Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 11 prej 11
  1. #1
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Shndeti fmijror

    Vijat standarde dhe hartat e rritjes
    Shum faktor ndikojn n rritjen e fmijs duke e prfshir ktu edhe trashgimi n , ushqimin dhe gjendjen shndetsore. Mund t vlersohet n shum mnyra. Nse ushqimi sht adekuat dhe nse nuk ekziston ndonj smundje kronike shumica e fmijve arrijn rritje dhe zhvillim normal.

    Bebet
    Bebet dhe fmijt zakonisht nuk rriten n mnyr ideale t barabart-ata kan tendenc t rriten n periudha. Te ata ndryshim n lartsi dhe pesh shfaqet pr koh t shkurt. Viti i par i jets sht periudha e rritjes m t shpejt. Mesatarisht n vitin e par, bebe e lindur me 3.2 kg do ta trefishoj peshn dhe do t peshoj rreth 10 kg.

    Fmijt e vegjl
    N vitin e dyt normal rritja ngadalsohet, fmija mesatarisht shton n pesh nga 2-3 kg do vit t ardhshm deri n majn e madhe t dyt q ndodh n pubertet.

    Metodat pr vlersimin e rritjes
    Ekzistojn mnyra t ndryshme q t vlersohet rritja t fmijt dhe adoleshentt. M shpesh prdoren kto :



    Matjet themelore q prfshijn peshn , lartsin dhe madhsin e koks.
    Vlersimi i prmbajtjes trupore, si sht indi dhjamor dhe masa muskulare.
    Njehsimi i BMI (body mass index)
    Krahasimi me standardet-duke i shfrytzuar vijat e rritjes dhe hartat e rritjes, t cilat mundsojn matjet t interpretohen objektivisht.


    Vlersimi i prmbajtjes trupore

    Prfshin disa matje ekzakte si sht prcaktimi i indit dhjamor dhe mass muskulore. Ato jan matje t shtrenjta, t komplikuara dhe q realizohen me vshtirsi. Zakonisht shfrytzohen n hulumtimet mjeksore.

    Indeksi i mass trupore (BMI)
    Prcaktimi i BMI sht mnyra m e shpesht q t vlersohet se nj i rritur a sht nn peshn normale pr t, me pesh normale, ose mbi peshn normale. Ky sht nj numr q e interpreton peshn n relacion me lartsin e atij personi. Njehsohet ashtu q pjestohet pesha e shprehur n kilogram me lartsin e shprehur n metra katror.

    BMI te fmijt dhe adoleshentt
    Nse BMI sht prej 20-25 ather llogaritet si pesh e shndosh. Kjo vlen pr t rriturit por, nuk vlen pr fmijt. Te t rriturit, rritja ka mbaruar dhe nse BMI sht m e lart kjo tregon se sasia e indit dhjamor sht e zmadhuar. Fmijt rriten dhe te ata sasia e indit dhjamor ndryshon tr kohn si edhe BMI i tyre. P.sh., ky indeks sht m i vogl gjat moshs parashkollore e pastaj rritet deri n pubertet dhe deri n periudhn e t rriturit.

  2. #2
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Zhvillimi i fmijs 1-3 Muaj

    Zhvillimi social dhe emocional

    Nga vet lindja, t porsalindurit fillojn t komunikojn dhe t'ju drgojn sinjale pas t cilave duhet t kuptoni se ata jan t lodhur ose t uritur apo prkundrazi, jan t disponuar pr loj. Ata vazhdimisht msojn dhe zhvillohen, ndrsa prindrit e kan pr detyr t ndihmojn q kto procese t zhvillohen pa pengesa. Duke u kujdesur pr beben tuaj ju do t msoni t'i identifikoni shenjat e saj (gjuhn e bebeve). Nse nuk i njihni dhe nuk u prgjigjeni ktyre sinjaleve, fmija reagon me t qarr. T porsalindurit nuk e kuptojn q jan persona t veant. Nuk din se kush i ushqen dhe kush u ndihmon kur qajn. Qeshin q nga java 5-7 ndrsa q eshin n z rreth muajit t tret. Shumica e bebeve para se t mbushin tre muaj qajn shum, sidomos pasdite dhe n mbrmje. Mos e shkundni pr ta qetsuar pasi q mund ta lndoni.

    T dgjuarit dhe t parit
    T porsalindurit kan dgjim t zhvilluar, ata dgjojn tinguj edhe para se t lindin. E kthejn kokn nga ana prej nga vjen zri. Muskujt e syve te ata, nuk jan t zhvilluar mjaftueshm edhe pse ata shohin (sidomos me sy gjysm t mbyllura), kshtu q nuk mund t'i organizojn fotografit vizuele n forma me kuptim. I trheq drita e fort, ngjyrat e forta . Diku nga java e gjasht syt lvizin s bashku. Objekti i par q e njeh sht fytyra e nns. Gjat tre muajve t par, ata fillojn t njohin disa fytyra t veanta dhe sende (p.sh. lodrn e tyre).

    Zhvillimi fizik
    Tet javt e para foshnjat nuk kan kontroll n lvizjet dhe aktiviteti i tyre fizik sht refleksivi pavullnetshm: ata e lvizin trupin kur zgjohen; por ata ende nuk dijn si t veprojn q me qllim ta lvizin ndonj pjes t trupit. Prezent jan reflekset primitive refleksi i t thithurit, i lakmis, i t kapurit. Rreth javs s tet msojn ta lvizin kokn derisa jan t shtrir n bark. N muajin e tret i zbulojn duart dhe shputat e veta dhe i vshtrojn ato se si lvizin n ajr, fillojn t'i lvizin grushtat drejt fytyrs suaj ose drejt ndonj objekt t cilin duan ta prekin.

    T folurit dhe gjuha
    Pr t porsalindurin mnyra e vetme pr t komunikuar sht t qarit. E rndsishme sht q t'i prgjigjeni sa m hert, q ta kuptoj se ju jeni aty pr t. Diku rreth 7-8 javsh fillojn ta zbulojn zrin e tyre dhe fillojn t gugasin dhe t prodhojn tinguj me zanore. Rreth javs s tet dgjojn derisa u flisni, pastaj u prgjigjen me tinguj t caktuar sikur flisni.

    Si ta nxisni zhvillimin e fmijs?

    Prkrahni zhvillimin e bebes tuaj me aktivitetet q vijojn: Bni nj lodr mobile dhe e lidhni mbi krevatin q ta shoh. Ledhatojeni beben, i flitni ndjeshm dhe shfrytzojeni emrin e saj, i lshoni muzik, i kndoni, mbajeni m shum n dor, le t'ju shoh n fytyr derisa i flisni, e luhatni.

    Shenja q sugjerojn penges n zhvillimin e fmijs
    T gjith fmijt jan t ndryshm dhe zhvillohen me shpejtsi t ndryshme, kshtu q nse fmija juaj nuk i bn gjrat e lartprmendura, nuk do t thot se sht i smur. Megjithat nse fmija juaj dallohet shum nga fmijt tjer, ose jeni t brengosur pr zhvillimin e tij ose u duket se ngec krkoni ndihm nga profesionisti (pediatr). Shenjat q sugjerojn q ndoshta vrtet bhet fjal pr pengs n zhvillim jan:


    Trupin e ka jozakonshm t plogsht apo t shtangur.
    Dora apo kmba e njrs an dallon n krahasim me ann tjetr n tonusin muskular.
    Gishtat e dors gjithmon jan t mbledhura n grusht.
    Deri n muajin e dyt tret nuk i sheh personat rreth vehtes.
    Nuk bn gu-gu .
    Thithja e gjirit sht e kompromituar.
    Periudha t gjata t t qarit dhe vshtirsi t mdha q t qetsohet.
    Fmija sht jozakonshm i urt dhe i qet.

    Ku t drejtoheni pr ndihm?


    Pediatri juaj.
    Infermierja e patronazhit .
    Klinika e Pediatris Ambulanca Konsultative e Neonatologjis

  3. #3
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Zhvillimi i fmijs 3-6 muaj

    N mosh prej tre muajsh shumica e prindrve knaqen me fmijn e tyre. Ai ve m i ka kaluar t shumtn e proceseve t adaptimit, karakteristike pr priudhn e t porsalindurit. Foshnja juaj sht nj qnie sociale e cila knaqet q sht me ju, ndrsa ju jeni msuar t'i kuptoni porosit e saj dhe t prgjigjeni ashtu si duhet.

    Zhvillimi social dhe emocional
    Fmija juaj tashm e ka msuar q ju jeni personi q m shpesh ia plotson nevojat, por ende s'e kupton q ju jeni person m vehte. Kur mbush katr muaj knaqet n kontakte dhe n biseda, qesh n z dhe brtet nga knaqsia, shqelmon me kmb, do njerz rreth tij, interesohet pr rrethin dhe pr aktivitete t ndryshme.

    Zhvillimi motorik
    Fmija juaj fillon t'i kontrolloj pjest e trupit. Mir sht ta lini nj koh t caktuar t shtrir n bark, gjat s cils i luan duart dhe kmbt. Kshtu i forcon muskujt dhe kjo gj ndihmon t aftsohet pr aktivitetin e ardhshm-zvarritjen. Katr muajsh mund ta ngrej kokn dhe krahrorin kur sht i shtrir n bark. N kt pozit lviz (bn lvizje) me kmbt dhe duart. Tre-katr muajsh luan me gishtat. Mund t mbaj sende pr koh t shkurt. Mundet me dorn sendet t'i afroj gjer te goja. Gjasht muajsh fmija mund t kthehet prej barkas n shpin. Nse e vendosni n pozit t ulur rrzohet.

    T dgjuarit dhe t pamurit
    Tingujt dhe fotografit i bhen m t qarta dhe m t definuara. E rndsishme sht t lejoni t hulumtoj, prandaj i jepni koh ta analizoj detajisht sendin q e sheh dhe i ndihmoni t koncentrohet. Fmija ndjek me shiqim, sheh nga nj send n tjetr dhe mund t fokusohet n objekte t vogla. E teston percepcionin e tij n at mnyr q i kap dhe i fut n goj sendet q i sheh. Njeh zra dhe e kthen kokn n at drejtim.

    Gjuha dhe t folurit
    Prodhon m shum tinguj t ndryshm dhe tregon interes si punon goja juaj dhe si i prodhoni tingujt. sht shum e rndsishme t bisedoni me t. Kur fmija juaj do t prodhoj tingull, e prsritni pas tij, ashtu edhe ai do t kuptoj far tingulli ka prodhuar. Ia tregoni gjuhn dhe ushtroni s bashku p.sh. po. N kt mosh fmija gugat dhe lshon zra nga fyti dhe e kthen kokn nga zrat.

    Si ta nxisni zhvillimin e tij?
    I flisni fmijs shum, bni grimasa t ndryshme, i kndoni kng. E vini barkas n dysheme q t luaj pr nj koh t caktuar. E lini t xhveshur n dysheme dhe i lejoni t shqelmoj. Vendosni sende me ngjyra t forta q t'i shoh, n distanc q t mund edhe t'i prek, dhe i thoni q t'i pre. Siguroni m shum sende (lodra) me t cilat mund t luaj dhe i ndrroni shpesh ose i lvizni n pozita t ndryshme, kshtu q t ket dika tjetr pr t par. I vendosni lodrat afr q t mund t'i shoh, t'i prek dhe t provoj t'i shtyj.

    Shenja q sugjerojn pr penges n zhvillimin
    Fmijt jan t ndryshm dhe zhvillohen me shpejtsi t ndryshme, kshtu q nse fmija juaj nuk mund t'i bj t gjitha gjrat q jan t prmendura m lart ndoshta sht ashtu pasi q n moment sht i zn me zhvillimin e ndonj pjese tjetr t msimit. Megjithat, nse dallon shum nga fmijt tjer t moshs s tij, ose nse jeni t brengosur pr zhvillimin e tij ose ju duket q ngec, krkoni ndihm profesionale (pediatr). Shenjat q sugjerojn n pengesa n zhvillim prfshijn:


    Nj tonus muskular shum t dobt ose shum t potencuar.
    Nuk i shtrin spontanisht gishtat.
    Duart dhe kmbt i mban t fiksuara t shumtn e kohs.
    Nuk i ndjek aktivitete me shikim.
    Prindrit nuk mund ta qetsojn tr kohn.
    Nuk prparon n pesh.
    Nuk e njeh nnn dhe antart tjer t familjes.
    Nuk tregon interes pr rrethin.
    Nuk reagon n tinguj t fort.
    Nuk i ndjek tingujt me shikim.
    Nuk vokalizon aspak (nuk gugat).


    Ku t drejtoheni pr ndihm?


    Pediatri juaj.
    Klinika e Pediatris Ambulanca Konsultative e Ne urologjis

  4. #4
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Zhvillimi i fmijs 6-9 dhe 9-12 muaj

    Zhvillimi social dhe emocional

    Diku rreth muajit t gjasht foshnja e kupton q sht person m vehte dhe se edhe ju jeni person m vehte, andaj brengoset nse nuk ju sheh ose nse nuk ju ndjen n afrsi. Fillon t njoh ndjenja t ndryshme dhe senzacione-p.sh., ndjenj urie ose ndjenj q sht i vetm. Ajo sht e aft ta kuptoj ka sht e rndsishme pr t, p.sh. antart e familjes. I shpreh ndjenjat e saj-p.sh. dshira ta merrni n duar ose t'i jepni ndonj lodr. Knaqet t flas apo t luaj me ndonj, kjo sht mosha kur fmija sht shum i shoqrueshm.

    Zhvillimi motorik
    N kt periudh foshnja fut n goj gjithka. Buzt dhe gjuha jan pjest m t ndjeshme t trupit dhe prmes tyre fmija merr t dhna pr formn, prbrjen dhe shijen. Fillon t haj ushqim t fort, n fillim e miksuar e m von vetm e imtsuar, nn kontrollin tuaj. Pr t sht e vshtir t prtyp, pasi gjer ather vetm ka thithur, prandaj mund ta mbaj ushqimin n goj. Mson q dika guxon ta glltis si pr shembull ushqimin, e dika jo, p.sh. lodrn. Gjat ktyre katr muajve fmija juaj do t jet i aft:


    T kthehet nga barkas n shpin dhe anasjelltas.
    T rrij vetm ca aste nse e veni n pozit t ulur, m von do t msoj t rrij edhe pa e mbajtur.
    T ngrihet kur sht i shtrir n bark.
    I shtrir n bark, fillon t lviz n fillim n stil komandos (duke u shtyr me duart) e pastaj zvarritet.
    E kap trokatsen dhe e shkund.
    E kalon lodrn nga njra dor n tjetrn.
    I kap kmbt, luan me to dhe i fut n goj.

    T parit dhe t dgjuarit
    Foshnja juaj sht e aft t:

    Fokusoj sende t vogla, pasi q tashm muskujt e syve funksionojn mir.
    Percepton thellsi, prandaj friksohet nga lartsia dhe nga rrzimi.
    Kthehet kah zrave dhe tingujve q i njeh.
    Vet prodhon tinguj, jo vetm verbalisht por edhe duke i goditur sendet.

    T folurit dhe gjuha
    Tingujt q i krijon ngjasojn n fjal t vrteta. Fmija juaj:


    Sigurisht do t shqiptoj njera pas tjetrs nj zanore dhe nj bashktingllore, si nna ose babi. Fjala nna sht fjala e par q ndoshta do ta thot, por jo se e kupton domethnien e saj.
    Mson t shfrytzoj tinguj t ndryshm kshtu q do t msoj si t reagoj n to. Knaqet n zrat q i krijon.
    Eksperimenton me imitimin e tingujve t ndryshm, si klik, zra t ndryshm me buzt si dhe me zra q ngjasojn n fjal.
    Shfrytzon m shum fjal dhe zra t ndryshm q t shpreh emocione t ndryshme.
    Ndgjon me vmendje kur flisni, dhe mundohet t'ju prgjigjet duke shfrytzuar tinguj bebesh t pakuptueshm

    Si ta nxisni zhvillimin e fmijs tuaj?

    Bebet kan nevoj m t madhe pr t qn n komunikim me njrzit tjer, se sa t luajn me lodra.


    I flisni duke e par n sy.
    Luani lojra si ktu sht hunda jote e kjo sht hunda e nns
    Luani lojra me kapjen dhe lshimin e lodrs nga dora, m shum her (fmijt e duan kt loj n kt mosh).
    Luani symbyllazi n at mnyr q ta fshihni fytyrn tuaj pas ndonj libri dhe ngjashm. Pastaj, thireni n emr kur do t paraqiteni.
    Shenja q sugjerojn pr penges n zhvillimin
    Fmijt zhvillohen me shpejtsi t ndryshme, kshtu q nse fmija juaj nuk mund t'i bj t gjitha gjrat q jan t prmendura m lart nuk do t thot q ka penges n zhvillim. Megjithat, nse dallon shum nga fmijt e tjer t moshs s tij, ose nse jeni t brengosur pr zhvillimin e tij ose ju duket q ngec, krkoni ndihm profesionale (pediatr). Shenjat q sugjerojn n pengesa n zhvillim prfshijn:


    Nuk mund t rrijn ulur.
    Nuk buzqeshin e as qeshin n z.
    Pamundsi t kapin dhe t mbajn sende.
    Nuk mund t kapin nj send dhe ta fusin n goj.
    Nuk kthehen kur i thrrisni n emr.
    Tregojn rezistenc gjat dhnies s ushqimit t fort.
    Pamundsi t krijojn tinguj dhe zra t ndryshm.
    Pamundsi pr t kontaktuar me shikim.
    Nuk shfaqin gzim kur i shohin t afrmit.
    Duken sikur nuk e njohin nnn e tyre dhe antart e tjer t familjes.
    Ku t drejtoheni pr ndihm


    Pediatri juaj.
    Klinika e Pediatris Ambulanca Konsultative e Ne urologjis
    ^ 9-12 Muaj
    Zhvillimi social dhe emocional
    Fmija juaj flet duke prodhuar zra t njohshm, do q t'i flisni dhe t'i prsrisni fjal t thjeshta. Zakonisht friksohet nga t panjohur, por formon relacione t posame me antart e familjes. Personaliteti i tij u bhet m i qart. Karakteristikat e zhvillimit n kt periudh jan kto:


    Ata e din se kur dilni jasht e kur do t ktheheni, dhe se ju jeni ktu, edhe pse nuk mund t'ju shohin-loja e tyre e preferuar ende sht symbyllazi. Ata ende mendojn q nse ata nuk ju shohin juve, edhe ju nuk i shihni ata.
    Kuptojn se jan persona t veant dhe mund ta njohin vehten n pasqyr.
    Tashm kan krijuar konkluzione rreth asaj se 'duan e far nuk duan -kundrvihen nse orvateni t bni restrikcione t caktuara.
    Qeshin dhe llomotisin dhe mundohen t kyen n konverzacion.
    Mund t imitojn lvizje t thejshta me duart p.sh. u bie shuplakave ose pa-pa.
    Ata jan shum t ndjeshm, t varur nga ju dhe t kujdesshm me t huaj.
    Zhvillimi motorik
    Kthesa e madhe n zhvillimin motorik sht kur do fillojn t lvizin vet. Mund t shtyhen me duart, t lakohen ose t zvarriten. Ose t ecin me ndihmn e dubakut. Problemi kryesor tani sht siguria. Duhet t'i siguroni t gjitha pikat e rrezikshme n shtpi, t jen larg fmijs. Pr kt periudh karakteristike sht:


    Orvaten t ngrihen duke u mbajtur pr mobiljesh.
    Disa bebe ecin, edhe pse shumica do t fillojn t ecin gjat muajve q vijojn.
    Mund t kapin ndonj send, me ndihmn e gishtave.
    Tregojn kah sendet me gisht dhe mund t mbartin sendin nga njra dor te tjetra.
    Nuk munden ta vendosin sendin te vendi por shpesh e hedhin nse u bezdiset.
    Nuk mund t rrijn ulur gjat nse nuk i mbani.
    sht e mundshme q t fillojn t ushqehen vet, t ulur n karrike speciale, por zakonisht m interesant e kan ta thithin ose ta mbajn ushqimin n goj se sa ta han.
    Mund t pijn nga got speciale pr ta.
    Gjuha dhe t folurit
    Bebeja juaj e kupton qllimin e biseds, dhe nse nuk mund t shqiptoj fjal t kuptueshme, flet me ju me intonacion t sakt t zrit. Bebeja juaj:


    Mund t thot fjal t thjeshta si n-na, ba-ba.
    I njeh disa fjal.
    Lviz me kokn q t thot jo.
    Tingujt q i prodhon tashm jan m specifike pr gjuhn e tij personale.
    Do muzik dhe ritm, dhe krcen dhe luan pas ritmit.
    Do prsritje t kngve.
    Si ta nxisni zhvillimin?
    Fmijt e ksaj moshe m shum duan q t jen me njerz, por tregojn interes edhe pr lodra sidomos pr lodra q lvizin dhe bjn zhurm. Sugjerimet q vijojn ndikojn n mnyr nxitse pr zhvillimin:


    I bni kuti n kuzhin, t ciln ai vet mund ta mbyll dhe ta hap. I jepni kusi dhe lug q t trokas.
    I kndoni kng dhe ia prsritni refrenet. Vallzoni me t derisa i kndoni.
    Furnizohuni me libra t zakonshm me fotografi t qarta (libra t ilustruar).
    Luani symbyllazi. I flisni shum.
    Uleni te vendi i tij dhe e rrethoheni me lodra q t luaj.
    I jepni t ngas troler ose karroc t vogl.
    Shenja q sugjerojn n pengesa n zhvillim
    Fmijt zhvillohen me shpejtsi t ndryshme, kshtu q nse fmija juaj nuk mund t'i bj t gjitha gjrat q jan t prmendura m lart nuk do t thot q ka penges n zhvillim. Megjithat, nse dallon shum nga fmijt tjer t moshs s tij, ose nse jeni t brengosur pr zhvillimin e tij ose ju duket q ngec, krkoni ndihm profesionale (pediatr). Shenjat q sugjerojn n pengesa n zhvillim prfshijn:


    Nuk tregon gzim kur sheh person q e njeh.
    Nuk tregon frik kur e largojn nga ai q kujdeset pr t.
    Nuk rri ulur n mosh prej 9-10 muajsh.
    Nuk fillon t lviz prreth, n asnj mnyr.
    Nuk interesohet pr sendet.
    Gugatja nuk bhet m komplekse.
    Nuk gugat n konverzacion me t tjer.

    Ku t drejtoheni pr ndihm?


    Pediatri juaj
    Instituti pr Nna dhe Fmij
    Klinika e Pediatris, Ambulanca Konsultative Neurologjike

  5. #5
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Zhvillimi i fmijs 1-2 vjet

    Zhvillimi social dhe emocional
    Edhe pse fmijt e ksaj moshe kuptojn shum fjal, ata nuk mund t mendojn n mnyr abstrakte-ata jan t prpikt, mendimtar konkret. Nuk jan shum t ndgjueshm, shpesh nuk u prgjigjen urdhrave. E kuptojn 'do t thot jo, por nuk mund t'i kontrollojn impulset e tyre. Karakteristikat e zhvillimit n kt periudh prfshijn:
    Fmija juaj sht kureshtar, plot me energji dhe krkon t'i kushtoni vmendje.
    Ai sht shum i varur dhe i lidhur, dhe duket sikur friksohet q mos e braktisni.
    Knaqet n loj me t rriturit, sidomos n lojra me karakter prsrits..
    Tregon interes pr fmij m t mdhenj, por zakonisht luan vetm. Ende nuk e ka zhvilluar aftsin t'i ndaj gjrat me t tjert.
    I imiton t tjert-p.sh., shtiret se gjoja bisedon n telefon.
    Mund t bashkpunoj rreth veshjes, pasi q do t imitoj dhe t marr pjes n kt.
    Prmirsohet aftsia t ushqehet vet.
    Karakteristikat tjera t zhvillimit jan:


    Prmirsohet memoria.
    Tregon aftsi t punoj me sende q shkojn bashk-p.sh. laps dhe letr.
    Aftsi t radhis fotografi n nj trsi, kube.
    Aftsi t mbaj mend dhe t prsris ndodhi t kaluara.
    Knaqet n lojra t thjeshta kinse, p.sh. shtiret se flet me ndonj n telefonin e tij-lodr.
    Nuk e kupton madhsin e siprfaqes -p.sh. mund t friksohet mos rrzohet n kanalet e ujit, n banjo.
    Zhvillimi motorik
    Fmija juaj tregon prparim t shpejt n lvizjet, q do t thot duhet ta reorganizoni tr shtpin. Fshihni larg fmijve sendet q thyehen dhe ato t rrezikshmet. Karakteristikat e zhvillimit:


    Fmija nj vjear mund t'ju humbas sysh shpejt, me dubak me katr rrota.
    15 muajsh mund t ec vet, me kmb t hapura dhe me duar t ngritura. Deri n moshn dy vjeare, fmijt msojn t vrapojn.
    15 muajsh, ata ndalen n kmb duke i shfytzuar duart, por dy vje mund ta bjn kt pa i shfrytzuar duart.
    Deri m dy vjet, shumica e fmijve mund t zbresin shkallve nse mbahen, por para se t kalojn n shkalln e ardhshme ndalen n shkall me t dyja kmbt.
    Dy vje mund t shtypin butona dhe t'a shtypin rrezen e ders.
    Zhvillimi i gjuhs


    N mosh 15 muajsh fmija juaj mesatarisht di 10 fjal.
    N mosh mes 18 muaj dhe 2 vjet mesatarisht ka n dispozicion 50 fjal.
    Deri 2 vjet, fmijt mund ta shprehin me fjal shumicn e asaj q duan ta thon. Fjalit bhen m t gjata dhe m precize.
    T kuptuarit prmirsohet, ashtu q ata mund t mbajn mend dy gjra njkohsisht-p.sh. ta marr topin dhe ta oj te babi.
    Kur sht i shqetsuar mund t flas me ndrprirjee ose t dyshohet rreth ndonj fjale.


    Si ta nxisni zhvillimin e fmijs tuaj?


    I bleni lodra me kopsa dhe dorza t cilat mund t'i shtypin.
    I bleni libra t ilustruar t thjesht.
    I bleni lodra t prbra nga pjes, q t mund t'i shprbj.
    I bleni libra me fotografia.
    Luani loja me jo, p.sh. a sht vllai nn krevat?
    Fmijt e vegjl duan t'i imitojn t tjert. I siguroni sende pr ta br kt.
    E lini ndonjher t lozin vetm, duhet t msoj t knaqet vet.
    Shenja q sugjerojn pr penges n zhvillimin
    Fmijt zhvillohen me shpejtsi t ndryshme, ashtu q nse fmija juaj nuk mund t'i bj t gjitha gjrat q jan t prmendura m lart nuk do t thot q ka penges n zhvillim. Megjthat, nse dallon shum nga fmijt tjer t moshs s tij, ose nse jeni t brengosur pr zhvillimin e tij ose ju duket q ngec, krkoni ndihm profesionale (pediatr). Shenjat q sugjerojn n pengesa n zhvillim prfshijn:


    Nuk tregon vetdije pr njerz t ndryshm.
    Nuk tregon interes pr antart e familjes.
    Nuk tregon frik nga ndarja.
    Ende nuk ec.
    Nuk ecn stabil, sidomos nse ka plogshti (flopy infant).
    Nuk gugat shpesh.
    Nuk di t thot fjal me domethnie.
    Nuk dgjon kur i flasin t tjert.
    sht shum i qet kur luan.
    Nuk prgjigjet kur i flasin t tjert.
    Nuk sht i aft t'i tregoj sendet kur ia thua n emr.


    Ku t drejtoheni pr ndihm?


    Pediatri juaj.
    Kshillimore pr zhvillimin e fmijs
    Klinika e Pediatris Ambulanca Konsultative e Ne urologjis

  6. #6
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Zhvillimi i fmijs 2-3 vjet

    Zhvillimi social dhe emocional
    Fmija n kt mosh ve m shqipton fjali. Ka msuar shum gjra pr raportet mes t afrmve, di t'i doj (empatia). Ka shum vetbesim dhe fjala jo sht m e plqyera pr t. Karakteristika tjera pr kt periudh jan:
    Sulmet e mllefit/hidhrimit (temper tantrum), kur fmija e humb plotsisht kontrollin.
    Fmijt e ksaj moshe duan t luajn me fmij tjer, por pr koh t shkurt, pasi q ende nuk e kan zhvilluar aftsin pr t'i ndar gjrat me t tjert. Jan t padurimshm, nuk mund t presin dhe u vjen rnd kur duhet ata ta bjn zgjedhjen. Ende nuk mund ta kuptojn shkakun pse dika ndodh, dhe nuk mund t'i kontrollojn impulset.
    Duan n gjithka t'i imitojn t rriturit.

    Zhvillimi i t kuptuarit
    Edhe pse din t shqiptojn shum fjal ata nuk mund ta kuptojn n trsi kuptimin e tyre. Karakteristikat q vijojn jan tipike pr kt periudh:
    Fmija dy vjear ende mendon q prindi mund t'i lexoj mendimet e tij. Rnd e bn dallimin mes reales dhe imagjinats. Knaqet n lojat kinse (shtirja) . Di t heq vija t ndryshme, pika dhe rrethe, por ende nuk di t vizatoj fotografi.

    Zhvillimi motorik
    Fmija dyvjear ka vetbesim n aspekt t aftsive motorike, por nuk di t vlersoj kur duhet t ndalet. Shpesh i teston kufijt personal. Nuk ka aftsi ta vlersoj rrezikun, prandaj prindrit duhet t'i caktojn kufijt. Ata duhet t'i ndihmojn t'i zhvilloj aftsit, duke i siguruar vend t sigurt pr t lojtur, por patjetr nn kontrollin e t rriturve. N kt periudh fmija do t msoj t hip npr shkall, ta shqelmoj topin dhe t krcej. Ndihmon derisa e veshni dhe e zhveshni.

    Zhvillimi i gjuhs
    Gjuha zhvillohet shum shpejt. Fjalit q i shqipton shpesh duken si pa kuptim. N vitin e dyt, shumica e fmijve e din emrtimin e shumics s sendeve ndrsa deri n fund t vitit ata mund t thon fjali t shkurta. Deri n vitin e tret mund t ndjekin instrukcione komplekse. Ende koh pas kohe i prziejn un me ju. Shumica e fmijve t ksaj moshe nuk i shqiptojn qart fjalt.

    Vendosja e shprehive higjienike (brja e nevojs n nevojtore)
    N kt mosh fmijt jan t prgatitur ta prdorin nevojtoren. Megjithat, disa fmij i preferojn pelenat ose u kthehen pelenave nse lind bebe e re n familje. Sugjerimet q vijojn mund t shrbejn pr vendosjen e shprehive: E lini t prparoj me shpejtsin e tij, e inkurajoni ta marr prgjegjsin. Nse nuk prparon mjaftueshm shpejt, ndaluni pakz dhe orvatuni srish kur t rritet edhe pakz. Nse sht i friksuar ose nn presion, m rnd shkon n nevojtore. Konsultoni pediatrin tuaj nse mendoni q mes jush dhe fmijs krijohet nervoz e madhe rreth ksaj shtjeje.

    Si ta nxisni zhvillimin?


    Prkushtoni kujdes fmijs sa her q keni mundsi. I lexoni n z dhe i flisni pr fotografit. I parashroni pyetje, tregoni interesim t vrtet. Furnizohuni me lodra t ndryshme, letra pr t vizatuar, kukulla, arusha, qen, karroca etj.
    Siguroni mundsi pr t lojtur n oborr si rrshqitse, rr etj.
    I prmbani n prpjekjet ta hulumtojn botn, por keni kujdes pr sigurin e tij.
    Shenja q sugjerojn n probleme n zhvillim
    T gjith fmijt zhvillohen me shpejtsi t ndryshme, kshtu q nse fmija juaj nuk mund t'i bj t gjitha gjrat q jan t prmendura m lart nuk do t thot q ka penges n zhvillim. Megjithat, nse dallon shum nga fmijt tjer t moshs s tij, ose nse jeni t brengosur pr zhvillimin e tij ose ju duket q ngec, krkoni ndihm profesionale (pediatr). Shenjat q sugjerojn n pengesa n zhvillim prfshijn:


    Tantrume t shpeshta (sulme t hidhrimit).
    Nuk luan, as me fmij, e as me t rritur.
    Nuk do lojra me imagjinat.
    Shpesh sht n botn e vete dhe nuk przihet me t tjer.
    Rnd vrapon.
    sht i plogsht.
    Nuk mund t hip npr shkall ose n mobilje t ulta. Nuk sht i aft pr t hipur.
    Nuk sht mjaftueshm aktiv ose tepr aktiv, n krahasim me fmijt e tjer t moshs s tij.
    Nuk sht i aft t ushqehet vet.
    Nuk shfrytzon fjal pr t'u shprehur (t'u tregoj t tjerve se 'do).
    Nuk flet qart, nuk kuptohet se 'do t thot.


    Ku t drejtoheni pr ndihm?


    Pediatri juaj
    Kshillimore pr zhvillimin
    Klinika e Pediatris, Ambulanca Konsultative Neurologjike

  7. #7
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Zhvillimi i fmijs 3-4 vjet

    Zhvillim social dhe emocional
    Fmija juaj tre katr vjear nga foshnj kalon n fmij. Ai fillon t msoj si t sillet me t tjert, m mir t'i kontrolloj emocionet e veta edhe pse sigurisht do t ket ende nga ndonj tantrum (reagim impulsiv). Fmija juaj fillon t'i kuptoj traditat sociale, t jet i sjellshm kur ka nevoj. Karakteristikat q vijojn jan tipike:


    Fmija tre vjear knaqet t luaj me fmijt e tjer.
    Ende mund t ket frik nga zhurma, errsira, kafsht, prbindshat etj.
    E zhvillon sensin pr humor dhe dshiron t qesh dhe t prsris fjal t ndyta dhe situata t tilla.
    Ende krkon qetsues (si kukulln apo batanien e tij) kur sht i lodhur apo kur sht larg nga shtpia.
    Ka shum ide stereotipe pr at se si duhet t jen vajzat apo djemt.
    Fillon ta marr prgjegjsin pr tualetn e tij por mund t ket aksidente gjat dits dhe mund t urinoj natn.
    N kt periudh shumica e fmijve tashm i kan marr eksperiencat e para n foshnjore.

    Zhvillimi i t kuptuarit
    Bota e tij e brendshme sht shum e fuqishme. Disa her e ka vshtir ta kuptoj dallimin mes reales dhe asaj q e pretendon. Nuk gnjen me shkak. Tregon nj dijeni t caktuar pr kohn dhe e kupton q pas nats vjen dita. E kupton q prindrit nuk mund t'ia lexojn mendimet. Ende nuk i kupton gjrat si lartsia dhe madhsia.

    Zhvillimi motorik
    N ket mosh fmijt knaqen me aktivitetin fizik. Nuk jan shum t mir n caktimin e aktivitetit, do t lodhen shpejt nse nuk u ofrohen aktivitete m t qeta. Mund ta rrotulloj dhe ta shqelmoj topin por hudhja sht ende e rnd pr at. Lapsin (stilografin) e mban n mnyr korrekte n moshn katr vjeare. Gjat ktij viti do t msoj te pres me grshr.

    Gjuha
    N moshn tri vjeare flet me fjali t thjeshta, shpesh belbzon dhe dyshohet rreth fjalve. Disa trevjear flasin qart, t tjert ende e flasin gjuhn e bebeve. N moshn tre vjet e gjysm ata dijn mesatarisht 1200 fjal. Shpesh parashtron pyetje q fillon me far, kush, ku dhe pse? Mund t flasin pr dje dhe pr nesr.

    Tualeta
    Disa fmij arrijn t msojn t shkojn n banjo duke filluar nga viti i tret, t tjert jo. Nse keni edhe fmij tjetr, fmija juaj mund t ngec pr shkurt q vet ta bej tuletn e tij. Mos u shqetsoni, nse ekziston shqetsim rreth ksaj pyetje, konsultoni profesionalist (pediatr).

    Sugjerimet q mund ta nxisin zhvillimin e fmijs tuaj
    Lejohini atij m shum aktivitete fizike. Furnizojeni me lodra t thjeshta ashtu q fmija juaj t mund ta msoj bazn pr lojrat grupore. Furnizojeni me muzik, kng, fotografi dhe libra me prralla, mundsi t vizatoj dhe t ngjyros. Fmijt mund t knaqen n emisione televizive t prshtatshme. I ofroni shum dashuri, argtim, t qeshur, leje dhe kurajo.

    Shenja q sugjerojn pr penges n zhvillimin
    T gjith fmijt nuk jan njsoj dhe nuk prparojn me t njjtn shpejtsi, n qoft se fmija juaj nuk mund t'i bj gjrat t lart prmendura, nuk do t thot q ka problem siguri. Megjithat nse dallohet shum nga fmijt e tjer apo nse jeni t brengosur pr zhvillimin e tij ose ju duket q ai ngec krkoni ndihm profesionale (pediatr). Shenjat q sugjerojn pr problem n zhvillimin :


    Nuk komunikon me fmijt tjer as me t rriturit gjat lojs.
    sht tepr agresiv ose tepr i inhibuar (i trhequr) me fmijt tjer.
    Kur luan, luan me prsritje dhe n mnyr stereotipe.
    Fizikisht sht m pak i aft se sa fmijt tjer n t njejtn mosh.
    Nuk i kontrollon t dalat jasht dhe urinimin.
    Srish fillon t urinoj n mbathje pas nj periudhe kur ka qen i that gjat dits.
    Ende flet joqartsisht apo nuk shqipton fjali.
    Nuk sht i aft t ndjek instrukcione verbale.
    Nuk flet derisa luan.


    Ku t drejtoheni pr ndihm?


    Pediatri juaj
    Kshillimore pr zhvillimin
    Klinika e Pediatris, Ambulanca Konsultative Neurologjike

  8. #8
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Temperatura e lart

    Temperatura e lart sht simptom e shpesht n fmijri, e cila te prindr pa edukat mjeksore dhe pa eksperienc t mjaftueshme shpesh shkakton stres dhe reakcion paniku. Prandaj, lexojeni me kujdes kt tekst!

    Cila temperatur llogaritet si normale kur fmija sht e shndosh?
    Temperatura trupore normale sht 37 0C. Gjat dits mund t fluktuoj nga 36.10 C n mngjes deri 380C von pasdite, por fmija sht n gjendje t mir shndetsore dhe sht i disponuar.

    Si matet temperatura?


    Me prekje t rndomt t ballit, fytyrs dhe stomakut, nnat mund t orientohen se a ka fmija temperatur t lart.
    Megjithat, mnyra e vetme e sigurt q t vrtetohet se fmija ka temperatur t lart sht q t matet ajo. Temperatura trupore mund t matet n zorrn e trash (rektum), n goj dhe nn sqetulla (aksil).
    Mos prdorni shirita q vendosen n ballin e fmijs ose termometra q nuk duken t sigurt.

    Cila temperatur llogaritet si e lart?
    N prgjithsi, llogaritet se temperatura sht e lart nse temperatura rektale (n pasdalje) sht mbi 38C, orale (n goj) mbi 37.8C ose aksilare (nn sqetulla) mbi 37.2C.

    Lloje t termometrave


    Termometri m i sigurt sht elektroniku, ai sht m i leht pr prdorim, por m i shtrenjt.
    M shpesh prdoret termomteri prej qelqi me zhiv, i cili sht edhe m i lir. Mund t prdoret pr matje t temperaturs aksilare, por edhe rektale dhe orale. Para do prdorimi, sht e rndsishme q t shkundet zhiva, ashtu q vija e zhivs t bie nn 370 C. Pas do prdorimi lajeni me uj dhe e thani. E rruani n vend t sigurt larg fmijve, n kllf q t mbrohet nga thyerja.

    Matja e temperaturs (udhzim)


    Matja e temperaturs aksilare. E vendosni termometrin n mesin e sqetulls me njrn dor, ndrsa me dorn tjetr e mbani fort dorn e fmijs. Mbajeni kshtu 3-4 minuta.
    Matja e temperaturs orale. Matni temperatur n goj vetm nse fmija bashkpunon dhe te fmij m t mdhenj se 5 vjet. Fmijt m t vegjl mund t kafshojn dhe ta thyejn termometrin. Fmija mund t rrij ulur ose i shtrir. E vendosni majn e termometrit nn gjuhn e fmijs i thuani fmijs q t'i mbyll buzt, por t mos e kafshoj termometrin. Mbajeni kshtu termometrin 2-3 minuta. Mos e lini fmijn vetm, me termometrin n goj.
    Pasi q njher konstatohet ngritje e temperaturs, nuk duhet matje e shpesht, prvese n situata kur fmija duket shum i nxeht ose shum i smur.

    A sht e rrezikshme pr fmijn temperatura e lart?


    Zakonisht temperatura nuk sht e rrezikshme, as q mund t'i bj keq fmijs me prjashtim kur sht e lart (mbi 41.10), kur mund t ket efekte t padshirueshme mbi funksionin e trurit.
    N fakt, temperatura e lart gjat infeksioneve sht e dobishme pr organizmin. N kushte t temperaturs s lart, mikroorganizmat (shkaktart e infeksioneve) shumzohen m ngadal, dhe krijojn m pak produkte toksike.
    Temperatura i zmadhon aftsit e organizmit t luftoj me infeksionet dhe e zmadhon efikasitetin e antibiotikve.
    Si e rregullon organizmi temperaturn trupore?
    Temperatura trupore rregullohet prmes qendrs q sht e vendosur n pjesn e trurit e quajtur Hipotalamus. Temperatura shfaqet kur ky termostat sht i zhvendosur, n vlera m t larta se normalja.

    Cilat jan shkaqet m t shpeshta pr ngritje t temperaturs?


    Ngritja e temperaturs mund t shkaktohet nga substanca q lirohen n organizm, si prgjigje ndaj infeksionit, kancerit, disa smundjeve joinfektive (p.sh..artriti reumatoid juvenil), disa barra dhe vaksina.
    Afatshkurt, temperatura mund t ngritet gjat lodhjes, nse temperatura e jashtme sht shum e lart ose nse fmija pranon ushqim t nxeht dhe pije t nxehta. N kta raste nuk bhet fjal pr temperatur t vrtet. Organizmi orvatet q me djersitje ta ul temperaturn kah normalja.
    Prkundrazi nga mendimi i prhapur, dalja e dhmbve nuk shkakton temperatur.
    M shpesh temperature e lart sht simptom, e cila shfaqet n suazat e ndonj smundjeje infective. Zakonisht bhet fjal pr infeksione virale, temperatura nuk sht m e lart se 38.3-40 C dhe zgjat 2-3 dit.

    Si t hetoj q fmija im ka temperatur?


    Fmijt zakonisht shfaqin simptoma q jan t lidhura me smundjen ekzistuese, q ka sjell deri te ngritja e temperaturs (p.sh. kruarje te ethet me rash, kollitje te infeksionet respiratore, dhembje te infeksionet e veshit).
    Vet ngritja e temperaturs shkakton prshpejtim t frymmarrjes, t pulsit, ethe dhe djersitje. Ethet jan shenj se organizmi mundohet ta risin temperaturn; djersitja tregon se organizmi mundohet ta ul temperaturn.
    Si efekte ansore mund t shfaqen plogshti, dehidrim i leht, ndonjher rregullim i vetdijes dhe konvulsione febrile.

    A korrespondon lartsia temperatura me seriozitetin e smundjes?

    Jo do her. Pamja dhe gjendja e prgjithshme e fmijs sugjerojn m shum pr seriozitetin e smundjes, se sa lartsia e temperaturs.

    A mund t sjell temperatura e lart deri te disa komplikime?


    Te fmijt normal, temperatura e lart rrall shkakton komplikime.
    Nse fmija sht tepr i nxeht dhe nuk ka mnyr q ta eliminoj nxehtsin mund t shfaqet pika e diellit. Kjo mund t ndodh nse fmij febril vishet shum ose nse vendoset n afrsi t burrimit t ngrohtsis ose nse lihet n vetur n diell direkt, pa ventilim adekuat.
    Humbja e teprt e lngjeve q ndodh prmes djersitjes ose prmes frymmarrjes t prshpejtuar, mund t sjell deri te dehidrimi. N at rast, nna vren se pelenat q zakonisht jan tepr t lagura, tani jan t thata (urinim i pakt), ndrsa urina sht shum e koncetruar dhe ka er t fort. Fmija i dehidruar sht m shum i prirur ndaj piks s diellit.
    A mund t sjell temperatura e lart deri te konvulsionet febrile dhe cili sht rreziku?
    Me kt emr emrtohen ngret t shkatuara nga temperatura e lart. Vet ataku duket shum dramatik. Fmija prnjher e humb vetdijen, syt jan t ngulitura kah lart dhe fillon t dridhet.


    Edhe pse sulmet e tilla ngjasojn n ato epileptiket, konvulsionet febrile t pakomplikuara jant t parrezikshme. Ata mund t prsriten gjat nj situate tjetr me temperatur t lart, por zakonisht nuk sjellin deri te epilepsia, dhe tepr rrall shkaktojn dmtim t trurit.
    Shfaqen te rreth 4% e fmijve, m shpesh n mosh prej 1-3 vjet. Zakonsiht zgjasin m pak se 15 minuta.
    Kujdes! Ndonjher konvulsionet e shoqruara me temperatur sinjalizojn inflamacion t cipave t trurit (meningjit) dhe prandaj fmijt me konvulsione febrile duhet t drgohen te mjeku, i cili do ta krkoj shkakun dhe do ta filloj tretmanin.

    Si t veprojn prindrit kur fmija ka temperatur t lart?


    Te shumica e fmijve me temperatur t lart n pyetje sht infeksion viral banal, pr t cilin m shpesh nuk sht e nevojshme konsult mjeksore. Prindrit duhet t dijn t'ia japin fmijs ndihmn e par t vrtet dhe m tutje t vendosin a sht e nevojshme ta drgojn te pediatri. Masat q duhet t'i ndrmerr prindi ndahen n t a.q. suportive pa prdorim t barnave dhe ulje t temperaturs me prdorim t barrave.
    Nse fmija ka temperatur, por sht i disponuar, i lumtur, ha, pi ose luan, nuk ka nevoj pr barra. Visheni me veshje t leht ose ia hiqni teshat, q t lejoni ngrohtsia t eliminohet prmes lkurs. Nse ka ftoht ose ka ethe e mbuloni me mbules ose batanie t holl. Mundohuni t pushoj aktiviteti e rrit temperaturn. I jepni lngje plotsuese q ta pengoni dehidrimin (uj, pije t ftohta, lngje frutash ose fardo tjetr q do t pij). N mesin ton metod e njohur sht vendosja e kompresave t ftohta nga alkooli ose masazh i trupit me alkool. Prindrit duhet t dijn se alkooli, sidomos te fmija i vogl (foshnja) mund t shkaktoj helmim me alkool, prmes inhalimit t avullit t alkoolit ose prmes lkurs.
    Barrat q jepen pr uljen e temperaturs nuk shrojn, por vetm i ndihmojn fmijs t ndjehet m mir. Jepni Acetaminophen (emra komercial Panadon, Paracet, Febricet, Paracetamol etj.) Doza fillestare sht 15 mg/kg, e pastaj n do 6 or n doz prej 10 mg/kg, por asnjher m shpesh se 5 her pr 24 or. Nse gjat nats lshohet nj doz, n mngjes doza fillestare sht srish 15 mg/kg. Nse vendoseni pr Ibuprofen (Brufen), e jepni n do 6-8 or. Doza sht 7 mg/kg n do 8 or.
    Mos prdorni aspirin pr temperatur lidhet me smundje serioze si sht sindromi i Rejit.
    Zakonisht me barrat antipiretike temperatura do t ulet, por nuk do t normalizohet. N rrjedhn e mtutjeshme t smundjes, temperatura zakonisht varion dhe m shpesh barrat do t duhet t prsriten. Por jeni t kujdesshm, pa konsult me mjekun mos jepni vet antipiretik, m gjat se 3 dit. N qoft se jepen gjat koh ose n doza m t mdha, kta barra jan toksike. I rruani larg nga fmijt. Nse temperatura sht mbi 400 C edhe pse ka kaluar gjysm ore pasi q keni dhn antipiretik, lajeni fmijn me uj t vakt. Mos pritni temperatura t bie nn 38C. Mos shtoni alkool te uji, nse thithet alkooli mund t shkaktoj helmim me alkool. Asnjher mos e lini fmijn vet na vask, aksidente mund t ndodhin edhe kur priten m s paktu.
    Udhzime speciale pr fmijt me konvulsione febrile


    Nse fmija juaj ka histori t mparshme pr konvulsione febrile, ather barrat pr uljen e temperaturs duhet t jepen menjher pas do ngritje t temperaturs. Jepni acetaminofen ose ibuprufen sipas dozave t rekomanduara pr 48 or (ose m gjat nse perziston temperatura).
    Nse fmija fiton konvulsione uleni temperaturn sa m shpejt q mundeni, me at shkurtohen konvulsionet. Zhvisheni fmijn dhe vendosni lecka t lagura n fytyr dhe n qaf. Me pjesn tjetr t ujit t ftoht lageni barkun. Pasi q njher temperatura do t bie nn pragun pr ngr?e, ata do t ndalen.
    Kur do t zgjohet fmija, ia jepni dozn prgjegjse t acetaminofens dhe t ibuprufens. E lini t pushoj. Mos u friksoni, prskaj konvulsioneve, fmija nuk sht n rrezik derisa nuk sht e kompromituar frymmarrja dhe derisa ngjyra e lkurs sht roz (te fmij me ten t errt t lkurs orientohemi nga ngjyra e buzve dhe shuplakave).
    Sa i prket tretmanit t mtutjeshm, konsultojeni pediatrin tuaj.
    Nse ngret zgjasin m shum se 5 minuta ose nse fmija sht m i vogl se 1 vjet ose nse ngret shfaqen pr her t par, menjher e drgoni fmijn te mjeku.

    Kur t drejtoheni te mjeku?


    Drgojeni fmijn tuaj urgjent te mjeku n situatat q vijojn: nse fmija sht m i vogl se 2 muaj, nse temperatura sht m e lart 40.40 C, nse zgjohet rnd, nse sht konfuz ose me vetdije t rregulluar, nse qan dhembshm, nse duket shum i smur, nse sht prezent rrezik pr infeksion serioz (p.sh. fmij me abnormalitet t imunitetit), nse ka konvulsione, nse e ka qafn e shtangur, nse n lkur jan prezente njolla t kuqe (pika), nse merr frym vshtir, dhe kjo nuk korigjohet edhe pasi ia pastroni hundn.
    N situatat q vijojn edhe pse nuk sht urgjente, prap se prap duhet ta kosultoni pediatrin tuaj: nse fmija sht i moshs prej 2-4 muaj, nse temperatura sht e lart (400C) sidomos nse fmija sht m i vogl se 2 vjet, nse gjat urinimit ndjen djegie ose dhembje, nse i dhemb veshi, nse shqepon gjat t ecurit (paraprakisht ka ecur normalisht), nse ankohet pr dhembje barku, nse temperatura zgjat m shum se 72 or, nse ka temperatur m shum se 24 or pa arsye t qart, nse temperatura sht ulur m gjat se 24 or dhe pastaj sht shfaqur srish.

    Ku t drejtoheni pr ndihm?


    Pediatri juaj
    Klinika e Pediatris, Ambulanca e Prgjithshme

  9. #9
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Imunizimi: udhzues pr prindrit

    'sht imunizimi(vaksinimi)?

    Imunizimi (vaksinimi) sht procedur me t ciln mundsohet mbrojtja nga smundjet ngjitse. Imunizimi sht mnyra m e mir pr mbrojtjen e fmijve nga smundjet e rnda q mund t shkaktojn edhe vdekje. N R. e Maqedonis fmijt vaksinohen pa pages kundr:


    Hepatitit B
    Tuberkulozit
    Paralizs s fmijve
    Difteris
    Kolls s bardh
    Rubeols
    Si ndikojn vaksinat?


    Vaksinat prmbajn shkaktar smundjesh t dobsuar ose t vrar. T prgatitur si vaksin, ata nuk mund t shkaktojn smundje te fmija.
    Me injektimin e vaksins n organizmin e fmijs krijohet mekanizm mbrojts natyral, me krijimin e antitrupthave dhe qelizave mbrojtse. Nse gjat jets fmija infektohet me snundjen kundr s cils sht i vaksinuar, rezistenca e fituar pas vaksinimit do ta mbroj nga smundja e rnd dhe komplikimet.
    Pr mbrojtje komplete dhe t qndrueshme t fmijs, sht e nevojshme t jepen nj numr i ndryshm i dozave t vaksinave, n intervale kohore t caktuara dhe n mosh t ndryshme t fmijs. Pr kt qllim ekziston kalendari i vaksinimit.
    Si jepen vaksinat?
    Varsisht nga lloji, vaksina jepet me:


    Injeksion (n muskul, nn lkur)
    Lug (te pihet)
    Kur mund t vaksinohet, dhe kur duhet t shtyhet ose t mos vaksinohet aspak nj fmij?
    Para do vaksinimi, fmija kontrollohet detyrimisht. Nj infeksion i zakonshm dhe i leht i rrugve t frymmarrjes, me nj temperatur leht t ngritur, nuk duhet t jet shkak pr shtyrjen e termit t rregullt pr vaksinim. Pediatrit tuaj gjithsesi duhet t'i tregoni nse fmija ka patur:


    Reaksion t rnd pas dozs paraprake t vaksins
    Nj form t rnd t alergjis
    Imunitet t dobsuar (pr shkak t smundjes ose pranimit t barrave)
    Ka pranuar gjak ose produkte tjera t gjakut
    Pengesa n zhvillimin neurologjik
    N baz t t dhnave nga biseda me prindrit dhe kontrolli i fmijs, mjeku do t vendos se a do t vaksinohet fmija.

    Si t veproni nse e lshoni termin e rregullt pr imunizim ?


    M s miri sht imunizimi t realizohet sipas kalendarit pr imunizim, pasi q vetm imunizimi i rregullt dhe i plot jep nj mbrojtje t sigurt t fmijs.
    N qoft se pr shkaqe t arsyeshme lshohet termi i rregullt, pediatri juaj sipas rekomandimeve q vlejn pr situatn konkrete, do t rekomandoj kur t vazhdohet me imunizimin.

    'do t ndodh nse fmija nuk vaksinohet?


    Nse gjat tr jets s tij nuk vjen n kontakt me shkaktart e smundjeve t rnda ngjitse, nuk do t'i ndodh asgj.
    Por, nse eksponohet n cilndo nga kto smundje, sigurisht do t smuret, dhe jan t mundshme komplikime dhe vdekje.
    sht shum e rndsishme t dihet q smundja sigurisht do t transmetohet te fmijt dhe te t riturit n rrethin, t cilt nuk jan rezistent pasi q nuk jan t vaksinuar ose nuk e kan kaluar smundjen. Kjo do t thot, paraqitje e epidemis me numr t paparashikueshm t prfundimeve me vdekje.
    Me imunizimin, nuk i mbrojm vetm fmijt tan, por edhe niprit edhe strniprit. Si ilustrim, smundja e rnd e njohur si lia e vrtet (Variola vera), m nuk ekziston, n fal t imunizimit. Prandaj, sot m, fmijt nuk vaksinohen kundr ksaj smundjeje. Me realizimin komplet t programit pr vaksinim, s shpejti pritet edhe rrnjosja e paralizs s fmijve, e pastaj edhe e fruthit.

    A mund t shfaqen efekte t padshirueshme nga vaksinimi?

    Efektet e padshirueshme nga imunizimi jan t rralla dhe rreziku nga komplikimet sht shum m i vogl pr fmijn dhe pr shoqrin, se sa t mos realizohet imunizimi aspak.


    Gati se gjysma e fmijve t vaksinuar do t shfaqin ndonj reaksion n vendin ku e kan pranuar vaksinn. M s shpeshti kjo sht kruarje me t skuqur, njtje ose dhembje. Rreth 25% do t shfaqin shqetsim dhe temperatur t lart. Kto reaksione t padshirueshme menjanohen me venien e kompresave t ftohta dhe dhnien e antipiretikve dhe analgjetikve (panadon, eventualisht brufen dhe ngjashm). Prve ksaj, si edhe gjat do smundje tjetr, fmijs duhet t'i jepet ushqim i leht dhe shum lngje. Dhnia gji ather sht gjja m e mueshme.
    Rreth 15% e fmijve q kan pranuar vaksin kundr morbilit, 7-10 dit pas vaksinimit mund t shfaqin simptoma q i ngjasojn forms s leht t infeksionit me morbili - morbili mitigant (shprthim atipik n lkur, temperatur e leht).
    Rreth 10% e fmijve t vaksinuar kundr rubeols, pas 2-8 jav mund t shfaqin reaksion n form t dhembjes dhe njtje e leht e nyjeve.
    Vaksinimi kundr shytave rall jep komplikime.
    Shum rrall, pas vaksinimit mund t shfaqen efekte t padshirueshme m t rnda: encefalopati akute, konvulsione n tre ditt e para pas vaksins, temperatur e lart me t qamur t pandrprer dhe nj gjendje e ngjashme me shokun dhe reaksion anafilaktik, menjher pas pranimit t vaksins. N rast t shfaqjes s ktyre simptomave, fmija duhet menjher t drgohet te mjeku. Pranimi i srishm i s njejts vaksin, te kta fmij sht i ndaluar (kontraindikuar).


    Ku t drejtoheni pr ndihm ?


    Pediatri juaj.
    Klinika e Pediatris Ambulanca Konsultative e Imunologjis
    Klinika pr Smundje Infektive

  10. #10
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Vjellja dhe diarreja

    Cilat jan shkaqet m t shpeshta?

    Vjellja dhe diarreja jan simptoma t shpeshta t cilat mund t shfaqen n suaza t m shum smundjeve. Shkaku m i shpesht jan gabimet kualitative dhe kuantitative n ushqim.


    Zvjerdhja e hershme ose kalimi ne ushqim t przier mund t jet shkaku pr vjellje dhe diarre.
    N disa raste vjellja sht si rezultat i alergjis ndaj qumshtit t lops.
    Dhnia e ushqimit q nuk prgjigjet pr moshn, ushqim i yndyrshm ose i infektuar gjithashtu mund t jet shkak pr vjellje e ndjekur me diarre. Kjo ndodh m shpesh gjat muajve t vers.
    Infeksionet akute t zorrve, t shkaktuara nga bakteret dhe viruset gjithashtu shkaktojn vjellje dhe diarre, t cilat transmetohen leht nga fmija n fmij. N raste t tilla sht e rndsishme t izolohen t smurt.
    Vjellje dhe diarre mund t paraqitet si fenomen shoqrues gjat infeksionit t veshit, infeksion urinar ose gjat problemeve tjera.
    Vjellje karakteristike haset te stenoza e pilorit (anomali e lindur, te e cila sht prezent ngushtim te dalja nga lukthi). Paraqitet m shpesh te foshnjat meshkuj diku pas dits s 15-20 pas lindjes. Vjellja ndodh menjher pas pirjes gji, dhe ka karakterin e shadervanit, nga dita n dit prforcohet ndrsa fmija mbetet i uritur dhe humb n pesh. Jashtqitjet jan t pakta dhe t errta. Kjo smundje sot prcaktohet me ekzanimim ultrasonografik dhe shrohet me operacion.
    Duhet t bhet dallim mes vjelljes s vrtet dhe gromsirs q shfaqet te foshnjat pas pirjes gji. Kjo mund t jet e shoqruar me vjelljen e sasis s vogl t qumshtit. Kjo sht dukuri normale.

    A jan ngjitse vjellja dhe diarreja?

    Ndonjher mund t jen ngjitse, n varshmri nga smundja q i ka shkaktuar.

    A tregojn vjellja dhe diarreja se bhet fjal pr smundje serioze?


    M shpesh shfaqen si fenomen kalues dhe nuk bhet fjal pr smundje serioze.
    M rrall mund t ndodh dehidrim, i cili do ta krcnoj jetn e fmijs, sidomos te foshnjat e vogla.
    N disa raste vjellja dhe diarreja sugjerojn pr prezenc t smundjes serioze, e cila duhet t diagnostikohet dhe t shrohet shpejt.
    Shumica e smundjeve q manifestohen me vjellje dhe diarre jan t lehta dhe reagojn mir n terapi t rndomt.
    Tretmani


    Vjellje


    Shumica e vjelljeve nse trajtohen si duhet ndrpriten pas 8-12 orsh. Nse fmija vjell, duhet t jepet tretje elektrolite n sasi t vogla, nj lug kafeje n do pes minuta. Sasia zmadhohet gradualisht n varshmri nga toleranca.
    Nse fmija nuk vjell pas 8-12 or futet ushqim solid. Foshnjave u jepet uj orizi. Fmijve m t mdhenj oriz pilaf, krekera ose buk t rreshkur.
    Qumshti futet nse foshnja nuk vjell 12-24 or.

    Diarreja


    Nse fmija ka diarre, menjher duhet filluar me dhnjen e lngjeve. Pr kt smundje, m e rndsishme sht sa do t pij, se sa do t ha. M s miri sht t'i jepet tretje orale elektrolite (si sht Neliti), i cili sht special i formuluar pr foshnja dhe fmij t vegjl.
    Nuk duhet t jepen lngje frutash ose pije t mbla, sidomos jo foshnajve t vogla.
    Fmijve m t mdhnj q pranojn ushqim solid u jepen banane, oriz pilaf, drithra t ziera, molla dhe mish t zier.
    Duhet t vazhdohet me dhnien gji ose me qumshtin nga formula (nse sht n ushqim artificial), me prjashtim nse e ndalon mjeku.
    Mes ushqimeve duhet t jepen lengje t kthejllta.
    Cilat jan shenjat q ka ndodhur dehidrimi?
    Rreziku m i madh gjat diarres s rnd dhe t prolonguar dhe/ose vjelljes sht dehidrimi humbje e ujit nga organizmi. Foshnjat e vogla mund t dehidrojn shpejt. Shenjat pr dehidrim jan:


    Etje ekstreme ,
    Urinon pak (rrall dhe me sasi t vogla t urins). Normal, shumica e foshnjave jan t lagura deri n fyt gjat do ndrrimi (m s paku 6 her gjat dits).
    Letargji dhe polgshti ,
    Syt jan t gropuara, buzt jan t thata, nuk ka lot, lkura duket e rrudhur me turgor t zvogluar.

    Kur t drejtoheni te mjeku?

    Kontaktoni me mjekun tuaj nse sht prezente kjo q vijon:


    Diarre dhe vjellje q nuk reagojn n terapi.
    Nse jan prezente shenjat e dehidrimit.
    Nse bhet fjal pr inflamacion t veshit ose fmija ankohet n vshtirsi gjat urinimit.
    Nse jashtqitjet jan me gjak, nse temperatura perziston ose nse sht prezent shqetsim ekstrem.

    Ku t drejtoheni pr ndihm?


    Pediatri juaj
    Klinika e Pediatris , Ambulanca e Prgjithshme

  11. #11
    Moderator Maska e no name
    Antarsuar
    22-03-2003
    Postime
    10,206
    Faleminderit
    0
    11 falenderime n 10 postime

    Fmija i maltretuar

    'kuptojm me fmij t maltretuar?


    Mendohet n agresionin fizik ose verbal t fmijs ose fmijve kundr fmijve t tjer. Nuk bhet fjal vetm pr krcnime. Ktu ekziston dshir e vetdijshme e prdhunuesit q diknd ta lndoj ose friksoj, me fjal ose vepr.
    Prfshin edhe krcnime, prqeshje, thnje t fjalve t kqija, ndalim t dikujt q t shkoj ose t bj far t doj, shtyerje, rrahje, goditje ose forma t tjera t prdhunimit fizik.

    Cilat fmij jan objekte t maltretimit?


    Fmijt prdhunues si objekt t dhuns mund ta zgjedhin cilindo qoft, por ata shpeshher i zgjedhin fmijt q duken me t dobt. Pr shembull, zgjedhin fmij t cilt n njfar mnyre duken m t dalluar, t cilt jan m t friksuar, kan ndonj invaliditet, fmijt t cilt jan t njohur se msojn s teprmi, t cilt nuk jan t shkatht n sport, fmijt t cilt nuk kan vetbesim social, t cilt nuk jan t aft pr tu mbrojtur sepse jan m t vegjl, m t dobt ose m t rinj.
    Ndonjher, fmijt provokojn fmij t tjer q t sillen dhunshm kshtu q s pari i prqeshin. Dhuna ndodh m shpesh npr rrethina ku ekzistojn kompeticione (garime). M s shpeshti ndodh npr shkolla. Shkolla ka prgjegjsi pr sigurimin e rrethins dhe duhet t ket planin e vet se si t veproj m prdhunuesit.
    Keni kujdes n vendet ku dominojn shenjat pr maltretim e fmijs tuaj!
    Fmijt e maltretuar nuk ia tregojn dertin e tyre m t rriturve. Ata jan t friksuar ose ndjehen t turpruar. Disa shenja tregojn se ata kan qen t maltretuar:


    Fmija nuk do t shkoj n shkoll, gjen lloj lloj mnyrash q t rrij n shtpi (p.sh. Thot se sht i smur).
    Shkon n shkoll npr rrugt rreth e prqark, pr ta larguar takimin me fmijt t cilt e maltretojn.
    Tregon shenja t shtrnguara. Thot se e urren shkolln dhe se nuk ka shok .
    Mund t ket mavijosje dhe t grvishtura. Refuzon t tregoj se far po ndodh n shkoll.
    Kto shenja nuk mund t tregojn me siguri se fmija i juaj sht i maltretuar, por duhet t ju nxisin q ta kontrolloni, se a po ndodh dika. Nse maltretimi ndodh shum koh, mund t ket efekt humbs mbi fmijn e maltretuar. Nse ju lejohet fmijve q t maltretojn, ekziston mundsia se ata do t rriten si pr dhunues, t cilt do ti rrahin partnert e tyre dhe fmijt e tyre personal.

    'mund t bjn prindrit ?


    Thuani fmijs tuaj se prdhunimi sht i gabuar, kuptojeni frikn dhe ndjenjat e fmijs tuaj seriozisht dhe ndihmoni q t gjej mnyr se si t ballafaqohet me t. Bindeni se kjo nuk sht devijim dhe se duhet dika e prbashkt t ndrmeret pr ta ndaluar dhunn. Sqaroni se dhuna ju ndodh edhe shum fmijve t tjer. Mbrojeni ashtu q ti kyqni edhe prgjegjsit n shkoll. Flisni me kujdestarin e klass. Shum shkolla kan politikn e tyre se si t ballafaqohen me prdhunuesit. Nse maltretimi vazhdon, flitni me drejtorin e shkolls se cilat hapa duhet t ndrmerren, q t prevenohet dhe mbrohet fmija. Bhuni i qndrueshm n kmbngulsin derisa nuk zgjidhet problemi.
    Nse problemi sht i vazhdueshm ose nse prsritet n situate t ndryshme me fmij t ndryshm, krkoni ndihm profesionale.
    Nse fmija juaj sht dhunues
    Nse fmija juaj i maltreton t tjert, mendoni rreth ksaj q vijon:


    Si e siguroni ju diciplinn n familjen tuaj, a modeloni mnyra t preferuara n komunukim me njerzit tjer?
    A ekziston mosmarrveshje mes bashkshortve, znie, rrahje ose prdhunime n shtpi?
    A sht fmija i juaj i shqetsuar ose i friksuar nga dika? Ku e ka msuar fmija juaj sjelljen e ktill prdhunues??
    A keni mbajtur kontakt me shkolln?
    Ku t paraqiteni pr ndihm?



    N shkoll kujdestari i klass, drejtori
    Psikologu
    Mjeku i juaj
    Puntori social
    Instituti pr shndet mental t fmijve dhe rinis




    P.S Mare nga qerkinaj.com

Tema t Ngjashme

  1. Poleni i bletes dhe shendeti
    By good girl in forum Mjeku pr ju
    Prgjigje: 4
    Postimi i Fundit: 13-02-2007, 16:06
  2. Shndeti nuk ka mim. Pr dallim prej barnave!?
    By Gimi3 in forum Tema shoqrore
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 08-11-2006, 06:59
  3. Shndeti fmijror
    By Davius in forum Mjeku pr ju
    Prgjigje: 9
    Postimi i Fundit: 08-08-2006, 18:31
  4. Shendeti dhe kurat natyrale
    By benseven11 in forum Mjeku pr ju
    Prgjigje: 3
    Postimi i Fundit: 19-07-2005, 05:10
  5. Nj masazh si kur shndeti
    By Xhuxhumaku in forum Mjeku pr ju
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 14-07-2005, 18:20

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •