionet mesapike t gjetura n Pulje e n Kalabri, t cilat kan prgjasim t math me inskripcjonet e rralla ilirike q jan zbuluar prktej detit Adriatik. Pr spjegimin e ktyreve duhet prdorur pa tjetr shqipja e sotshme e prandaj arsyeton Bibezzo kur shqipja dhe ilirishtja jan t barabarta me nj gjuh t tret, duhet t jen t barabarta edhe me shoqja shoqen. N kt studim shum t vlershm, t cilit Shkenctari i math po i kushton mnt e djers prej vjetsh, ai arrin duke ndjekur tri rrug: I. Rindrton n t gjith hapsirn siprfaqen gjuhsore t'ilirishtes s hershme; II. shtrin dhe thellon mardhnjet leksikore, fonetike e gramatikore t shqipes me japigo-mesapishten; III. n suazn e prkatsive t'ilirishtes intensifikon krkesn e ndonj isoglose q, edhe n se numri i mbeturive gjuhsore sht i vogl, t lidhet posarisht shqipja me dialektet e folura lasht n tokn me iliricitet ethnologjik e glosologjik t provuar. 4) N lidhje me thrakishten, Gjurmonjsi i quar e thjeshtson mjaft punn, pse ai nxjer prova t shumta pr t vrtetuar se Thrakas e Ilir kan folur nj gjuh ti vetme. 5)

    shtja e selis ku kan zn fill Shqiptart ka dal n shesh rastsisht ndr fusha t ndryshme studimi dhe prandaj nuk sht rrahur aq sa duhej prej shkenctarvet. N kto kushte prfundimet nuk duhen koinsideruar t sakta, pse pikat e nisjes kan qn t kuifizuara. N heshtjen e shkrimtarvet, thot Ribezzo, problemi u zgjith, si t thuash, negativisht nga Hahn-i n'Albanesische Studien I (1853 faqe 213 e tutje): n qoft se prjashtohet invadimi sllav, n Mesjetn e lasht e t r nuk ka lajme pr asnj tjetr migracjon q t ket mundur t ndryshoj strukturn ethnike e gjuhsore t Shqipris dhe t cungoj kshtu vazhdimin e evolucjonit t shqipes prej ilirishtes. Ky prfundim nuk sht pikrisht nj circolo vizioso, si mendon H. Hirt, do me thn q shqipja sht zvndsja e ilirishtes vetm pse Shqiptart ndodhen n selin e Ilirvet. Sot, mbeturit e pakta gjuhsore t'ilirishtes n fushn toponomastike kan nisur t gjejn n shqipen elemente prgjegjse edhe pr etimologjin edhe pr fonetikn e tyre. 6)

    M posht, nj soj si Stadtmueller-i, Profesori i Palermos thot se po t mendohet q fisi shqiptar vetm n kt krahin (n Shqiprin e sotshme) sht n mardhnje me helenizimin e vjetr t Maqedhonis e t'Epirit, me romaniziimin e krahins danubiane e t Dalmatis, me sllavizimin e Thraks, rrjeth vetvetiu se kjo brthm (populli Shqiptar) mbetet n vndin ku gjndej dhe ku historikisht e linguistikisht mund t pritet, n qoft se ka lidhje kaq t ngushta me thrakishten dhe me ilirishten, t cilat ishin siprfaqe q shtriheshin pr bri njra tjetrs n kohn romake. 7)

    M n funt, prgjasimi i ilirishtes me shqipen, nga njra an, dhe i shqipes me thrakishten, nga ana tjetr, toponimet e prbashkta dhe qnja e fiseve si pr shmbull Peont q thirren her ilire her thrakase, t bjn t besosh se Thrakt dhe Ilirt prfaqsojn dy emra t nj ethnos-i t vetm t ndar dysh vetm politikisht e gjeografikisht. 8)
    T shkojm m tutje n rrjeshtimin e provavet gjuhsore e historike q vrtetojn iliricitetin e popullit shqiptar, do t zgjatemi shum e do t kaprcejm qllimin e ksaj vepre. Pr t prkrahur ndryshimin ethnik n mes t popullit q banoi dikur n Shqipri dhe ktij t sotshmit nuk mbetet ve se t pranojm hipothezn e nj pushtimi t huaj q duhet t ket ngjar pas rnjes s Perandoris s Roms. Por arkeologjija na jep prova t mjafta pr t'a rrxuar edhe kt pretendim.

    Grmimet arkeologjike q kan t bjn me qytetrimin dhe me popullin ilir jan shum t kufizuara. Ato t Feniqit," t Butrintit, t'Apollonis, t Durrsit e t ndonj vndi tjetr nuk kan rndsi t madhe pr krkimet ilire, pse kto qndra jan, n prgjithsi, kollonira t themeluara prej Greksh q kaluan m von n dor t Romakvet e prandaj pika ku, mbi nj nn-shtres ilirike, vihen dy mbishtresa, njra helenike dhe tjetra italike.

    Por kt munges t dukshme e plotson, deri diku, Nekropoli i Komanit, zbuluar n nj lugin t Puks q prshkohet nga Drini. Gjurm t qytetrimit q tregojn varret e ktij Nekropoli gjinden edhe npr shum krahina t tjera t Shqipris, n disa vise t Greqis dhe, a ka pr ne rndsi, n'Afionn e ndodhur n'ishullin. e Korfuzit. Englezi Bulle, q ka br nj studim t'imt mbi kto varret e fundit, nxjer argumenta binds pr t provuar se kto, prve ndonj prjashtimi t vogl, i prkasin shekullit t shtat e.s.. Varrezat e Komanit, si pas ktij Autori, jan pak m t reja se ato t-Korfuzit. 9) Dhe me t vrtet edhe arkeologt e tjer kan pranuar se grumbulli m'i math i tumuleve 10) t Komanit duhet t jet i shekullit t tet e.s.; por ka edhe mjaft asosh q'i prkasin nj kohe shum m t lasht. Materjali i mbledhur provon hapt se n popullin ilir ka pasur nj vazhdim t qytetrimit halstattjan, 11) q sht prhapur an' e kand toks s banuar prej fisevet t tij. Rndsija e veant q ka pr thezn q po rrahim Nekropoli i Komanit rrjeth pikrisht nga shkaku se varret qen hapur ndr epoka t ndryshme. Arkeologt q kan marr
    n studim materjalin e mbledhur mendojn se nj pjes' e tij rrjeth prej nj kohe prpara shkeljes s Romakvet n Shqipri. Kemi, pra, nj vazhdim traditash dhe ndikimet e ndryshme qe ka psuar populli ilir mbrnda nj periudhe njmij-vjeare. Nelkropoli, prandaj, provon evolucjonin e qytetrimit iliro-romak krahinor dhe vazhdimin e elementit ethnik. 12) T njj mendimi me Mustilli-n jan edhe Nopcsa, Traeger, Zeiss e shum studjoz t tjer.

  2. #62
    i/e regjistruar Maska e bnik
    Antarsuar
    27-12-2007
    Postime
    152
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Ka ndonj shkenctar q beson se n varret e Komanit duhet t gjnden edhe prfaqsonjs t popullsis sveve ose avare ose sllave. Hipotheza e par sht rrxuar prej dijetarvet m t rndsishm, megjithse ndonj shnj' e racs nordike gjndet n kt Nekropol. Pr Avart dihet me siguri se n'ushtrin e tyre kishte shum Sllav. Kta n shekullin e gjasht shkeln Ballkanin dhe n krye t shekullit t shtat elementi sllav q'erdhi me ta u prhap n t gjith Gadishullin duke ln t paprekura vetm qytetet e Dalmatis, me prjashtim t Salons, bregdetin e Egjeut dhe nj rrip toke rreth e rrotull Konstantinopolit. sht vrtetuar historikisht se Avart vetm t shoqruar nga Sllavt kan shkelur n tokt t'ona dhe se kta t fundit, pr t hyr n vise shqiptare, kan gjetur vshtirsira t mdha, a vrtetohet edhe nga numri shum i kufizuar i mbeturive linguistike t ksaj epoke q jan futur n shqipen. sht e vrtet se n tumulet e Bosnjs, ku elementi sllav zuri rrnj t thella, gjejm shum sende q i u prngjaijn atyreve q'u zbuluan n Koman ; por dijetart jan t sigurt se kto sende jan m t vjetra nga pushtimi sllav.

    Qytetrimi i Komanit, pra, sht nj faz e mvonshme e qytetrimit t zbuluar n Bosnj. Ai i prket kohs romake. Edhe sikur t mos pranohet se nj pjes' e varrevet t zbuluara jan t kohs romake, duhet prjashtuar nj her e mir mundsija e njohjes s prfaqsonjsve t ndonj fisi sllav ose avar, t'ardhur n Shqipri n mes t shekujvet gjasht e shtat e.s., ndr t vdekurit e Komanit. Prkundrazi, duket krejt e natyrshme q ata t'i prkasin atij ethnos-i q banonte n kt krahin edhe n kohn romake dhe q kishte zn vnt q prej epoks s hekurit, n t ciln epok grmimet arkeologjike vrtetojn pranin e tij. 13) Zbulimi i varrezavet ilirike t Korfuzit nuk sht spjeguar akoma ; por ka t ngjar q disa familje t visevet t'ona t ken shkaprcyer detin pr hkaqe t panjohura prej nesh dhe t jen vndosur n'ishullin m t math t Jonit.

    ***

    Anthropologt i akuzojn pa prer arkeologt, pse kta, n grmimet q bjn, nuk ajn kokn pr t ruajtur kafkat e mbeturit e skeletrave t njerzve q zbulojn. Bjn, n kt mnyr, nj mkat t math, pse nuk i u japin rasje prfaqsonjsvet t shkencs s rndsishme t'anthropologjis q t faqin mendimin e tyre mbi racn q ka banuar n nj vnt. Kjo munges kujdesi e arkeologve, pr t ciln kaq dndur fshan Eugne Pittard-i, bje n sy me nj her n grmimet e shumta q jan br n Shqipri. Nga kto grmime, pr fat t keq, vetm katr kafka Shqiptarsh t lasht jan mbledhur e studjuar gjer m sot; q t katra jan nxjer nga varret e Komanit, n Kalan e Dalmaces afr Shkodrs. Dy ndr to vrtetojn dolikoqefalin e Ilirvet, kurse dy t tjerat jan brakoide. 14) Por nj numr kaq i vogl nuk mjafton pr t provuar me nj far saktsije n se Shqiptart e sotshm jan apo jo pasardhsit e Ilirvet. 15)

    Kemi, ve, nj nekropol t vjetr q ka nj far rndsije pr ne: sht ai i Glasinacit q gjndet n Bosnje 26 kilometra lark Sarajevs, n nj vnt, domethn, q ndr koht e mome, banohej funt e maj prej Ilirsh. Grmimi n varret e tij ka nisur gjashtdhjet vjet m par. Kafkat e gjetura n to jan studjuar q m 1907 nga Weisbach-u. Prfundimi i ktyre studimeve vrteton se midis sosh ndodhen disa t tipit dolikoqefal, disa t tipit mesoqefal dhe disa t tjera t tipit brakiqefal. Shifet pra, se t paktn dy raca t ndryshme, ajo nordike e ajo dinarike prfaqsohen n Nekropolin e Bosnjs. Si pas Schwidetzky-t, numri i ktyre racave arrin n tri: nordike, mesdhetare e dinarike. Tipi nordik ose verjak
    faqet n dy variante, n nj trajt me kafk t lart dhe n nj trajt me kafk t'ult. Ndr kafkat mesoqefale shihet qart nj kalim drejt tipit dinarik, sidomos n trajtim t kafks mbrapa. Pjesa nordike sht m'e shumta (gati gjysma), pastaj vjen pjesa dinarike (gati nj e treta), kurse tipi mesdhetar sht m i vogli n numr.

    Po t'i ikqyrim rrashtat n pikpamje t kohs shton Anthropologu gjerman shohim se ktu kemi t bjm me rrashta t nj periudhe mjaft t gjat, pra t kohve t ndryshme. Racat ather na tregojn nj nordizim, domethn nj paksim t racs verjake n dobi t racave t tjera. Raca verjake na faqet m'e rrall n grupet m t reja. 16) Por, le t flasim m von pr kt nordizim q nuk vrteton se kemi t bjm me gjak t'ardhur, por sht vetm nj kalim prej dolikioqefalije n brakiqefali, nj fenomen, pra, shkencorisht i zbuluar, me gjith se nuk sht spjeguar edh.

    Otto Reche, n veprn e vet Raca dhe djepi i Indo-giermanvet (1936), duke pranuar se t gjakut ilir kan qn edhe fiset q banonin n koht e para t metalit krahinn Picenum t'Italis lindore, merr n shqyrtim skeletet e nxjerra nga varret q jan zbuluar afr Novilara, Belmonte dhe Ancona. Kafkat jan, t gjitha, t gjata e t ngushta, me fytyr t hequr e t gjat e me hund t holl. Gjatsija mesatare e skeletevet arrin n cm. 167,7. Shihet iltas se i prkasin racs nordike. 17)

    Nj dshmi tjetr mbi racn ilirike munt t'a nxjerrim nga sa kan shkruar kronikant e vjetr mbi nnt nga perandort e Roms a t Bizancit q kishin arrijtur kulmin e hierarqis politike e ushtarake n buz t Teverit ose t Bosforit duke u nisur prej visevet t'ona. Kta jan Klaudi, Apoloni, Probi, Valentiniani i Par, Kostandini i Math, Kostanci i dyt, Juliani, Kostanc Klori dhe Kostandin Gali. Me prjashtim t Julianit q kishte flok t zez, t tet t tjert ishin flokart. 18) Historiani latin Taciti i prshkruan Ilirt si nj popull i fuqishm, me flok e me sy t'errt, i prkurm, i matur, guximtar, kryelart, q do m shum blegtorin se sa bujqsin dhe nxjer ushtar shum t mir. 19) Po t'u hedhim nj sy mozaikvet t Justinianit t Madh dhe t s shoqes s tij Theodhora, q jan ndrtuar n Ravenna n shekullin e gjasht, i pari n Kishn e Shn Apolinarit t Ri dhe i dyti n kishn e Shn Vitalit, do
    t na bjen n sy me nj her tiparet dinarike t Ligjvnsit t math Kosovar, ndrsa Perandoresha duket se sht e racs mesdhetare. 20)

    Nga kto pak shnime kuptojm se anthropologjija nuk ka n dor lnd t nxjer nga tumulet q t mjaftoj pr t vrtetuar origjinn ilire t Shqiptarvet, me gjith se nuk e mohon n'asnj mnyr kt t vrtet. As kronikat e vjetra nuk na japin prshkrime q t ken nj far rndsije n kt drejtim. Ve, q t gjitha kto provojn katriprisht se Ilirt ishin indogjerman me tipare q'i u prngjanin pak a shum nordikvet.

    Por antropologt nuk mbshteten vetm n matjen e t vdekurvet pr t shprehur mendimin e tyre mbi origjinn e nj populli. Ata, edhe duke vzhguar prfaqsonjsit e gjall dhe duke br analize t holla, munt t thon se cils race i prket nj popull. Kshtu, pr shmbull, Pittard-i, i mbshtetur n prfundimet e anthropometris, thot kto fjal pr origjinn t'on: Nuk e di n se linguistt kan rn n godi pr t caktuar origjinn e gjuhs shqipe. Por besoj se anthropologt do t mirren vesh shum leht pr t caktuar vndin e ksaj race. Duket q tashi, me gjith se krkimet nuk jan n gjndje t na e msojn preras, q ne mund t'i vndosim Shqipart n nj nga suazat e klasifikimit t sotshm t racave evropjane: n'at t racs dinarike. 21)

    N racn dinarike hyjn popujt q banojn, prve viseve t tjera, Alpet Dinarike, q prej Istries gjer n jug t Shqipris, duke ndjekur gjithkund bregdetin lindor t'Adriatikut e prandaj popujt q ndodhen n viset ku m par banonin Ilirt. Raca dinarike, ose adriatide e Biasuttit dhe raca ilirike jan sinonime. 22)

    N parathnjen e nj vepre t hartuar nga Lumo Skndua, Pittard-i e jep vndimin e tij mbi origjinn e popullit t'on me kto f jal: Shqiptart m duken t jen strnipat m autentik t'ilirvet t vjetr. 23)

    Shenime:
    20) A. A. VASILIEV : Histoire de l'Empire Byzantin, Paris, 1932, Tome I faqe 173 e 201.
    21) PITTARD : Les Races et l'histoire, faqe 362.
    22) Po t bjm korrigjimet e duhura n lidhje me origjinn ilirike t Shqiptarve, mendimi i Mehdi Frashrit prkon plotsisht n kt pik : kur thon anthropologt raca dinarike, duan t thon raca ilirjane e cila, tue u przier me Thrakasit, dhe mbase me elemente t mparshme, formoi racn arbrore ose shqiptare.
    Histori e Shqipris, etj., faqe 70-71.
    23) Les Albanais, me paraisse-nt etre les descendants les plus authentiques des anciens Illyriens. Shif parathnjen e veprs Les Albanais chez eux et a l'tranger, Lausanne 1919, faqe 4.
    16) I. SCHWIDETZKY : "Ilirt e Glasinacit si rac", n Bota Shqiptare, 1943, faqe 101 - 102.
    17) BOTA SHQIPTARE faqe 100.
    18) BOTA SHQIPTARE faqe 100.
    19) BOLDRINI : Op. Cit., faqe 28.
    14) R. BATTAGLIA : L'Europa Danubiano-Balcanica, faqe 778-779.
    15) Pastaj, n lidhje me trajtn e kafkavet t gjetura n Koman, duhet br edhe nj ver tjetr : ky Nekropol ndodhet n buz t Drinit, pra n t vetmen rrug t natyrshme q ka lidhur, q n koht e lashta, Dardhanin me Detin Adriatik. Kemi t bjm me nj zon transiti ku sht e pamundur t krkohet omogjenitet shum i math anthropologjik. Rndsi t vrtet pr ne duhet t kishin skeletet e zbuluara n ndonj siprfaqe t veuar, n ndonj lugin t rrethuar prej malesh, pr shmbull. Vetm ktu duhen krkuar tipet e vrteta t'Ilirvet t lasht. Mbi siprfaqet e veuara e siprfaqet e transitit, shif MARRO : Primato della Razza Italiana, faqe 44, 45, 46.
    12) MUSTILLI : L'illiricita del Popolo Albanese, faqe 37.
    13) MUSTILLI : L'illiricita del Popolo Albanese, faqe 39.
    9) MUSTILLI : L'illiricita del Popolo Albanese, faqe 36, 37, 38.
    10) Tumul, tumule nga lat. TUMULUS - varre Ilirsh t rrumbullakta q, pr dhn e hedhur mbi to, i prngjajn nj kodrine t lmuar.
    11) Qytetrimi halstattjan (nga emri i nj qyteti t vogl q ndodhet n'Austrin e siprme, Halstatt, ku jan zbuluar varre historike me rndsi t madhe) ka qn i prhapur ndrmjet shekujve IX e V p.e.s.. sht periudha kur punohet s bashku hekuri dhe brunxi. Krijimin e ktij qytetrimi t rndsishm gjurmonjsit i a mbshtesin popullit ilir.
    5) Fr. RIBEZZO : Premesse storico-linguistiche sull'autoctonia ilirica degli Albanesi, Rivista d'Albania, viti 1940, faqe 139-140.
    6) RIBEZZO : Pramesse storico-linguistiche ecc..., faqe 117.
    7) RIBEZZO : Premesse storico-linguistiche ecc...,, faqe 118.
    8) MUSTILLI : L'illiricita del Popolo Albanese, Rivista d'Albania, . viti 1942, faqe 31.
    3) Georg STADTMUELLER : Historija Shqiptare n pikpamje t Kombsis si problem gjurmimesh, prkthim i Prof. Karl Gurakuqit, Hylli i Drits, 1942, faqe 153.
    4) Francesco RIBEZZO : L'originaria area etno-linguistica dell'albanese e la sopravvivenza di una parola peonica in Italia, Rivista d'Albania, Viti 1941, faqe 129.
    2) Domenico MUSTILLI : La civilta preistorica dell'Albania, Rivista d'Albania, viti 1940, fasc. III, faqe 308-309 dhe nga i njjti auktor Origini del Popolo Illirico, Rivista d'Albania, viti 1940, fasc. III, faqe 319-320.
    1) Shpend BARDHI : Origjina e popullit shqiptar, Prpjekja Shqiptare, Viti i dyt, faqe 322.

    Raca shqiptare (vazhdim )

    Por, thuaj se t gjith anthropologt kan vzhguar n popullin t'n tipare q provojn se duhet t ket, me doemos, kryqzime me raca t huaja. Krert dolikoqefal, syt e kaltrt e flokt e verdh, q hasen aty ktu edhe ndr ne, nuk jan veorira t racs dinarike. Lindin, pra, dyshime q duhen sqaruar. Spjegimin na e jep, deri diku, Marcello Boldrini. Ky, me gjith se nuk e largon preras dyshimin e kryqzimevet, qoft edhe shum t kufizuara, me racat sllave, thot se kushtet gjeografike, faktort ekonomik, ndryshimet e prgjasimet anthropologjike me popujt fqinj, gjuha, zakonet prkrahin hipothezn e przierjevet t vjetra q munt t ken ndodhur edhe prpara vndosjes s ktij populli n selin e sotshme... 24) Kush munt t thot, ather, se Ilirt e lasht, kur zun vnt n Gadishullin ballkanik, nuk ishin, q t gjith, t nj tipi t vetm fizik, por kishte midis tyre individ t pajosur me te gjitha tiparet q shihen edhe sot n popullin shqiptar ?

    Tashi duhet br edhe nj pyetje me rndsi q ka lidhje vetm me tregonjsin qefalik: kur prshkrimet e vjetra dhe kafkat e t vdekurvet thon se llirt kan qn kok-gjat, si munt t spjegohet brakiqefalija e fort q vihet r n Shqiptart e sotshm e, prgjithsisht, edhe n prfaqsonjsit e tjer t racs dinarike? Anthropologt pr shum koh jan orvatur t'a spjegojn kt fenomen. Kan thn n krye se, kur n disa varre, si pr shmbull n Glasinac, shihen ndr koh t ndryshme kafka q kalojn nga dolikoqefalija n brakiqefali, ka nj popull kok-shkurtr q vjen prej s largu dhe przihet me vndsit kok-gjat. Bile, pas nj hipoteze t dyt t dal gjithnj n kohn kur anthropologjija gjendej n shprgnjt e foshnjris brakiqelalija kishte origjin aziatike, domethn ngastrat q popujt brakiqefal zinin n kartn e Evrops ishin trevat ku popujt indo-gjerman ishin przier me popujt jo t gjakut arjan t'ardhur prej kontinentit lindor. Por sot t dyja kto hipotheza jan rrxuar preras dhe prej t gjith shkenctarvet sht pranuar se popujt kok-shkurtr kan rrnj kryekput evropjane. 25) Anthropologt jan, gjithashtu, t mendimit me gjith q fenomeni nuk sht spjeguar edh se n disa zona tregonjsi qefalik vjen duke u rritur; po kalohet pra vazhdimisht prej kafkave dolikoide n kafka brakoide pa patur przjerje gjaku. Pittard-i kt fenomen e ka vn r n komunn e Londrs dhe n krahinn e Savo-
    js; 26) Biasutti thot se kt shndrrim t trajts s koks nuk -duhet t lodhemi pr t'a krkuar ndr grmime t banesavet t dikurshme t popujvet, pse sot, n shum krahina t'Evrops, nga t cilat n disa lugina t'Alpeve, sht e dokumentuar shtesa e brakiqefalis. 27)

    N kohn kur Franz Bopp-i dhe shkolla e tij bnin krahasime ndrmjet gjuhsh t ndryshme pr t zbuluar n to karakterin hindo-gjerman, nj studjonjs i math engles, Max Mueller-i, shkruante se popujt q flitnin gjuh t nj rrnje, kishin edhe besime q i prngjanin mjaft njri tjetrit. 28) Theorija e tij qe luftuar prej shum kuj pr nj koh t gjat, por m von u kuptua se lufta qe e pavnt. 29) U pranua gati nga t tr mithologt se n themel theorija e Max Mueller-it ishte e drejt e prandaj, edhe nj her nisn krkimet n kt drejtim.

    sht pohuar prej t gjithvet se baza e mithologjis arjane sht besimi i diellit. Ky besim, si ndr popuj t tjer t lasht me gjuh arjane ashtu edhe ndr Ilirt, qe n pah t math dhe, pr udi, pjes t tij kan mbetur gjall gjer n ditt t'ona n popullin shqiptar.

    Disa vjet m par u zbulua n'Austri kryeqyteti i krahins Noricum q banohej prej Ilirsh.30) Thirrej Noreia dhe gjndej n malin Lugenboden. Ndr sa ndrtesa t tjera u zbulua edhe pallati mbretror dhe, jo shum lark ktij, nj tempull i goditur n t tretin shekull p.e.s.. Ky tempull sht i rrumbullakt, 31) me tet metra diametr dhe i rrethuar me nj postreh, pullazi i s cils mbahej, si duket, me shtylla t drunjta. N mes ishte altari, i prbr prej katr rrasash t t mdha e t rnda, t latuara e t ngritura mbi tok. Ndn altar ndodhej vatra e zjarmit pr flit q truheshin. Ndonj statuj Perndije nuk u gjet n kt vnt t shnjt, pse besimi i Ilirvet ishte pa ikona. Por mnyra e ndrtimit t kujton me nj her tempujt e vjetr t Roms ku nderohej dielli.N maj t nj kodre q gjndet pran katundit Igls n malsi t Tirolit, Zonja Miltner ka zbuluar nj tempull tjetr ilir, n mes t t cilit u gjet shtrir nj rras e madhe q prbnte altarin. 32) N mngjes, kur dielli dilte pr t parn her n buz t malit, rrezet e tij binin mu n mes t'altarit duke-kaluar npr nj gallustr t hapur, pr kt qllim, n pullas. Q kjo ndrtes sht faltore nuk duhet t kemi asnj dyshim; varret rreth - e - rrotull saj vrtetojn se, nj soj si sot, edhe Ilirvet t mom i u plqente t'i varrosnin t dashurit e tyre afr toks s bekuar.

    Ndr popujt e tjer t vjetr q banonin n Ballkan, kulti i diellit ka qn shum i prhapur. 33) Ky kult as nuk ka qn i njohur n kohn greke arkaike e klasike me prjashtim t Helios-it n Rodi; por edhe pr kt dyshohet se mos ka origjin t huaj. Nj filozof platonik, Maksimi prej Tiros, tregon se fisi ilir i Peonvet adhuronte diellin n trajt t pafytyrzuar t nj disku t vogl t lartsuar mbi nj shkop t gjat. N monedhat e mbretit Lykkeios t Peonis, q qe aleat i Ilirvet t tjer e i Thrakasvet kundr Mbretit t Maqedhonis, shihet dndur koka e Apollit stolisur me dafina; ky ka qn perndi q prfytyronte diellin.

    Edhe Thrakasit q, si 'tham, jan t njj gjaku e gjuhe me Ilirt, e adhuronin diellin. Sofokliu, n tragjedin e dukur Tereus, v kto fjal n gojn e Thrakasit Orf: O Diell hyll shum i nderuar prej Thrakasvet, miq t kuajve. N nj tragjedi tjetr t'Eskilit, Bassaridet, Orfeu squhet q me nat pr t'u ngjitur prpara agimit n majn e malit Pangeo q t'i falej Diellit, i cili pr t ishte Perndija m'e madhe.

    Nuk ka shnja t shumta t'adhurimit t diellit anikonik nga ana e Thrakasvet. Por provohet mir besimi i tyre ndaj Apollit, t cilit shum her i ngjiten mbiemra vends, si pr shmlbull Sitalkas, ashtu si 'jan thirrur shum nga princat e vndit, dhe Zerynthois q prfaqson emrin e nj fisi t tyre. Fytyra e kalorsit thrakas ka zakonisht rreth koks nj kuror rrezesh, shnj' e qart kjo q vrteton lidhjen shpirtrore t popullit me diellin

    T prmndim, me qn se ra rasja, edhe nj legjend maqedhonase, mbassi edhe populli q polli Lekn e Math sht, si pas mendimit t shumics s historjanvet, i nj origjine me Ilirt. Perdika, themelonjsi i shtpis mbretnore t Maqedhonis, ishte m'i vogli i tre vllezrve t cilt, nga toka e Iliris, kishin shkuar n Lebaia dhe ishin marr n shrbim si barinj' prej mbretit t vndit. Kur mbretresha mbrunte bukt, kishte vn r se kurdoher buka e Perdiks bymehej dy her m shum nga bukt e tjera. I a kallxon kt gj Mbretit dhe ky, i trmbur prej ktij far paralajmrimi, i dbon t tre vllezrit. Ata krkojn rrogn q'u qe caktuar, por mbreti nuk u a jep. Ve, u tregon ktyreve diellin q n'at ast po hynte n shtpi nga nj bir' e pullazit, dhe u thot: kjo sht rroga q ju meritoni. Dhe ja ku Perdika prgjigjet n kmb e n dor: edhe ne e pranojm dhe, me nj thik q kishte me vehte, shkroi mbi tok rrethin e diellit. Pastaj hyri tri her mbrnda ktij dielli t vizatuar pr dh e u largua bashk me t vllezrit. Vepra me karakter magjik dha prfundimin e pritur, pse Perdika, kur pushtoi t gjith Maqedhonin, u b edhe zot i Lebaia-s. Legjenda dshmon hapt se edhe ndr Maqedhonas dielli adhurohej.

    Ndrsa ky adhurim i diellit tregon me saktsi vuln arjane q mbante populli ilir dhe popujt q'ishin t njj gjaku me t, traditat e mbetura gjer m sot ndr Shqiptar flasin hapet mbi origjinn ilire t popullit t'on.

    Populli i malevet dhe i fushavet beson edhe sot me kmbngulje n diellin. Njzet shekuj krishterimi e myslimanizmi nuk kan mundur t'i a rrnjosin kt besim. Ai vazhdon t hetohet pr diell e pr rreze t tij. Nj varg bestytnish (supersticjonesh) e lidhin me t. N folklorin t'on gjnden pjes t shumta kngsh n t cilat kreshnikt flasin me diellin si t flisnin me nj vehtje t gjall, i krkojn atij t mira dhe i binden.

    Por ka edhe m. D. Nikoll Gazulli na tregon se Ilirt kishin pr simbol t diellit kryqin me grepa, at q kan pasur edhe t gjith popujt arjan dhe q prfaqsonte zjarmin, flakn e gjall. 34) Ky simbol, na siguron Autori, sht i njohur edhe sot ndr malsit e Snkodrs. Shum gra e qndisin kryqin me grepa ndr xhubleta t tyre. N hetimet q ai ka br duke pyetur ato q mirren me kto qndima, ka nxn se ky trashgim u ka mbetur prej plakash t mome.

  3. #63
    i/e regjistruar Maska e bnik
    Antarsuar
    27-12-2007
    Postime
    152
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    ***

    Tashi t prmbledhim mendimet mbi origjinn e racs shqiptare.
    Pam n kto faqe se Ilirt jan popull me gjak e gjuh indo-gjermane dhe se Shqiptart jan bijt e tyre t vndosur n krahinat e sotshme q nga koht m t lashta.

    Nga theorit e ndryshme linguistike, shkenctart po prkrahin m shum at q thot se gjuha shqipe sht nj gjuh thrakoilire dhe, duke qn se po provohet se Thrakas e Ilir jan dy deg t nj ethnos-i t vetm, duhet pranuar mendimi i Ribezzo-s, si pas t cilit Shqiptart e sotshm jan pasardhsit e Ilirvet.

    Krkimet arkeologjike na vijn n ndihm pikrisht atje ku lajmet historike mungojn dhe provat gjuhsore nuk kan fuqi. sht nj periudh kur karta ethnografike e Ballkanit sht przier shum, pse popuj t ndryshm aziatik jan dyndur mbi tokt e Gadishullit dhe popujt anas (autokton) kan qen t detyruar t ndryshojn vnt. Zbulimet e tumuleve t Komanit dhe ato t Afions japin lnd t mjaft pr t vrtetuar vazhdimin e elementit ethnik q nga shkatrrimi i Perandoris s Roms gjer n shekullin e tet e.s.. Pas ksaj kohe historija nuk flet m pr migrim fisesh t huaja n tokn e banuar prej Shqiptarvet.

    Anthropologt nuk kan lnd t mjaftuarshme skeletrike pr t vndosur se Shqiptar e Ilir jan nj rac e vetme. As kronikant e vjetr nuk prshkruajn gj me saktsi. Por nga studimet e bra mbi Shqiptart e sotshm provohet se kta jan t nj race t vetme q thirret dinarike ose ilirike dhe kan afrim vetm me ata popuj q jan vndosur n vise ku historikisht provohet se ka nj nnshtres t dndur Ilirsh.

    M n funt, nga mithologjija nxjerrim gjith ato prova pr t vrtetuar se t part t'an ishin arjan dhe se Shqiptart e sotshm ruajn edhe sot shum besime n lidhje me diellin. Kto bestytni na kan mbetur trashgim nga besimet e Ilirvet.

    Shqiptarvet t som, thot Arturo Galanti, i u prshtatet, emri neo-ilir, porsi Grekvet t rinj ai i neo-helenvet dhe Italjanvet, Frngjvet, Spanjolvet, Portogezvet e Rumunvet emri neo-latin. 35) Krahasimi i Auktorit italjan mbshtetet m fort n gjuh e qytetrim se sa n gjak. Shqiptart jan strnipt e drejt-pr-drejt t'Ilirvet, jo vetm pse rrnja e gjuhs s tyre sht ilire dhe se qytetrimi i vrtet i tyre mban shum elemente t qytetrimit t ktij populli, por m tepr pse n venat e tyre lviz po ai gjak q dikur i u jipte jet e gjallri IIirvet t lasht.

    Shenime:
    24) Marcello BOLDRINI : Op. Cit., faqe 44.
    25) Renato BIASUTTI : La classificazione delle Razze Umane, faqe 276 e 301.
    26) PITTARD : Les Races et histoire, faqe 19, 28, 29 e tutje.
    27) BIASUTTI : .L'Umanita attuale, faqe 229, 230.
    28) J. EVOLA : Il Mito del sangue, faqe 9.
    29) Raffaele PETTAZZONI : (Accademico d'Italia) : Antichi culti nella penisola balcanica, Rivista d'Albania, 1941, faqe 109.
    30) GELASIUS : Bindimi i Diellit ndr Ilirt, Hylli i Drits, 1913, faqe 77.
    31) THALLOCZY shkruan se Ilirt kishin tempuj t rrumbullakt, t goditur prmbi bregore... Bota Shqiptare, faqe 106.
    32) GELASIUS : Op. Cit. faqe 80.
    33) Mbi adhurimin e diellit ndr Ilir, Thrakas e Maqedhonas, shif PETTAZZONI, Op. Cit.
    34) GELASIUS: (pseudonimi i D. Nikoll Gazullit) Op. Cit. faqe 83 - 84. Kryqi me grepa mbahet si emblema e Pantheonit arjan dhe e qytetrimit arjan. Gjermant e sotshm e kan vn at n flamurin kombtar pr t kallxuar lidhjen e ngusht shpirtrore t lvizjes s tvre me traditat e mbetura trashgim prei strgjyshrve.
    35) Arturo GALANTI : Populli Shqiptar, n Bota Shqiptare, 1943, faqe 117.
    >

    IV.

    RACA SHQIPTARE NPR SHEKUJ

    NDIKIMET N GJAK DHE NDIKIMET N GJUH E QYTETRIM - KOLONIT GREKE DHE PUSHTIMI ROMAK - DYNDJET E SRBVET E T BULLGARVET - DIASPORA E PAR SHQIPTARE - MYSLIMANIZMI DHE RACA - SHQIPTART NE KOSOV - SHQIPTART E MDHENJ.




    T fla pr origjinn e largt t nj populli evropian, nuk ke thn kurrgj pr racn e tij, pse dyndjet e shumta t popujvet q kan mbushur faqet e historis s mesme e t r, q nga shkatrrimi i Roms gjer n ditt t'ona, kan ln, pa dyshim, gjurm t pashlyershme n kartn ethnografike t ktij kontinenti. Shum popuj,dikur krejt t pastr pr rac, sot jan ndryshuar kaq fort, sa q munt t thuhet se n venat e tyre qarkullon do lloj gjaku tjetr prve atij t fisit q'i u ka ln emrin ose, ndonj her, gjuhn. Shmbullin m t gjall na e japin Grekt e sotshm. Thezin e shpallur nga Fallmerayer-i e prkrahin edhe anthropologt: shum pak gjak i u ka mbetur fqinjvet t'an t jugs nga Elent e mom. Gjuha e Omerit mbulon me mantelin e saj nj tok Shqiptarsh e Sllavsh t'ardhur n Gadishullin elenik gjat sundimit bizantin q' i a ka ndryshuar krejt vijat morfologjike dhe veorit psiqike popullit vnds.

    Po ajo vr munt t bhet edhe pr pjesn m t madhe t'ilirvet t vjetr. Fiset e tyre, t shumta n numr, ishin prhapur q prtej Danubit Baviera, Austrija e Hungarija banoheshin prej tyre 1) gjer n gjirin e Ambracis dhe nj vij q ndjek afr e ngjat kufirin e paralufts midis Jugosllavis e Rumanis dhe Jugosllavis e Bullgaris i ndante, nga ana e lindjes, me popujt fqinj q'ishin, edhe kta, t nj gjaku me ta. Mbrnda ktij trekndshi kaq t math, sot z vnt nj grumbull popujsh t ndryshm: Gjerman, Kroat, Srb, Malazias, Bosnjak e Hercegovinas, Bullgar, Shqiptar e Vlleh, pa prmndur grupet e tjera m t vogla q jan
    infiltruar m me pakic. Pr t kuptuar si kan ndodhur kto shtrajtime ethnike, duhen prmndur pa tjetr lvizjet e fisevet t ndryshme q jan sjell ndr kto vise e q kan ln n rac gjurm t pashlyershme.

    Edhe kur nj popull, si Ilirt, z vnt n nj trev t caktuar dhe heth rrnj ndr viset m t prshtatshme pr banes, nuk siguron pastrtin e gjakut pr sa koh popuj t tjer, pr arsye imperializmi ose pse vazhdojn jetn endacake, hidhen n trevn e tij dhe ose e pushtojn ushtarakisht ose deprtohen (infiltrohen) n t. Kta, n do rasje, i a turbullojn pak a shum qytetrimin dhe i a prziejn gjakun. J. Brunhes, n veprn e tij La Gographie de lHistoire i dallon lvizjet e popujve n lvizje q ndryshojn karakterin e racave pse veprojn n turma t mdha (racial drift) e n lvizje q ndryshojn vetm qytetrimin e tyre (cultural drift), pse t riardhurit nuk bjn gj tjetr vese deprtohen, treten n popullsin e m parshme t vndit ; por edhe deprtimi (infiltrimi) nuk kalon pa ln ndonj ndikim n rac 2).

    Mendimi i ktij Auktori i prngjan, me gjith se nuk prputhet, edhe prfundimit n t cilin arrin Pittard-i. Anthropologu zviceran mendon se shum rrall ndoth q nj popull t'i jap veorit e veta fizike nj populli tjetr q pushton. Pikrisht kt thon edhe Gini, Martial-i e Genna. I pari flet mbi qndresn e pamposhtur t veorive anthropologjike t popujvet t sunduar pr ball ndikimevet t popujvet sundonjs ; i dyti thot se metit e lindur nga kryqzimet e Galvet me Romakt i humbn dal-e-ngadal shnjat e romanizimit pr shkak t kryqzimevet t mvonshme me elementin vnds ; i treti prmnt se si deprtimet e Asirvet t vjetr ndr Ebrej nuk kan numdur t ndryshojn prbrjen etnike t ktyreve t fundit, me gjith se t dy kta popuj i prkisnin trungut semit 3).

    Popujt q kan patur t bjn me Ilirt gjat shekujve kan qn kolonizator, pushtonjs ushtarak ose migrant endacak. Kta nuk kan patur kontakt t barabart me t gjith turmn ilirike t prhapur n nj trev kaq t madhe. Por, ndrsa ndrydhja e tyre ka qn m'e fort pr disa fise e vise, ka qn shum m'e dobt ose nuk sht ndier aspak ndr fise e vise t tjera. Disa nga kta popuj nuk kan lne gjurm vese n qytetrim; kurse disa t tjer kan ln
    shum gjak ndr viset e pushtuara. "Vetm ai grup i Ilirvet q m von u qua me emrin Shqiptar, qndroi m'i pastrti dhe, me gjith se e ndjeu mjaft ndikesn e qytetrimit t huaj, mbeti gati krejt i paprekur pr nga raca.

    Por, pr t kuptuar kt t vrtet, duhet t hyjm pak n histori e t flasim, n vija t prgjithshme, mbi trajtn e prpjekjevet q Ilirt e mom e Shqiptart e mvonshm patn me t huaj.

    ***

    N jug t viseve q banoheshin prej t parvet t'an qndronte nj popull shum m'i qytetruar e m'i organizuar se ata. Grekt kishin zn vnt n nj tok t varfr. Pr t jetuar n nivelin q'i u impononte qytetrimi, kishin nevoj pr t shfrytzuar vise m t pasura t banuara prej popujsh q ata i thirrnin barbar. Kishin, pr ato koh, nj industri t prparuar dhe, mbi t gjitha, nj tregti shum t zhvilluar. I u shisnin barbarvet mallra t fabrikuar n qytetet e tyre t shklqyera ose t bler ndr vise t tjera t Mesdheut dhe i u mirrnin 'u duhej pr t jetuar: drith, metale t muarshme e do pasuri tjetr. Deti Mesdh ishte qarkuar prej kollonive t tyre t lulzuara. Edhe n Bregun lindor t'Adriatikut, Grekt themeluan nj vark qytetesh midis s cilave quhen Buthroton, Phoinikon, Apollonia, Dyrrachion, Nymphaion e Lissus.

    Ndikimi helen ndr kto vise sht ndier m fort n kultur. N besim e gjuh ka ln vrraga t lehta. Por kudo, n nj siprfaqe t kufizuar. N veri nuk largohej shum prej rretheve t kollonis, ndrsa ne jug, hinterlandi shtrihej dika m tepr. Prve skelave t bregdetit, n mes t'Apollonis e t Butrintos kemi edhe disa qndra t tjera greke, sidomos n Mallakastr, q shrbenin si tregje ku, midis vendsvet e t'ardhurvet shkmbeheshin prodhime bujqsore me lnd industrore. Kultura q'u prhap n kto vise ishte greke. Por harti grek, diku diku merr trajta t posame q kan lindur nga shpirti krijonjs i vndit. Shmbull: kapitelet e stilit apolloniat t zbuluara n Pojan nga Kryetari i Misjonit frng Lon Rey. Por, sidoqoft, mbetemi n fushn e kulturs. Przierje gjaku nuk ka pasur aspak, ose ka pasur aq shum pak sa q nuk vlen as t zihet me goj.

    Me pushtimin romak ndikesa e huaj bhet shum m'e fort. Passi Mbreti i funtm i Ilirvet, Genci, thyhet, zihet rop (n vitin 168 p.e.s.) dhe drgohet n Rom pr t stolisur karrocn triumfore t Pretorit Lucius Anicius, t gjitha tokt e Mbretris s tij e t fisevet t tjera bjen dal-e-ngadal n dor t'ushtris s fort t Qytetit t shiat kodravet. Populli ngadhnjimtar nuk sht vetm i fuqishm ushtarakisht, por qndron edhe shum prpara n qytetrim. Ndikimi i tij, n krye i kufizuar, u prhap n t katr ant e toks ilire, por nuk e romanizoi krejtsisht popullin q banonte n t.

    Ky ndikim nuk qe i barabart n t gjitha viset ; diku u ndie shum m tepr e diku shum m pak. Drejtimet e tij prputhen me ato q'u ndoqn nga legjionet ushtarake. Ndjekin pra rrugt e detit e ato t toks q topografikisht nuk pengojn kalimin. N vija t prgjithshme presioni romak u ndie m tepr n bregdetin dalmatin, rreth e rrotull rrugs Egnatia q shkonte nga Apollonia e Durrsi deri n Salonik dhe n luginn e Danubit. N kt t funtmen, sidomos, presjoni ka qn shum m'i fort, pse legjionet e Roms kishin zn vnt me shumic jo aq pr t siguruar arterjet m t rndsishme t lvizjes s tyre nga sulmet e vendsvet, se sa pr t penguar, n nj vark fortifikimesh, q'u shtuan shum m tepr n kohn e Justinianit e t perandorvet t tjer t Bizancit do msymje t papritur t popujve nomad e gjysm t'egjr q vinin prej veriut e prej veri-lindjes. Kemi pra disa pjes t toks ilire shum t ndikuara e disa t tjera, posarisht viset malore ose t varfra ekonomikisht ose ato q'u ndodhn lark ktyre rrugve jetike pr Romn, gati t paprekura.

    Qytetrimi i Roms la gjurm t pashlyershme n do sektor t jets. Gjuha psoi m fort se t gjitha. N shum vise ilirishtja nuk u fol m dhe vndin e saj e zuri latinishtja. Sikur t zgjaste edhe ca koh ky zhvillim, thot Stadtmller-i, ather gjuha e hershme shqipe mbrnda nj ose dy shekujve do t'i ishte shtrue krejtsisht romanizimit dhe Shqiptart e sotshm do t flitshin nji dialekt romak qi do t'ishte shum i afrm me gjuhn rumune 4).

    Por, ndrsa qytetrimi e gjuha e ushtarvet t Roms u prhap ku m shum e ku m pak n t gjith Ilirin, asnj historjan nuk flet pr deprtim gjaku latin. Studimet anthropologjike, nga ana tjetr, e provojn, si do t shohim, kt pastrti. Legjionet e Roms nuk patn kontakte t shumta me popullsin vndse. Nga viset e Ballkanit, vetm n Dacje 5), e pra shum lark prej toks shqiptare, thot
    historija, u themelua nj koloni romane e shumt n numr, por edhe kjo duhet t jet larguar q'andej m 271 e.s., n kohn e Aureljanit, ather kur krcnimi i Gotvet e kishte br t vshtir qndrimin e saj.

    Nga ana tjetr, sundimi romak ka qn shum i but me popujt e nnshtruar q nuk i qitnin ngatrresa. Ja 'shkruan Patsch-i pr t: Romant n luft qen t'egjr, e shtrojshin pa far dhimbe do kryengritje. Por prkundrazi, kur sipranija e tyne njihej e nderohej, ather i u jipshin t nnshtruemvet nji liri shum t gjan. Ata nuk u prkitshin n kombsin (mendo racn) e tyne, as n besim, as n kulturn qi kishin; edhe n'administrat i lijshin t lir, pr sa u jipshin leje interesat e Mbretnia, Ata nuk krkojshin prej t nnshtruemve qi t shkriheshin e tasimiloheshin me ta; por asht e dijtun se pushtimi prej nji populli t fort, t dijtun e t prparuem, linte me doemos gjurmt e veta n popullin e mundun. Prej ksaj pune kuptohet lehtazi, qi t nnshtruemit, porsa shihnin se rifitimi i vetqeverimit t tyne nuk ishte i mundun, i shtroheshin gjndjes s re, prparojshin, por tue ruejt vetit kombtare 5)...

    Dhe duhet t'ishte pikrisht kshtu. Ndryshe nuk ka si t spjegohet fakti q gati dy qint vjet pas pushtimit nga Roma, fiset ilire e kishin akoma t ndezur ndjenjn e liris dhe, shum ndr to, t prira nga Desetiatt e t komanduara nga Bato-ja, nisn kundr Romakve luftn pr shkundjen e robris, luft kjo q zgjati plot tre vjet (deri m 9 e.s.) dhe pati episoda t shklqyershm trimrije 6)

    ***

    Gjat sundimit t Perandoris bizantine, popuj t shumt racash t ndryshme i turren tokvet t pasura t Gadishullit, i drejtohen shum her Kostantinopolit dhe e ndryshojn kryekput kartn ethnike t visevet ku shkelin. Shum nga kta kalojn npr krahinat ilire, por kalim meteorsh: vrasin, plakitin, pa ln asnj trrag tjetr. Kshtu ndoth me Gott, me Hunt, me Antt, me Hungart, me Avart 7).

    T huaj qen edhe Venecjant, Amalfitant e Raguzant q mbajtn shum koloni n bregun e Adriatikut, por as prpjekjet me kta popuj nuk kan ndonj rndsi, pse krijuan vetm mardhnje tregtare e jo lidhje gjaku. Nga kta, Venecjant kan pasur edhe nj far sipranije politike ndr disa krahina afr detit. M von Normant e Angjevint krijuan mbretrira q mbetn m kmb pr shum vjet; por kemi t bjm gjithnj me sundime politike e ushtarake e jo me migracjone popujsh t tr q munt t ndryshojn gjakun e vndasvet me t cilt przihen.

    Dy rreziqe i jan krcnuar racs shqiptare gjat sundimit bizantin: ai i greqizmit dhe ai i sllavizmit. Ndrsa i pari do t ndihej vetm n gjuh e n kultur, i dyti do t'ishte me t vrtet rrezik pr dukjen ose przierjen e fort t gjakut e prandaj do t kishte pr rrjedhim shuarjen e njsis racore shqiptare n Ballkan.

    Nj far ndikese t helenizmit e ndjeu populli i yn porsa Perandorija e Lindjes u nda nga ajo e Perndimit. Thuaj se e gjith toka e Ilirvet mbeti nn Bizantint e prej tyre mori pjesrisht fn orthodokse dhe psoi n'organizimin shoqror, ekonomik e familjar mbresa t forta q kan mbetur t pashlyera gjer n ditt e sotshme. Sikur kjo Perandori t'ishte ushtarakisht m'e fuqishme, me kulturn e saj t zhvilluar, me ligjt e prsosura dhe me administratn e mnme kishte pr t'a greqizuar shum shpejt vndin t'on, por ngatrresat e mbrndshme dhe luftrat e jashtme e penguan nj veprim t ktill. Nga kjo pikpamje krijimi i Perandoris latine t Bizancit n Kryqzatn e katrt e, bashk me kt, forcimi i auktoritetit t Dogvet dhe sundimi i Normanvet e i Angjevinvet kan qn nj far kundrpeshe e nevojshme 8). Por pengimin m t math helenizimit i a solli dyndja e Sllavvet, do me thn e Serbvet dhe e Bullgarvet, n Ballkan. Kjo duku nj rrezik, por ngjalli nj rrezik tjetr shum m t math.

    Srbt ishin bujq e druar 9) dhe prandaj t pazot pr luft. Prhapjen dhe fitimet e tyre u a detyrojn Avarvet prej gjaku turk q dikur, si fise ushtarake kalorse, shkonin jet nomade n krahinn e Panonis. U dukn n tokn bizantine n kohn e mbretrimit t quar t Justinianit, por, me gjith se n fillim nuk patn sukses pse fuqija e monarkut ilirjan ishte e madhe, nuk shkoi koh q t bhen element i rrezikshm pr Perandorin. Shkeln n dy val viset e Iliris. Vala e par nuk ka asnj rndsi, pse msymjet bhen n grupe t vogla dhe jo prej njsish politike t'organizuara. Qllimi i ktyre lvizjeve nuk qe q t krkonin banesa t reja, por q t bnin plak; pas do msymje ata ktheheshin rishtas prtej Danubit ku kishin banesn e zakonshme.

    Vala e dyt qe shum m'e rrept. T bashkuar me Avart, ata m 578 shkretuan Thrakn, Ilirin e vise t tjera dhe u hodhn gjer n Greqi 10). Selaniku u msye pr t parn her prej tyre.

    Jehona e pushtimevet t ktyre fiseve barbare u prhap shpejt n t gjith Perandorin, pra deri n vise t largta t'Azis e t'Afriks. Duket se n disa luftra kta kan bashkpunuar edhe me fise ilire. Peshkopi egjyptian i Nikiu-s shkruante aso here n kt mnyr: N lidhje me Perandorin romane ka lajme se mbretrit e ksaj kohe, bashk me Barbart, me popuj t huaj e me Ilirjan, rrnojn qytetet kristjane dhe marrin banonjsit robr. Vetm qyteti i Salonikut ka mundur t shptoj pse i ka muret e forta dhe, pr hir t mbrojtjes s Zotit, popujt e huaj nuk kan mundur t'a marrin ; por i gjith populli i krahins ka dal fare 11).

    Kuptohet nga kjo kronik se munt t ket pasur nj far bashkpunimi midis Srbve dhe nj pjese Ilirjansh ndr vjett e par t'ardhjes s tyre n Ballkan ose, t paktn, ordhit sllave nuk duhet t jen pritur keq prej Ilirvet n krahinat e t cilvet zun vnt. E kjo duhet t'i ket sjell dobi t madhe praktike popullit vndas: ndalimin e farosjes ose t largimit t tij nga toka ku banonte q prej shekujsh. Por, sidoqoft, kurrgj nuk i pengonte Srbt q t shtriheshin sa nga veri-perndimi aq nga lindja. Disa nga fiset e tyre pushtuan bregdetin dalmatin, tokt q sot thirren Sloveni e Kroaci dhe arrijtn n veri gjer sa u takuan me popujt gjerman e me Hungarezt. N kt trev t gjr ata u przien me Ilirt e i u dhan ktyreve gjuhn. T tjera fise u prhapn n tokn q prbn Srbin e sotshme, n Bosnje, Hercegovin, Mal t Zi e u shtyjtn deri n'Alpet Shqiptare.

    Kjo pjes e dyt ka pr ne rndsi shum m t madhe pse, ndrsa e para zuri vnt npr treva t cilat q prej kohsh ishin romanizuar, kjo, me lvizjet e her-pas-hershme ka qn nj krcnim i vazhduarshm pr at grup t'Ilirvet q m von u thirrn Arbr.

    Rndsi m t madhe nga Srbt pr Shqiprin e pa-romanizuar t shekujvet XI, XII, XIII kan Bullgart. Kta, kur shkeln pr t parn her n Ballkan t'udhhequr nga Asparuchi dhe u vndosn n Dobruxhn e sotshme, ishin t pakt n numr, por luftar t zot e prandaj shum t rrezikshm pr Perandorin e Bizancit. Nga kontakti q patn me Sllavt, t cilt n'at koh ishin prhapur n jug t Danubit, u sllavizuan e u shtuan tepr, pse n rreshtat e tyre hyri edhe shum element srb. Muarn pra gjuhn e tyre, fn kristjane dhe, sidomos, gjakun sllav. Nxun, gjithashtu, mjeshtrin kryesore t Srbvet, bujqsin.

    N takimet q kta Bullgar t sllavizuar patn me Shqiptart, prej shekullit t shtat deri n shekullin e dhjet, jetuan n paq 12). N tre shekujt e pastajshm kemi periudhn perandorake bullgare. T prir prej Perandorit t tyre Simeon i Math, kta luftojn kundr Bizancit, e thyejn n shum an ; i u shpallin luft Srbvet, i mposhtin edhe kta. M 917 Shqiprija e jugs, Epiri me kryeqytetin e tij Nikopolis, dhe nj pjes' e Shqipris s mesme bjen n duart e tyre.

    Qndrimi i Bullgarvet n Shqipri ka ln shum fjal n gjuh e, sidomos, shum emra n toponomastik. Munt t linte edhe shum gjak e munt t'i sllavizonte krejt krahinat jugore sikur Perandorija bizantine t mos ishte fuqizuar pas nj shekulli nn skeptrin e perandorvet maqedhonas. Nga kta, Vasili i dyt, Bullgaroktoni, e sulmoi Carin Samuel disa her, shkaktrroi ushtrin e tij t fort dhe, m 1018, i dha prkohsisht funt fuqis s madhe q pat krijuar Simeoni. Mbretrija bullgare, kaq e rrezikshme pr racn t'on, u b cop e thrrime dhe vndin e saj e zuri Perandorija bizantine, sundimi i s cils kishte m tepr karakter administrativ. Pr administrimin e visevet shqiptare u krijua thema e Dyrracchium-it, me Durrsin si kryevnt.

    Por disa familje bullgare duhet t ken mbetur n Shqipri edhe pas shkatrrimit t'organizats s fort politiko-ushtarake. Ndikesa e ktyre elementeve t mbetura, e mbajtur gjall prej Patriarkatit t'Ohrit q ndodhej mu n zmr t Shqipris, u prtrit edhe nj her me rilindjen e Perandoris bullgare nn Ivan Asenin e par. Pr fat kjo priudh perandorake e dyt nuk zgjati pr shum koh, pse, me
    vdekjen e Asenit t dyt (1241), fuqija e tij, q munt t krahasohej me at t Carit t par, u duk me nj her nga luftrat e mbndshme dhe, bashk me t, edhe ndikesa bullgare n Shqipri mori funt.

    N kt koh eksistenca e nj Shqiprije kombtare, e nj toke t banuar vetm prej ksaj race, nuk munt t vihet n dyshim. Kur Ivan Aseni, Car i Bullgarve, ai q do t'i jepte funt Despotatit t'Epirit, fal nj piivilegj tregtije, e vndos krahinn e Devollit n tokn e Arbanases. Mbishkrimi i mirnjohur i Trnovos, n t cilin Sovrani bullgar numron t gjitha pronat e tij, shnon edhe nj tok e Arbanases pran nj toke greke ... Barinjt shqiptar, nj soj si barinjt e famshm vlleh, prmnden nga gjysma e shekullit t XIII. 13)

    Me shekullin e XlV-t fillon t bhet fjal edhe nj her pr Srbt. Kta nisn t'organizohen politikisht e ushtarakisht. Mbretrija e themeluar prej Stefan Nemanjs zgjati thuajse nj shekull dhe, nn Stefan Dushanin, u zgjerua kaq shum sa prmblodhi n gjirin e saj, prve Srbis s Vjetr, edhe t gjith Shqiprin me kufijt ethnik t sotshm, Greqin, Maqedhonin e nj pjes t Thraks. Stefan Dushani vet, ditn e pashkve t vitit 1346, u kurorzua perandor i Srbve, Shqiptarve, Bullgarve dhe Grekve prej patriarkut srb t Shkupit n prani t patriarkut bullgar tOhrit, t kryeigumenit t Malit t Shnjt e t shum peshkopve t tjer, t mbledhur nga t gjitha viset e Mbretris s tij t gjr dhe po prgatitej pr t'i rn Kostantinopolit 14). Por vdekja e tij e papritur (1355) shkaktoi edhe vdekjen e rrezikut sllav pr Bizancin dhe pr vndin t'on. Princat e vogjl u shpalln me nj her m vehte dhe pren do mardhnje me Srbt. Tyrqit, m n funt, i dhan shkelmin e vdekjes organizimit t Car Dushanit kur, n luftn e Kosovs (1389), vran krajlin e tyre t funtm, Lazarin.
    Kur Sllavt shkeln ndr viset ilire, gjetn atje kto popullsira: n veri t Danubit, Gjerman; n disa koloni bregdetase, Grek; n t gjith pjesn veriore t Ballkanit, prej Adriatikut gjer n kufi t Dakjes, Ilir t romanizuar e disa Romak; ndr disa vise malore e t varfra q nuk prshkoheshin prej rrugsh t rndsishme, llir t pastr nga gjaku q vetm n gjuh e n qytetrim kishin ndjer pak a shum ndikimin latin. Ordhit e reja barbare e detyrojn popullsin e vjetr t romanizuar e t greqizuar t viseve t mbrndshme t Ballkanit q t'ikij e t vndoset n qytetet e bregut t'Adriatikut e npr ishujt e detit ku qndroi nn mbrojtjen e flots bizantine 15). Nj numr i vogl shkoi n male ku pjesrisht u shqiptarizua, pjesrisht u sllavizua. Nj pjes tjetr dhe kjo duhet t jet m'e madhja pranoi t bashkjetoj me pushtonjsit e t ndjek lvizjet e tyre ushtarake dhe dal' e ngadal e humbi gjuhn e vet. Eksistenca e Morlakvet si njsi ethnike e dalluar mir deri n shekullin e XVII-t, tregon se disa nga Ilirt e romanizuar kaluan ndr male 16).

    N kt mnyr krahinat e gjra q dikur banoheshin prej Ilirsh, q nga Danubi e gjer n rrz t'Alpeve Shqiptare dhe q nga bregdeti dalmatin e gjer n viset m t skajshme t lindjes, sllavizohen t gjitha. Ka midis ktyreve ishuj q e kan mbajtur t pastr gjakun shqiptar dhe t paprekur gjuhn gjer n shekullin e XIV-t 17); por edhe kta ishuj me koh asimilohen.

    Studimet anthropologjike vrtetojn qartas se n trajtimin racor t popullit sllav t jugs ka shum gjak ilir 18). Bil, munt t thuhet se e gjith pjesa perndimore e Gadishullit ilirik q prmbleth Kroatt, Dalmatint, Bosnjakt, Malazezt,
    Shqiptart dhe gjysmn e Grekvet sht e popullzuar prej fisesh q kan t gjitha tiparet e racs ilirike e prandaj prbjn s bashku nj unitet ethnik t quar mir. Kartat e botuara prej Pittard-it n Les Peuples des Balkans flasin qartas pr kt t vrtet.

    Hapsira ku shtrihet raca shqiptare pas vrshimeve sllave sht pra shum e kufizuar: prfshin disa malsira t Shqipris s sotshme. Si pas Stadtmller-it vetm krahinn e Matit 19). Por thezi i albanologut t ri gjerman, q ka hasur n kundrshrime t shumta, nuk duhet t'i prshtatet shum s vrtets. Po t jet si thot ai, ku u gjeten qindra mijrat e Shqiptarvet q'u shprndan, duke nisur prej t XI-it shekull, n t gjith Greqin perndimore e jugore, n viset e Vardarit e t Kosovs e, m von, pas luftravet me Tyrqit, edhe n'Itali? Por t'a lm m nj'an kt shtje. sht pun historiansh dhe linguistsh t zot pr t'a shoshitur thezin e Stadtmller-it.

    Duhet pranuar ve, se siprfaqja toksore ku shtrihej raca shqiptare ishte shum e kufizuar gjer n shekullin e njmbdhjett, do me thn deri n shkatrrimin e Perandoris s par bullgare t themeluar nga Cari Simeon.

  4. #64
    i/e regjistruar Maska e bnik
    Antarsuar
    27-12-2007
    Postime
    152
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    ***
    Pas tatpjets s ksaj fuqije fillon zgjerimi i hapsirs jetsore t Shqiptarvet, m par n fusha e kodrina t Shqipris s mesme e jugore prej nga dbohen ose nnshtrohen pronart e bujqit sllav 20); m pas n vise m t largta drejt Greqis. Lajmin m t par t migracjonit shqiptar n gadishullin elenik e kemi nga vjett 1021-1022 21).

    Me ardhjen n fuqi t nj serije perandorsh t zot n Bizanc, migracjoni jasht kufijve toksor t Shqipris ndrpritet, por kolonizimi i mbrndshm vijon. Tokt pjellore nisin t banohen e t punohen prej vet Shqiptarvet. Npr malet shqiptare, t paprekuna nga lufta e rreziqet, popullsija e njij race shum t bukur u mbajt e freskt, pjellore, e shndosh, me nji jetsi t jashtzakonshme ndr disa vise, e qndrueshme ndr t gjitha fatkeqsit, luftare... Ai element bredhs filloi me u rrotulluem prej maleve ndr fusha
    i lodhun prej luftavet t pandame e prej rreziqevet t t papushueme 22).

    N funt t shekullit XIII nis vala m'e madhe e prhapjes s fiseve shqiptare prjashta toks s vet duke ndjekur dy rrug: drejt veri-lindjes vndosen n Kosov, Rash, Srbi, n nj pjes t madhe t Maqedhonis verjore e perndimore; drejt jugs ngulen n Thesali, Epir, Etoli e Akarnani 23). Shum nga kta braktisin tokt e porsa-hapura t Myzeqs e t Savrs pr t shkuar n viset e largta t Gadishullit helenik 24). Diku jan t ftuar prej vet pronarvet t tokvet q kishin mbetur djerr 25) ; diku thrriten prej despotvet bizantin t vndit t cilt kan nevoj pr fuqira ushtarake q t mbrohen kundr Tyrqvet 26) ; diku shkojn vet n fise t'organizuara ushtarakisht e t'udhhequra prej princrvet t tyre 27) ose t huaj 28).

    N'at koh n Greqi zjente nj shpirt kolonizimi nj soj si n'Itali n'epokn e kolonizimit t math t Gjermanvet 29). Shkaku duhet krkuar n rrallimin e fort t popullsis greko-sllave t'athershme prej luftravet t dndura e sidomos prej murtajs s zez t vitit 1346 e cila u prhap nga thellsit e Azis n Greqin e jugs dhe shkaktoi vdekje t panumrta 30).

    Shqiptart q shkuan n Gadishullin helenik u shprndan pjesrisht n Thesali e pjesrisht n krahinat prndimore. Ata t Thesalis prmnden q n kohn e Andronikut t tret (1328-1341) si pronar t mdhaj toksh (arhondr) 31). Me shkeljen e Stefan Dushanit n kt krahin, arhondt dhe stratiott grek u dbuan prej ifliqeve t veta dhe vndin e tyre e zun, m t shumtn, kryetart shqiptar e prandaj numri i tyre u shtua m tepr 32).
    Nga Epiri, Etolija e Akarnanija, me koh u larguan disa Shqiptar t ndar n dy deg: njra deg shkoi n Beoti. Atik, Negropont dhe n'ishujt e tjer t detit Egj. Pjesa tjetr, e ftuar prej Despotit t Misthrs, Manuel Kantakuzenit, kalon gjirin e Korinthit dhe vndoset n Mor (1383) 33). Ftesa prsritet nga Despoti i mpastajshm Theodor Paleologu dhe numri i familjevet shqiptare shtohet akoma m tepr 34).

    Shqiptart ishin trima e puntor e prandaj, me fuqin e pushks dhe me punn e tyre t parreshtur, i sualln dobira t mdha vndit. Perandori Manuel i dyt, thot Vasiliev-i, n fjalimin e varrimit q mbajti pr Despotin q solli Shqiptart, e lavdron at shum pr kt mas me vnt 35).

    N kt mnyr Shqiptart u prhapn me shumic n t gjith Greqin. N Mor, kaq i math qe numri i tyre, sa q nj shkrimtar e diplomat i kohs, Gjergj Phrantzae, si me lot pr faqe, ankon se n koh t tij, n gjysmn e shekullit t pesmdhjet, dy t tretat e Gadishullit ishin shqiptare me 290 mij vet e me 30 mij luflar 36).

    Me dukjen e par t Tyrqvet ndr tokt t'ona, krijohet edhe nj rrug e r shprngulje pr Shqiptart; shum familje shkojn n'Itali, n Raguz, Venetik, Rekanat e Ankon, por nuk trajtojn kolonira t caktuara. Kto kolonira themelohen m von n Pulje, Kalabri, e Siqeli, kur rreziku tyrk shtohet e sidomos ather kur Heroi i yn kombtar ndrron jet dhe ushtrit e pathyershme t Sulltanit pushtojn me radh t gjitha kshtjellat e forta dhe qytetet e lulzuara.

    ***

    Gennaro M. Monti shkruan: pushteti i Tyrqvet m shum se nj sundim i vrtet qe nj sovranitet i lart 37). Ka pasur karakter administrativ e ushtarak e prandaj nuk do t kishte rndsi t madhe pr historin e racs s'on, sikur her pas here mos t kishin dal njerz q gjejn haln n prpeq e t kishin thn se tyrqizmi ka ln gjurm t pashlyershme, se e ka ndryshuar gati krejt gjakun arjan e se ka rrnjosur cilsit ario-evropjane nga populli shqiptar.

    Akuza sht e vjetr; dhe, me gjith se sht prgnjeshtruar disa her, prap, kur ndokush ka pasur interes, sht prsritur. Kt mendim pa vnt kta njerz e mbshtesin n myslimanizmin q u prhap n tri t katrtat e popullit shqiptar. A ka ndonj far themeli ky besim? Asnj. Pse myslimanizm nuk do t thot tyrqizm, sado q, pas pushtimit t'Egjyptit prej Tyrqvet, prfaqsonjsi i Muhamedit n tok ishte nj kryetar shteti, vet Sulltani i Osmanllinjvet. T besojm sa shkruajn kta t huaj t prcipt ose dashakeq, do t'ishte nj soj sikur t pohojm se Gjermant ndrruan gjak, pse lan paganizmin dhe prqafuan krishterimin ose se Englezt e sotshm nuk jan m ata t pesqint vjetve m par, pse u ndan nga Kisha Katholike Apostollore Romane.

    Duhet t pranohej sa thon kta, sikur myslimanizmi t prhapej me ann e turmave kolone tyrke t vndosura prej Ports s Lart ndr krahina t ndryshme t Shqipris. Por nj kolonizim t ktill nuk e prmnt asnj her historija. Ettore Rossi, kur mirret me prhapjen e fes s Pejgamberit pohon: nuk munt t thuhet se islamizmi i Shqipris ka qn i ndihmuar prej imigrimit t'elementevet tyrke. Sulltant shprndan disa fise t'Anadollit npr Ballkan, por nuk i shtyjtn kto gjer n Shqipri 38).

    Nj misjonar, Fr. Angelo da Bergamo, i cili pat vizituar vndin t'on q n gjysmn e par t gjashtqindshit. pat vn r se Shqiptart muhamedan ishin gati t gjith t lindur n vnt dhe se zbrisnin nga Kristjant q kishin ndrruar f 39).

    Gjith kt thot preras nj i ditur pollak q studjon shprndarjen e elementevet t racs tyrke n Ballkan: me gjith se Islami sht shum i prhapur n Shqipri, nuk ka aglomerat tyrke t rndsishme n kt vnt 40).

    Kshtu flet edhe arsyja. Sikur familje Osmanllinjsh ose Tartarsh t nguleshin n tokn t'on, si kto do t'i humbisnin
    zakonet e gjuhn e tyre duke patur kontakt t vazhduarshm me sundonjsit e nj gjaku? N Rumani ku sipranija tyrke ka qn shum m'e dobt se n Shqipri, pse atje kurdoher jan mbajtur nj far autonomije dhe nj princ kristjan n krye, shohim edhe sot se Gagauzt, Qyrdt, Lipovant, Tartart e Tyrqit, t vndosur n Dobruxh q prej kohsh, i kan ruajtur dhe i ruajn edhe ndr ditt t'ona gjuhn, fn, zakonet dhe tiparet e racs nga e kan origjinn.

    Duhet shtuar, m n funt, se nuk do t'ishte n'asnj mnyr e mundur q nj popull me gjak t przier e gati tyrk t ruaj pr pes shekuj ndjenjn e individualitetit kombtar dhe t mos trmbet as nga mallkimet e Babi Alis, por t krkoj e t fitoj mvehtsin politike.

    Por prap munt t thot ndokush edhe n mos qoft e ardhur prej s'di se ku pjesa m'e madhe e myslimanvet, lihet pr t dyshuar shum n karakterin e, pikrisht, n racn (pse karakteri sht funksjon i racs) e nj populli q si pa t keq shqelmon fn e vet pr t pranuar nj f q s'ka asnj lidhje me t parn. Ktu, mendon nj studjonjs i problemeve shqiptare q mbahet si m'i thelli njohs i shpirtit t'on, ka t bj nj far forma mentis etiko-psikologjike paqndrese q sht diktuar kurdoher n tokn ilirike dhe q ka ngjasje t rrjedh nga coptimi politik nn t cilin qen shtruar thuaj se pa prer popullsit q'e banuan 41).

    T njjtin mendim e ka pas faqur me koh Dr. Vladan Gjorgjevii. Ai e tha m rrumbullakt : Shqiptart ndjekin nj parim filozofik t uditshm si pas t cilit e kuj t jet shpata e atij do t jet edhe besa 42).

    A sht e vrtet kjo akuz? Aspak.

    sht e vrtet vetm se Shqiptari nuk sht i lidhur shum ngusht me f. Se Shqiptari, me t gjitha valt e qytetrimit t huaj q ka kaluar, ka mbetur prap se prap, n funt t shpirtit, pagan e se beson m me qejf n ukn e shkmbnjt t Tomorrit ose n guvn e thell t Sarisalltkut mbi Kruj, se sa n shnjtin m udibrs, qoft ky i myslimanvet, qoft i kristjanvet; se trmbet m shum nga shitimi i Orvet e i Zanavet se sa nga shpata e mpreht e Kryeengjllit Mhill q'i u merr jetn njerzve. Kur paganizmi sht rrnjosur kaq shum n shpirtin e nj populli, q s'sht zhytur akoma kok' e kmb n pellgun e qytetrimit evropjan, atij i duket se ft e tjera mundet t'i ndryshoj m me lehtsi, pse kto nuk i a rrnjosin bestytnit me t cilat ai ka lidhur ngusht botkuptimin e tij, jetn e tij familjare e shoqrore.

    Por, as kjo nuk sht arsyja kryesore e prhapjes s myslimanizmit n Shqipri. Arsyja e vrtet duhet krkuar n faktort historik e shoqror. Le t'i grmojm pak kta faktor ve siprfaqsisht, pse mbi shkaqet dhe mnyrn e prhapjes s myslimanizmit n vndin t'on sht shkruar shum pak dhe gjysmakrisht.

    Pas vdekjes s herojit t'on kombtar, Sknderbeut, ushtrit e mdha t Sulltanit pushtuan me radh te gjith kshtjellat q prfaqsonin fuqin e zogjvet t shqipes: Beratin, Krujn, Drishtin, Leshin, Shkodrn e m n funt Durrsin e Vlorn. Princat e priesat shqiptar e kuptuan se i u krcnohej jeta, nderi e besimi e prandaj u shprnguln duke marr me vehte t gjith klasn q prfaqsonte bujarin e vndit e, sidomos, klerin kristjan, pse pikrisht ky e ndjente vehten m fort n rrezik nn sundimin e Gjysmhns. N tokn e Kastriotit mbetet ather populli m'i ult (bujqit e barijt) e m'i pakultur. Krye pr t'a drejtuar, pr t'a mbajtur t bashkuar e pr t'i treguar rrugn e detyrs nuk ka. a do t thot shum, pse porsa sht kaluar kufiri i Mesjets s mbushur me feudalizmin karakteristik e me frymn kristjane fanatike t krijuar nga nj numr tepr i ngjeshur priftrinjsh.

    Pr t'i u prshtatur ryms s re q po i a ndryshon dukien lndore e shpirtrore t gjith Evrops dhe, pastaj, pr t gjetur rrugn m t drejt q duhet ndjekur n vndin e tij t pushtuar nga nj popull krejt i huaj jo vetm pr gjak e gjuh, por edhe pr konceptin q ka pr kt e pr at jet, Shqiptarit i duhen udhheqs shpirtror shum t zot. Kta i mungojn kryekput e prandaj ky mbetet i hutuar n mes t katr rrugve. Gati t gjith krert e Shqipris q luftuan krah pr krah me Sknderbn nuk qndruan n mes t tij pr t'i treguar udhn. Shum t pakt qen ata priftrinj q pranuan rreziqet e rnda q'i u krcnoheshin pr t shptuar shpirtrat e vllezrvet q s'munt t kaprcenin detin. Miqsija e Gjergj Kastriotit me Mbretin e Napolit dhe politika venecjane e muarn m qaf krishterimin shqiptar.
    Dokumentat historik e provojn katriprisht mungesn e priesave politik e shpirtror. T gjitha relacjonet e shekujvet t XVI-t e t XVII-t q'i jan drguar Vatikanit thon se n Shqipri nuk ka meshtar e se ndonj q ktu ktje mund t ket mbetur, sht kaq ignorant sa q memzi lexon Ungjillin 43). Shum vise vetm nj her n dhjet vjet e shikonin me sy barin e shpirtravet e, edhe kur kishin fatin t dgjonin nj mesh, nuk gjenin dot te prifti njerin e prshtatshm q do t'i jipte dorn pr t'a nxjerr nga balta t mjerin q kishte ngecur n llomin e mkateve e t dyshimit 44). M 1642, thot Sufflay, ishin n Shqipni t veriut priftn t rij pa asnji cilsi: ushtart q n Lombardi kishin nxan italishten, konkurrojshin me prfundim t mir pr priftnj 45). Shum kush lindte e vdiste pa par meshtar me sy. Arkivat e huaja na dftejn gjith ato rasje kur dinjitar t dioqezeve katholike t Shqipris e kalonin jetn n Zara, n Venetik ose n Rom pa shkelur asnj her n tokn e jurisdikcionit t tyre fetar 46).

    'ndoth ndr katholik, pasqyrohet edhe n botn orthodokse shqiptare. M sa n veri, dua t them n krahinat e patriarkatit t Pejs, kjo n fillim nuk pson humbje t mdha pse kleri sllav kishte mbetur i gjith n vnt edhe pas shkeljes s Tyrqve n Srbi bil, her her e prhap jurisdikcionin e saj edhe n botn katholike t mbetur pa priftrinj 47), n jug punt shkojn shum keq. Nga dokumentat e vlefshm q na sjell At Nilo Borgia n historin misjonare I Monaci Basitiani d'Italia in Albania provohet se kleri orthodoks i jugs ishte pr faqe t zez e se peshkopt nuk ushtronin ndonj veprimtari fetare, por interesoheshin m shum pr t'u marr me intriga t kota ose pr t mbledhur t'ardhurat e dioqezeve t tyre 48).

    M shum se nj her ngjan q katunde t tra, me prift
    e peshkop n krye, t ln fn orthodokse dhe t bhen myslimane 49).

    Punt ndryshojn vetm ather kur Austro-Ungarija 50) dhe Rusija 51) i marrin nn sqetull kristjant e Ballkanit. Por pr kristjant e Shqipris kjo mbrojtje ishte shum e von. Pjesa e tyre m'e madhe kishte kaluar n myslimanizm nj qint vjet m par 52).

    Kjo sht suaza e sakt e gjndjes shpirtrore e fetare n Shqipri n mbarimin e shekullit t gjashtmbdhjet. 'munt t bjn Shqiptart kaq pak t' organizuar shpirtrisht kundr rebeshit aziatik? Ndjenja e auto-konservacjonit, q sht nj nga karakteristikat kryesore t racs s tyre, i mson q t mnjanohen, t braktisin jetn e qet t qndravet urbane ose begatin e fushavet pjellore dhe t'arratisen npr male. Disa misjonar t huaj q kan shkelur npr kto an i kan par kta Shqiptar dhe i kan prshkruar si njerz t'egjr q jetojn npr shpella 53). N kt mnyr munt t qndronin m shum n fn e Krishtit. Por kataklizma shpirtrore i ka tronditur. Disa faktor t tjer, ekstrinsek q ndrhyjn n kt koh, e shpejtsojn islamizimin.

    Tyrqit kan nevoj t'a shtrojn kt popull pr dy arsye: m par, q t mos u qes pengime kur ushtrit e tyre t mdha do t kalojn npr Shqipri pr t mposhtur vise t tjera t Ballkanit q ngren krye ose pr t'u hedhur n Gadishullin e Apeninvet; pastaj, q t'a shfrytzojn trimrin e tij t pashoqe duke e prdorur si shok armsh. Q t mirren vesht me t duhet t krijojn m par nj klas drejtonjse, e cila ndr nj qint vjett e par t sundimit osman mungonte thuaj se krejtsisht pse kishte shkuar n'Itali Por nuk mjafton kaq. Duan edhe q t jen t sigurt nga besnikrija e ksaj klase s r. Marin, prandaj, disa nga Shqiptart m t quar t do vndi, i u japin rutbera e i u premtojn pasurira t mdha toksh, n qoft se bhen mysliman. Kta, kush m par e kush m von, e pranojn dshirn e sundonjsit. Dikuj nuk i duket gj e kundr-natyrshme ndrrimi i fs, pse me kristjanizmn vetm emri e lithte. Dikush tjetr porsa lindur sht marr n Stamboll ku sht rritur e edukuar n fn e Muhamedit dhe ka hyr n radht e Jenierve. Dikuj i ka ardhur shpirti n maj t hunds nga ndjekjet e parreshtura t Tyrqvet 54). Ndonj kryetar fisi e sheh popullin q po vuan shum nga taksat e rnda e prandaj pranon t ndrroj f pr t mos ln q t heqin keq njerzit e vet. Misjonart katholik q kan udhtuar npr viset t'ona pr t mbajtur lart Kryqin, kan ln shum shnime q pohojn kto t vrtetas 55).

    Ata shkrimtar q thon s Tyrqit nuk e prdorn n'asnj rasje forcn pr t prhapur besimin e tyre duhet t jen n gabim.

    Shohim, n kt mnyr, t krijohet n Shqipri klasa e r drejtonjse t ciln e lith, npr mjet t myslimanizmit, besnikri e patronditshme te Sulltani. Krahina t tra, ku pjesrisht e ku trsisht, rrokin fn e Muhamedit.

    Myslimanizmi pr nj koh t gjat nuk e ndau Shqiptarin nga Shqiptari. Martesat midis dy fve kan qn t zakonshme, dhe vazhdojn edhe sot n disa malsira. Ka shmbuj t dndur q tregojn se muhamedani e pagzon fshehtazi t birin, ose gruan 56), shkon e falet n kish, jep ndihm pr mbajtjen e famulltarit 57), jeton nn, nj streh bashk me kristjanin q'e ka vlla a kushri 58) dhe, kur vdes, i a l trashgim monastirit t gjith pasurin e tij. Ndoth edhe dika m'e uditshme: n nj kish t shndrruar n xhami, Kristjant mirren vesh me bashk-qytetasit e tyre q kan kthyer f dhe, her pas here, shkojn atje me priftin
    n krye e i falen Perndis si pas dogms s tyre 59). Nj Krahin' e tr e Elbasanit, Shpati, pr t shptuar nga ndjekjet tyrke, faqet si myslimane duke ndryshuar vetm emrat e njerzve, kurse fshehtazi e mban t paprekur fn orthodokse. Kriptokristjant kan qn t shumt n numr gjat shekullit t XVII-t.

    Ja shkaqet e prhapjes s besimit t Muhamedit n vndin t'on. Kuptohet nga kto se nuk ka asnj shnj imoraliteti t mbrujtur n gjakun shqiptar, por se rrethanat kan qn t'atilla, sa q cilido popull tjetr i ndodhur n kto kushte nuk do t kishte mundur t vepronte ndryshe 60).

    ***
    Historija mbi racn e nj populli nuk do t'ishte e plot n qoft se do t prmbante vetm lvizjet e siprfaqes toksore mbi t ciln kjo rac sht prhapur ndr koh t ndryshme dhe ndikimet q ka patur gjat shekujve prej popujve me t cilt ka rn n kontakt. do rac, prve dukjes s jashtme, ka edhe nj dukje t mbrndshme, shpirtrore, nj far psike t vetn q i jep asaj vuln m t fort dallonjse dhe i cakton, n pjesn m t madhe, rrugn q duhet t ndjek n histori.

    Kjo psik e veant sht e shprndar, pak a shum, n t gjith prfaqsonjsit e nj race. Por seicili ndr kta prfaqsonjs nuk i prmban t gjitha veorit e mira shpirtrore t saj. Kush nga kta ka m shum e kush m pak. E kur nj individ sht pajosur shum m tepr nga shokt 'e tij, me kto veori, kemi nj gjeni q prfaqson pr bukuri racn s cils i prket. Gjenija, n t vrtetn, thot nj biolog i math italjan, nuk sht vese shprehja e cilsive m te mira shpirtrore, racore e t trashguarshme t fisit, t bashkuara n nj njeri 72).

    Ndofta sht i vogl numri i bijve t fisit t'on q jan njohur prej t gjith bots si gjeni t vrtet. Pse i vogl sht edhe numri i prgjithshm i popullsis shqiptare. Por njerz t mdhej q kan skalisur thell emrin e tyre n shkmbin e historis s prbotshme kemi kaq shum sa cilido prej nesh duhet t mburret e krkush n bot nuk ka si t na mohoj meritat.

    Nj nga intelektualt t'an m t mir, i ndyeri Vangjel Koa, ka pas mbajtur nj konferenc t rndsishme me qllim q t'i bj t njohur bots se huaj vlerat e ksaj race. Me shpres se kjo ligjrat do t prkthehet e do t botohet edhe n gjuhn shqipe, un nuk dua t shnoj t gjith emrat e Shqiptarvet t mdhenj q numron historija, por po prmnt vetm e thatas disa ndr ta sa pr t treguar
    se sa t shumta e t mdha jan vetit me t cilat sht pajosur raca e jon.

    Krkush nuk ka mohuar, gjer m sot, cilsit ushtarake q kemi n gjak. T prmndim Lekn e Math, do t gjenim ndoknd q do t thoshte: kta mndjemdhenj kan dashur t fusin n familjen e gjr ilirike t t parvet t Shqiptarve t sotshm edhe ngadhnjenjsin e math maqedonas, por n kto lavdrime t vonuara nuk sht historija q rindrton; jan ndrrat poetike t fantazis q zbukurojn 73), Por pr vargun e perandorvet t Roms, ndr t cilt Aureljani, Dioklecjani dhe Kostandini i Math, nuk besoj t ket njeri q t kundrshtoj origjinn ilire. Gjat kohs s mesme shum priesa ushtarak duhet t ken qn Shqiptar. Reparte t prbra prej Shqiptarsh ka patur kudo dhe kudo jan dalluar pr trimri e qndres. Do t mjaftonte vetm emri i Gjergj Kastriotit pr t provuar se trimrija e Shqiptarit nuk sht treguar vetm pr t ruajtur tokn e vet dhe pastrin e racs, por, kur ka qn nevoja, edhe pr t mbrojtur t gjith krishterimin perndimor nga rreziku m'i tmerrshm q'i krcnohej.

    Gjat kohve t vona kemi nj numr shum t math pashallarsh, me Qyprlinjt n krye, q shptojn nga rreziku Perandorin osmane dhe mbajn lart emrin e Sulltanit. Arbresht q'u hodhn n'Itali u shprndan shpejt npr Evrop pr t shrbyer pran mbretrve t mdhenj n bataljonet e stratiotve t komanduar prej gjeneralash gjakut t tyre si Gjergj Basta. Lufta e mvehtsis greke i u dha nam aq t math Arbreshve t vndit, ose atyreve q porsa kishin shkuar nga Shqiprija orthodokse pr t luftuar kundr Islamit, sa q historjani gjerman Stadtmller u detyrua t thot: Lufta greke pr liri nuk munt t mendohet pa elementin shqiptar 74); nj soj si tha shoku i tij m'i vjetr Fallmerayer-i nj shekull m par: kryengritja greke e shekullit t XIX-t, q shptoi Greqin nga zgjedha tyrke, qe vepr e Shqiptarvet 75).

    Sikur vetm n fushn e armve t binte n sy Arbreshi, gjithkush do t kishte t drejt t thoshte: ja nj popull i zoti vetm pr t shkatrruar, pr t vn n zjarm e n flak a bota me djers e mund mbleth, ndrton e rregullon. Por edhe ndr fusha t tjera sht quar raca e jon;ajo ka nxjer udhheqs popujsh e politikan t mdhej si perandort e Roms e t Kostantinopolit, familjet princore Gjika e Lupu t Rumanis, Franesk Crispin e Italis, t gjith pashallart e Egjyptit q m von u bn mbretr e sa e sa t tjer. Raca e jon ka nxjer nj perandor q'e ka mbajtur gjall Bizancin me organizatn financjare q krijoi, Anastasin e Durrsit 76), ligjvnsin m t math t bots, Justinianin 77), projektonjsin e tunelit t Semmeringut Karl Gegn, Nn-Kryetarin e sotshm t'Akademis Mbretrore t'Italis, shkenctarin n z Prof. Valaurin 78) nga Kora. Shqiptar kan qn prkthenjsi i Ungjillit n latinishte Shn Hieronimi, papa Klementi i XI dhe disa patriark t Kishs Orthodokse 79).

    As n letra e harte Shqiptart nuk kan mbetur prapa s tjersh. Arkitektat Mika Petrab prej Tivarit, Aleksandr Aleksi prej Durrsit, ndrtonjsi i xhamivet m t bukura t Stambollit, Mimar Sinani 80) prej Sulove, piktori n z Francesk Albani, humanistt Gjon Gazulli, Marin Beikemi e Marin Barleti, skulptori Gjon Albani, poeti Mihail Eminescu 81), dramaturgu Viktor Eftimiu 82) dhe artisti m i math tragjik q ka pasur bota n kta vjett e fundit, Aleksandr Mojsiu prej Durrsi, jan q t gjith bij t ksaj race.

    Shihet nga kta pak rreshta se raca shqiptare nuk ka
    nxjer vetm burra t pushks, por edhe njerz t mndjes e t shpirtit, filozof, ligjvns, burra shteti, shkenctar, letrar, dijetar, poet e artist t mdhenj. Numrit t njerzve t dgjuar q njihen si Shqiptar duhet t'i shtohet nj numr tjetr shum m'i math t panjohurish, q jan mbajtur si pjell e ndonj populli tjetr dhe q ne nuk u a dim emrat.

    Kontributi q kjo rac i ka sjell bots, n prpjestim me numrin e me kushtet n t cilat ka jetuar, nuk e v prapa racavet t tjera fqinje. Tregon, pr kundrazi, se paja. shpirtrore e saj sht e madhe dhe e shumanshme.


    BIBLIOGRAFIA

    _____________
    76) VASILIEV: Op. Cit., tom I,.faqe 139-145 etj...
    77) CORDIGNANO, n studimin e tij q ka mbetur i famshm pr prapamendim, dyshon pr origjinn shqiptare t Justinianit (faqe 29), ndrsa VASILIEV-i, nj nga njohsit m t thell t historis bizantine, e vrteton me dokumenta se Ligjvnsi i math ka qne i racs ilirike. Shif Op. Cit., tom I, faqe 169 - 170.
    78) S'besoj t ket shkruar kush gjer m sot se Prof. Valauri sht shqiptar. Pretendimin t'im mbi shqiptarsin e tij e mbshtes n t thnat e zotrinjve Loni Xoxa nga Fieri dhe Prof. Naun Stralla nga Kora. I ati i Valaurit (Ballaurit) larguar nga Voskopoja e Kors, mirrej n Brindisi me tregti zhuke e gjje t gjall q i drgoheshin prej Myzeqeje. Dy t bijt e tij, nga t cilt fizikani i math ,i jan pagzuar prej s motrs s Z. Loni Xoxa. N Kor ka edhe sot shum nga farefisi i tij.
    79) Faik KONICA : Nj patriark shqiptar n shekull t XV-t n Bota Shqiptare, faqe 555.
    80) Origjina shqiptare e Arkitektit Sinan sht vrtetuar nga Abdurrahman Sherif Beu, historiograf i math dhe kryetar i Shoqris s Historis otomane. Shif Lumo SKNDO : Les Albanais chez eux et a rtranger, Lausanne, 1919, faqe 25.
    81) Mitrush KUTELI : Mihail Eminescu, Viersha, Kostanc, 1939. faqe 13, 14, 15.
    82) Bota Shqiptare, faqe 531.

    73) CORDIGNANO : Op. Cit., faqe 27.
    74) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 222.
    75) VASILIEV : Op. Cit., tom II, faqe 296.

    72) GHIGI : Op. Cit., faqe 30.
    67) SUFFLAY : Op. Cit., faqe 118.
    68) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 222.
    69) STADTMUELLER : (Op. Cit., faqe 225.
    70) ALMAGIA : Op. Cit., faqe 188.
    71) Branko MERXHANI : Roli Historik i Perandoris s'Osmanllive n Ballkan dhe nj vshtrim mbi historin e Popullit tyrk, VI, nlllyria, Viti I, Nr. 52, faqe 2.

    61) STADTMUELLER : Op. Cit,, faqe 218.
    62) Carlo TAGLIAVINl : Le parlate albanesi di tipo Ghego-orientale (Dardania e Macedonia nord - occidentale) n Le Terre albanesi redente, I, Kossovo, faqe 16.
    63) TAGLIAVINI : Op. Cit., faqe 14.
    64) Vukani thot se Shqiptart e Drenics ishin malsor katholik q u bn muhamedan mbas ardhjes s tyre n Srbi. (TAGLIAVINI : Op. Cit., faqe 14.
    65) Roberto ALMAGIA : L'Albania, Rom, 1930, faqe 105.
    66) JORGA : Brve Histoire de l'Albanie, etc. faqe 59. - ALMAGIA : Op. Cit., faqe 105. - STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 222.
    59) Evlija ELEBI : "Shqipnija para dy shekujsh, prkthim i Salih Vuiternit, Tiran, 1930, faqe 124 -125. Por ktu shkrimtari turist tyrk bn, pa dashur, nj ndrlikim : kujton se kristjant e Ohrit jan Bullgar, kurse ne e dim se ata ishin Shqiptar. Si do qoft, toleranca tregohet nga ana e Myslimanve q'ishin, me siguri, t gjakut t'on.
    60) STADTMUELLER-i e prmbleth me kto fjal procesin e myslimanizimit t Shqiptarve : Ky kthim i vijueshm i popullsis n'islamizm qi u zgjat n Shqipni deri n Luftn Botnore, nuk asht pr t'u kundruem si nji lvizje besimtare. N kt pik jan t gjith shkrimtart t nji mendimit. Arsyet e ktij kthimi ishin t jashtme, politike dhe ekonomike. Prpara do gjaje, me ann e islamizmit krkohej lirimi nga taksat dhe sigurimi i mprojtjes policore t'autoriteteve tyrke. Shif Op. Cit., faqe 221.

    54) JORGA : Brve Histoire de l'Albanie, etc, faqe 53.
    55) Shif, sidomos, GRANATA : Op. Cit., faqe 235 - 236.
    56) BORGIA : Op. Cit., faqe 55 etj.
    57) ROSSI : Op. Cit., faqe 207.
    58) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 221.


    49) ROSSI : Op. Cit., faqe 207 dhe Z. M. : Peja n kohn e Lufts ballkanike, n Hylli i Drits, vjeti XVI, faqe 344.
    50) ...n virtyt t traktateve t Karlovitz-it (1699), t Passarovitz-it (1718) e t Belgradit (1739) q lidhi me Tyrqin, mori prsipr mbrojtjen e katholikve shqiptar .
    51) Mori n mbrojtje t gjith Orthodokst e Ballkanit. Shif edhe Mehdi FRASHRI : Op. Cit., faqe 38.
    52) ROSSI : n'Op. Cit., faqe 207, thot se nga viti 1620 gjer m 1650, treqmtmij Shqiptar u hn mysliman.
    53) GRANATA : Op. Cit,, faqe 227 e tutje. - sht mir, gjithashtu, t lexohen relacjoni i Emzot Stanils n veprn I Monaci basiliani etj. botuar n Studi Albanesi, vol. III - IV, faqe 177, dhe prshkrim i famshm i udhtimit q ka br n Shqipri Emzot Mario Bizzi (Shif Zani i Shna Ndout, Viti VIII, pjes' e dyt, numri 1 Kallnuer 1920 dhe Hylli i Drits, vjeti XIX, Nr. 4 - 5, faqe 196).
    43) ROSSI : Op. Cit,, faqe 207.
    44) GRANATA : Op. Cit., faqe 227, 228, 229.
    45) SUFFLAY : Op. Cit., faqe 93.
    46) Giuseppe PRAGA : I1 Vescovado albanese nel sec. XVI, Rivista d'Albania, 1940, faqe 142. - GRANATA : Op. Cit., faqe 228 e tutje. - SUFFLAY: Op. Cit., faqe 149, 150.
    47) GRANATA : Op. Cit., faqe 229, par. II dhe faqe 243, par. II. - Shif edhe SUFFLAY : Op. Cit., faqe 110.
    4t) Shif n Studi Albanesi volumet III - IV e V - VI dhe I Monaci Basiliani d'Italia in Albania, Periodo secondo,- Roma, botim i Reale Accademia d'Italia, 1942.
    41) P. Fulvio CORDIGNANO : L'Albania nella Storia e nella Vita, n Rivista d'Albania, Viti II, fashikull I, faqe 39.
    42) Dr. Vladan DJORDJEVI : Shqipart e Fuqit e Mdha, prkthimi i Mustafa Krujs, Zara, 1928, faqe 41.
    38) Ettore ROSST : Saggio sul dominio turco e l'introduzione dell'Islam in Albania, n Rivista d'Albania, Viti III, fashikull IV, faqe 206.
    39) Fernanda GRANATA : L'Albania le Missioni italiane nella prima meta del secolo XVII in base a documenti inediti, n Rivista d'Albania, Viti III, fashikull IV, faqe 231 e 234.
    40) Tadeusz KOWALSKI : Les Turcs Balkaniques, n Revue Internationale des Etudes Balkaniques, II anne, tome 3-4, faqe 423.
    33) Bota Shqiptare, faqe 603 dhe KERSOPOULOS ; Op. Cit., faqe 27.
    34) VASILIEV : Op. Cit., Tome II, faqe 327.
    35) VASILIEV : Op. Cit., Tome II, faqe 327.
    36) Bota Shqiptare, faqe 603, 604.
    37) Albania, Guida della Consociazione Turistica Italiana, Cenna Storico, faqe 49.

    22) SUFFLAY : Op. Cit., faqe 111.
    23) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 218.
    24) SUFFLAY : Op. Cit., faqe 111.
    25) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 219.
    26) KERSOPOULOS : Op. Cit., faqe 26 dhe VASILIEV : Op. Cit.,. tome II, faqe 327.
    27) Duhen prmndur kta priesa : Bua Shpata, Pjetr Losha, Ginj Bua Shpata. KERSOPOULOS : Chronologie, faqe 26, 27.
    28) SUFFLAY : Op. Cit., faqe 114.
    29) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 218.
    30) VASILIEV : Op. Cit., Tome II, faqe 311 - 312. Kjo epidemi shkaktoi vdekjen e shum vetve. Viktimat e saj n'Evrop e n'Azi kapen n 48 milion. Shum historjan bizantin, ndr t cilt Jean Kantakuzeni, kan br prshkrime t hollsishme mbi kt murtaj.
    31) VASILIEV : Op. Cit., Tome II, faqe 393.
    32) SUFFLAY : Op. Cit., faqe 113, 114.

    19) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 153.
    20) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 218.
    21) Jean G. KERSOPOULOS : Chronologie Albanaise, Extrait de la revue Les Balkans, Athnes, 1937, faqe 20.

    15) STADTMUELLER : Op. Cit., faqe 151.
    16) SUFFLAY : Op. Cit., faqe 107 e 117. Gjika BOBICH : I discendenti degli Illiri, i Morlacchi, Difesa della Bazza. Anno III, 5 - 20 Shtator 1940, Nr. 21 - 22
    17) Pr rranz t detit, Shqiptart n kohn e mesme mrrijshin n veri ma larg se sot. Degt e trupit shqiptar t premuna nga kolonizimi sloven i zhupanvet t vjetr ndrmjet Ulqinit, Budues e liqenit t Shkodrs, shiheshin n t 13-tin e t 14-tin qindvjet pr qark t Raguzs e t Kotorrit... SUFFLAY: Op. Cit., faqe 109.
    18) Pittard-it, q'sht nj nga njohsit m t mir t kushteve anthropologjike t Balkanit, i sht mbushur mndja se pjesa m'e madhe e popullsive balkanike me gjuh sllavishte nuk i prket trungut t vjetr sllav, por sht e sllavizuar. Jugosllavt shkruan ai, prbjn nj shmbull interesant t gabimeve q shkaktohen nga konceptet gjuhsore. Shif B. BATTAGLIA : Op. Cit., faqe 763.
    13) JORGA : Brve Histoire de l'Albanie etc., faqe 21, 22.
    14) N vnt q t'i nnshtronte, Perandori Srb u mundua m shum q t bhej mik i Shqiptarvet e prandaj jo vetm u suall mjaft mir, por edhe futi shum ndr ta n'ushtrin e tij t madhe. Venetikasit i quanin ushtart e Gjeneralit t tij Perljubi, q hyri gjer n kshtjellin e Pteleons, me emrin Albanenses. Dr. Milan SYFFLAY : Srbt dhe Shqiptart, Tiran, 1926, faqe 113.

    12) STADTMUELLER : Op. Cit, Hylli i Drits, 1942, faqe 158.

    10) V. N. ZLATARSKI : Die Besiedelung der Balkanhalbinsel durch die Slaven, n Revue Int. Et. Balk., 1938, faqe 361 e tutje.
    11) VASILIEV: Op. Cit. tome I, faqe 223, 224.
    8) N. JORGA : Brve Histoire de l'Albanie et du Peuple Albanais, Bucarest, 1919, faqe 18.
    9) STADTMUELLER : Op. Cit., Hylli i Drits, 1942, faqe 150.
    5) Karl PATSCH : Ilirt, faqe 41 - 42.
    6) PATSCH : Ilirt, faqe 36, 37, 38.
    7) PITTARD : n veprn e cituar Lee Races et l'Histoire faqe 15 prmnt rasjen e Vizigotve q mbrnda tridhjet e nnt vjetsh bjn qindra lvizje n Ballkan, n'Itali e n Spanj. sht e natyrshme pyetja : 'far ndikese racore munt t ken pasur ata ndr viset q shkeln?

    4) STADTMUELLER : Op. Cit., n Hylli i Drits 1942, faqe 150.

    2) Henri BERR : n Parathnje t veprs Les Races et l'Histoire, faqe 13.
    3) Shif mbi kt argument: MARRO : Op. Cit., faqe 39 e tutje.


    1) Karl PATSCH : Ilirt, prkthyer prej Karl Gurakuqit, Tiran, 1923, faqe 5.

  5. #65
    i/e regjistruar Maska e bnik
    Antarsuar
    27-12-2007
    Postime
    152
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Kush ishte Jakov Milaj

    Profesor Jakov Milaj ishte lindur ne Fier me 25 mars te vitit 1911. Ai u shkollua ne Gjimnazin e Shkodres, ku e mbaroi ate ne fund, si nje nga studentet e saj me te mire ne vitin 1931. Qe i ri, ai eshte dalluar per etjen per dituri dhe mbi te gjitha karakterin e paepur. Kur ishte nxenes ka drejtuar shoqaten kulturore Besa shqiptare. Per nje kohe te gjate, ai punoi si mesues ne qytetin e tij te lindjes, Fier; sekretar komune ne nenprefekturen e Kolonjes; redaktor ne organe te ndryshme te shtypit te Tiranes e sidomos ne Vatra te Timo Dilos dhe ne Perpjekjen shqiptare te Branko Merxhanit.
    Ne kete kohe ka formuar shume njohje, ku spikat mbi te gjitha, miqesia e madhe me Migjenin. Per ata, qe kane shfletuar ne median e shkruar ne vitet 30, ka qene e pamundur qe te mos e hasnin ngado emrin apo inincialet e tij. Fale erudicionit, ai shkruante ne fushen historike, etnografike, antropologjike. Ishte kjo arsyeja, qe ai qe ne vitin 1934 i eshte dhene e drejta e studimit per veterinari ne Universitetin e Torinos. Por, ne vitin 1935, ai nderpret perkohesisht studimet dhe kthehet ne vendlindje, ku merr pjese ne Kryengritjen e Fierit. Deshtimi i saj do te ishte fatal per Milajn. Ai do te denohej me burgim te perjetshem ose 101 vjet.
    Pas nderhyrjes se organizatave te shumta nderkombetare, ai do te falej. Me pas, u largua perseri nga vendi, per te vazhduar perseri studimet e lena pergjysem. Ne ditet e fundit te Migjenit, ai do te ishte prane tij dhe te motres ne Senatoriumin e Tore Felices. Madje, do te ishte ai, qe do te sillte edhe fjalet e fundit te Migjenit te madh dhe doreshkrimet e fundit nga spitali.
    Ne Shqiperi eshte rikthyer ne vitin 1939, pasi ishte diplomuar shkelqyeshem. Ai do te punonte ne institucionet zyrtare dhe ne qeverine e Maliq Bushatit do te ishte pak muaj edhe Minister i Bujqesise. Nga 12 shkurti deri me 12 prill 1943 punoi si Minister i Bujqesise dhe i Pyjeve. Shkak per largimin e tij te shpejte ishte se kerkoi qe pyjet tona te shkeputeshin nga kontrolli italian dhe milicia italiane e pyjeve te zevendesohej me shqiptare, kerkesa keto qe nuk u perfillen. Kuptohet se u detyrua te jape doreheqjen. I gjithe ky kalvar eshte pak, po te kujtosh ate, qe e ndoqi ne periudhen pas lirimit te vendit. Punoi si veteriner ne Durres, Bilisht, Fier dhe vazhdimisht i shmangur qytetit te tij. Qe me vitin 1945 u denua me 15 vjet burg, prej te cilave beri 6 vjet burg dhe 4 vjet, ai dhe familja u internuan ne Shtyllas te Fierit dhe Radostine.

    link: http://werwolf88.wordpress.com/raca-shqiptare/


    JAKOV MILAJ, RACA SHQIPTARE
    Libri i shquar Raca shqiptare i botuar n vitin 1944 nga Malosmani, Tiran, ka njohur gjer tani edhe tre botime t tjera: Prishtin, Eurorilindja dhe tanim s fundi nga Uegen dhe del kshtu n qarkullim nn nj faqosje t re dhe nj paraqitje dinjitoze, si edhe e meriton. N kt botim t fundit libri sht prur n nj gjuh m t kulluar, pak a shum edhe duke e ruajtur gjuhn e shkruar nga vet autori. Kjo pak a shum do t thot ndryshime t lehta, drejtshkrimore pasi stilistika dhe sintaksa e autorit nuk jan cnuar. Sigurisht kjo e bn librin m t komunikueshm dhe prcillen m bukur idet dhe shqetsimet e autorit.
    Jakov Milaj me librin Raca shqiptare edhe n kt botim t ri ka trhequur vmendjen e mediave t ndryshme ktu dhe n Kosov, madje edhe n diasporn e largt. Nuk mund t ndodhte ndryshe. Pr m tepr q libri gjithnj ka pasur dhe ka nj tingull aktual. Lexohet me ndje e dshir, sht i qart dhe q argumenton bukur t gjitha hipotezat e parashtruara. sht nj libr shum kombtar dhe q nxit nj ndjenj krenarie.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  6. #66
    Perjashtuar
    Antarsuar
    03-12-2008
    Vendndodhja
    ATJE KU ME RESPEKTOJN SI SHQIPTAR
    Postime
    1,023
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Shqiptaret jan trungu i pemes,ne kontinetin evropian, e gjith rraca e bardh rrjedh prej nesh.

    Shqiptaret jan trungu i pemes, ne kontinetin evropian, te gjitha gjuhet evropiane, jan formuar me rrenj te gjuhes shqipe.

    Shqiptaret nuk ka kurresesi te jen pasardhes te ndonje (rrace evropiane)ata jan vete aterit e evropes.

    Ps JAM SHUM VONE PER TU TREGUAR SHQIPTAREVE SE CILET JAN NE TE VERETET(2012 ESHTE SHUME AFER).

  7. #67
    i/e regjistruar Maska e Kreksi
    Antarsuar
    20-11-2004
    Vendndodhja
    Franc
    Postime
    5,393
    Faleminderit
    161
    9 falenderime n 8 postime
    Pasi qe po kerkohet deh po i behet publicitet kalendarit pajas gjoja se bota do te marri fund me 2012 -ten, se paku, para fundit te botes shqiptaret te bashkohen me kete date, nuk do ishte keq, apo jo...;lol !
    Askush nuk te pyt: 'ka bere atedheu per ty, por 'ke bere ti per Atedheun ! - JFK

  8. #68
    Perjashtuar
    Antarsuar
    03-12-2008
    Vendndodhja
    ATJE KU ME RESPEKTOJN SI SHQIPTAR
    Postime
    1,023
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Smile

    oooooooooooooooooooooooo
    Ndryshuar pr her t fundit nga sulioti : 24-11-2009 m 16:00

  9. #69
    i/e regjistruar Maska e fegi
    Antarsuar
    29-05-2009
    Postime
    5,840
    Faleminderit
    0
    4 falenderime n 4 postime

  10. #70
    i/e regjistruar Maska e bnik
    Antarsuar
    27-12-2007
    Postime
    152
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    'Mbi origjinn e shqiptarve (ilirve)', A.Pulians

    Shenim: Puliansi paraqet interes n disa pikpamje, por prpara duhet t dihet se puna e tij sht luftu n heshtje q brenda akademis greke. Pas disa gjetjeve t uditshme hulumtimi iu ndrpre dhe iu uzurpua prej nj grupi studiuesish amerikano-hebrej. Shkaku me sa u prfol m von dhe u pohua nga vet studiuesi ishte fakti se rezultatet jo vetm q nuk prputheshin me teorin prejafrikane t njeriut, por skeletet e gjetura n shpelln e Petralons ishin me karakteristika race t bardh n nj rang kohor 500.000-700.000 vjet p.e.s. gj q e hidhte krejt posht at teori.

    Kjo shpjegon dhe paraqitjen e tij n 1972 n Shqipri n Kuvendin e Studimeve Ilire me at ngut dhe ato krkesa si m lart.

    Pasi kaloi shpella n duart e ekipit t msiprm, far prmbahej n t u hesht dhe n vazhdim nuk u botua m asgj. Gjithka q la pas ky ekip i uditshm deri n ditt e sotme sht nj shtje gjyqsore mes Shoqris Antropologjike greke dhe bashkis s zons. Kjo pengon tashm do studiues t interesuar pr hulumtim, megjithse shpella sht kthyer n ekspozit me disa gjetje t caktuara t reduktuara dhe t prshtatura. Sidoqoft personi n fjal kish nxjerr prfundimet e veta, q prciptas i ka thn dhe m lart. Pr k interesohet pr at periudh nga ana antropologjike, duke qen se ka lidhje t drejtprdrejt me ne, duhet t gjurmoj patjetr rreth tij.




    Mbi origjinn e shqiptarve (ilirve)


    Dshiroj t falnderoj komitetin organizues pr ftesn q m kan br pr t marr pjes n nj Kuvend si ky. Organizimi i nj takimi t till sht nj hap prpara n studimin e etnogjenezs s popujve t Ballkanit dhe, si do t shpreheshin grekt, nj hap pr t njohur vetveten. Deri disa dhjetra vjet m par etnogjeneza e popujve t Ballkanit studjohej kryesisht nga shkenctart joballkanas dhe problemet e etnogjenezs zgjidheshin para s gjithash mbi baza gjuhsore. Nuk merrej parasysh antropologjia fizike; po t flasim nga ana antropologjike, popuj si eskimezt ose australiant njiheshin m mir se sa popujt e vendeve t Ballkanit. Antropologt e kishin drejtuar vshtrimin nga vende m ekzotike. Tani ne vet i kemi kthyer syt nga oborri yn dhe e shohim se ai nuk sht m pak interesant se sa shum vende t tjera. shtja sht q t mos i studiojm popujt tan vetm nga nj aspekt, por t marrim parasysh ndrthurjen e shum shkencave. Etnogjenetika sht nj shkenc relativisht e re, e cila prve gjuhsis ndrthur s bashku arkeologjin, etnografin, historin dhe antropologjin fizike.

    Kur antropologjia fizike filloi t jap m tepr t dhna mbi gjenetikn e popujve, morn nj goditje konceptet tradicionale mbi prejardhjen e popujve: lvizjet e migrimit, t cilat mbaheshin si shkaktare t fardo ndryshimi n jetn etnike t cilitdo popull, tani duhej t verifikoheshin nga t dhnat antropologjike. Kjo do t thot q antropologjia fizike u prdor kryesisht si nj burim historik. Duke prdorur t dhnat e antropologjis fizike si nj burim historik ne nisemi nga qndrimi i padiskutueshm, q veorit raciale n asnj shkall nuk prcaktojn drejtimin e procesit historik, q tipi fizik n asnj mnyr nuk ndikon mbi formn dhe prmbajtjen e kulturs s cilitdo popull. Por mbi kt baz nuk mund t arrijm n prfundimin, q tipi fizik i nj populli nuk ka lidhje me historin e tij. Prkundrazi formimi, prhapja dhe przierja e tipave fizik jan rezultat i proceseve historike. do ndryshim n trevn e prhapjes s njrit ose tjetrit tip, do ndryshim n prbrjen fizike t nj popullsie, gjithmon pasqyron migrimin dhe przjerjen e fiseve e t popujve konkret, d.m.th. proceset e historis etnike.

    Pr shkak t faktit q karakteristikat fizike nuk kan pasoja n zhvillimin e kulturs, tipi fizik i nj popullsie t do territori t dhn mund t ruhet pr periudha t gjata, gjat t cilave niveli i zhvillimit, aspekti kultural dhe madje gjuha e ksaj popullsie ndryshon deri sa bhet e panjohur. Prandaj n nj varg rastesh vetm materiali antropologjik fizik mund t dshmoj pr pranin ose mungesn e migrimeve n t kaluarn.

    Duke gjurmuar prhapjen e tipave fizik n prbrjen e grupeve t ndryshme etnike t sotme, duke i krahasuar ata (kur kemi n dor material paleoantropologjik) me tipat fizik t epokave t mparshme dhe duke mbajtur parasysh rregullsit gjat kohs, antropologu shpesh jep prgjigje mjaft t prcaktuara pr ato pyetje n historin e nj populli, t cilat jan t pafuqishme t'i japin disiplinat e tjera.

    Tani pr tani ne nuk kemi material skeletor nga trualli i Shqipris pr t arritur n nj prfundim, t paktn nga pikpamja antropologjike, se cilt jan ilirt. M lejoni t'u drejtohem arkeologve t pranishm ktu, q gjat grmimeve t mbledhin edhe copn m t vogl t kockave q gjejn. Sot ka mjete kimike me ndihmn e t cilave ne mund t ruajm e t mbledhim skelete t plota, kshtu nuk lejojm q t bhen pluhur pasi nxirren prej varreve. Kam edhe nj propozim tjetr. Pr t br nj shqyrtim antropologjik t plot t popullsis s gjall t vendit t merren kampione, n marrveshje me autoritetet, n pika t zgjedhura q nga veriu e deri n jug n moshat midis 20 e 60 vje pr t dy sekset. Un e di q jan br studime t tjera n t kaluarn por ato jan br n nj shkall t vogl dhe me metoda krejt t ndryshme. Sot ne kemi nevoj pr nj metodologji t njsuar me vendet e tjera t Ballkanit. T paktn kjo sht br dhe ka ecur pr mrekulli n Greqi e Bullgari, duke prfshir vetm pjesrisht e pak Turqin e Jugosllavin. Un do t isha shum i knaqur nse do t punoja n nj komision t till antropologjik edhe n Shqipri. Vetm me nj program t njsuar ne mund t arrijm brenda pak vjetsh n disa prfundime, se kush kan qen ilirt ose pellazgt, ose trakt.


    ~


    Nga prvoja ime, duke studiuar antropologjin e popujve t Ballkanit pr afr dy dhjetvjear, un kam arritur n kto prfundime, t cilat shkojn edhe pr truallin e Shqipris, meq nprmjet projektimit, prekin edhe shtjen e origjins s ilirve:

    1. N Ballkan njeriu ka ekzistuar t paktn n 500.000 vjett e fundit, n qoft se jo m tepr. sht dshmuar gjithashtu q ktu, n kt tok, sht ndezur zjarri i par n Evrop, sipas t dhnave t fundit. 1 Kshtu prania e homo erectus n Ballkan na tregon q homo sapiens sht formuar ktu, ai nuk ka ardhur nga jasht. Prandaj treva e Ballkanit duhet t prfshihet ktej e tutje n zonn e hominizimit dhe nuk sht e domosdoshme q ajo t kufizohet vetm n tropikt.

    2. sht dshmuar, gjithashtu, q treva e Ballkanit sht zona e kontaktit e dy tipave t mdhenj racial t europeidve: e tipit kontinental vet dhe e tipit t njohur mir mesdhetar. 2 Shqipria nuk ka prse t ket qen nj prjashtim. Vetm se ne duhet t prcaktojm kufijt e ktyre dy tipave kryesor n kt territor, natyrisht duke marr parasysh gjith ndikimet e tjera n shtresimin e popullsis, Vzhgimi antropologjik i popullsive t gjalla t Shqipris mund ta verifikoj kt ose mund t zbuloj elemente t rinj t panjohur deri m sot. Nj gj mund t thuhet q m par, duke u mbshtetur n t dhnat antropologjike t vendeve fqinj, q masa kryesore e popullsis s Shqipris sht me origjin autoktone q prej kohve t hershme prehistorike.

    Vetm mbi kt mbshtetje, n sfondin e dy t dhnave t paraqitura m lart, ne mund ta studiojm m n hollsi origjinn e shqiptarve (ilirve) dhe t shohim marrdhniet e popullsis s vjetr e t re t Shqipris si edhe marrdhniet me popullsit e tjera fqinje.

    Termi ilir padyshim sht nj term indoevropian dhe prdoret vetm gjuhsisht. A do t thot kjo q trualli shqiptar nuk ka qen i populluar para ilirve? Ky do t ishte nj absurditet shkencor dhe nuk mund t ket ndonj antropolog, i cili ta mbshtes kt pikpamje.

    T dhnat e fundit arkeologjike na tregojn pr nj veprimtari njerzore n truallin e Shqipris, t paktn q nga koha e neolitit. Sipas mendimit tim, prsa u prket t dhnave antropologjike, duhet t gjenden tregues t paktn prej paleolitit t eprm. Edhe po t mos jet e mundur kjo, kshtu pa tjetr popullsia preilire ka banuar n kt territor. Kshtu kemi edhe nj her verifikimin e tezs s njohur mir, q gjuha dhe kultura jan t pavarura nga prhapja e tipave antropologjike, ndrsa prhapja e tipave antropologjike gjithmon shoqrohet nga prhapja e gjuhs dhe e kulturs. (G. F. Debetz, 1952). Ka shum t ngjar, q indoevropaizimi i truallit shqiptar ka ndodhur si nj proces shum i ngadalt nprmjet deprtimit t grupeve t tjera. Por lidhur me ilirt dhe shqiptart e sotm, kjo sht nj hipotez q ka nevoj t vrtetohet me an t t dhnave t antropologjis fizike.

    Vetm kjo do t na nxjerr nga kaosi indoevropian dhe joindoevropian.

    ______________
    1) A, N. Poulianos, Petralona - A middle pleistocene cave in Greece Archaeology v. 24, nr. 1 1971, f. 6-11.
    2) A. N. Poulianos, The racial composition of the Balkan peoples. A-5 Anthropology of Races and Populations VIII. International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences, Tokyo, 1968, f. 123-125.



    #

Faqja 4 prej 4 FillimFillim ... 234

Tema t Ngjashme

  1. Diaspora shqiptare n mbrojtje t shtjes son kombtare
    Nga altin55 n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 09-10-2012, 09:20
  2. Drafti pr Unitet
    Nga Modesti n forumin Shqipe nga Maqedonia
    Prgjigje: 39
    Postimi i Fundit: 04-08-2010, 16:10
  3. Paketa e propozuar nga Ahtisari pr statusin final t Kosovs
    Nga Nice_Boy n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 451
    Postimi i Fundit: 21-10-2007, 12:59
  4. Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 04-09-2006, 00:15
  5. Letrsia Shqiptare
    Nga [A-SHKODRANI] n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 24-10-2005, 14:02

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •