Close
Faqja 9 prej 103 FillimFillim ... 78910111959 ... FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin 161 deri 180 prej 2056
  1. #161
    i/e regjistruar Maska e Arb
    Anëtarësuar
    06-12-2002
    Vendndodhja
    Little Albania, NY
    Postime
    1,723
    Ibrahim Rugova ishte atdhetari dhe
    vizionari i papërsëritshëm


    Kryesia e Bashkësisë Shqiptare `Faik
    Konica` në Britani të Madhe, i shprehu
    ngushëllimet më të sinqerta për
    humbjen e hershme të Kryetarit Dr.
    Ibrahim Rugova, njeriut shumë të respektuar,
    humanistit të madh të përmasave
    botërore, arkitektit të shtetit të
    pavarur të Kosovës mbrojtësit të popullit
    të Kosovës, Familjes, Presidencës,
    Kryesisë së Kuvendit dhe të
    LDK –së, shokëve dhe kolegëve të Dr.
    Ibrahim Rugovës.
    “Vdekja e hershme e Dr. Ibrahim
    Rugovës është dhimbje, humbje e
    madhe për familjen Rugova, për
    shokët për vëllezërit e idealit, për qytetarët
    e Kosovës, për Lidhjen
    Demokratike të Kosovës dhe për popullin
    e Kosovës nga se humbi veprimtarin
    dhe atdhetarin e shquar
    demokrat, përkrahësin këmbëngulës
    të një shoqërie, të një Kosove dhe të një
    Shqipërie demokratike” – qe thënë
    para një motmoti në deklaratën dhe
    telegramin e kësaj Bashkësie.
    Dr. Ibrahim Rugova do të kujtohet si
    njeriu që iu përkushtua arritjes së
    pavarësisë së Kosovës me mjete paqësore.
    Në një farë mënyre, vdekja e tij i ngjan
    humbjes së një profeti: ai
    parashikoi me kohë një protektorat
    ndërkombëtar për Kosovën si hapi i
    parë drejt pavarësisë. Gjatë vitit 2005,
    Kosova hyri në një fazë të rëndësishme
    për përcaktimin e statusit të saj
    përfundimtar dhe ideja e Dr. Rugovës
    që ky status të jetë pavarësia ndodhet
    tani para një sfide.
    “Të jesh bashkëkohës dhe
    bashkëpunëtor i patriotit dhe atdhetarit
    të shquar, Ibrahim Rugova, i
    cili e flijoi shëndetin dhe rininë për liri
    dhe demokraci, është sa krenari, privilegj
    dhe mburrje po aq edhe obligim
    tepër i vështirë. Ngase Dr. Ibrahim Rugova
    ishte nga ata burra të mëdhenj
    shteti, të cilët u angazhuan me tërë
    qenien për çështjen e pavarësisë së
    Kosovës”, thuhej në këtë deklaratë.
    I matur në kuvendime e i qetë në
    bisedë me urtësinë e tij i bënte të tjerët
    ta dëgjonin me endje, por edhe kishte
    një dashuri, një mirëkuptim, një respekt
    të veçantë për t’i dëgjuar
    bashkëbiseduesit.
    Me të gjitha dhuntitë dhe virtytet e
    larta, që i kishte dhënë Zoti, Ai pati edhe
    mbështetjen e fuqishme nga familja
    dhe shokët e idealit për aspiratat e tij
    liridashëse.
    Me vullnetin dhe energjinë që
    kishte për punë dhe udhëheqje ishte
    i veçantë, ishte për Lakmi. Qëndrimet
    dhe parashikimi i tij ka krijuar bindjen
    e një vizionari që shumë herët kishte
    kuptuar peshën e kohës.
    Mërgimtarët Shqiptarë e në veçanti
    ata që patën rast të takohen me të e
    kanë për nder ta kujtojnë me respekt
    Dr. Ibrahim Rugovën.
    Sipas Kryesisë së kësaj Bashkësie
    mësohet se janë marrë të gjitha masat
    për të nderuar më tej jetën dhe veprën
    e Dr. Rugovës.

    Bashkësia Shqiptare `Faik Konica`
    në Britani të Madhe
    Talent wins games, but teamwork wins championships.
    Micheal Jordan

  2. #162
    i/e regjistruar Maska e Arb
    Anëtarësuar
    06-12-2002
    Vendndodhja
    Little Albania, NY
    Postime
    1,723
    Mungesa e Presidentit
    Ibrahim Rugova
    vërehet tek të gjithë


    Sot e një vit më parë të gjitha
    rrugët e qytetit të Prishtinës
    ishin të mbushura me
    njerëz, të cilët kishin ardhur
    pothuajse nga e gjithë bota
    për t’i dhënë lamtumirën e
    fundit Presidentit Rugova
    Liridona SHALA
    Albulena BLLACA
    Njëvjetorin e vdekjes së Presidentit
    Ibrahim Rugova e kujtojnë shumë
    qytetarë, kur qyteti i Prishtinës ishte
    vërshuar nga të katër anët e vendit,
    por jo vetëm nga vendi, për t’i dhënë
    lamtumirën e fundit Dr. Rugovës.
    Kishin ardhur edhe nga të gjitha trojet
    shqiptare, po ashtu nga mërgata vende
    të ndryshme të botës. Atëbotë,
    ndryshe nga ky vit, sikur edhe koha
    shprehte mllefin e saj për njeriun që
    ishte i dashur nga të gjithë. Edhe
    përkundër temperaturave mjaft të ulëta
    që mbretëronin, qytetarët nuk
    kishin të ndalur për t’i bërë homazhet
    njeriut që vazhdon të mbetet emblemë
    e Kosovës, për kontributin dhe punën
    që kishte bërë gjatë gjithë jetës së tij.
    Në njëvjetorin e vdekjes se tij, qytetarët
    janë ata që falsin më së miri për
    vlerat dhe mungesën e Rugovës.
    Veli Bytyqi: Nëse
    nuk ka të bëjë drejtpërdrejt,
    sigurisht
    vonesat ose prolongimi,
    dinamika
    që është dashtë të
    vendoset, vonesa e statusit, me siguri
    ka të bëj me vdekjen e Presidentit Rugova.
    Mosprania e tij ka ngadalësuar
    proceset e statusit dhe zhvillimet politike.
    Po të ishte gjallë Presidenti Rugova,
    do të ishte ndryshe, uniteti brenda
    subjekteve politike do të ishte shumë
    më i fuqishëm se që është sot.
    Megjithatë, konsideroj se po të ishte
    gjallë Presidenti Rugova, çështja e statusit
    tashmë do të ishte zgjidhur.
    Gjevdet Shushku: I
    ka munguar dhe
    vazhdon t’i mungojë
    mjaft dhe do ta
    ndjejmë gjithmonë
    mungesën e Presidentit
    të ndjerë, Ibrahim Rugova,
    sepse për këtë flasin vetë zhvillimet e
    fundit, gjë e cila është vërejtur pikërisht
    nga mungesa e tij.
    Ilmi Hashani: Vdekja
    e Ibrahim Rugovës
    na ka shtyrë pak
    mbrapa, por
    amanetet e tij do t’i
    çojmë në vend. Populli
    i Kosovës do të jetë i pavarur ashtu
    siç kishte dëshiruar edhe vetë presidenti
    i ndjerë.
    Zeqir Gashi: E gjithë
    merita për arritjet e
    Kosovës deri këtu
    ku jemi sot, është e
    tij, sepse Kosova
    është e lirë dhe
    shumë shpejt do jetë edhe e pavarur,
    e gjithë kjo është rezultat i punës së tij.
    Ka arritur atë që shumë vjet e kemi
    pritur, mirëpo mungesa e tij gjithmonë
    do të jetë e pranishme te ne.
    Milaim Janjova:
    Vdekja e tij ka
    ndikuar mjaft keq
    në shumë pozicione,
    prandaj pa
    dyshim që mosprania
    e tij na mungon mjaft. Sepse, Presidenti
    Rugova ka qenë iniciator i
    pavarësisë, por nuk do të thotë që me
    vdekjen e tij është shtyrë edhe statusi.
    Mehreme Syla:
    Mendoj se vdekja e
    presidentit ka qenë
    tragjike për gjithë
    vendin e në veçanti
    për ata që kanë qenë
    simpatizues të tij. Unë jam njëra prej
    tyre që kam qenë mjaft e motivuar
    pikërisht ta dua LDK-në, sepse kanë
    qenë vizionet e tij mjaft të qarta, të cilat
    kanë bërë që vendi ynë të jetë këtu ku
    është tani.
    Ismail Fazliu: Me
    vetë aktin që është
    bërë ndarja e partisë
    së tij, vërehet
    mungesa, së pari, në
    partinë e tij e po ashtu
    edhe në gjithë vendin, dhe në zhvillimet
    politike.
    Xhavit Shosha:
    Mungesa e tij vërehet
    në çdo aspekt.
    Ai ka qenë njeri i
    paqes e i tolerancës,
    ka qenë i mirë për të
    gjithë. Mendoj se nuk ka më asi presidenti
    si ai, vetëm një ka qenë dhe do
    të mbetet gjithmonë në zemrat tona,
    Dr. Ibrahim Rugova.
    Lulëzim Qerkini:
    Me siguri që
    mungesa e tij vërehet
    kudo në vend.
    Ai u nda nga ne
    vetëm fizikisht,
    sepse në zemrat tona është gjithmonë
    i pranishëm me fjalët dhe
    punët që ka bërë për vendin tonë.
    Iku në momentet kur më së shumti
    kishte nevojë vendi ynë, pikërisht
    në momentet kyçe për Kosovën. Ai
    gjithnjë është treguar një njëri i
    rëndësishëm dhe një politikan i
    zgjuar për vendin tonë, prandaj shpresoj
    se amaneti i tij do të jetësohet
    shumë shpejt.
    Imer Hashanaj:
    Është e pakontestueshme
    që mosprania
    e Rugovës
    mungon në politikën
    kosovare e
    gjithashtu atë shqiptare. Prandaj,
    për fat të keq, pas vdekjes së tij nuk
    ka mbetur tjetër politikan, i cili
    mund të kontribuojë aq sa ka kontribuuar
    ai.
    E vërteta është se Rugova qe 15 vjet
    ka udhëhequr një politikë, të thuash,
    të stabilitetit dhe një politike të urtë,
    sepse ne kemi qenë të shpërndarë
    si popull dhe ai punoi që të na
    bashkojë ne.
    Xhelal Qollaku:
    Vdekja e Presidentit
    Rugova vërehet
    tani dhe do të vazhdojë
    të vërehet edhe
    për shumë e
    shumë breza të ardhshëm. Sepse
    ishte dhe do të jetë gjithmonë i
    pazëvendësueshëm.
    Hazir Shala: Vetë
    prezenca e shumë
    njerëzve të politikës
    botërore, në
    rastin e vdekjes së
    tij, tregon se sa ka
    qenë i përkushtuar në ngritjen e
    çështjes së Kosovës anë e këndë
    botës.
    Vjosa Berisha: Së
    pari, partia e tij
    është përçarë pa
    presidentin e ndjerë
    Rugova. Duke
    u nisur që në partinë
    e tij vërehet mungesa e tij, po
    ashtu edhe populli e vëren
    mungesën e tij dhe e kujton me një
    respekt mjaft të madh.
    Blerina Maloku:
    Mungesa e tij vërehet,
    sidomos tani
    që partia e tij është
    ndarë në dysh, gjë
    kjo që flet qartë se
    sa ka qenë i rëndësishëm për vendin
    tonë. Është mirë që gjithë liderët
    tanë ta ndjekin rrugën e tij, rrugë e
    një vizioni të qartë.
    Besarta Aliaj: Mendoj
    që zhvillimi
    politik ka ngelur,
    duke pasur
    parasysh kontributin
    e Rugovës
    në zhvillimin e proceseve politike të
    vendit, mirëpo presim që politikanët
    e tjerë ta ndjekin rrugën e tij.
    Arif Kryeziu: Z.
    Rugova i mungon
    shumë popullit
    tonë dhe do t’i
    mungojë edhe më
    tej.
    Një politikan i tillë, siç ishte ai, kur
    merret parasysh se 90% e popullit
    kanë pasur besimin se ai ka qenë një
    njeri i besueshëm dhe shumë
    vështirë do të gjendet ndonjë tjetër
    që do ta zëvendësojë atë.
    Faton Abazi: Gjithsesi
    që i mungon
    popullit dhe vendit
    tonë dhe
    vështirë të gjesh
    ndonjë njeri që do
    të zëvendësojë atë. Sepse ai ka qenë
    një vizionar i lartë, një strateg dhe
    largpamës.
    Besartë Zeneli:
    Shumë gjëra ngërthehen
    në ngecjen
    e zgjidhjes së statusit,
    por po të
    ishte gjallë presidenti
    tashmë i ndjerë, sigurisht që
    do ta përshpejtonte procedurën e
    zgjidhjes së statusit.
    Resa Haxha: Natyrisht
    që vërehet
    mungesa e tij.
    Sepse po të ishte ai
    gjallë, deri më tani
    pavarësia do të
    ishte problem i
    zgjidhur.
    Këtë e them nga besimi i madh e
    po ashtu edhe nga përvoja e tij e gjatë
    në jetën politike të vendit tonë.
    Këtë më së miri e kanë treguar me
    praninë e tyre shumë njerëz të mëdhenj
    të jetës politike botërore, të cilët
    kishin ardhur për t’i dhënë lamtumirën
    e fundit.
    Hyzri Gashi: Jeta
    duhet të vazhdojë
    edhe pas vdekjes
    së tij, por është
    e qartë se ai njëri
    ka punuar shumë
    për këtë vend,
    kurse mungesa e
    tij është e qartë.
    Prioritet është vullneti i popullit
    që të arrihet ajo për të cilën kishte
    punuar aq gjatë edhe vetë Rugova, e
    të cilën edhe e kemi pritur aq gjatë.
    Lus politikanët tanë që po të ndjekin
    vetëm pak rrugën e tij.
    Shumë shpejt do të kurorëzohemi
    me pavarësinë e vendit tonë.
    Talent wins games, but teamwork wins championships.
    Micheal Jordan

  3. #163
    i/e regjistruar Maska e Arb
    Anëtarësuar
    06-12-2002
    Vendndodhja
    Little Albania, NY
    Postime
    1,723
    Ibrahim Rugova dhe Shqiptaret

    Me gjithsej tri fjali që shpjegonin
    dogmën e misionit
    të tij, ai nguliti në
    mendjen e shqiptarëve
    dhe Perëndimit, rrugën
    paqësore, shtetin e
    pavarur të Kosovës dhe
    vlerat perëndimore të
    shqiptarëve. Askush me
    kaq pak fjalë, kaq pak
    veprim dhe kaq pak
    shanse, nuk do të kishte
    arritur atë që arriti ai


    Mero BAZE

    Ibrahim Rugova mbylli të shtunën në
    mesditë, misterin e tij më të madh,
    jetën. Me gjithsej tri fjali që shpjegonin
    dogmën e misionit të tij, ai nguliti në
    mendjen e shqiptarëve dhe Perëndimit,
    rrugën paqësore, shtetin e pavarur
    të Kosovës dhe vlerat perëndimore të
    shqiptarëve. Askush me kaq pak fjalë,
    kaq pak veprim dhe kaq pak shanse,
    nuk do të kishte arritur atë që arriti ai.
    Miliona shqiptarë, që janë të prekur
    sot nga ky lajm, janë ende të shokuar
    nga pamundësia që patën për të konsumuar
    atë histori që Ibrahim Rugova
    prodhoi për kombin e tyre në 16 vite.
    Miliona ballkanas dhe evropianë, po
    ashtu do ta kishin të pamundur të
    besonin se një individ i vetëm, me
    vizionin e tij origjinal, do të prodhonte
    një histori të re për vendin e vet, duke
    mundur prodhimet shekullore të
    miteve dhe historisë së Ballkanit. Për
    16 vite jetë politike, ai ndërroi tërësisht
    raportet e Kosovës me fqinjët
    dhe
    Perëndimin, çmontoi një sistem të
    tërë që prodhonte histori, politikë dhe
    vizion negativ për shqiptarët.
    Kur ballkanasit e ish-Jugosllavisë,
    rrëmbyen armët dhe nisën luftërat për
    pavarësi në fillim të viteve ‘90-të,
    Ibrahim Rugova arriti të izolojë
    Kosovën nga konflikti i përgjakshëm,
    me një kurajo dhe vizion, i cili funksionoi.
    Ky vizion i dha Kosovës aleatë
    perëndimorë para fillimit të luftës, u
    dha shqiptarëve emër të mirë para përplasjes
    finale, i dha shoqërisë së
    Kosovës shanse për solidaritet para
    fillimit të masakrës dhe, mbi të gjitha,
    i dha një orientim të ri çështjes
    shqiptare në Ballkan, duke e reformuar
    atë nga një çështje e pambyllur
    e “Bashkimit Kombëtar”, në një çështje
    të formimit të shtetit të Kosovës si
    shtet i pavarur. Ky vizion, po ashtu, shpërbëhu
    në pak kohë mitet serbe për
    Kosovën dhe çliroi energji të reja edhe
    në Serbi, për të kuptuar se Kosova nuk
    është beteja e tyre për jetë a vdekje. Ai
    ndryshoi edhe historinë e tyre.
    Nuk jam i sigurt nëse shqiptarët e
    Kosovës e pranuan, si vizion, apo si
    opsion, projektin e Rugovës, por u pa
    qartë se në fund ata e pranuan atë si fat.
    Ai nuk jetoi gjatë, por pati aq kohë sa
    të vdiste i pajtuar me të gjithë ata që i
    janë zemëruar gjatë jetës për rrugën e
    tij. Dhe iku pak kohë para se sa shqiptarët
    ta prekin me dorë produktin e
    jetës së tij politike, pavarësinë e
    Kosovës.
    Nuk jam i sigurt se shqiptarët zgjodhën
    Rugovën në fillim të viteve ‘90-të,
    për t’i përfaqësuar, por jam i sigurt se
    Rugova zgjodhi rrugën e duhur për t’i
    shpëtuar shqiptarët dhe për t’i bindur
    ata për rrugën që duhet të ndiqnin.
    Ndaj ata e pranuan atë si një simbol.
    Paqja si fuqi
    Në mes të viteve ‘90-të, Ibrahim Rugova
    ishte i vetmi njeri i qartë për
    paqen që po prodhonte. Brenda LDKsë,
    brenda Kosovës, por dhe në
    Shqipëri, duket se kishte një lloj
    paqartësie për fuqinë e rrugës së tij.
    Kishte presion për më shumë veprim
    dhe, ndoshta, për organizime klandestine
    ushtarake. Në një prej qëndrimeve
    të tij të shkurtra në Shqipëri,
    në korrik të vitit 1995, e pyeta miqësisht
    Ibrahim Rugovën në Durrës,
    përse nuk u hapte rrugë elementëve
    më radikalë.
    Ishte një njeri që t’i zhvlerësonte të
    gjitha pyetjet pompoze dhe sidomos
    përpjekjen për t’i dhënë mend. Por
    atë moment u bë serioz.
    - Nuk mund të bëj ushtri në një vend
    të pushtuar, - tha. - Kemi zgjedhur
    rrugën tonë dhe do t’i mundim.
    Ngela keq nga serioziteti i tij. Dhe
    kisha një mister të madh se si ky njeri
    arrinte të bindte të huajt për këtë që
    thoshte. Iu luta të shpjegonte privatisht
    se si ua ekspozonte ai të huajve
    çështjen e Kosovës. Cili ishte fjalori?
    Cilat ishin faktet?
    Po më dëgjonte pa shumë bezdi dhe
    unë përfitova t’ia ilustroja pyetjen me
    takimin e para disa ditëve që kishte pasur
    me Sekretarin Amerikan të Shtetit,
    Uoren Kristofer.
    - Thjesht ua them. U tregoj që ka
    pasë masakra mbi popullsinë civile. U
    them që janë mbyllur shkollat dhe
    universitetet dhe ne i kemi hapur ato
    në shtëpi private dhe jemi vetorganizuar
    t’i paguajmë. U them se po
    kështu kemi hapur shtëpi shëndeti
    për shqiptarët, se janë të diskriminuar
    nga qeveria e instaluar serbe. Dhe
    u tregoj se kemi fuqi dhe ndërtojmë një
    shoqëri tonën, duke prezantuar rrugën
    paqësore.
    Në të vërtetë, për mua, ato ishin fjali
    të rëndomta, por misteri dhe simpatia
    që ato ngjallën në kancelaritë perëndimore,
    ishin të pashpjegueshme.
    Kancelaritë panë tek kjo filozofi e
    thjeshtë, mundësitë e një shoqërie për
    t’u vetorganizuar dhe sinqeritetin e
    një lideri pacifist. Këtë vizion nuk
    mund ta kishte kurrë një njeri normal,
    një shqiptar “me gjak” si gjithë të tjerët.
    Për këtë arsye them se Rugova ua imponoi
    si fat shqiptarëve këtë rrugë,
    rrugën me kosto më të lirë, për të prodhuar
    një histori të re të tyre. Kam frikë
    se askush tjetër nuk do të kishte zgjedhur
    atë rrugë që prodhoi fuqinë reale
    të shqiptarëve përmes paqes.
    Për të përmbysur historinë që serbët
    kanë prodhuar për shqiptarët në
    Perëndim, duhen qindra katedra historie.
    Opsioni i Rugovës i bëri të
    pavlefshme ato. Ai nuk prodhoi, por
    provoi se shqiptarët dinë të bëjnë një
    histori tjetër nga ajo që është thënë për
    ta.
    Për të përmbysur fuqinë diplomatike
    të ish Jugosllavisë në botë,
    duheshin me dhjetëra kancelari
    aleate. Ibrahim Rugova fitoi mbështetjen
    jo vetëm të miqve të kombit shqiptar,
    por përmbysi vizionin e miqve
    historikë të Serbisë për shqiptarët dhe
    Kosovën.
    Për të mundur Ushtrinë jugosllave,
    shqiptarët nuk do të mundin dot sikur
    të mobilizoheshin të gjithë si komb,
    por vizioni i Rugovës dhe aleancat e tij
    bënë që në dispozicion të kauzës së tij
    të vihej ushtria më e madhe e botës,
    NATO, e cila ishte pjesë e një prej tri
    fjalive të Ibrahim Rugovës për 10 vitet
    e para të tij.
    Sinqeriteti kundër ëndrrës
    së shqiptarëve për Bashkim
    Ibrahim Rugova është i pari që ka
    formuluar në mënyrë të sinqertë tezën
    për pavarësi të Kosovës. Prej Kongresit
    të Berlinit në shekullin e 19-të e
    deri në mes të viteve ‘70-të, ëndrra e
    shqiptarëve ka qenë bashkimi i
    Shqipërisë me Kosovën. Opsioni i
    pavarësisë së Kosovës shihej realisht
    si hipokrizi. Ibrahim Rugova është udhëheqësi
    i parë shqiptar që e ka këtë
    tezë të sinqertë. Ai e kishte të modeluar
    në vizionin e tij pavarësinë e
    Kosovës dhe punoi gjatë ta vizatonte
    atë për shqiptarët. Ka shumë histori
    vulgare me simbolet e tij, me gurët që
    dhuronte dhe flamujt që qëndiste, me
    himnet që prodhonte dhe traditat
    kosovare që donte të ringjallte, por kjo
    vinte pikë së pari se në atelienë e tij
    politike, modelohej sinqerisht një
    Kosovë e pavarur. Për shumë të tjerë
    në Shqipëri dhe Kosovë, ky është një
    opsion politik, por jo i sinqertë. Për
    Ibrahim Rugovën, ky ishte një opsion
    i sinqertë. Ai e respektonte Shqipërinë,
    por kurrë nuk bëri asnjë gjest
    që të provonte se ishte nën ndikimin
    e saj. Ai ishte një indipendentist
    natyral që reformoi platformën e
    shqiptarëve për Bashkim Kombëtar.
    Ai prodhoi një histori të re për çështjen
    shqiptare. Ai prodhoi Kosovën e
    pavarur dhe rikonfigurimin e interesave
    shqiptare në Ballkan.
    Vlerat perëndimore
    Rugova, po ashtu, prodhoi dhe një
    histori të re të lidhjeve shpirtërore të
    Kosovës me Perëndimin. Përkushtimi
    i tij ndaj vlerave kristiane të Evropës,
    toleranca e tij proverbiale ndaj kundërshtarëve
    dhe sinqeriteti i tij i pozimit
    para ikonës së Nënë Terezës dhe Papës,
    e ktheu çështjen e aleancës së
    Kosovës me Perëndimin, në një betejë
    të re të tij. Në asnjë shoqëri, imponime
    të tilla si ajo që Rugova i bënte
    shoqërisë së Kosovës, nuk do të
    kalonin pa probleme. Në asnjë shoqëri
    me shumicë myslimane, predikimet
    për konvertim në katolicizëm dhe
    shkuarja drejt rrënjëve kristiane të
    Evropës, nuk do të kishte kaluar pa
    probleme për një lider. Për Ibrahim
    Rugovën, këto kaluan jo vetëm pa
    probleme, por me një misticizëm, i
    cili ka çarmatosur çdo zë kundër tij.
    Ky dimension e bëri atë po ashtu një
    lider të pranueshëm edhe për qytetarët
    jo shqiptarë të Kosovës. Ai është
    lideri që e pranoi Kosova, që ai vizatoi
    në mendjen e tij.
    Talent wins games, but teamwork wins championships.
    Micheal Jordan

  4. #164
    i/e regjistruar Maska e Arb
    Anëtarësuar
    06-12-2002
    Vendndodhja
    Little Albania, NY
    Postime
    1,723
    Malli per Ibren

    Ose: malli për plakun e
    ri të epokës sonë të re –
    Dr. Ibrahim Rugovën


    Bajram SEFAJ
    I çmuari dhe fort i dashuri, vëlla Ibro!
    Unë nuk e zgjodha çastin për të shkruar
    këtë letër mallëngjimi, por ai me
    zgjodhi mua! Dhe, le të thuhet menjëherë,
    çast më i lig nuk mund të
    imagjinohej se që është ky! Kam
    shumë vështirësi, të papërballueshme
    dhe të pakapërcyeshme fare për ta
    shkruar këtë letër. Ashtu si prej kohësh,
    dëshiroja dhe ëndërroja ta
    shkruaja. Nga ajo mori pengesash që
    me dalin përpara në këtë synim e që
    bënë të hezitoj e të lejoj të parakalojnë
    një milion vjet pranë meje, si pranë
    një të vdekuri, pa ta shkruar këtë letër,
    me këtë rast, po i veçoj vetëm dy, kur
    janë më të mëdhatë dhe më të papërballueshmet.
    E para, respekti i lartë,
    dashuria e madhe dhe pikëllimi i thellë,
    që ndjej për Ty, Zoti President.
    Pengesa e dytë, sasi e madhe dhe
    kallaballëk mllefi, deri në shkatërrim,
    ndaj të gjithë atyre hasretxhijnve dhe
    shpirtligjve, kur aq pamëshirshëm e
    në mënyrë trupërisht spektakulare e
    kryeskandaloze, iu gëzuan fatit tënd të
    lig! Gëzimit për fatkeqësinë e tjetrit
    dhe kënaqësinë për vuajtjet e tjetrit, ti
    e di mirë, Ibro, i thonë Sadizëm! Zoti
    të ruajt prej të prekurve nga kjo dergjë
    e rëndë! Fati, njëmend, ishte i tillë.
    Por, sa më i egër dhe tragjik që shfaqej,
    në destruktivitetin e tij makabër, ai fat
    e çast, në anën tjetër, nxori në pah fisnikërinë,
    burrërinë, besnikërinë dhe
    trimërinë tende të pashoqe!
    Veprimi dhe qëndrimi yt burrëror,
    kur pa dy mendje, pa dilema dhe pa
    më të voglin hezitim e luhatje, gjete
    shtëpinë tënde, Kosovë! Shkove atje
    për të vdekur bashkë me anëtarin e
    fundit të familjes së madhe shqiptare
    të Kosovës, (zot shtëpie i së cilës je
    tani e njëmijë vjet!), kur automatikisht
    e përnjëherësh hyre në odën e
    burrave të pavdekshëm shqiptarë. Iu
    bashkove , kështu, plejadës së trimave
    më të shtrenjtë të kombit tonë, për të
    cilët janë thurur dhe këndohen legjenda.
    U bëre plak i ri i epikës sonë të
    re!
    Po qe se them se ke pasur një milion
    mundësi të ngelësh jashtë Kosovës,
    në vend të sigurt, komod e me beneficione,
    kjo do të ishte vetëvrasja
    (vetë) ime më banale. Shthurje e
    shkrirje e pamëshirshme e flakës së
    kësaj letre! Shumë herë, më mirë të
    menduar sesa të folur! Të realizuar. Je
    shkrimtar e filozof, i çmuari im, e beson
    dhe e njeh (mirë) këtë dhimbje të
    thellë!
    “E ti je me demande?”. E bëj pyetje,
    me ç’rrobë të zezë e çoroditëse tradhtie
    do të vishej qenia jote fisnike, sikur,
    përnjëmend, të ngjante ajo që kurrsesi
    nuk mund të ndodhte Ty, të ikje e rrije
    larg popullit tënd!
    Lehtë e kanë të tjerët, kur ti, në anën
    tjetër, nga diktatura fashiste ke kllapa
    në duar (pas shpine). Ke gojë të kyçur.
    Sy të mbyllur. Ke pranga në këmbë. Ke
    helm në gjak e në zemër të lënduar...
    Ke fëmijë e familje të kërcënuar me
    vdekje. E, si të vritet vdekja! Me jep
    përgjigje kush?
    Tash, keq, dhimbshëm e dhunshëm
    përnjëherësh, po e përfundoj këtë
    letër, kur dora e dridhur trishtimi nuk
    arrin dot ta shkruajë ndryshe, pos ashtu
    si dikton zemra (ime) e plasur!
    Më dhemb, po, po më djeg e më bluan
    fare, keqardhja për këtë vonesë të
    pafalshme mijëvjeçare! Kur, në anën
    tjetër, u kisha aq shumë zili kolegëve
    të mi, odës së madhe të burrave të
    dheut, brenda dhe jashtë mëmëdheut
    tonë, kur shkruan e folën, kur ngritën
    zërin e indinjatës së thellë, ndaj tërë
    tragjedisë që ndodh rreth teje! Veçmas
    ndaj trillimeve e cilësimeve pa fije
    hezitimi dhe tejet të pamatura, kur,
    në anën tjetër, dihet e njihet aq mirë
    veprimi yt fisnik.
    Ashtu sikurse jam i vonuar në çdo
    shteg të jetës, nga trungu i thatë i së
    cilës, kurrë nuk kam vjelë asnjë fryt të
    ëmbël, jam vonesëmadh edhe në
    shkrimin e kësaj letre. E shkruaj në
    çastin e ligë e të dhimbshëm, kur fotografia
    me portretin tënd, mbi tryezën
    time të “punës”, dot nuk me gjegjet: je
    apo nuk je më në jetë? Nuk me ngel,
    prandaj tjetër udhë, i dashuri Ibrahim,
    pos të fshij lot pikëllimi e të qes (ngjis)
    një varg të ri në poemën kushtuar Ty,
    që e kam nisur para shumë vjetësh,
    diku në mërgim. Diku në Parisin e rinisë
    sate. Kur ishe student (nxënës) i
    filozofit dhe mendimtarit francez të
    kohës, Roland Barthes, më të shquarit
    të epokës sonë. Autorit të veprës së
    madhe mendore, filozofike, shkencore...
    Fort e mirë po e shoh se poema ime
    nuk do të përfundojë kurrë. Vepra jote
    del e denjë për penda shumë herë më
    të mprehta e talente shumëfish më të
    mëdha se që është imtësia ime e imët!
    Sa më ka zënë malli, Ibro, të pimë
    bashkë nga një filxhan kafe në braserinë
    “Çarri”, në Prishtinë. E pastaj të
    nisim e të llafosim e të rrahim tema të
    letërsisë dhe të rrjedhave kulture në
    botën shqiptare dhe përgjithësisht.
    Sikur bënim shpeshherë, dikur. Të
    kujtohet, sigurisht! Qoftë edhe atëherë
    kur ishim bashkë, në emisionet e kulturës
    në gjuhën (tonë) shqipe të Televizionit
    të Prishtinës.
    Ibro, me prit se ja, po “...lidh mbathcat...”
    sikur na porosit i pavdekshmi
    varg kushtrimi i poetit Azem, e po vij.
    Erdha, ma kij besën!
    Talent wins games, but teamwork wins championships.
    Micheal Jordan

  5. #165
    i/e regjistruar Maska e Arb
    Anëtarësuar
    06-12-2002
    Vendndodhja
    Little Albania, NY
    Postime
    1,723
    Ne njevjetorin e vdekjes se Presidentit Rugova

    Ardhja dhe ikja e Prijësit


    Eshte teper veshtire te shprehet me fjale dhimbja dhe pikellimi per vdekjen e hershme te Presidentit Historik te Kosoves, Z. Ibrahim Rugova, e aq me veshtire te vihen ne pah me pak fjale, ne nje manifestim perkujtimor si ky I sotmi, vlerat e presonalitetit te tij prej intelektuali humanist, shkencetari erudit, politikani pragmatist dhe burreshtetasi e strategu vizionar.
    Ibrahim Rugova u shfaq ne Kosove si nje njeri i Duhur, ne nje kohe te Duhur, ashtu sic shfaqen nje here ne njeqind vjet ne Histori Njerezit e Medhenj. Dhe, ai iku, poashtu, sic ikin Njerezit e Medhenj nga kjo bote, I qete si nje Profet, duke e lene Kosoven, Dardanine e tij Antike, te lire dhe, ne prag te Pavaresise se shumepritur.
    Po, si u shfaq njeriu i Urte, pacifisti i shpallur nga Perendimi, dhe, sic tha me te drejte nje mik I tij keto dite, 'nacionalisti i kultivuar', Ibrahim Rugova?
    Pasi u shqua si nje personalitet I pashembullt kulturor, duke shenuar ne vitet shtatedhjete, nje kthese historike ne fushen e mendimit kritik letrar dhe artistik shqiptar, dhjete vjet me vone Ibrahim Rugova u ngrit ne skenen politike shqiptare te Kosoves, si nje ideolog vizionar, me nje platforme moderne politike, me Durimin si strategji dhe Pritjen si taktike, dy postulate qe e kane burimin tek tradita dhe etnopsikologjia shqiptare, e qe u bene te pranueshme nga bota demokratike Pernedimore.
    "U gjet", apo e gjeten shqiptaret Prijesin?
    "U gjet" dhe e gjeten shqiptaret Prijesin e vet. Nuk u gjet, rastesisht, ne krye te Lidhjes se Shkrimtareve te Kosoves, sepse ai aty vinte me nje bagazh kulturor e shkencor modern, si dhe me vyrtyte klasike morale shqiptare. Lidhjes se Shkrimtareve, qe ishte nje berthame kulturore per shume vjet, I kishte rene hise te behej edhe berthame politike. Ndaj, pikerisht ne zyrat e saj u krijua edhe nje Lidhje - Lidhja Demokratike e Kosoves.
    E gjeten shqiptaret Prijesin? E gjeten. Askush nga bashkethemeluesit e kesaj berthame politike nuk deshi ta merrte Misionin e Prijesit. Ishte I rende, ate mund ta bartte mbi shpatulla vetem ai qe kishte vendosur te mos terhiqej derisa te realizohej Misioni.
    Ky akt e kishte nje prelud. Gjashte muaj me pare, atehere kur lidershipi autonom shqiptar I Kosoves e kishte c'liderizuar veteveten, duke e "care lisin me pyka te bera nga trungu I tij", (natyrisht nen nje presion dhe shantazh te papare serb), Prijesi I ardheshem, pacifisti Ibrahim Rugova, do te jepte nje mesazh, jo shume pacifist:
    "Në qoftë se Serbia do të përpiqet përsëri të shtypë identitetin tonë kombëtar, atëherë do të ketë një kryengritje. Unë vetëm mund t'i paralajmëroj serbët: edhe ata janë një popull i vogël. Në të kaluarën sa herë që një popull i vogël është përpjekur të luajë rolin e një fuqie në Ballkan, kjo ka përfunduar me tragjedinë e tij", I pergjigjej Rugova vozhdit serb, me 26 qershor 1989, ne gazeten gjermane Der Spiegel, diten kur ai po I kercenonte shqiptaret qe nuk do t'I nenshtroheshin Beogradit.
    Ate dite Millosheviqi kishte mbledhur, sic thuhej, nje milione serbe ne Fushe - Kosove, ne kremtimin e 600 vjetorit te humbjes se Betejes se Kosoves. Asnje shqiptar I Kosoves nuk kishte dale ne rruge. Rrinin brenda shqiptaret, nderkohe qe jehona e brohoritjeve dhe kercenimeve nga serbet vendore dhe te ardhur nga Serbia shkonte deri ne qiell.
    Ibrahim Rugova me kete akt ishte bere Emblema e Kosoves.
    Tashti ishte hapur rruga. Pakkush mund ta kete ditur, ndoshta as ai vete, se kjo rruge do te ishte shume e gjate dhe e mundimshme, plot sakrifica, personale e kolektive, plot kthesa te papritura, me ngritje e renie, me ringritje dhe rirenie. deri ne zgripc te zhdukjes.
    Por Kosova do te behej, thoshte cdo dite Presidenti. Do te behej, sepse ishte "radha e popujve" te shtypur, sic tha nje tjeter mendje e ndritur shqiptare lidhur me Kosoven, ne prag te luftes.
    Jemi vete ne deshmitare per zhvillimet e mevonshme ne Kosove. I takon merita Presidentit Rugova, qe arriti te ruante qetesine, ne nje kohe qe ishte teper veshtire te ishe shqiptar I Kosoves, kur dinjiteti jo vetem nacional, por edhe njerezor po perdhosej cdo dite nga barbaria serbe.
    I takon merita Presidentit Rugova qe per nje decenie e organizoi nje rezistence paqesore aktive, duke refuzuar institucionet e regjimit serb dhe duke ngritur institucione paralele shqiptare, per te mbajtur gjalle jo vetem frymen e lirise, por edhe ekzistencen fizike te shqiptareve ne Kosoven e pushtuar.
    I takon merita Presidentit Rugova qe Kosova nuk u implikua ne lufterat midis republikave sllave, motra midis tyre, me gjithe peshperitjet bukur te zeshme te qarqeve te ndryshme qe te hapej edhe "Fronti I Jugut".
    "Ne e kemi vendin tone, Kosoven tone. Ne nuk duam lufte. Kosova duhet te mbrohet nga nje Force Nderkombetare. Kosova duhet te jete e lire dhe e pavarur". Kjo ishte motoja dhe mesazhi I perditshem I Presidentit Rugova.
    I takom merita presidentit Rugova qe arriti te internacionalizonte ceshtjen e Kosoves ne te gjitha qarqet politike nderkombetare dhe sidomos ne qendrat e vendosjes. Si nje politikan modern, ai nuk e kultivonte trillin e "gjetjes" se "miqve te armiqve te shqiptareve' per t'I sulmuar pastaj ata me retoriken boshe lideriste ballkanike. Ai e kishte prirjen pozitive te gjetjes se miqve, kudo qofshin ata, duke spikatur ne gjetjen e Mikes me te Madhe, SHBA-ne, vendin e Lirise, "shpresen e fundit te njerezimit", sic ka thene me nje rast per Ameriken Presidenti Abraham Lincoln.
    Presidenti Rugova i ishte mirenjohes, ne kuptimin proverbial, Amerikes, shpetimtares se Kosoves, pa I harruar asnjehere demokracite perendimore, vendet e Bashkimit Evropian, ato qe e ndihmuan dhe e po e ndihmojne kaq shume Kosoven.
    Nje tipar dallues qe e ka stolisur portretin moral te Presidentit Rugova dhe figuren e tij prej Trimi te Urte, eshte fakti se Rugova nuk iku asnjehere jashte vendit, por qendroi ne Kosove, ne zemer te saj, derisa u muar peng ne rezidencen e tij, nga Kasapi I Ballkanit. Akti I qendrimit te tij ne Kosove, bashke me familjen, do te te kete qene vendimtar ne pergjegjshmerine e tij per vendin dhe popullin e Kosoves, jo vetem ne kuptimin filozofik. E kemi degjuar vete pergjigjen e tij, kur dikush e nagcmonte pa te keq, "si guxonte te rrinte ne Prishtine e te fliste aq ashper kunder regjimit serb". "E kam tankun serb, jo me larg se dy-treqind metra larg shtepise, dhe nuk frikesohem. S'kam ku shkoj pertej shtepise sime. Ne po ndjekim politike paqesore, ndaj do ta fitojme lirine dhe pavaresine, sepse pavaresia eshte e vetmja zgjidhje per Kosoven. Ne do te fitojme", thoshte ai.
    Ai ishte I lidhur si Anteu mitik me Token e Tij. Toka, Guri, Shtepia, Miku - keto ishin Shenjat e Tij, Heraldika e Tij.
    Pse ishte I tille Ibrahim Rugova?
    Nuk mund te thuhet me saktesi cilet qene faktoret qe ndikuan ne krijimin e personalitetit te Ibrahim Rugoves. Mund te thuhet se jane dy faktore te nderlidhur, mbase vendimtare, qe kane ndikuar ne rrugen e tij jetesore, krijuese e politike: prejardhja familiare dhe formimi I tij kulturor perendimor.
    Si bir I babait dhe nip I gjyshit, qe te dy te pushkatuar dhe te masakruar nga ushtria cetnike serbe me maska partizane, ai nuk do te pushonte se kerkuari me mendje, dite e nate, varret e me te dashurve, varret qe s'arriti t'I gjente kurre. Ai do te burrerohej para kohe. Do ta "ruante" Nena, sic thuhet ne Kosove, per nenat qe rrisin femije jetime. Do ta rriste me vuajtje dhe besim se nje dite do t'I dilte Zot shtepise, pa e ditur se po e rriste nje djale qe kur do te behej burre, do t'I dilte Zot, jo vetem shtepise se tij, por Tokes se pushtuar e te lare me gjak, shekuj me radhe, Dardanise Antike - zemres se Ilirise, duke u bere Embleme e saj e perjetshme.
    Prijesi yne mbante emrin e nje Profeti dhe mbiemrin e nje Mali, bjeshkes qe takohet me Qiellin.
    Qofte I perjetshem kujtimi I Tij.

    Sinan Kamberaj
    New York, 21 janar 2007
    Talent wins games, but teamwork wins championships.
    Micheal Jordan

  6. #166
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528



    Burrështetasi i parë i Kosovës
    Shkruan: Fatmir Sejdiu



    Vdekja e hershme e Presidentit Ibrahim Rugova në fillim të vitit 2006 ishte goditje e rёndё për popullin dhe institucionet e Kosovёs. Na la kur na duhej mё sё shumti për t’i dalë në krye procesit tё gjatё e tё mundimshёm historik për pavarësimin e Kosovës. Për njohjen ndёrkombёtare tё pavarësisë së Kosovёs, sepse, siç e kishte zakon të thoshte Presidenti ynë, Kosova është de fakto e pavarur nga qershori i vitit 1999.

    Si studiues i thellё i letërsisë e i kulturës shqiptare, Ibrahim Rugova ka lënë një trashëgimi që rri në themelet e dijeve tona. Rugova dijetar u bë udhëheqësi i rezistencës së popullit shqiptar të Kosovës me organizim të pashembullt që krijoi Lidhja Demokratike e Kosovës, që – si Lidhja Shqiptare e Prizrenit, për të cilën ai ushqente dashuri të pakundshoqe – të ndërtonte, tani me sukses të fundmë, bazat e shtetit të ri ndërsa rezistonte okupimin serb.

    Ibrahim Rugova u bë burrështetasi i parë i Kosovës, shenja mbrojtëse e shtetit në krye të të cilit qëndroi edhe në kohën kur njihej, por nuk pranohej si i tillë. Në kohë të vështira, Rugova me organizimin më sistematik e të qëndrueshëm që kishin ngritur shqiptarët në këto troje, me mekanizma institucionalë të votës demokratike, ndërtoi struktura të qëndrueshme tё Republikёs sё Kosovёs, qё ishin pjesё e veçuar e rezistencёs sё organizuar kundёr okupimit.

    Për të gjallë të vet, Ibrahim Rugova krijoi shumë miq të Kosovës e të pavarësisë sonë në të katër anët e botës. Prandaj, edhe nga bota e amshimit, Presidenti Rugova është sot engjëlli mbrojtës i Kosovës.

    Veprimtaria e Rugovës, si studiues i letërsisë e i kulturës shqiptare, si mendimtar i rrallë, me një filozofi të veçantë politike, si lider e burrështetas, të cilin e shquan urtësia dhe konsistenca, do të jetë objekt i studimeve të vazhdueshme në të ardhmen.

    Ky libër përmbledh një zgjedhje shkrimesh të Rugovës në rrjedhë kronologjike – kryesisht fjalime politike, por edhe kontribute të tjera të veprimtarisë së tij shtetërore – sikur edhe vlerësime që i bëjnë figurës së Rugovës personalitete nga vendi e bota. Është një pjesë e trashëgimisë dhe namit që ka lënë pas lideri ynë historik, të cilën e sjellim këtu me rastin e Ditës Përkujtimore, 21 janarit, kur mbushet një vit që kur ndërroi jetë.
    (Tekst hyrës në monografinë "Presidenti Rugova")

    Prishtinë 4 janar 2007

  7. #167
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528

    Memento për Rugovën

    Shkruan: Sabri Hamiti



    I. BIOGRAFIA

    Ibrahim Rugova lindi më 2 dhjetor 1944 në fshatin Cercë, komuna e Istogut. Më 10 janar 1945 komunistët jugosllavë ia pushkatuan të atin, Ukën dhe gjyshin Rrustë Rugova, që kishte qenë luftëtar i njohur kundër çetave çetnike që po depërtonin në Kosovë gjatë Luftës së Dytë Botërore.
    Ibrahim Rugova shkollën fillore e kreu në Istog, të mesmen e kreu në Pejë, më 1967. Fakultetin Filozofik – Dega Gjuhë e Letërsi Shqipe e kreu në Prishtinë. Gjatë vitit akademik 1976-77 qëndroi në Paris, në Ecole Pratique des Hautes Etudes, nën mbikëqyrjen e Prof. Roland Barthes-it, ku ndoqi interesimet e veta shkencore në studimin e letërsisë, me përqendrim në teorinë letrare. Doktoroi në fushën e letërsisë në Universitetin e Prishtinës, më 1984. Në vitin 1996 Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh anëtar korrespondent i Akademisë së Arteve dhe Shkencave të Kosovës. Në fillim ishte redaktor në gazetën e studentëve Bota e re dhe në revistën shkencore Dituria (1971-72), që botoheshin në Prishtinë. Një kohë punoi edhe në revistën Fjala. Mandej, për afro dy dekada, Dr. Ibrahim Rugova veprimtarinë e vet shkencore e zhvilloi në Institutin Albanologjik si hulumtues i letërsisë. Një kohë ka qenë kryeredaktor i revistës Gjurmime albanologjike të këtij Instituti. Me krijimtari letrare u mor që nga fillimi i viteve gjashtëdhjetë.

    Ka botuar këto vepra:

    1. Prekje lirike, Rilindja, Prishtinë, 1971,
    2. Kah teoria, Rilindja, Prishtinë, 1978,
    3. Bibliografia e kritikës letrare shqiptare 1944-1974, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1976 (së bashku me Isak Shemën),
    4. Kritika letrare (nga De Rada te Migjeni), Rilindja, Prishtinë, 1979 (së bashku me Sabri Hamitin),
    5. Strategjia e kuptimit, Rilindja, Prishtinë, 1980
    6. Vepra e Bogdanit 1675-1685, Rilindja, Prishtinë, 1982,
    7. Kahe dhe premisa të kritikës letrare shqiptare 1504-1983, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1986
    8. Refuzimi estetik, Rilindja, Prishtinë, 1987,
    9. Pavarësia dhe demokracia, Fjala, Prishtinë, 1991,
    10. Çështja e Kosovës, Dukagjini, Pejë, 1994,
    11. Kompleti i veprave të Ibrahim Rugovës në tetë vëllime, Faik Konica, Prishtinë, 2005



    Dr. Ibrahim Rugova më 1988 u zgjodh kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, që u bë bërthamë e fuqishme e lëvizjes shqiptare e cila kundërshtoi sundimin komunist serb dhe jugosllav në Kosovë.
    Si intelektual me nam që i jepte zë kësaj lëvizjeje intelektuale e politike Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh, më 23 dhjetor 1989, nga themelimi kryetar i Lidhjes Demokratike të Kosovës, partisë së parë politike në Kosovë që sfidoi drejtpërdrejt regjimin komunist në fuqi. LDK, nën udhëheqjen e Dr. Ibrahim Rugovës, u bë shpejt forca politike prijëse në Kosovë, duke mbledhur shumicën e popullit rreth vetes. Në bashkëpunim me forcat e tjera politike shqiptare në Kosovë si dhe me Kuvendin e atëhershëm të Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova dhe LDK-ja përmbyllën kornizën ligjore për institucionalizimin e pavarësisë së Kosovës. Deklarata e pavarësisë (2 korrik 1990), shpallja e Kosovës Republikë dhe miratimi i kushtetutës së saj (7 shtator 1990), referendumi popullor për pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës, mbajtur në fund të shtatorit 1991, qenë prelud për zgjedhjet e para shumëpartiake për Kuvendin e Kosovës, mbajtur më 24 maj 1992. Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh kryetar i Republikës së Kosovës. Dr. Ibrahim Rugova u rizgjodh kryetar i Republikës së Kosovës në zgjedhjet e mbajtura në mars të vitit 1998.
    Nën udhëheqjen e Dr. Ibrahim Rugovës LDK-ja fitoi shumicën e votave në zgjedhjet e para lokale të sponsorizuara ndërkombëtarisht në Kosovën e pasluftës në tetor të vitit 2000 si dhe n zgjedhjet e para nacionale në vitin 2001 dhe në zgjedhjet e dyta lokale të vitit 2002. LDK fitoi edhe zgjedhjet e fundit nacionale më 2004.
    Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh President i Kosovës në mars të vitit 2002 dhe u rizgjodh edhe më 2004.

    Çmimet dhe titujt ndërkombëtarë të Ibrahim Rugovës:

    1. Më 1995, Dr. Ibrahim Rugovës iu dha Çmimi për paqe i Fondacionit Paul Litzer në Danimarkë.
    2. Më 1996, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Parisit VIII, Sorbonë, Francë.
    3. Më 1998, Dr. Ibrahim Rugovës iu nda Çmimi Saharov i Parlamentit Evropian.
    4. Në vitin 1999, Dr. Rugova mori Çmimin për paqe të qytetit Mynster, Gjermani, ndërsa u shpall qytetar nderi i qyteteve italiane: Venedik, Milano dhe Breshia.
    5. Në vitin 2000, Dr. Ibrahim Rugova mori çmimin për paqe të Unionit Demokratik të Katalonisë “Manuel Carrasco i Formiguerra” në Barcelonë, Spanjë.
    6. Në vitin 2004 Dr. Ibrahim Rugova u nderua me Çmimin e Evropës, Senator Nderi nga Fondacioni panevropian Coudenhove-Kalergi.
    7. U nderua gjithashtu nga Komonuelthi i Pensilvanisë (SHBA), “Mik i Shteteve të Bashkuara të Amerikës”.
    8. Më 2004, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Tiranës.



    Dr. Ibrahim Rugova vdiq më 21 kallnor 2006 në Prishtinë dhe u varros në Bregun e Diellit me nderimet më të mëdha të popullit të Kosovës.



    II. KRITIKA

    1. Qarku i Prishtinës



    Ibrahim Rugova i përket brezit të 68-tës, dhe më tej Qarkut Kulturor të Prishtinës.
    Në fund të viteve gjashtëdhjetë të shekullit njëzet Prishtina u bë qytet universitar duke u prirë nga një lëvizje e fuqishme studentore e kulturore, që mblidhte për të parën herë të rinjtë e tokave shqiptare: në Kosovë e rreth Kosovës. Kjo lëvizje kulturore e intelektuale, krejt natyrshëm e bëri qendrën në Universitetin e Prishtinës, për ta shpërndarë ndikimin e vet çlirues edhe në shtresa të tjera të shoqërisë. Fuqia e kësaj lëvizjeje u përqendrua në kulturë e krijimtari, me artikulim më të fuqishëm në letërsi, me shenjën e fuqishme nacionale e autentike dhe me shenjën e modernitetit.
    Në këto vite Prishtina, si dhe gjithë Kosova, kishte një gazetë të përditshme, një revistë letrare, një radio, një shtëpi botuese në shqip. Lëvizja kulturore e intelektuale e përqendruar në brezin universitar e bëri gazetën e vet kulturore, revistën e vet kulturore dhe formoi shtëpinë e vet botuese. Kjo, në mënyrë të pashpallur, artikulonte alternativën e njëshit pushtetor në kulturë.
    Protagonist në të gjitha këto lëvizje kulturore e letrare, që përqendroheshin në Fakultetin Flozofik, ishte Ibrahim Rugova me krijuesit e brezit të tij studentë, kryesisht të gjuhës e të letërsisë shqipe. Tani më disa nga nismëtarët e këtij qerthulli kulturor e letrar janë ngritur në shkallën më të lartë në fushat e tyre krijuese në shqip. Njëri nga më përfaqësuesit është Ibrahim Rugova, me përcaktim kritik letrar e studiues i letërsisë dhe i kulturës shqiptare.
    Qerthulli kulturor i Prishtinës, që më vonë do të zhvillohet edhe në një kulturë letrare, në fillim të viteve shtatëdhjetë të shekullit njëzet kishte përqafur një program letrar e kulturor, qoftë pa e afishuar: të hyhet sa më thellë në njohjen trashëgimisë shpirtërore nacionale e në të njëjtën kohë të ketë një hapje ndaj kulturave të tjera perëndimore, sidomos të modernitetit të tyre.
    Ibrahim Rugova si krijues e kritik nuk u është larguar asnjëherë këtyre dy kërkesave të qerthullit kulturor të Prishtinës, për dy decenie të plota të krijimtarisë letrare kritike.

    2. Profili i kritikut

    Pak nga miqtë e tij e dijnë që Ibrahim Rugova në moshën e re shkollore ka shkruar lirikë dhe ka përkthyer poezi. Mirëpo emri i tij letrar publik është bërë i njohur me shkrimet letrare në rubrikën “Zenite letrare” të përhershme në revistën Fjala. Tekstet, që rimerrnin në një lexim krejt subjektiv e të lirë, vepra të shkrimtarëve botërorë e shqiptarë, lexoheshin me mallin e leximit të letërsisë së vërtetë. Këto shkrime Ibrahim Rugova, pas një rileximi redaktues, i botoi në librin Prekje lirike. Vetë titulli përcakton natyrën e shkrimeve estetike-poetike, që nuk i iknin lirizmit të interpretim. Mendoj që ky ishte një revolt kundër shkrimeve kuaziobjektive që shkruheshin për letërsinë duke zbritur më shpesh në një sociologjizëm vulgarizues.
    Në librin e dytë Kah teoria, të botuar shtatë vite më vonë, e gjejmë Rugovën në skajin tjetër të diskursit kritik. Tashmë ai, gjithë dijen e madhe letrare, gjithë mjeshtërinë e shkrimit kritik të argumentuar, e çon kah qëllimi suprem: të artikulohet në nivelin më të lartë teorik letërsia si krijimtari individuale e veçantë, e ndryshme nga të tjerat, që duke pasur praktikë origjinale të krijimit, kërkon edhe kritere të vetat të interpretimit. Tashmë, revolta lirike e librit të parë kthehet në sistem vetanak të mendimit e të argumentimit.
    Dy polet kritike, të shfaqura në dy librat e parë, e kanë përcaktuar fuqishëm gjithë krijimtarinë kritike të Ibrahim Rugovës në vitet shtatëdhjetë e tetëdhjetë të shekullit njëzet. Ky ndikim në një anën ka prodhuar një diskurs kritik të çlirshëm, shpesh me gjuhë konotative, madje në nivel të metaforës, për t’u kurorëzuar me trajtën e eseut e të kritikës interpretuese; kurse në anën tjetër ka prodhuar diskursin kritik të argumentuar duke e ngritur në nivel të abstragimit teorik, madje krejt në teori të letërsisë e të kritikës; por gjithmonë me kërkesën për kultivimin e temave abstrakte në shqip, nëpërmjet rindërtimeve terminologjike.
    Dy libra të ngjashëm, përmbledhje esesh e kritikash, kapin tekstet kritike të Ibrahim Rugovës të viteve shtatëdhjetë në Strategjia e kuptimit dhe të viteve tetëdhjetë në Refuzimi estetik. Sharmi themelor i shkrimeve kritike, që korrespondojnë në radhë të parë me librat e botuar gjatë këtyre viteve dhe me autorët kryesisht të brezit të tij, është se janë shkruar rëndom si kritika të para (punë tepër e vështirë në interpretimin e vlerësimin e letërsisë) duke prodhuar edhe mendimin e parë publik për veprat, e njëkohësisht duke krijuar aureolën e kritikës së respektueshme.
    Në shkrime të tjera, në këta libra, Rugova lëshohet ngadalë në kohë për të studiuar formacione artistike e doktrina letrare shqiptare, po ashtu autorë të njohur të traditës; ashtu edhe fenomene letrare, kryesisht kritike të modernitetit evropian.
    Dy libra të tjerë, tani monografikë, që provojnë deri në skaj fuqinë krijuese e intelektuale të Ibrahim Rugovës janë Vepra e Bogdanit dhe Kahe e premisa të kritikës letrare shqiptare 1504-1983. Në të parin bëhet interpretimi i fuqishëm i tekstit bogdanian në librin e parë origjinal shqip Çeta e profetëve, duke analizuar të gjitha aspektet e strukturat e tekstit bashkë me domethënien e tij. Rugova këtu ribën gjenetikën dhe bën analitikën e veprës së autorit të madh të vjetër shqiptar, duke e parë atë të njënjëshëm, nëpërmjet temave, strukturave letrare, domethënieve nacionale; duke analizuar sistemin e plasat e tij. Studiuesi, i formuar me dijet moderne letrare, dëshmon që teksti bogdanian nuk është dëshmi por është një qenie e gjallë kulturore, madje bashkëkohëse, një vlerë që jeton. Vepra shpejt u bë paradigmë e studimeve shqiptare, jo vetëm bogdaniane.
    Mirëpo, projekti më i ndërliqshëm e më i rëndësishëm studimor i Ibrahim Rugovës mbetet monografia për kritikën shqiptare. Ky libër është dhe kurora kritike e tij. Aty gjejmë një sistematizim të mendimit kritik shqiptar që lidhet me letërsinë dhe kritikën letrare, dhe më thellë një vetëdije kulturore të shqiptarëve. Idetë themelore, duke u fiksuar nga Barleti deri te autorët bashkëkohorë, janë trajtuar jo si rend kronologjik i shfaqjeve, por si vlera në një sistem të sprovuar të mendimit letrar. Rugova lucid këtu informon, analizon, interpreton. Vepra merr vlerën e një projekt-enciklopedie për kritikën letrare shqiptare duke u bërë, që nga shfaqja, një pikë reference e pakalueshme në këtë fushë.
    Përfundimisht Ibrahim Rugova është një kritik modern që teorinë e ndërton si majë që del nga interpretim i tekstit letrar, kurse vlerësimin e bën si një përqasje me universalitetin e krijimit letrar. Kjo të shpie nga qerthulli i letërsisë kombëtare në universumin e literaturave të tjera.
    Një të tillë sprovë e kishte nisur Rugova në shkrimin për rrënjët e degët letrare, pra për trashëgiminë origjinare dhe shpërndërrimet e mëvonshme duke sjellë në relacion krijues Shqipen, Aristotelin e Xhojsin. Kjo aventurë krijuese ishte ndërprerë përnjëherë. Dhe kjo duhet të quhet humbje për kërkimet në letërsinë shqipe.
    Konteksti sociokulturor, thoshim më parë, por rrethanat nacionale, do të themi tani, e bënë apo më saktë e detyruan Ibrahim Rugovën, që nga njeriu meditant të kalojë te njeriu militant. Për të parin menduam e shkruam, për të dytin shkruajmë në vijim.
    E mbyllim këtë pjesë me një metaforë: Prekje e Gurit. Brezat e idealistëve (nëse mbeten gjallë) do të tregojnë a u formësua guri nga prekja dhe për sa kohë ndodhi kjo.



    III. POLITIKA



    1. Presidenti / Kryetari

    Ibrahim Rugova hyn tepër vrullshëm në politikën e Kosovës duke dalë në ballë të lëvizje për pavarësinë e Kosovës dhe duke e bërë legal vullnetin politik të popullit të saj.
    Ai e legalizoi dhe legjitimoi në mënyrë institucionale këtë vullnet nëpërmjet zgjedhjeve parlamentare e presidenciale dhe nëpërmjet Referendumit popullor për pavarësinë.
    Po këtë legjitimim ai e mori me votë demokratike si kryetar i LDK-së (1989) dhe si President i Republikës së Kosovës (1992).
    Veprimet politike institucionale të Rugovës krijuan sistemin e mbrendshëm të mbështetur në solidaritet e në mirëkuptim për të siguruar mbijetesën së mbrendshmi dhe respektin së jashtmi për organizimin shoqëror e politik dhe prijësin e saj.
    Ibrahim Rugova u pranua si përfaqësues autentik i Kosovës në të gjitha zyrat e mëdha në Evropë e në Amerikë, pa marrë parasysh që në mënyrë zyrtare nuk u pranuan zgjedhjet e tij.
    Vetë Rugova e dinte që rruga e pranimit ndërkombëtar është e ngadaltë, sidomos derisa të sigurohet pushteti real në Kosovë. Ai kishte përsëritur shpesh gjatë viteve ’90 të shekullit të kaluar: “Ne këmi pushtetin moral”. Puna ishte që të ushtrohej pushteti faktik. Insistimi i Rugovës për disiplinë shtetërore para popullsisë, duke kërkuar jetë institucionale, është keqkuptuar, madje nënvlerësuar jo një herë nga kundërshtarët e tij të ngutshëm në LDK apo në Kosovë, që preferojnë përmbysjet rrënjësore para evolucionit. Këto mendime kanë pasur edhe jehonat e veta para faktorëve ndërkombëtarë.
    Po vota e popullit, vota qytetare, katër herë me radhë, madje në rrethana krejt të ndryshme politike, ka legjitimuar Rugovën edhe kryetar të LDK-së edhe President të Kosovës. Ky fenomen ka prodhuar përgjithmonë dy konsekuenca a mësime historike për Kosovën:

    1. Udhëheqësi autentik mund të dalë vetëm nga vota e lirë e qytetarëve, dhe kjo është fuqia e këtij udhëheqësi.
    2. Përgjithnjë Kosova ka pranuar dhe krijuar traditën që ky vend nuk do të pranojë asfarë autoriteti të udhëheqësit të pazgjedhur. Kjo, më në fund, është fitore e demokracisë në Kosovë.

    Tashmë është fakt e histori që Ibrahim Rugova mbetet Presidenti historik i Kosovës dhe promovuesi i madh i lirisë, i pavarësisë e i demokracisë së Kosovës.

    2. Shqiptari

    Rugova është një nacionalist i kulturuar. Pra, është shqiptar, në kuptimin rilindës të fjalës. Kjo del natyrshëm nga e kaluara e tij familjare e personale dhe nga formimi kulturor, letrar e historik. Premisat e këtij kualifikimi mund të lexohen në veprat e tij kulturore e kritike, ashtu dhe në veprimet e tij politike.
    Promovimi i politikës së tij nacionale, që në fillime, është bërë në bashkëbisedim, marrëveshje, e dialog me politikën institucionale të Shqipërisë. Se ai është një pionier i pluralizmit poltik, por para së gjithash institucionalist, prandaj nocionin e partive e përdorte përherë në shumës. Por, është e dukshme që preferenca e tij është partia (partitë) demokratike dhe për shumë vite në politikën shqiptare Rugova e Berisha kanë përbërë një binom. Kjo dhe për pajtimin e përbashkët që komunizmi ka dëmtuar tragjikisht kombin shqiptar dhe botën shqiptare.
    Prandaj, politika moderne shqiptare do të rimerrej duke u ringjallur në të gjithë parametrat nacionalë, tani në rrethanat aktuale politike ndërkombëtare, nëpërmjet integrimeve kombëtare e evropiane.
    Komunikimi pa paragjykime ndërmjet shqiptarëve që kanë jetuar të ndarë përdhunshëm, për Rugovën është alfa dhe omega e rinjohjes së thellë deri në identifikim, deri në unifikim. Këto komunikime marrin të gjitha trajtat sociale, ekonomike, kulturore, politike.
    Kur komunikimi me Shqipërinë ishte gati i ndaluar, Rugova fliste si duhet të shkohet në Tiranë, qoftë për të pirë një kafe një paradite. Po më thellë kërkonte, me përsëritje të palodhura, çeljen e udhës Prishtinë – Durrës, si arterie të bashkimit fizik e shpirtëror të shqiptarëve. Vizionet nacionale të Rugovës për komunikimet e integrimet shqiptare janë në proces dhe të pakthyeshme.
    Vetëm se në këtë udhë ka etapa, të cilat duhet të kalohen me mend e durueshëm. Vetëm njohjet i mundin paragjykimet, vetëm arsyeja i vë në disiplinë emocionet e zjarrta. Këto duhet të kenë qenë grindjet e mbrendshme vullkanike, që më në fund e dogjën dhe poqën Rugovën, nacionalist të kulturuar.

    3. Politika

    Rugova pacifist në Kosovën që i del tymi, në mesin e Ballkanit që nis për të satën herë kasaphanën. Ky është një absurd, kanë bërtitur me zë të lartë disa nga kundërshtarët e tij politikë. Kurse është admiruar për qëndrimin e tij në të katër anët e botës.
    Rugova si individ ka qenë trim, nuk i është frikësuar gjakut e as vdekjes. Çështja është që ai nuk ka preferuar kryengritjen a betejën, por ka kërkuar e synuar fitoren. Filozofinë e heroikës shqiptare, qoftë ajo skenderbejane, ai është munduar ta përkthejë në një qëndresë moderne për të ruajtur substancën, pra në një rezistencë politike me premisa të humanizmit e të lirisë njerëzore universale. Në këtë mënyrë do të fitoheshin miqtë e kauzës së lirisë së Kosovës.
    Sloganet e tij për pajtim të brendshëm, për durim, për solidaritet, për mirëkuptim, për dialog e për mirësi, që duken si moralizim në fatkeqësi, në të vërtetë janë përftime racionale duke njohur gjendjen e mbrendshme dhe rrethinën e Kosovës. Duke njohur gjendjen e popullit të robëruar në kapërcime të mbijetesës.
    Rugova ka njohur egërsinë serbe ndaj Kosovës, e cila është përsëritur ciklikisht në historinë e përgjakshme të vendit. Ai e ka artikuluar me zë të thekshëm para opinionit ndërkombëtar, që më 1989, se “serbët po vijnë të hakmerren”. Po duhej kohë, qëndresë, organizim e substancë, po ashtu dhe një rezonancë ndërkombëtare për një luftë e rezistencë me armë, një luftë të akceptueshme nga miqtë e kauzës së lirisë së Kosovës.
    Prandaj, Rugova është pararendës i UÇK-së dhe pasues i saj. Ky është rezonim i popullit të Kosovës, që mbas çlirimit, e zgjodhi për dy mandate me votë për President të vendit.
    Programi i tij politik e nacional për Kosovën e pavarur e demokratike, në të vërtetë u bë program i qytetarëve të vendit, për të marrë formën e testamentit politik, të cilin e tha deri në ditët e fundit të jetës: “Një Kosovë e pavarur e demokratike e inkuadruar në Bashkimin Evropian e në strukturat euroatlantike, në miqësi të përhershme me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, është vullneti i popullit dhe do të qetësojë këtë pjesë të Evropës e të botës”.
    Po është ky një vullnet i popullit, një përkatësi kulturore-historike dhe një miqësi-përkatësi politike.
    Qysh tani po duket që trashëgimia politike e Rugovës, në të vërtetë testamenti i tij politik, është vizioni i këtij vendi për të ardhmen.



    4. Besimi

    “Jam një mysliman simbolik” i deklaron Rugova një gazetari të huaj.
    “Lidhja jonë (LDK) është e fortë e nuk shprishet sepse bazohet në besim”, ka përsëritur ai shumë herë.
    Këto dy formula të Rugovës, që krijojnë një fundament të filozofisë së jetës e të shoqërisë, kanë qenë keqkuptuar madje edhe nga dijetarët e dinjitarët shqiptarë, keqkuptime që kanë shkuar deri në format ekstreme të përfundimit: Rugova është konvertuar fshehurazi!
    Rugova besonte në zot, këtë e ka shprehur me shkrim në dy formula poetike të falënderimit për lirinë dhe për jetën. Rugova kishte besim në njeriun dhe gjithë vepra e tij në fakt është një adhurim për njeriun. Mirëpo, Rugova dallonte në thelb religjionin nga feja, besimi.
    Çështjen mund ta shohim më të kapshme po të shoqërohemi me filozofin e sociologun Zhak Derrida (një hebre algjerian me shtetësi frënge), veprën e të cilit Rugova e ka njohur mirë.
    Religjionet e librit, religjionet abrahamike (ibrahimike): hebre, krishterë, mysliman, kanë një bazë apo një trung të përbashkët (besimin në një zot). Dallimet janë të fushës së kulturës e të historisë. Mirëpo asfarë raporti social nuk është i mundur pa besim. Nuk mund t’i drejtohesh tjetrit, çfarëdo religjioni të ketë, çfarëdo gjuhe a kulture, pa kërkuar që të ketë një besim. Ky besim është kredia për dialog dhe komunikim social. Sa më i fortë të jetë ky besim lidhja, marrëveshja e mirëkuptimi janë më të forta.
    Këtë fenomen Rugova e shihte si cilësi e vlerë humane (njerëzore) dhe vlerë e domosdo kombëtare. Prandaj, Rugova i pranonte si festa shpirtërore njësoj Krishtlindjet e Bajramin, si kulturë e histori të besimit njerëzor e kombëtar. Pra jo (vetëm) religjioni, po (më fort) besimi merr vlerën unifikuese universale.



    5. Elipsat

    Është e habitshme se si një njeri që bëhet prijës i një lëvizjeje politike, madje i një populli, të përdorë një retorikë kaq të ngushtuar, ashtu si Rugova. Edhe më tepër ai nuk e ngrit asnjëherë zërin dhe flet me të njëjtin tonalitet si në një bashkëbisedim ashtu para turmave të dhjetëra mijëra njerëzve.
    Mesazhi i tij, qoftë politik, kombëtar a social është më tepër sugjerues e sugjestionues se sa i zhvilluar apo i sqaruar nga argumente të racionalitetit. Shprehjet e tij marrin formën e elipsës, qoftë kur artikulon një empiri e përvojë jetësore të sojit tradicional kanunor: “Të gjallët me të gjallët”, “Shtëpia nuk mbahet pa miq”; qoftë kur jep fakte jetësore konkrete: “Pas lufte të gjithë jemi më pak”, “Falë zotit e NATO-s Kosova është plot”; qoftë kur përmend qëllime e parime politike: “Në Ballkan të gjithë popujt janë të vegjël njësoj”, “Kosova e pavarur do ta qetësojë këtë pjesë të Evropës e të Botës”, “Pavarësia e Kosovës është kompromisi shqiptar”.
    Kjo do të thotë që elipsa e tij nacionale, politike apo humane, përherë mbulon aq sa zbulon. Kjo është një formë e preferuar e komunikimit tradicional në Kosovë, prandaj gjuha e tij, që merr trajtën e formulës dhe duke u përsëritur merr karakterin e lutjes, bëhet lehtë e kapshme për të gjitha shtresat e shoqërisë shqiptare të Kosovës.
    Kjo mënyrë komunikimi e Rugovës, me ithtarët e vet e me qytetarët, është bërë efikase dhe e dashur, gjuhë identifikuese. Në një anë jep mesazhin themelor të pastër e të saktë pa zhurma retorike dhe në anën tjetër i jep mundësinë bashkëbiseduesit për të imagjinuar mesazhin e vet plotësues.
    Duke pasur për bazë këtë mënyrë të komunikimit Rugova është cilësuar në mënyrë të saktë nga shumica: Ai thotë fjalë të buta, po ka qëndrime të forta. Kjo mënyrë komunikimi si dhe një mall për jetën autentike e komunikimin autentik, i ka shtyrë të tjerët ta quajnë “Kolosi i brishtë” apo “Gandi i Kosovës”.

    6. Shenjat

    Duke i prirë lëvizjes politike e kombëtare për Kosovën e pavarur e demokratike, pra Kosovën si entitet politik – shtet, Rugova kishte menduar domosdoshmërinë e shenjave identifikuese të këtij shteti së mbrendshmi e së jashtmi.
    Projekti i tij, sado i bërë me mend e mençuri, qoftë duke i shpalosur tepër kujdesshëm si shenja të tij, të prijësit, hasi në reagim joracional të shqiptarëve, jo vetëm në Kosovë po edhe në Shqipëri, ose me rebelim ose me përqeshje. Do thoshin se po nënçmonte flamurin kombëtar, të tjerë se po krijon shenja personale. Vetëm të diturit e të diturit politikisht e panë largpamësinë e Rugovës, që projektonte shenjat e domosdoshme të shtetit të Kosovës e pranë tij e ruante flamurin kombëtar.
    Përkrah flamurit, që stamponte vetvetiu edhe stemën, Rugova propozoi himnin e Kosovës, një këngë plot kumbim të kryengritësve të Kosovës.
    Mbasi, flamuri e himni duhet të përmbajnë identitetin historik, kulturor e kombëtar të një vendi, zgjidhjet e Rugovës për shenjat e Kosovës janë të studiuara.
    Flamuri ka yllin e Davidit e emrin e Dardanisë, gjithnjë duke ruajtur shqiponjën dykrenare në fushën e kuqe: për të shenjuar antikitetin historiko-kulturor të trollit të Kosovës dhe shenjat përdalluese të flamurit historik të Skënderbeut.
    Kënga popullore “Kur ka ra kushtrimi n’Kosovë” u propozua për himn të Kosovës, duke ndjekur një traditë që këngët kushtrimore apo marshet të bëhen himne, që është një skemë universale. Pokështu, për të theksuar kryengritjen si shenjë karakterizuese të ekzistencës shqiptare, që shkon përtej një kohe, dhe për të promovuar kryengritjen e revoltën për liri si hyrje universale në qytetërim modern.
    Janë qytetarët e Kosovës, që do ta aprovojnë këngën kombëtare të vendit (himnin) dhe flamurin, mirëpo për të gjallë të tij e mbas shkuarjes së tij, zgjidhjet e Rugovës për shenjat e shtetit të Kosovës janë të dashura për shumicën e qytetarëve.



    7. Pamja

    Rugova ka pasur pamje dhe stil. Pamja (imazhi) i tij për dy decenie është bërë lehtë e njohur për shqiptarët dhe të tjerët kudo ku ka shkuar.
    I drejtë në ecje, me një hap ritmik pak të zgjatur (trashëgimi e malësorit), me shtatin të drejtuar edhe kur është ulur.
    Veshja me ngjyra të errëta, trikoja e kuqe, kravatat kryesisht me nuanca të kuqe, një thjeshtësi që tregon shije e elegancë do të thoshte Faik Konica. I hajthëm do të thuhej gati dandy. Po ajo që kudo e ka bërë të veçantë ka qenë shalli i tij i mëndafshtë i lidhur në mënyrë të veçantë rreth qafës. Ky shall i tij është mitizuar qoftë duke u interpretuar si derivimi botës së tij poetike të hershme, qoftë i interpretuar si derivim i shallit tradicional rugovas për lindje, për jetë e për vdekje.
    Është e veçantë që këtë pamje të Rugovës e kanë akceptuar admirueshëm edhe ata që janë veshur në saten e mëndafsh edhe ata që nuk i janë shkoqur zhgunit.
    Ai ishte për të gjallë një ikonë e Kosovës, së mbrendshmi e së jashtmi.
    I donte dhe i jepte me elegancë aristokratike dhuratat. Dhuronte libra por më shumë gurë, kristalet e Kosovës (më shumë të huajve) për të dëshmuar kujdesin po edhe pasurinë e vendit.
    Një manierë mbretërore po hynte në lojë padiktueshëm në gjestin e tij. Kjo u duk më së forti në pritjen që i rezervoi Leka Zogut I kur po e dekoronte me medaljen e Lidhjes së Prizrenit. Në pamjet e në gjestet e marrje dhënieve të dy burrave ka qenë pak e vështirë të veçohet cili është pretendenti për mbret e cili princi i kurorëzuar.
    Rugova mbreti i pakurorëzuar.

    8. Miku
    Ibrahim Rugova duhet me zemër e me mendje.
    Po e them në të tashmen, se më vjen vështirë të flas në të kaluarën për mikun e prijësin Ibrahim Rugova.
    Rugovën e njoha dhe u bëmë miq gati para katër deceniesh. I kishte flokët e gjatë e kaçurrel, që i binin mbi ballë; ishte poet e kritik letrar. Krijuam miqësi krijuese, saqë edhe shkruam libra bashkë. Këtë ndjenjë pajtimi e kuptojnë vetëm krijuesit, që mund të krijojnë një qerthull, madje një shkollë.
    Para rreth dy deceniesh Rugova e la në plan të dytë meditimin krijues për t’u bërë në rend të parë veprues politik. Dhe prapë duhej të ishim bashkë. Rugova si prijës politik i Kosovës, më vonë edhe President i saj, u bë promotori i lirisë dhe i pavarësisë së saj. U bë Presidenti i gjithë neve dhe unë për vete e kisha edhe mik edhe Kryetar.
    Ai mbërriti, më fort se çdokush tjetër, që t’i dëshmojë botës se Kosova është Evropë gjeografikisht, historikisht e kulturalisht, dhe do të bëhet Evropë edhe politikisht, duke u integruar.
    “Një Kosovë e pavarur, demokratike, e integruar në Bashkimin Evropian e në NATO, në miqësi të përhershme me SHBA-të, do ta qetësonte këtë pjesë të Evropës e të botës”.
    Kjo formulë, është një program politik e nacional i Ibrahim Rugovës dhe i Kosovës. Se ai ishte stilist, por fliste pak, për të punuar shumë.
    Ibrahim Rugova u pohua, u kontestua dhe u ripohua fuqishëm për të gjallë të tij, duke mbijetuar dy decenie dramatike politike të vendit tonë. Rrallë ka personalitet që i mbijeton këto faza për së gjalli.
    Nuk kam qenë parashikues, por vrojtues i fenomenit, kur e kam quajtur Kryetar Historik të Kosovës, me çka tashmë pajtohen të gjithë.
    Tani, cila është trashëgimia e Ibrahim Rugovës në Kosovë?
    Toleranca, e jo egoizmi i çfarëdo lloji. Durimi e jo sedra jonë e hollë tradicionale. Trimëria e jo azginia, sepse e para e ka përcaktuese urtinë (mendjen), kurse e dyta shpërthimin e pamatur.
    Ibrahim Rugova ishte tolerant, i durueshëm, trim i urtë. Ai e kishte mirësinë e Naimit dhe revoltën e furinë e Fishtës, ndoshta të dyjat të gjetura bashkë me herët te Pjetër Bogdani, me të cilin është identifikuar në jetë e në vepër.
    Prandaj, është shpifje e madhe t’i mveshet atij e thëna që: të paditurit janë më besnikë, kurse të diturit janë më lojatarë. Ai e çmonte punën dhe konkurrencën që sjell vlerën, e jo llafologjinë e mediokritetin. Është punë tjetër që, duke kërkuar bashkëpunim me të gjithë, kërkonte të zbulonte e të ngjallte më të mirën te secili njeri, sepse në udhën për fitore të përbashkët nuk kishte njeri për të humbur.
    Kështu e tha ai, si prijës e si misionar i lirisë së vendit të tij. Në figurën e tij ishte dhe është vullneti i popullit, i cili nuk mundet asnjëherë.

    9. Ikona

    Ibrahim Rugova për të gjallë ka mbijetuar të gjitha sprovat e individit krijues e veprues në shoqërinë shqiptare. Kështu ai hyri në vallen e krijimit të modelit të krijuesit, që bëhet prijës kulturor e politik, madje prijës shpirtëror. Në këtë vështrim, ai u bë model i prijësit të popullit e të vendit të robëruar dhe i obsesionuari i lirisë.
    Pra, për të gjallë, Rugova kishte provuar pohimin, madje adhurimin, mandej kudërshtimin e mohimin, për të arritur në fund ripohimin, madje adhurimin e sërishëm. Kjo është një histori e re në shoqërinë e Kosovës dhe në botën shqiptare të modernitetit. Prej këndej identifikimi me gjestin e tij ishte më tepër se empirik dhe besimi në të (si çdo besim) ishte përtej reales. Njerëzit i janë falur e përfalur atij pa ngurrim.
    Këtë marrje e dhënie me njerëzit, më tepër në fushën shpirtërore sesa në fushën praktike, Rugova e mbante me gjeste e shenja të vetat, që shpejt bëheshin edhe shenja të të tjerëve. Në këtë mënyrë, komunikimi që shkon kah identifikimi, nga fusha shpirtërore kaloi në fushën ikonografike.
    Rugova, mengadalë, nga prijësi u kthye në figurë të identitetit kulturor, politik e shpirtëror të Kosovës në botën shqiptare dhe përtej saj, në rajon e gjetiu.
    Rugova, tanimë, është ikona e pavarësisë së Kosovës. Ata që do të punojnë për këtë qëllim do ta kenë parasysh pamjen e tij apo në zemra dashurinë e tij.
    Ai, kolosi i brishtë, është rritur në përmasat e babait, kurse babai pothuaj kurrë nuk i shtrohet vështrimit kritik të trashëgimtarëve.

    10. Trashëgimia

    Shuarja e Ibrahim Rugovës më 21 kallnor 2006 në Prishtinë dhe qindra mijëra njerëz që, në dekadën e fundit të këtij muaji të acartë, kishin pushtuar Prishtinën për të nderuar prijësin dhe për t’ia dhënë lamtumirën, kanë dëshmuar që ai nuk ishte më vetëm Presidenti (historik) i Kosovës, po mbi të gjitha udhëheqësi shpirtëror i një populli.
    Ky fenomen, që atë ditë, ka shtruar çështjen e trashëgimisë së tij politike dhe pyetjen si u krijua kjo trashëgimi.
    Përgjigja themelore mund të gjendet nëse mund t’i përgjigjet pyetjes si ndodhi që një intelektual, një akademik me pamje të brishtë e delikate, të dalë në krye të një lëvizjeje të madhe popullore. Kjo mandej do të shtrojë pyetje të tjera për të kërkuar përgjigje të reja, që do t’i japë koha në vijim, ashtu dhe njëmendësia shqiptare e Kosovës.
    A erdhën shqiptarët në nivelin që të kurorëzojnë udhëheqës njeriun e dijes e të shpirtit, përpara njeriut të veprimit?
    A ndërroi pamja tradicionale karakterizuese e shqiptarëve nga njerëz kryengritës në njerëz që krijojnë paqen?
    A ishte kjo strategji e vetme, që duke njohur rrethanat kulturo-historike, një popull të robëruar e kishin mësuar se si të gjendet rruga kah liria, me më pak flijime?
    Ndoshta përgjigja ndodhet vetvetiu në natyrën dhe në programin e lëvizjes për pavarësinë e Kosovës, një vizion që mbështetet në realitet. Formulimi kundërshtues ndoshta më së miri shpërfaq një ide të lirisë e të bashkimit shqiptar, që është idealiteti, të përkthyer në kompromisin shqiptar të pavarësisë së Kosovës si realitet.
    Strategu dituror Rugova, duke i prirë lëvizjes dominante shqiptare, në të njëjtën kohë e maste fuqinë dhe qëndrueshmërinë, substancialitetin për të kapur zgjidhjen më të mirë. Në këtë formë ai u jepte fuqi lëvizjes së vet dhe individëve duke vlerësuar sa më realisht mundësinë dhe fuqinë e tyre konkrete e jo virtuale, ideale.
    Prandaj, ai, edhe pse prijës, u bë i ngjashëm politikisht, për të mos thënë identik, me anëtarët, individët e lëvizjes së tij dhe qytetarët. Prandaj, lidhja e tij me ta ishte një lidhje e besimit dhe identifikimit; si do të thoshin latinët: të ngjashmit duhen ndërvete.
    Rugova shkoi një hap më tutje: këtë vullnet e përktheu në zë institucional, për të krijuar vetërespektin së mbrendshmi dhe respektin së jashtmi, për lëvizjen e programin e tij.
    Lëvizja e fortë e Rugovës, një lëvizje nacionale, po e shfaqur me fjalor modern politik të kapshëm për gjuhën diplomatike botërore, aq sa e forcon atë së mbrendshmi, për aq ia rriti atij autoritetin së jashtmi.
    Në këtë mënyrë Ibrahim Rugova u bë figura më e njohur e Kosovës në botën ndërkombëtare të të gjitha kohëve. Ai u bë përfaqësuesi më i pranueshëm që artikuloi vullnetin e një populli të shtypur për liri dhe këtë artikulim e bëri me durim, me maturi e finesë.
    Tani që ai nuk është më, trashëgimia e tij politike është një program që pret të bëhet vepër, jo vetëm për ta bërë Kosovën shtet, por për të bërë vend demokratik e të shanseve të barabarta. Trashëgimia politike rugoviste ka parasysh që në Ballkan edhe në shtetet e pavarura do të jetë e pranishme, madje e gjallë, lufta ndërmjet satrapëve e demokratëve. Kjo madje është provuar në mënyrë të egër në tri përmbysjet historike shqiptare të shekullit njëzet.
    Trashëgimia politike e Rugovës do të kërkojë, që përfundimisht pësimet të bëhen mësime, po para së gjithash që mësimet të parandalojnë pësimet. Programi i tolerancës, përballë egërsimit politik apo social, sado pedagogjik e naimian, mbetet modern dhe rugovian edhe për shqiptarët dhe Kosovën në shekullin XXI.
    Mbrojtja është sulmi më i mirë.



    [b]IV. KUJTESA[//b]


    1.

    Si të flas për mikun kur nuk mund ta pranoj shkuarjen e tij?
    Si të flas për krijuesin kur nuk janë shpaluar të gjitha idetë e tij?
    Si të flas për prijësin kur vijon vizionin i tij?
    Pra duhet të flas për Ibrahimin, për Ibrahim Rugovën e për Rugovën. Për tri Unë që bëjnë Një.

    2.

    Ibrahimi (se ne miqtë e kemi thirrë gjithnjë Ibrahim) nuk e ka njohur babën që ia kanë pushkatuar kur ishte foshnjë; iu ka përkushtuar dashurisë së nënës dhe është rritur me kodin e fisit, gjakut.
    Në shkollë shkon në moshë më të madhe se shokët dhe përgjithnjë mbetet një kokë më i lartë se ata. Prej këtu hija që të luajë mësuesin e tyre, që nga fillorja deri në studime.
    Ai mblodhi myshkun e malit për të blerë libra dhe preu drurin e malit për të bërë libra. Se kishte ngritur kultin e dijes e libri mbeti përgjithmonë burim i dijes së tij. Pra ai foli pak e njësoj lehtë si për pjekjen e bukës, si për pimjen e ujit, si për dhimbjen e zemrës. Gjithnjë i dashur, madje i dashuruar; tepër i butë për t’u pushtuar, tepër i çiltër për t’u mundur.
    Kishte fjalë të pakta e të rralla me shumë asociacione, por kurrkush nuk ka mundur t’i bëjë rezistencë sidomos heshtjes së tij.
    Ndoshta ka qenë i bërë për t’u adhuruar sidomos nga kundërshtarët e tij, që i ka mundur me buzëqeshjen e tij. Ky është paradoksi i parë i madh, por mos të harrojmë që jemi në botën shqiptare.

    3.

    Ibrahim Rugova ka nisur krijimin letrar me lirika intime meditative, kurse shkrimin kritik me një portret të Ismail Qemalit. Ka përkthyer përvajshëm vjershat e Jeseninit. E ka njohur e dashur prozën e Dostojevskit, mandej poezinë e Bodëlerit e prozën e Prustit, mandej prozën e Kafkës e në fund Xhojsin.
    Sa për letërsinë shqipe, ajo është djepi në të cilën është rritur. Një herë duke e lexuar me dashuri, herën tjetër duke e studiuar me përkushtim. Ai nëpërmjet empirisë personale mbërrin te metoda, simbas rendit: prekje lirike, kah teoria deri te refuzimi estetik. Prandaj metoda për të është jo doktrinë, por disiplinë për të provuar hapur kërkimin letrar empirik.
    Kërkimi i tij letrar nis nga bashkëkohësia për të shkuar më thellë në të shkuarën. Nga krijuesit e brezit të vet ai arrin te Anton Pashku e Ismail Kadare, nga këta te Naimi e Fishta e nga këta te Pjetër Bogdani, madje në fund te Gjon Buzuku. Jo vetëm se interpretimi shkon pas letërsisë, po pse letërsia është kulturë e trashëgim dhe duhet të shkohet nga degët te rrënjët. Ky është paradoksi i madh i dytë. Prandaj studimi i tij Vepra e Bogdanit (ndoshta kryevepra e tij) e lexon një tekst të kaluar si një tekst të tashëm.
    Kjo lidhje e degës me rrënjën, e modernitetit me lashtësinë, provohet në sprovimet e tij të fundit: e kena (e qenmja) shqiptare e gjetur tek Zgjimi i Fineganit i Xhojsit ndërlidhet nëpërmjet shqipes me koncepte të Homerit e të Aristotelit.
    Projekti i tij i pambaruar, mbetur në nivel të skicës, ka të bëjë me antikitetin arkishqiptar.
    Po përsëris: Ibrahim Rugova metodën e shihte si strukturim të shumë zërave, të polifonisë.

    4.

    Rugova këtë metodë e kishte për bazë kur kaloi nga krijuesi te vepruesi, atëherë kur u bë prijës i lëvizjes kulturore e politike për lirinë, pavarësinë e demokracinë e Kosovës. Dhe këta zëra, kjo trini është një dhe u bë e kapshme e funksionale për një popull të tërë: që nga ai që ndien, deri te ai që mendon dhe analizon. Dhe ky është paradoksi i madh i tretë.
    Përndryshe si mund të shpjegohet, që një njeri që nuk ka asfarë instrumenti tjetër, pos besës së fjalës, të ngjallë forcën dhe vetërregullimin e një populli të dërmuar nga egërsia e dhuna e tjetrit.
    Interpretimi i këtij fenomeni si pacifizëm klasik është moskuptimi dhe gabimi më i madh, sepse te Rugova kishte vdekur pacifizmi që ditën kur e la krijimin e iu vu veprimit. Çështja kishte të bënte me taktikën e strategjinë për të shpëtuar një popull dhe për ta çuar deri te liria duke ringjallur besimin në vete
    Sepse Rugova tha:
    1. “Do ta bëjmë pajtimin e brendshëm”, duke njohur mëritë, sedrën dhe egërsitë shqiptare;
    2. “Në Ballkan popujt janë përafërsisht të njëjtë (si numër)”, për të theksuar baraspeshën në rajon;
    3. “Kosova e integruar në BE e NATO me miqësi të përhershme me SHBA”, për të theksuar një të kaluar e një vizion si domosdoshmëri.
    Në këtë vështrim trinomi; liri, demokraci, pavarësi për Kosovën, me një pamje ndërkombëtare, në të vërtetë ishte një program i ndërmjetëm nacional, dhe i akceptueshëm nga të tjerët. “Pavarësia e Kosovës i qetëson shqiptarët dhe rajonin”, ishte formula e fundit e Rugovës, një nga ato thëniet e tij të përsëritura, që dikur kanë marrë trajtën e lutjeve, apo të fjalëve të urta, që lindin si mbetje esenciale fjalësore mbas një ndodhie a një tregimi.
    Trashëgimia e tij politike mbetet të sprovohet rëndë në rrafshin e jetës reale në Kosovë.

    5.

    Mbasi Ibrahimi është njeriu e miku, Ibrahim Rugova është shkrimtari e Rugova është prijësi politik; cili është personaliteti kulturor e historik që e bën një këtë trini?
    Vetë kam shkruar që Ibrahimi është një Njeri, mandej kam shkruar që Ibrahim Rugova është promovues i modernitetit në letërsinë e në kulturën shqiptare, mandej pata shkruar që Rugova është presidenti historik i Kosovës. Kurrkush hapur deri më sot nuk i ka kundërshtuar këto pohime.
    Po të përdornim metodën rugoviane për të, do të thonim që në fillim Rugova ishte Vetvetja. Më thellë bëhet i ngjashëm me Ismail Qemalin që ngriti flamurin. Edhe më thellë i ngjashëm me Naimin që predikonte mirësinë universale në një situatë të egërsimit e i ngjashëm me Fishtën në përmbysjen e së keqes për hir të humanitetit e të idealizmit kombëtar. Dhe së fundmi i ngjashëm me Pjetër Bogdanin (autorin e personalitetin e tij të preferuar), që bashkonte predikimin e mirësinë, rebelimin e përkushtimin për lirinë.
    Rugova, si Bogdani, pushon në Prishtinë, në Bregun e Diellit, i mbështjellë me flamurin e vet, të Dardanisë antike.
    Një nxënës i tij indirekt, së voni e ka quajtur shekullin tonë shekull të Rugovës. Do të jetë fat për Kosovën e për shqiptarët nëse shekulli XXI është shekull i Rugovës.
    Mbasi ai u bë ikona e tolerancës, e lirisë dhe e pavarësisë për Kosovën dhe për Botën që e njohu.

    6.

    E përmenda në fillim dhe po ritheksoj në fund që nuk pretendoj të them të vërtetat absolute (që nuk mund t’i përthekoj), por mund të them vetëm të vërtetën time dhe dëshminë time.

    7.

    E vërteta e dëshmia për mikun vjen gjithmonë nga zemra.


    (Marrë nga monografia "Presidenti Rugova, që sapo doli nga shtypi)

  8. #168
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528

    Rugova: idealiteti e vizionariteti

    Shkruan: Mr. Vehbi Miftari


    A mund të shkruhet për idealitetin e një njeriu nëse teksti nuk e përfill edhe një lloj vizionariteti të tij? Por, a mundet po kështu të shkruhet për vizionaritetin e tij, sado i dukshëm dhe i pashembullt të jetë ai, pa e përfillur përmasën e idealitetit, jo vetëm të atij personal, por, mbi të gjitha madje, përmasën e idealitetit kolektiv, ose të kolektivitetit si masë për drejtpeshimin substancial a etnik? Dhe, në fund, sikur na mëson historia e filozofisë, a mund të shkruhet për idealitetin e vizionaritetin e një njeriu a të një epoke pa e përfillur dimensionin paksa utopik të tyre?
    A mund të shkruhet, pra, për idealitetin e dr. Ibrahim Rugovës, njeriut që i lidhi nyje të kaluarën dhe të ardhmen e shqiptarëve në një të sotme e cila, sipas shën Augustinit është vetëm një moment i cili përfshin gjithë përmasën historike, sikundër që përfshin po ashtu edhe të ardhmen e njerëzimit? Dhe më tej, çfarë mund të shkruhet pra për idealitetin e dr. Rugovës nëse atë nuk e shohim si një moment fati historik, i cili është sjellë për të ndërlidhur rilindjen e historisë mijëvjeçarë, para së gjithash në trajtë të mendësisë së tejbartur për nacionin, me përmasën e pritshme të saj në një projekt të pamatshëm për shpëtimin e etnisë?
    Më duket se kjo përpjekje për të ndërlidhur atë që quhet epokë e dr. Rugovës (vitet 1989-2006) si një moment i lëvizshëm, i papërfillshëm ndonjëherë, por i papërsëritshëm në asnjë aspekt, me projektin për të hetuar vizionaritetin e një figure po ashtu të papërsëritshme politike, sikur është ajo e dr. Rugovës, është esenciale për të kuptuar drejt jo vetëm filozofinë e tij politike, por edhe madhështinë e një projekti nacional, i cili mbështetet në rikrijimin e traditës dhe në aplikimin e saj si normë për të projektuar kodet nacional brenda bashkësisë së vlerave universale, ose ballafaqim të kodeve të esencialitetit me kodet e ekzistencialitetit, përkatësisht alteritetit me universalitetin. Sprovë e këtij shkrimi mbetet përpjekja për të argumentuar se projekti nacional i dr. Rugovës, duke kaluar nëpër të gjitha hallkat e idealitetit, mbetet megjithatë sprova më realiste për të ndërtuar shtetin e ri (të vjetër) të Dardanisë antike.
    Dhe, në fund, çfarë mund të shkruhet për njeriun i cili për të gjallë të tij është cilësuar herë si “monument kulture dhe historie të shqiptarëve” (S. Hamiti) e herë tjetër si “profet i sjellë enkas për të zgjidhur fatin e shqiptarëve” (Mari Fransua Allen) - në njërën anë, por i cili për të gjallë të tij e ka njohur mohimin, njësoj si Krishti, për shkak të moskuptimit a të keqkuptimit të herahershëm - në anën tjetër?
    Mbase pikërisht këtu duhet të nisë kërkimi.



    1. Idealiteti kulturor / “Idealiteti” politik

    Idealiteti i dr. Rugovës, nis si idealitet kulturor, brenda qarkut kulturor të Pirshtinës, i cili lidhet me emra të shquar të kulturës e të letrave, dhe kapërcen në idealitetin politik të fundviteve ’80, i cili është po kështu produkt i këtij qarku. “Krijuam një rreth të mendimit të hapur ndaj tendencave të reja... ishte një grup pak i fortë, jo nacionalist (i hapur ndaj botës), por modern, me një orientim nacional” (Çështja e Kosovës).

    Studimi i veprës së Pjetër Bogdanit e shndërroi përmasën e ideales në vizion e Rugovës për të tashmen e të ardhmen e shqiptarëve, kurse figura e tij shkencore e letrare në udhërrëfyes intelektual për të njohur dhe për të përdorur vlerat e mirëfillta kulturore nacionale në shërbim të krijimit të një platforme politike. Kapërcimi është ndoshta krejtësisht i pahetueshëm, por po kështu ai është pjesë e komunikimit intensiv të një elite kulturore e intelektual me historinë e me traditën nacionale, si dhe e përfshirjes së saj brenda një projekti të politikës nacionale.
    Arqipeshkvi i Shkodrës është figura mishëruese kulturore e intelektuale, letrare po se po, të dr. Rugovës dhe unë hedh tezën time këtu se identifikimi me një kulturë e cila i kërkon rrënjët e veta në kodet biblike është tezë intelektuale e cila i ka shërbyer si taban filozofisë politike të dr. Rugovës, veçanërisht në të është mbrujtur modeli i përfaqësimit brenda sistemit filozofik, të cilin e synonte veçan dr. Rugova.
    Ky model përfaqësimi kishte gjenezën në formulën bogdaniane: nga antikiteti (si zanafillë e mendimit racional), përmes mendimit teologjik në një filozofi racionaliste dhe humaniste.
    Kushdo që do ta shqyrtojë modelin politik të dr. Rugovës, sot ose nesër, do të ballafaqohet më këtë linjë të përfaqësimit dhe çfarëdo kërkimi në esencën e papërsëritshme të këtij modeli do të kalojë nëpër këto shkallë. Idealiteti i tij politik është produkt i mendimit intelektual dhe ky mendim është sprovë për të njohur përmasën e idealitetit dhe të humanitetit në një teori që bart parimin moral të njohjes së lirisë universale.
    Kapërcimi, veçse, është i shkallëshkallshëm:

    1. Bogdani i Rugovës mbyllej si kërkim në vitin 1981, kur hapej perdja e zymtë e ndjekjeve për shkak të përkatësisë etnike a kulturore dhe kur zërat për njohjen e lirisë së individit shtoheshin. Kalojeni lapsin nëpër kohë dhe ja ku do të shfaqet modeli i urtësisë teksa bluan nëpër mendje renë e tymtë të autoblindave. Identifikimi me objektin e studimit, ndonjëherë është jo vetëm shenjë e kërkimit, por edhe e sprovimit të modeleve nëpër kohë. Kjo është kthesa e madhe, por që prek vetëm intelektin.
    2. Interesimi për njohjen e teorisë së pushtetit dhe veçanërisht e raportit mes strukturës intelektuale dhe pushtetit, nën influencën e teoricienit Roland Barthes, përbënin natyrshëm premisën e veprimit të tij politik. Krijohej dalëngadalë premisa edhe për hapje jo vetëm ndaj kulturës nacionale, por edhe ndaj pjesëmarrjes aktive në një projekt nacional politik. Kjo është pika e dytë e kthesës nga idealiteti kulturor bë vizionaritet politik. Tashmë ajo nënkupton veprimin, por, sikur e thotë vetë dr. Rugova, intelektuali është mbështetja e fundit e popullit dhe ai po hynte në politikë “për të mbrojtur”: “Pozita e intelektualit inspiron një lloj koncepti të punës politike: duhet të jetë i rregullt, për të favorizuar shansin, por nuk duhet të rrijë e të presë që të bëhen ndryshime me mrekulli”.
    3. Tradita nacionale e shqiptarëve në idealitetin e dr. Rugovës e mbështet identitetin kolektiv. Një tip i ekzistencës kulturore qe krijuar qysh me Lidhjen e Prizrenit, dhe tradita e kultivimit të saj ka vazhduar deri më sot. Teoria e urtakut duket të ketë mbijetuar edhe para ngarendjeve të nxitësve të marathonomakut ndër shqiptarë dhe njeriu meditans duket të ketë qenë shtyllë e veprimit për çfarëdo lloj njeriu militans.
    Nuk më duket reale asnjë lloj përpjekjeje për “prerje” mes asaj që mund të quhet produkt i intelektualizmit politik të fillimviteve ’90, të identifikuar me figurën e Rugovës, dhe veprimit politik të fundviteve ’90. Është normale që teoria gjithnjë e nënkupton veprimin, prandaj çfarëdo përpjekje për ta cilësuar lëvizjen politike të viteve ’90 si lëvizje të papërfshirë nga veprimi është i papeshë.
    Doktrina e dikurshme politike është u materializua në rezistencë kolektive, si produkt i intelektualizmit dhe i përfshirjes së tij në krijimin e vizionit politik.
    Kjo përbën pikën e tretë të kapërcimit nga modeli i përfaqësimit intelektual në modelin e veprimit politik dhe asnjë shfletim i historisë nuk mund të mos e hetojë këtë ndryshim. Gjithë ç’ka ndodhur pas këtij akordimi të mjeteve politike dhe kapaciteteve intelektuale në shërbim të krijimit të vizionaritetit politik do të jetë pjesë e një filozofie politike të papërsëritshme në Evropën e shekullit të XX.
    4. Në vitin 1980, kur po përfundonte librin “Strategjia e kuptimit”, Rugova mbase pahetueshëm po i hapte dyert e konsolidimit të një mendimi bashkëkohor për atë që njihej si vdekje e kuptimit. Përtej monopolit ideologjik të këtij kuptimi, ai gjente thellësinë e kuptimit të lirë, i cili, i hetuar brenda kontekstit politik në të cilin e nisi veprimtarinë politike dr. Rugova, po sidomos artificin e filozofisë së tij politike, përkthehet në strategji kreative vetjake, e mbështetur në parimin e kuptimsisë përtej ideologjisë dhe e mbështetjes së vlerave dinamike, si pjesë të procesit. Refuzimi estetik, libri tjetër i tij, tashmë e gjen të artikuluar kërkesën për të ndërlidhur rolin e politikanit me “fuqinë e lirisë”, të thelluar nëpër katedrat universitare, një shteg për kapërcimin nga niveli i intelektualizmit pasiv në fytyrë politike aktive. Kjo përbën shkallën tjetër jo vetëm të angazhimit të tij politik, por edhe të formës së përfaqësimit të vizionit të tij të ardhshëm politik për zgjidhjen e çështjes së Kosovës.
    5. Me përmasën e përkushtimit ndaj vlerave intelektuale, me fuqinë e maturisë dhe të disiplinës Rugova imponohej ngadalë por qartë në gjirin e intelegjencisë së Kosovës, duke ndërtuar qysh në fillimet vlerën e ilustrimit. Ky lloj emenacioni kulturor ndikoi paskajshmërisht shumë në emancipimin e një klase të intelektualëve në Kosovë, përkundër që pozita e tij prej ilustruesi mbetej disi e paqartë, paradoksale mbase, diku në tehun mes traditës dhe modernes. Prej këtej mbase edhe gjykimet për përkatësinë evropiane të shqiptarëve, si dhe për përkatësinë religjioze të tyre, duke krijuar lidhjen mes tabanit etnik dhe atij kulturor, të trajtuar deri në imtësi, për të nxjerrë përfundimin për kulturën e hershme shqiptare si kulturë të krishterë dhe evropiane, si dhe për modifikimet e saj nga shtysa historike, me produkt “islamin simbolik” për një pjesë të madhe të popullit të saj.
    Sidoqoftë, pikërisht kjo pozitë “paradoksale” ka krijuar sensin e tij të idealitetit kulturor që i kapërcen përmasat e vetvetes dhe shndërrohet në vizion me premisa të pastra politike. Kjo, mbase, është pika vendimtare e kapërcimit nga idealiteti kulturor në përmasën e angazhimit politik, duke krijuar paraprakisht tharmin e një projekti të saktë politik.

    1. Vizionariteti përmbi idealitetin

    Përkatësia ndaj kulturës shqiptare ishte e mbrujtur në rrënjët familjare, por po kështu edhe në historinë e saj. “Ekzistonte një kult “spontan” i kulturës shqiptare në familje, i mbështetur në kulturën orale, në glorifikimin e figurave të mëdha historike”.
    Por, cila është “prerja” mes kulturës dhe veprimit politik të dr. Rugova. Si shpërfaqet idealiteti i tij kulturor, përmasa e kulturës personale dhe familjare, si dhe dija e vjelë në universitete të ndryshëm, veçanërisht tezat për lidhshmërinë e intelektualizmit modern dhe strukturave të pushtetit, mësime të nxjerra nga teoritë strukturaliste, ose “infektimi” me demokracinë, sikur e quan vetë?
    Nëse kemi parasysh formimin e tij kulturor dhe intelektual, kapacitetin e tij enorm për të ndërlidhur traditën me vlerat universale, koncepcioni konstruktiv politik i tij mbështet jo vetëm në teoritë, por edhe në rrjedhën historike të përfaqësimit të kërkesave nacionale, në të cilën, së paku nga shekulli XIX, tradita nacionale e mbështet identitetin kolektiv. Për ilustrim, vetëm po nënvizoj se filozofia politike e viteve ’90 në Kosovë, edhe pse e lindur në kohën e dhunës së skajshme, nuk pati tjetër mundësi veçse t’i kthehej traditës së mirë të popullit të vet, krahas koncepteve liridashëse, për të cilat përpiqej e tërë bota e qytetëruar. E rëndësishme në gjithë këtë proces ishte se njëri nga kodet nacionale të shqiptarëve, kodi eternal prodhoi lirinë e brendshme, të domosdoshme për një vizion politik i cili do të ndërtohet përmbi traditën nacionale, por i cili do të artikulohet si kërkesë politike duke u ballafaquar në modernistet. Këtu ndodh kapërcimi i madh, prandaj këtu vetëm po veneroj se në projektin politik të dr. Rugovës kjo përbën esencën e madhe të ikjes nga idealiteti në vizionaritet (...).

    III. Rugova / Rugovizmi

    Ibrahim Rugova e lexonte shumëfish sfidën e antikitetit, besonte në traditën e popullit të vet dhe e ndërtonte modernitetin e tij përmes rikrijimit të shenjave nacionale. Ishte i papërsëritshëm në aftësinë për të gjykuar jo vetëm momentin politik, por edhe vizionin për të ardhmen. I palëkundur nga vendosmëria për të përshkruar të ardhmen, si dhe në vizionin e tij për shtetin e ardhshëm të Dardanisë - Kosovës, shenjat e të cilit i shpaloste me pasion, ai jo rrallë u keqkuptua ose nuk u kuptua. I “humbur” brenda këtij vizionariteti, ai u akuzua ndonjëherë për humbjen e baraspeshës me realitetin politik, por besimi që krijoi te njerëzit e tij e shpëtoi nga çdo kundërshti. Duket, ai ishte një hap para të tjerëve ose para kohës. Kundërshtarët e tij gjenin tek ai modeluesin kryeneç të vizionit politik, por nuk arrinin t’ia kundërvënin asnjë model. Vitet e lulëzimit të tij të madh mbeten gjithsesi vitet 1990 – 1996.

    Fytyra e tij ngjan sot me atë të profetit, të cilin fati ua solli shqiptarëve, po ai fat a fatum që ua mori atë ende pa e përmbushur projektin për pavarësinë e vendit të tij. Sidoqoftë, ai mbetet përjetësisht simbol i paqes dhe i pavarësisë së Kosovës, njeri i pakontestueshëm në vizionaritetin politik, kundërshtar ndër më të respektuarit që një rival politik mund ta ketë përballë, sfidues i historisë e i kulturës jo vetëm të popullit të vet, modelues i pashembullt në hartën politike evropiane, jokonvencional gjithsesi, njeri i letrave e i dijeve, i cili kapërcimin në politikë e bëri sikur ai të shënjonte përgjithnjë kthim nga vetvetja, njeri, pra, që e bart sikur kryqin shenjën e sakrificës për t’i promovuar vlerat e demokracisë universale. (Pjesë nga një punim më i gjerë)



    Prishtinë, nëntor 2006

  9. #169
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528

    Tekste të Dr. Rugovës

    Ibrahim Rugova
    Xhojsi, Shqipja, Aristoteli




    1.Rasti i kërkimit:
    Hodgarti

    Në punën kërkimore – shkencore, dendur ndodhin momente rasti, që e shtyjnë më tej dhe e pasurojnë këtë punë. E sidomos kjo ngjet në qendra të pasura me literaturë e dokumente, prandaj po e përshkruajmë rastin tonë. Në kuartin latin të Parisit, ku gjenden librari të shumta e dyqane të ndryshme të librit, bir Sorbonës plakë, siç thonë frëngët, njeriu tret ditën me të shpejtë mbas librave. Dhe kështu një ditë të nxehtë korriku të këtij viti, duke i ecur libraritë në Bulevardin Sen – Mishel, (Saint Michel), për të blerë ndonjë libër, në librarinë e përgjithshme “Zhozef Zhiber” (Joseph Jibert), ku shiten libra në shumë gjuhët e botës e ku ishte edhe një stendë për fjalorët shqip, po që nuk kishte më, ndeshëm disa libra për Xhojsin, në biografinë e njohur të Riçard Ellmanit dhe në një libër tjetër: Mathew Hodgart, James Joyce a student’s guide, London…, 1978, 1983 (Metju Hodgart, Xhejms Xhojsi, doracak për studentë). Përkundër faktit se Xhojsin e doja si shkrimtar, ngurroja të bleja këtë libër, meqë nga bursa ime modeste për kushtet e atjeshme të akorduar nga Bashkësia Krahinore e Shkencës, të cilës i jam mirënjohës, mundohesha të kurseja diçka edhe për librat më të rinj e aktualë në fushën e teorisë letrare. Por në shfletim e sipër duke u matur ta blej a jo, Hogarti njoftonte se Xhojsi në veprën e tij të fundit Fennegans Wake kishte përdorur fjalë e shprehje shqipe, e kjo më bëri të vazhdoja më tej çështjen e kërkimit për këtë argument, çfarë nuk del farë pune e vështirë në Paris, meqë ka mundësi të shumta për zënien e informacionit shkencor. Këtë punë e vazhduam në Bibliotekën Kombëtare (Bibliotheque Nationale) dhe Qendrën Kombëtare Zhorzh Pompidu (Centre Nationale Culturel Georges Pompidou), që në formë të popullarizuar i thonë Bobur (Beabourg), më shkurt në Bibliotekën publike të informacionit të kësaj qendre, ku mundësia e informimit kulturor e shkencor është e organizuar në formë dhe me mjete më moderne të informatikës dhe punës së drejtëpërdrejtë me librin.

    2. Xhojsi, Irlanda, mërgimi

    Duke pasur parasysh opinionin e gjerë lexues të së përditshmes sonë, po i sjellim disa njoftime më të përafërta. Xhjems Xhojsi, njëri ndër shkrimtarët më të mëdhenj të shekullit tonë lindi më 1882 në Dablin të Irlandës. Më 1898 ai e fillon Kolexhin Universitar në Dablin, e më 1902 ai vendos të mërgojë. Së pari do të vendoset në Paris, ku do të jetojë në mjerim material, e më 1905 do të bëhet profesor i anglishtes në Trieshtë të Italisë. Një vit më vonë do të përfundonte librin me tregime Dablinasit (Dubliners), që do ta botojë, pas shumë përpjekjesh më 1914. Më 1915 burgoset me kusht në Trieshtë dhe po atë vit merr autorizimin për të hyrë në Cyrih të Zvicrës. Më 1917 do të botojë romanin Portreti i artistit të ri (Portrait of artist as young man), pastaj Exiles (Mërgimet), 1918 dhe një vit më vonë do të kthehet përsëri në Trieshtë. Më 1922 e boton Uliksin (Ulisses) në Paris dhe po atë vit e fillon romanin tjetër Finnegans Wake në Paris, ku do ta përfundojë e botojë më 1939. Në prag të Luftës së Dytë, në situatën e rëndë të luftës në Evropë, Xhojsit i lejohet të hyjë në Zvicër në Cyrih, ku më 13 janar të vitit 1941, pas një operacioni të shpërthimit të ulçerës (të thatit) në lukth, vdes.
    Mbas këtyre të dhënave mund të themi se Xhojsi gjithë jetën e tij e kaloi në mërgim, e në Irlandë për herë të fundit ishte më 1912. Në të gjitha veprat e tij, Dablini dhe Irlanda, ishin tema qëndrore dhe lajtmotiv i përhershëm. Raporti i tij me atdheun ishte i fuqishëm dhe u ngrit në shumë plane në veprën e tij në kuadër të historisë së njerëzimit. Irlanda vend i perëndimit të diellit, siç i thonë evropianët e kontinentit, pati një histori të rëndë. Së pari ishte e populluar, me keltë e galë, një shekull para epokës së re. Më 795 u shtrua para barbarëve: danezëve, saksonëve, normanëve që e shkretëruan vendin. Më 1534 aty rikthehen anglezët e vendosën me dhunë, duke shkretëruar edhe më shumë vendin dhe kjo do të zgjasë deri në kohën tonë. Në shekullin XIX me ngritjen e lëvizjes kombëtare për çlirim nga anglezët, Irlanda bie në një greminë më të madhe nga represionet e përgjakshme të Anglisë, nga deportacionet dhe uria, deri më 1918 kur shpallet Republikë, por pa u stabilizuar deri më 1949. Kështu më 1840, Irlanda kishte tetë milion e gjysmë banorë e nga dhuna e angleze popullsia e saj u përgjysmua dhe sot numëron katër milionë e diçka banorë, siç vëren njëri nga studiuesit e tij frëngë, Zhan Pari (Jean Paris). Kështu në historinë evropiane Irlanda njihet si një vend martirologjik në luftën e gjat për liri e pavarësi si dhe vend mitik.
    Në kushte të tilla historike, Irlanda nuk mundi të zhvillojë si duhet kulturën e vet. Pos në mesjetë që Evropës i dha Skot Erigenin e të tjerë, ajo ruajti traditën e vet gojore të pasur dhe në shekullin e XIX e XX i dha botës shkrimtarë të mëdhenj si Suiftin, Le Fanu, Jejtsin, Sheun, Xhojsin, Beketin e të tjerë. Po ashtu, pos traditës folklorike, përmendet shpirti ironik irlandez i prirur për humor e sarkazëm, mbi të cilin, thonë, bazohet humori i njohur anglez.
    Xhojsi mërgoi në Evropë i shtyrë nga imperializmi anglez, nga hierarkia kishtëtare dhe nga gjendja e rëndë, për të realizuar ëndrrën e tij krijuese, po në të gjitha veprat e tij Dablini dhe Irlanda mbetën epiqendër. Mërgimi i tij shpirtëror dhe fizik, ishte martirizim për veprën e tij, me të cilën e madhëroi atdheun e tij dhe e pasuroi historinë në përgjithësi me përvojën historike të popullit të vet. Ai duke realizuar këtë temë të përjetshme, përmes formësimit plot inovacione letrare, kërkonte gjetjen e ligjeve të historisë dhe të artit në përgjithësi.

    3. Fenegan Ueik

    Këtu nuk po ndalemi shumë të vlera e veprave të Xhojsit, po vetëm po theksojmë se me Uliksin, duke zbatuar një procedim të ri, që i themi modern, ai e çrregulloi kritikën dhe opinionin e kohës. Duke lidhur parabolikisht kornizën antike të Odisesë të Homerit me bashkëkohësinë, përmes teorive moderne shkencore e filozofike, ai solli një model të ri romani. Këtë e thelloi me romanin e tij të fundit Fennegans Wake, në të cilin punoi plot 17 vite me radhë. Të gjithë romanin e realizoi simbas konceptit filozofik të Xhanbatista Vikos, filozofit italian mbi ciklesinë në zhvillimin historik të njerëzimit me identifikimin e historisë së kombeve të ndryshme. Cikli i parë ka të bëjë me kohën e zotrave në shoqërinë primitive; koha e dytë (II) është koha e heronjve, karakterizuar me ngjarje revolucionare dhe e treta është koha e popujve, si konsekuencë përfundimtare e nivelizimit të ndikimit në revolucione. Në veprën e vet Xhojsi bazuar në Vikon nxjerr katër faza që lidhen me fatin e njerëzimit, shoqërive: teokracia, aristokracia, monarkia dhe anarkia. Këto faza ndërrohen me saktësi simbas rendit kozmik pas të cilave vjen ringjallja e shoqërive. Një si kthim i përjetshëm një si fillim i përjetshëm. Pos konceptit kryesor të veprës, Xhojsi zbatoi edhe teorinë e kohës si të Frojdit, Jungut, Ajnshtajnit duke krijuar një roman të ndërdijës po me theks të madh ironik mbi fatin e kombeve dhe të njeriut në histori të përshkuar me epizëm të thellë. Duke u marrë me konceptin e përgjithshëm të histories, Xhojsi këtë e realizoi përmes përdorimit të shumë gjuhëve në veprën e tij, që përmes një universi shumëgjuhësor të paraqes universin njerëzor e kombëtar të popujve të ndryshëm. Kështu në këtë vepër ai përdori fjalë e shprehje nga rreth 50 gjuhë e dialekte të ndryshme indoevropiane e të tjera. Përdorimi i këtyre fjalëve e shprehjeve në origjinal, siç vërejnë studiuesit, këtë vepër në shumë vende e bën të vështirë për kuptim e përkthim, prandaj në kohën e fundit u botuan mjaft studime për praninë e këtyre gjuhëve në vepër dhe për aluzionet e ndryshme. Titullin e veprës Xhojsi e mori nga një baladë ironike irlandeze me titull Finnegan’s Wake, e konstaton Hogarti dhe shton se apostrofi në titull të baladës është korrekt po në libër jo. Titulli na tregon se ka të bëjë me zgjimin, vigjilimin e Fineganit, po rëndomë nuk po përkthehet, e kështu vepruam edhe ne.
    Pos konceptit filozofik mbi historinë, Xhojsi në këtë vepër inkuadroi personazhe, ide, mite e koncepte nga kulturat e shumë popujve. Duke u bazuar në librin e Xhems A. Athertonit, (James A. Atherton), Librat te Ueiku (The books of the Wake), Nju Jork, 1959, 1974, del se Xhojsi ka përdorur dorëshkrime të ndryshme të vjetra, shkrimtarë irlandez, Suifti, pastaj Levis, Karrol, etër të kishës: Augustinin, Sh. Jeronimin, T. Akuinin e të tjerë. Nga librat e shenjtë: Dhjatën e vjetër, Dhjatën e re, liturgjitë, Librin e vdekjes të egjiptasve të vjetër, Kuranin e të tjera. Kështu studiuesit nxorën me qindra aluzione gjuhësore, historike, filozofike, letrare, kulturore e të tjera nga Finegani.

    4. Fjalë e shprehje shqipe

    Fjalët e shprehjet e gjuhëve të ndryshme te Finegani i bënë studiues të kulturave përkatëse, kurse ato shqipe i bëri xhojsologu i njohur Prof. Metju Hodgart që përmendëm më sipri. Që më 1964 ai botoi një studim me titull Word Hoard (Albanbian, Kiswahili and Basque). (I.1.1 – 5;1.2.9-10). Pastaj, më vonë më 1978 rezultatet e veta për gjuhën shqipe i jep edhe në librin që e përmendëm më lart në f. 136 dhe 143. Hodgarti konstaton se Xhojsi fliste frengjishten, gjermanishten dhe italishten, pjesërisht norvegjishten e latinishten klasike dhe greqishten e vjetër, por ai përdori fjalë edhe nga hebraishtja, arabishtja e kinezishtja, si gjuhë të mëdha kulturore, po me të njëjtën masë edhe nga shqipja dhe armenishtja. Ne nuk patëm mundësi ta kemi studimin e veçantë të Hodgartit që e botoi më 1964, që me siguri flet më gjerësisht për këtë çështje.
    Një punë më të madhe në drejtim të nxjerrjes dhe të evidencimit të fjalëve dhe të shprehjeve nga gjuhët e ndryshme dhe të gjitha aluzioneve të tjera te Finegani e bëri Prof. Roland Makhag (McHugh) në veprën Anëshkrime nga Finegan Uelk (Annonations to Finnegans Wake), London and Henley, 1980. Libri i Mekhangut në mënyrë të hollësishme i nxjerr të gjitha shprehjet e fjalët dhe aluzionet e tjera me referenca të verifikuara në 628 faqe sa ka edhe vetë romani i Xhojsit. Vetëm me këtë libër analitik romani i Xhojsit bëhet më i lexueshëm dhe do të jetë udhërrëfyes për përkthyesit e ndryshëm që t’u ikin gabimeve të ndryshme kuptimore e gjuhësore.
    Në bazë të Mekhagut dhe të krahasimit që bëmë me botimin e romanit në anglisht, botim i vitit 1975 të Londrës, del se Xhojsi përdori rreth 70 fjalë e shprehje shqipe. Në vazhdim po i japim këto fjalë simbas interpretimit të Mekhagut. Në fq. 110, Xhojsi përdori këto fjalë shqipe: ultë–low, naltë–high, (I) madh-big, verdhë-yellow, tambel-milk, trandafili-rose, me kene-if, seeing that, Zot-God, bojë-kolor, prandverë-spring, prill-aprill, kishë-church, sahat-hour; f. 111: sermë-silver, zog-young, leter-paper; fq. 112: copë-piece, ar-gold, lumë-river, me fol- to speak, falemi nderës-thank you, ari-bear, nadje-morning (in the), kapak kapak-litle by little, minzë pupil of eye, plak-old, smut-sick, mollë-aple, vogel-small; f.114: Nemc-Austrian, German, bukur-beautifull, rahat-quiet si zbërthim i emrit të Bukureshtit, mal-mountain rrënjë për Malësinë, vet-person, hangër-to eat, sot-today, ftohtë-cild, qiri-candle, karrigë-chair, odë-room, darkë, supper, dinner; ve, voe-egg, gotë-glass, tumbler, raki-brandy, portokal-orange, bukë-bread, sofer-table, moter-sister, bir-son, nip-nephew, mbesë-niece. Në f. 284: hapni-open; në f.343: zotni-sir, popo-alas, shpirt-spirit, shpirtua-match, schrepes.match, duhan-tabacco, (from Arab duhan, smok), allafranka-European, allaman-german) f. 344: akshan-morning, altipalter-revolver, me marrues, me shkewer, me gnaas, me fiet, f.350: nji herë, dy herë, tre herë.

    5. Aristoteli përmes shqipes

    Pos fjalëve që i dhamë, Xhojsi përdori edhe një formulë-shprehje shqipe, që mund të merret si aluzion i drejtpërdrejtë me teorinë e Aristotelit të trajtuar në Poetikë. Në kapitullin V të pjesës së parë të romanit Xhojsi flet për konceptin e librit dhe nuk pajtohet me pikëpamjet e Poetikës së Aristotelit me “të besueshmën e pamundshme, po me të pabesueshmen e mundshme”, sepse pajtohet me mendimin e Sër Xhon Mejhafit (Sir John Mahaffy) prift i Trinity College të Dablinit se “e mundshmja është e pabesueshme dhe e pabesueshmja e pakapërcyeshme” (the possible was the improbable and the improbable the inevitable” (fq. 110). Duke folur për këtë problem teorik e estetik, Xhojsi e fut proverbin shqiptar “me ken a mos me ken Zot”. Po e japim në vazhdim: “Po që se prifti proverbial i kishës sonë të shenjtë e zhvillon këtë (teorinë e Aristotelit, vër. jonë) në atë me ken or not me ken Zot (nënv. në), kjo është çështja ( To be or not to be, that is the question ) do t’i kishte vënë gishtat kah thembra, e ne do të përcaktoheshim për një sekeuencialitet të të pamundshmeve të pabesueshme, edhe pse duhet e pamunshme që dikush, pasi të ketë bërë një grusht shpëtimi mbi syzheun e Aristotelit apo të Biblës, do të lënte brengën e do të gëzohej për largimin e tërësishëm të paragjykimit të shënimit të vet…” (110). Këtë konstatim të priftit irlandez që e përfill Xhojsi, Hogarti thotë se ka të bëjë me një Letër të zbuluar të lidhur me Hen-in, i ngjashëm me papirusin grek, që është i lexueshëm në vend e i shkruar nga mërgimtarët irlandezë në Boston Mass., e i përkrahur nga një Father Michael, me çfarë Xhojsi përcaktohej për teroinë e lajtomotivit. Kjo do të thotë se Xhojsi ishte për konceptin ontologjik të artit e jo për atë mimetik të Aristotelit. Kështu problemin themelor to hen, qenien që në filozofi njihet si to On, prej nga edhe ontologji e lidh me të parin. Lidhur me këtë, në gjendjen e tashme të hulumtimit të problemit mund të themi disa mendime. Shprehjen shqipe, Xhojsi e përdor ndoshta nga goja e priftit të përmendur irlandez, apo këtë e gjen të përafërt në pikëpamje fonetike e semantike me atë greke: to hen – me ken në formë të shqipes së vjetër, pastaj ai e përdori këtë shprehje duke i ditur afritë fqinjësore kulturore midis grekëve e ilirëve-shqiptarëve në antikë, si dhe praninë e Aristotelit në viset ilire dhe se kishte jetuar atje dhe kishte lindur në zonat që kufizonin me ilirët pastaj disa doke ilire i përmend në Poetikë. Përkthyesi i romanit të Xhojsit në frëngjisht Filip Lavrenj (Philippe Lavergne) shprehjen shqipe e përktheu me “me ditë – pa ditur” (savoir – sans – savoir). Na duket se këtë ai e bën duke u nisur nga një term i Aristotelit te Poetika “Ekhein” që përkhtyesit e përkthejnë herë si “me qenë” e herë si “me pasë” dhe “me dijtë”, simbas përkthimit frëng me tekst original: La Poetique, Paris, 1980. Këtu po e ndërprejmë këtë problem, se duhet studiuar më shumë, që lidhet me çështjen e ilirizmave në greqishten e vjetër, te autorët antikë, të cilin e shtronte Çabej, po po kënaqemi me faktin se Xhojsi e inkuadron shqipen në zgjidhjen e çështjeve qëndrore filozofike e estetike, si një gjuhë të vjetër indoevropiane. Njëherësh do thënë se Xhojsi aluzionet e romanit të tij nuk i bënte kalimthi, po në formë të argumentuar dhe mjaft me përgjegjësi.
    Këtë aluzion të Xhojsit, na e përforcon edhe një mendim i De Radës i cili te “Fiamuri Arbërit” më 1884 në nr. 11 botonte artikullin “E kjena ej e Me-kjena tek te Gjarat e Jetës” ( Il reale e l’ideale nele representazionni del Mondo – Realja dhe idealja në reprezentimin e botës), si vazhdim i estetikës së tij e që lidhet me teorinë e “Poetikës|” së Aristotelit. Te Aristoteli e gjejmë këtë term si “medenia, medena, meden”, që përkthyesit e poetikës në frëngjisht e përkthejnë si “mosgjë, kurrgjë” etj., që korrespondon me kuptimin e termit të De Radës dhe të shqipes. Po tashpërtash po e lëmë edhe këtë supozim që do thelluar.

    6. Malësia te një libër para 1500-shti

    Te Finegani, f. 114 Xhojsi e përmend toponimin etnopsikologjik shqiptar Malësi: “Neve nuk na duhet të na pengojë të shënojmë se më shumë se gjysma e linjave, që shkojnë veri-jug në drejtimin e Nemcës (Gjermanisë) e të Bukarahast (Bukureshtit), si dhe ato që shkojnë nga Perëndimi në kërkim të Malazies e të udhës Bulgarad, fort mirë bën të krahasohen me shkrimin (shqipen) e inkunabulave tjera, po kjo i përman pikat e veta kardinale, përkundër të gjithave”. Kjo dëshmon se Xhojsi fjalët dhe shprehjet shqipe i kishte marrë nga libra të vjetër. Termin Malësi që e jep në origjinal, siç thotë edhe Mekhag që e identifikonte të gjuhës shqipe, Xhojsi e kishte nxjerrë nga inkunabula, pra libratë e epokës së parë të aplikimit të shtypit, para vitit 1500. Pra mund të jetë ndonjë libër i shkruar në shqip apo në gjuhë tjetër, ku përmendet në origjinal Malësia, që ne nuk e njohim në historiografinë tonë. Kjo mbetet çështje që do kushtuar vëmendje në të ardhshmen.



    7. Një tabllo antike shqiptare



    Po në faqen 114, Xhojsi na jep edhe një skenë, apo tabllo etopsikologjike shqiptare, që e inkorporon në logjikën e romanit. Personazhit të romanit, që do të përkujtojë të kaluarën i duket vetja si në skenën shqiptare, i cili vetë në odë të ftohtë sheh dritën e qiriut në karrigë, darkën me vezë nga Shqipëria, një gotë raki, një portokall, me pak bukë rreth sofrës, që i rikujton daljen nga gjiri i ëmbël i motrës (nënës, në kuptimin e parë indoevropian mater në shqip, vër. jonë.), mënyrë si na rrëfente, për çdo kohë e çdo vend, neve, bijëve, e bijave, nipave e mbesave... Pra kjo është një ndër tabllotë antike shqiptare, që simbas traditës në mbrëmje mbas darkës, përmes traditës gojore, rrëfehej e kaluara para më të rinjve. Kjo tabllo na aludon identifikimin e traditës së irlandezëve të Xhojsit me atë shqiptare.
    Në faqen 281 Xhojsi sjell një citat nga veprat e dijetarit frëng Edgar Kuinesë (Edgar Quinet) Hyrje në filozofinë e historisë së njerëzimit (Introduction a la philosophie de l’historie de l’humanite) lidhur me kontinuitetin historik e ekzistencial të popujve: “Sot si në ditët e Plinit e të Kolumelit, zymbylat i duan në Gali, mimozat në Iliri, margaritat mbi gërmadhat e Namantias; e përderisa rreth tyre qytetet i ndërruan zotërinjtë dhe emrat, që shumë prej tyre u kthyen në mosgjë, se civilizimet u lënduan e u shkatërruan, gjeneratat e tyre të vuajtura i mbijetuan kohërat e u vazhduan njëra - nga tjetra deri te ne, të freskëta e të gëzuara si në ditët e betejave”. Këtë konstatim të Kuinesë, Xhojsi e merrte si ironi me historinë. Në faqen 509 Xhojsi përmend edhe njërin nga zotrat e panteonit mitologjik romak me origjinë nga ilirët e Liburnisë, Liburnin (Liburnus), që e njihnin si zot të kënaqësive pasionale. Po shtojmë se këtë zot nuk e njohim në historiografinë ilire, deri tash po e sjell Xhojsi.

    Në fund
    Dhe tash në mbarim të këtij artikulli, nuk po i përsërisim ato që i shqyrtuam kalimthi, po vetëm po shtojmë se vepra madhore e Xhojsit Finnegans Wake, e cila me poetikën dhe tematikën e vet e pat tronditur botën intelektuale, sa që e quajtën vepër “rebele”, “të pakuptueshme” e të tjera, e nderon kulturën dhe historinë tonë. Siç thamë edhe më sipri, disa hipoteza që i shtruam rreth aluzioneve të Xhojsit lidhur me gjuhën dhe kulturën tonë, duhet të rrahen më tej nga studiues të fushave të ndryshme, sepse shkrimtarët e mëdhenj japin ide e sugjerime, që i ndihmojnë edhe fushës shkencore. Disa nga këto çështje do të thellohen më tej nga autori i këtyre rreshtave, në ndonjë vend tjetër me karakter më argumentues, por kësaj here deshëm t’i njoftojmë lexuesit e të përkohshmes sonë të nderuar me praninë shqiptare në veprën e Xhojsit. (1985)

  10. #170
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528
    Ibrahim Rugova
    Refuzimi Estetik




    1. Përkufizimi

    Refuzim do të thotë të mos pranosh, të mos pranosh atë që të imponohet, e kjo varet nga qëndrimi personal dhe nga ai i përgjithshëm. Refuzimi më real është ai që mbështetet në bindjen, e bindja në argument, apo në temë thënë me terminologji antike greke. Gjithsesi do thënë se refuzimi realizohet në aporinë e pazgjidhshme të raportit trikotomik imponimi-pranimi-refuzimi. Njeriu, fundamentalisht është i lidhur, apo i mbërthyer në këtë apori, sepse vetë jeta dhe aktet e veprimit të tij përbehen nga këta anëtarë të raportit. Ne gjithnjë duhet të aprovojmë apo të refuzojmë diçka, e në suboardinacion këto dalin nga imponimi. Me fjalë të tjera, çështja e refuzimit mund të shtrohet e të kuptohet si gjest i përditshëm. Dhe jeta gjithnjë zhvillohet brenda kësaj aporie, apo kështu zhvillohet refuzimi në jetë. Duke e kuptuar si gjest individual, refuzimin e gjejmë edhe në sferat më intime të jetës së njeriut: në gëzim, në hidhërim, në dashuri. Nga ky fundus subjektiv filozofik bartet edhe në jetën kolektive, ku individi gjithnjë gjendet midis pranimit dhe refuzimit personal e kolektiv. Në procesin kolektiv vendos bindja e individit, formimi i tij familjar, shoqëror e intelektual. Si në planin individual, e më shumë në atë kolektiv, imponimi është një akt represiv, apo opresiv, sepse del nga një rend, sistem gjërash, siç konstaton. R. Jakobsoni. Dhe ne, përmes refuzimit, çlirohemi nga opresioni apo biem viktima të tij, bëhemi robër të tij. Njeriu në këtë plan ka vetë dy zgjidhje, thjesht e shkurt: po e jo, por rrugët e realizimit dalin të ndryshme. Refuzimi ngrihet kundër imponimit kur ai është represiv, kur insiston domosdo, pa bindje në pranimin e një diçkaje. Rëndom njeriut i ofrohen gjëra të ndryshme në planin individual dhe kolektiv: i imponohen nga grupet e ndryshme individuale, profesionale pastaj nga pushteti dhe nga sistemet e ndryshme të botës moderne. Këto janë imponime më të rënda, sepse bëhen në emër të një diçkaje të përgjithshme, sepse pushteti i grupeve, i individëve zakonisht përfaqëson të përgjithshmen, apo popullin, po të thuhej me zhargon politicist.
    Duke pasur këto parasysh, do konstatuar se njeriu në jetën e tij, në jetën kolektive gjithmonë gjendet midis përfaqësueses dhe ekzistueses. Dhe imponimi bëhet më i ndërlikuar kur gjendet në kuadër të përfaqësueses, sepse njeriut ekzistuesja i largohet për disa shkallë. Apo thënë me terma më konkretë dhe më të afërmë: raporti midis të vërtetës dhe të vërtetës së përfaqësuar. Mbi këto baza fundamentale ngrihet pushteti individual e kolektiv dhe kur realizohet më mirë apo në të mirë të njeriut ky raport, atëherë kemi një liri më të madhe apo thënë me terminologji filozofike e sociale, kemi një demokraci. E demokracia më e mirë është ajo kur nuk e imponon përfaqësuesen, po e ofron përfaqësuesen dhe ekzistuesen. Këtu lind edhe një faktor tjetër në zgjidhjen e aporisë imponim-pranim-refuzim, lind problemi mjaft human i zgjidhjes së lirë (fr. choix libre, ingl. Liberaly choice). Zgjedhja e lirë kupton përcaktimin e individit në formë të lirë, mundësinë që ai të zgjedhë midis të imponuares dhe refuzimit. E këtë njeriu e arrin përmes formës së plebishitit individual, referendumit individual dhe kolektiv. Në planin individual ky plebishit zhvillohet në vetë individin kurse në atë kolektiv del më i ndërlikuar dhe plebishiti mbi çështje të përgjithshme shoqërore, historike, politike e kulturore zhvillohet në formë më të ndërlikuar: mbi individin bëhen opresione të ndryshme nga grupet dhe nga pushteti të pranojë formën e imponuar, çfarë lidhen me interesa kombëtare, ideologjike, sociale, shtetërore e të tjera. Zakonisht, këtu mundësia e zgjedhjes së lirë, thuajse gjithmonë del e manipuluar, sepse interesat e ndryshme e mbysin zgjedhjen e lirë, pra individin, e pa individin nuk ka kolektivitet stabil e të drejtë. Pastaj për të arritur një pranim më të aprovueshëm, individi apo kolektiviteti deklarohet përmes consensusit, bashkëmendimit të palëve të kundërta e të ndryshme. Për të realizuar më mirë plebishitin, më parë duhet dhënë argumente të arsyeshme për të bindur apo për të refuzuar kundërshtarin siç thoshte Ciceroni, simbas ligjeve apo artit retorik. Pos plebishitit apo referendumit ku merret parasysh mendimi i shumicës, përmes consensusit arrihet një baraspeshë midis mendimit të të gjithë faktorëve të vendosjes së lirë, sepse ndonjëherë edhe mendimi i shumicës, nën faktorët manipulues mund të jetë i gabueshëm. Mundësinë më të madhe të manipulimit e largon consensusi, ku vërtetohet barazia e përbërësve të një strukture, sistemi, apo kolektiviteti.

    2. Karakteri, natyra i/e letërsisë

    Mbas këtyre mendimeve mbi aporinë e refuzimit në planin e ekzistencës njerëzore, të qenies së njeriut, të qeniesimit të tij dhe të formave të vendosjes, të përcaktimit në raportet kolektive e individuale, po e shikojmë këtë apori edhe në planin e artit, të letërsisë: si e zgjidh ajo këtë. Po së pari të themi diçka për karakterin e letërsisë. Me qenë se edhe letërsia si fryt i realitetit, siç thoshte R. Barti në ligjëratën e tij inaugurale në College de France në janar të vitit 1977, në prani të shumë intelektualëve frëngë si M. Fuko, Klod-Levi Stros e të tjerë gjendet në aporinë e imponimit-refuzimit. Karakteri apo natyra e letërsisë dihet që prej kohësh: ajo përmban në vete dhe realizon humanitetin në mënyrë më burimore, autoktone në raport me botën dhe me njeriun. Në estetikë, në filozofi dhe në shkencën e letërsisë, është shfaqur teoria mbi autonominë, mvetësinë e letërsisë, artit, që ishte më shumë aktuale në vitet 50 dhe 60, në kohën e të ashtuquajturës "luftë e ftohtë" midis fuqive të mëdha dhe popujve të vegjël. Më vonë shfaqen problemet e heteronimisë, me vështrim se letërsia varet edhe nga raportet shoqërore e të tjera.
    Teoria e autonomisë së letërsisë, historikisht, bazën e ka në teorinë mbi "kullën e fildishtë" të simbolizmit, si shenjë e veçimit të poetit nga jeta, nga shoqëria, që më vonë bëhet teori e pavarur estetike. Karakteri i letërsisë kupton realizimin e njeriut në gjendje burimore, po këtë e bën me mjete të veta. Çdo gjë e realizon me matjen e artit të vet siç janë paraqitja, formësimi i jetës me gjuhë të njeriut në nivel artistik, pa farë imponimi, vetvetiu, letërsia me qenien e saj i kundërvihet imponimit të çfarëdo lloji. Çështjen e refuzimit të letërsisë do shikuar në raportin letërsia-shoqëria apo politika.
    Kështu refuzimi del si njëri nga aktet e mundshme të letërsisë. Ajo jo vetëm që i kundërvihet imponimit, po edhe e refuzon atë, nuk e pranon atë. Kështu kemi refuzimin me heshtje dhe refuzimin aktiv në planin jetësor. Letërsia i ka këto dy forma, po refuzimi më i madh i saj është refuzimi me qenien, me karakterin e saj, që ne e quajtëm refuzim estetik. Për dallim nga refuzimi politik, ideologjik e anatemist apo relegjioz, që ka pasoja konkrete në praktikën jetësore, e që realizohet me mjetet e pushtetit të çfarëdo forme, individual e kolektiv apo të atij individual që emblemohet si kolektiv thuajse gjithmonë ngjet kështu, refuzimi estetik realizohet me mjetet e letërsisë. Refuzimi estetik realizohet në formë të drejtpërdrejtë me mjete letrare që njihen prej kohësh, siç janë satira, sarkazmi, grotesku apo ironia e angazhimi në kohën moderne, e në formë tjetër fundamentale realizohet, kur letërsia me vetë praninë e realitetit në vete dhe të realitetit të vet refuzon imponimin. Në njëfarë dore ky mund të merret si refuzim filozofik apo ontologjik, sepse me vetë qenien e saj krijon kontemplime dhe konotime të shumta, që përgatisin vetëdijen, shpirtin dhe mendjen njerëzore në jetë për çështje të ndryshme. Përmes refuzimit estetik, pa deklamim të theksuar dhe pa mjete të shoqërisë, politikës, letërsia refuzon duke ignoruar dhe forcuar dignitetin, si kategori të përgjithshme.
    Refuzimi hyn në kategorinë e estetikës negative, siç cilësohet estetika filozofike e Schellingut në kontekst tjetër që përmes dhënies, formësimit të kategorive të ndryshme, bën mohimin, negacionin e atyre kategorive që nuk mund të ngriten në dignitetin e njeriut dhe të jetës. Me një fjalë, bën shkëputjen e kategorive përmes qensimit, ekzistimit të vet. Edhe në planin sociologjik çështja e refuzimit letrar merret në formë më prakticiste, ku kërkohet të dëgjohet zëri i idesë shoqërore, de facto, të përfaqësuesit të shoqërisë, pushtetit, në veprën letrare. Ky zë, gjithnjë del i dështuar, sepse realizohet më shumë me mjete shoqërore qenësisht, kurse me ato letrare vetëm si formë e jashtme, vetëm për të kënaqur atë. Pra këtu do bërë dallimin e nevojshëm midis pushtetit, politikës si temë e letërsisë dhe pushtetit e politikës në letërsi, që ndryshe quhet politizim i saj. Si temë letrare pushteti e politika janë mjaft frytdhënëse për letërsinë, le të na kujtohen tragjeditë antike dhe ato të Shekspirit, e si politikë letrare, apo letërsi e politizuar shumë vepra të socializimit tradicional dogmatik dhe të shtresave primitive borgjeze të kohëve të mëparshme, apo të komercializmit modern. Me afirmimin e refuzimit estetik ne nuk kërkojmë absolutizimin e letërsisë, artit po vetëm për të forcuar një argument të arsyeshëm mbi vlerën e letërsisë dhe funksionin e saj si qenësi e jo si letërsi në funksion.

    3. Estetika dhe Politika

    Zhvillimi i tezës sonë mbi refuzimin estetik na shpie te raporti i njohur arti, apo estetika dhe politika. Pak histori për kthjellim. Duke u nisur nga tradita letrare evropiane, pra nga antika greke, e në formë më doktrinare nga vepra Politeja (Qyteti, Shteti) e Platonit, do shohim më mirë historinë e raporteve, apo të konflikteve midis artit dhe politikës, apo pushtetit. Etimologjia e fjalës Politikë vjen nga kuptimi i shtetit, si formë e pushtetit. Kështu, titullin e veprës së Platonit, herë e përkthejnë Shtet e herë Republikë me atë latine, në përkthimet moderne, pra me atë latine si res publica, si diçka e përgjithshme, si gjë publike, si gjë e hapur. Pos tjerash, edhe çështjen e artit Platoni e merrte si res publica, si gjë publike, si çështje apo interes të përgjithshëm, thënë me terminologji më moderne. Dhe duke ia shtruar artin interesit të gjësë së përgjithshme, në praktikën dhe në teorinë estetike u ngritën raportet më të precizuara arti-politika, arti-ideologjia, apo estetika-politika në planin teorik e filozofik.
    Pos në këtë vepër, ku Platoni e vënte artin në shkallë më të ulët të botës së ideve duke e lidhur me konceptin e mimesisit, ai këtë e bënte edhe në dialogun për Ijonin, ku poetin omonim endacak nuk e çmonte si njeri të mendjes, po më shumë të ndjenjës, të ekstazës dhe boheminë e tij e lidhte me veprën e tij, me recitimet e tij, pra me artin oral të tij. De facto Platoni e gjykonte artin e tij në bazë të sjelljeve të autorit, të Ijonit. Mendojmë se këtu zë fill përzierja e raportit autori-vepra, që në shoqërinë bashkëkohore mori forma të pazgjidhshme, deri në kohën tonë. Kështu lind gjykimi i veprave për shkak të autorëve apo i autorëve për shkak të veprave, pra çështja e gjykimit të krijuesit. Pastaj Horaci kërkon nga arti të ketë edhe të këndshmen e edhe të dobishmen, dulcei et utilei.
    Çdo shoqëri kërkon idenë e vet, madje edhe artin e vet, po çdo shoqëri nuk mund të bëjë artin e vet, sepse arti krijohet në të gjitha shoqëritë apo sistemet, apo në të gjitha politikat. Mund të themi se çdo shoqëri ka politikën e vet, e artin e vet jo, sepse arti është i të gjitha shoqërive, sepse ngrihet përmes refuzimit dhe aprovimit estetik që përmban në vete.
    Në vazhdën e këtij argumenti historik, mesjeta me ideocentralizmin e saj relegjioz, kryesisht përmes krishterimit e kufizoi zhvillimin e ideve dhe të mendimit të lirë, e madje toleroi vetëm atë tip të letërsisë që i përçonte idetë apo ideologjinë e saj, pra vetëm letërsinë religjioze dhe letërsinë kalorsiake. Dominonte utopia teiste pa përjashtim. Renesansa me decentralizimin e saj dhe me ringjalljen e kulturës antike e të gjuhëve dhe popujve të tjerë, pos latinitetit kristian, ngriti vetëdijen e kohëve moderne dhe çlirimin gradual të ideve dhe të artit në përgjithësi. Në frymën e Renesansës do shikuar edhe renesansën në kuptimin teologjik - reformën e Luterit. Thënë ndryshe Renesansa i ngriti në nivel kulturor gjuhët popullore në vetë vatrën e latinitetit, ku vepronte imperializmi i gjuhës latine dhe në viset e tjera të Evropës. Në këtë kohë të Renesansës dhe të reformave teologjike i kemi edhe veprat e para shqiptare nga Barleti dhe Buzuku dhe nga shkrimtarë të tjerë. Konflikti, apo mospajtimet midis artit dhe politikës vijuan edhe në shtetet borgjeze deri në kohën tonë dhe për këto të përmendim dënimin e veprës së Bolderit për shkak të përmbajtjes së saj dhe zhdukjen misterioze të Emil Zolas, si duket për arsye të mbrojtjes së Drajfusit e raste të tjera. Në shoqërinë socialiste që u konstitua pas Revolucionit të Tetorit (1917), me dëshirë që artin ta fusë nën kontrollin e vet sidomos në vitet ‘30 në BRSS u zhdukën dhe u dënuan shumë vepra e shumë shkrimtarë. Në formë tjetër të platformës nacionale-naziste në Gjermaninë e Hitlerit u persekutuan shumë shkrimtarë, dijetarë e filozofë dhe u detyruan të largohen nga vendi. Le ta përkujtojmë Tomas Manin me këtë rast. Do përmenduar se edhe pas Luftës së Dytë në shumë vende socialiste u persekutuan autorë dhe u anatemuan vepra të ndryshme.
    Në historinë e kulturës dhe të letërsisë shqiptare kemi raste të këtij konflikti. Kështu në shek. XVII Budi zhduket në mënyrë misterioze nga Vatikani, meqë kërkonte konstituimin e inteligjencës kishtare shqiptare, pastaj Nezimi zhduket nga autoritetet turke, si duket për popullaritetin e tij dhe për veprën që e bënte në gjuhë të vet. Është sunjifikativ edhe rasti i S. Frashërit, i cili nga fundi i shekullit të kaluar po sillte kulturën evropiane në Turqi, por kur e shkroi veprën, "Shqipëria ç'ka qënë...", u mbyll në burg shtëpiak. Këto të dhëna nga kultura jonë, flasin për konfliktin e intelektualëve shqiptarë me pushtetin pushtues. Në kohën e Monarkisë shqiptare të Zogut, intelektualët shqiptarë u ndeshën me pushtetin e brendshëm, pra të kombit të vet. Kështu një kohë u injoruan Çajupi, Asdreni, Grameno e të tjerë dhe në vitet ‘30 kemi edhe viktimën e parë fizike të këtij pushteti, ekzekutimin me vdekje të intelektualit të ri Ismet Totos, për shkak të pjesëmarrjes në kryengritjen e Delvinës më 1937. Për këtë raport në kohën pas luftës e këndej nuk po flasim në kulturën shqiptare në përgjithësi, por pati raste të mospajtimeve ideologjike dhe estetike, e në Jugosllavi edhe vetëm për shkak të ngritjes së letërsisë shqiptare, e cila para luftës nuk mund të krijohej në gjuhën amëtare.

    4. Kontrollimi i veprave

    Jo vetëm në autorët, të cilët si person publikë u përzien në lëvizjet ideore e kulturore të shoqërive të epokave të ndryshme, po pushteti në kohë të ndryshme, përpjekjen më të madhe e përqëndroi në kontrollimin e prodhimit shpirtëror e sidomos të letërsisë. Kështu për këtë qëllim ai shpiku censurën, metodën e kontrollimit dhe të ndalimit të veprave shkencore, filozofike e letrare. Shenjat e para të censurës në letërsinë evropiane i kemi që në antikë. Këshilli i qytetit të Atinës, vendosi ta përpunojë në shumë pjesë veprën e Homerit, madje t'ia ndryshojë edhe titullin. Vepra e Homerit "Zemërimi i Akilit" u titullua me titull të ri "Iliada" dhe u ndryshua koncepti themelor i saj, ku këndohej në të mirë të trojanëve e jo të grekëve. Këto pjesë u kthyen në të mirë të grekëve. Pastaj nuk u pranua që emri i Akilit të mbetej në titull, meqë ky ishte një trim jo i pastër grek, meqë ishte nga Epiri ilir, që po e paraqesim si tezë të mundshme interpretimi, e që e mbështesim në të dhënat historike për origjinën e Akilit siç njihen në historiografinë e antikës. Censura vazhdoi me të madhe në mesjetë, sa që u kurorëzua me inkuzicionin kishtar që u mor edhe me djegien dhe zhdukjen e veprave të mendimit shkencor e filozofik. Kështu sot, në kuadër të institucionit të censurës, inkuizicioni merret si forma më e lartë, që përfaqësohet nga tipet e sistemeve dhe nga pushtetet e ndryshme. Në epokën moderne, në përsosjen e veprimit të ideologjive dhe të sistemeve shoqërore e politike, nga veprimi i vazhdueshëm i censurës, pra i presionit të shtetit dhe të pushtetit u shfaq edhe autocensura, term i Sartrit, me të cilin kuptohet censurimi nga ana e vetë shkrimtarit. Pra ai vetë e bën kontrollimin e mendimeve dhe të veprës së vet. Kjo, mendojnë shumë studius të këtij fenomeni, është forma më e dëmshme në ngushtimin e lirisë së mendimit dhe të vetë letërsisë, meqë autocensura, siç konstatojnë historianët dhe sociologët e kulturës, madje edhe psikologët, është formë jolegale, e brendshme me një veprim të pakufizuar në personën e autorit, krijuesit.

    5. Shkrimtarët e oborrit

    Historia e kulturës vërteton se të gjitha pushtetet kanë pasur dëshirë dhe kanë bërë përpjekje që shkrimtarët dhe intelektualët t'i kenë për vete. Kështu Aleksandri i Madh që kishte një konsideratë ndaj intelektualëve, se kishte qenë nxënës i Aristotelit, kur takohet me Diogjenin filozof, e pyeti se ç'dëshironte prej tij, Diogjeni vetëm iu përgjegj në mënyrë figurative "Mos ma zë diellin". Në mesjetë në kishë dhe më vonë në oborret mbretërore mbahen shkrimtarë për madhërimin e mbretërve dhe pushtetarëve të ndryshëm. Por do përmendur një të vërtetë historike, se shumë shkrimtarë e shfrytëzuan "oborrin", pra pushtetin për të krijuar vepra jashtë porosive. Le të përkujtojmë me këtë rast Gëten, që jetoi e veproi kryesisht në Vajmar, pastaj piktorin Francisko Goja, i cili si piktor i parë i oborrit spanjoll në fillim të shekullit të kaluar, që porositë i bënte për të mbrojtur artin e vet, krijoi vepra me vlerë të pakalueshme. Kjo mund të shërbejë për një teori, se shkrimtarët që në oborr hyn për hir të oborrit apo thënë me terminologji më moderne, ata që shkruajnë për hir të pushtetit, mbeten shkrimtarë të oborrit, si faktografi e jo si letërsi, e shkrimtarët që janë shkrimtarë, ata edhe në oborr bëhen shkrimtarë. Problem që do thelluar më shumë.
    Pos shembullit të Aleksandrit të Madh në Antikë, që ndaj filozofëve grekë u soll me tolerancë, nga historia moderne kemi shembullin e Napoleonit, i cili, ndërsa po pushtonte Gjermaninë në pushtimet e tij për në Lindje të Evropës kishte urdhëruar që shtëpia e kompozitorit Jozef Hajdni të mos bombardohej dhe kishte caktuar rojë. Ai madje ishte përkulur para tij. Rast i rrallë.
    Në historinë e kulturës shqiptare, shkrimtarët tanë nuk patën mundësi të jenë brenda oborrit, meqë deri vonë nuk e patën oborrin e vet, megjithatë do përmendur rastin e Gjergj Fishtës, i cili gjendej me formim në oborrin kishtar, ai arriti të krijojë vepra me vlerë të rëndësishme që nuk përkojnë shumë me oborrin që i takonte, apo Naim Frashëri, i cili, edhe pse i përkiste sektës së bektashinjve, me veprën e vet u bë poet kombëtar në kohën e Rilindjas kombëtare, sepse vepra e tij kishte etikë edhe estetikë.

    6. Prijës i popullit

    Te popujt dhe kombet më të vogla që pavarësinë dhe lirinë kombëtare e fituan në kohë më të reja, sidomos brenda shekullit XIX dhe më vonë, që quhen periudha të rilindjes së tyre kombëtare, shumë poetë të stilit romantik u bën prijës të popullit në ato momente, e kjo ngjau me të madhe te popujt e Ballkanit, siç vërente Çabej, më 1938. Vërtet ata u bënë prijës të popullit, po mbetën shkrimtarë të mëdhenj edhe më pastaj vetëm ata që patën edhe mjaft estetikë në vepër. Mund të themi se me romantizmin në letërsinë evropiane u afirmua më shumë roli i shkrimtarit, e sidomos i poetit, siç ishin Hugoja në Francë, apo Bajroni e Shelli në Angli, Gëte e Shileri në Gjermani, e te popujt e vegjël, që luftonin për çlirimin kombëtar dhe për formimin e identitetit kombëtar, historik e kulturor, roli i poetëve u bë më i madh dhe më aktual. Kjo ngjau kështu, sepse te këta popuj shkrimtarët ishin intelektualët e parë që përgatitnin platformën për çlirim me veprat e tyre, meqë ishin të pakët apo mungonin fare intelektualët e profileve të tjera si dijetarët, shkencëtarët apo filozofët. Kështu do përmendur në këtë drejtim Mickijeviçin te polakët, Pëtefin te hungarezët, Emineskun te rumunët, Preshernin te sllovenët, Kranjçeviçin te kroatët, Zmajin te serbët e të tjerë. Ndërsa në letërsinë shqiptare këtë rol e barti në masë më të madhe thuajse kryesore Naim Frashëri, pastaj De Rada e të tjerë. Do theksuar se te popujt e vegjël edhe pas rilindjes kombëtare, mbeti ideali i shkrimtarit si prijës i popullit, ku letërsia dhe politika përziheshin, apo përkraheshin e ndihmoheshin në masë të madhe.
    Duke pasur këtë parasysh në historinë e mendimit kritik shqiptar, çështjen e raportit letërsia-politika e shtruan edhe disa shkrimtarë e kritikë si Faik Konica, Asdreni e të tjerë. Konica nuk e pranonte vlerësimin alternativ të këtyre kategorive, kurse Asdreni ishte më fleksibil dhe më i arsyeshëm, i cili konstatonte se në momente të caktuara, për nevoja praktike letërsia dhe politika bashkëpunojnë kurse në situata normale ato zhvillohen pavarësisht, simbas qenësive të tyre.

    7. Shkrimtari i angazhuar - letërsia e angazhuar

    Në botën moderne, e sidomos mbas lindjes së socializmit, u aktualizua çështja e funksionit të shkrimtarit në shoqëri dhe në politikë. Në fillim kjo u bënë forma mjaft prakticiste dhe e tjetërsoi letërsinë dhe shkrimtarin. Mbas Luftës së Dytë ky problem u aktualizua edhe në Perëndim e sidomos në Francë, që është e njohur për zhvillimin e ideve sociale dhe kulturore. Kështu Sartri me një koncept më të zgjedhur kërkonte që shkrimtari të angazhohej në jetën e përditshme edhe si intelektual dhe të bënte një letërsi të angazhuar në kuptim më shumë filozofik e shpirtëror se sa praktik social. Ky koncept si duket e pasuroi këtë çështje. Pra angazhimi modern i shkrimtarit dhe i letërsisë mendojmë se i heq fillimet që nga romantizmi evropian sa që sot është bërë një problem i përgjithshëm. Përkundër kësaj në kohë të fundit sikur është bërë legjitim mendimi se shkrimtarët duhet të angazhohen në zgjidhjen e problemeve të përgjithshme dhe të mos mbeten indiferentë ndaj kohës së vet. Më shumë kërkohet angazhimi intelektual i shkrimtarëve se prakticizmi i tyre. Kështu Sartri, duke folur për tipet e intelektualit bashkëkohor flet për dy kategori intelektualësh: intelektualët e rastit (intellectuels par accident) dhe intelektualët burimorë (intellectuels pas essence). Në grupin e parë i fut intelektualët që vijnë nga fusha e specializimeve si nga shkenca dhe nga teknika, të cilët në një moment të caktuar zënë të mendojnë për çështjen e përgjithsheme humane. Këtë e ilustron me faktin se një shkencëtar që prodhon bombën atomike, është shkencëtar, por kur fillon të mendojë për qëllimin dhe pasojat e përdorimit të saj atëherë kapërcen në fushën e intelektualit. Shkrimtarët i merr si intelektualë burimorë, meqë ata gjithnjë merren me qëllimin dhe kërkesën e me dhënien e jetës dhe të problemeve të njeriut. Prandaj në botën moderne të specializimit dhe të përsosjes së shoqërive e të sistemeve shoqërore, dominon mendimi i përgjithshëm se shkrimtarët dhe intelektualët në ndarjen e punës brenda kombit apo shoqërisë së caktuar kanë vendin dhe zërin e vet, që e realizojnë me mjete të veprës së tyre.

    8. Qenësia estetike

    Vështrimi i çështjes së refuzimit estetik na detyroi ta vështrojmë këtë çështje në plan më të gjerë, me të gjithë ata faktorë që ndërlidhen me artin, me letërsinë. Nga kjo del se letërsia gjatë kohëve vazhdimisht është përpjekur të ruajë karakterin e vet dhe këtë e ka bërë përmes dy formash: përmes subjektit krijues, vetë shkrimtarit, që hyn në historinë e jetës letrare e kulturore të një kohe dhe përmes veprës si formë konkrete e saj. Vendimtare në të gjitha këto raporte mendojmë se ka qenë vepra dhe esenca e saj, qenësia estetike e saj. Kështu veprat që nuk kanë pasur qenësi të mjaftueshme estetike, edhe kanë ndikuar më pak e edhe autorëve të tyre, pra shkrimtarëve u ka dhënë më pak mundësi të ndikojnë në rrjedha e çështje, prandaj kanë mbetur anësorë. Kurse ato vepra dhe ata autorë që janë bazuar në qenësinë estetike e filozofike të veprave të tyre, kanë ndikuar më shumë.
    Duke pasur këtë parasysh, po shtojmë se në bazë të përvojës midis raportit arti-politika, apo pushteti, në vetë politikën e kohës kanë ndikuar më shumë veprat me mvetësinë e tyre estetike dhe autorët e tyre, e madje do thënë se duke ditur këtë, pushteti i kohëve të ndryshme edhe është konfrontuar me ato vepra dhe me ata autorë, sepse nuk ka mundur të manipulojë me ato dhe me ata. Qenësia estetike është fryt i karakterit të lirë e të gjerë të letërsisë dhe garanci për veprimin më të madh dhe jetën më të gjatë të një vepre. Për shembull ndikimi i veprimit praktik i De Radës do të ishte më i vogël në opinionin e Rilindjes kombëtare, sikur vepra e tij të mos kishte qenësi të thellë estetike, apo ndikimi i Naim Frashërit. Por ndikimi i tyre, me qenësinë e tyre, është i pranishëm edhe sot në kontekste dhe në momente të ndryshme. Shkrimtarët e tjerë të Rilindjes, të cilët në veprat e tyre e patën qenësinë estetike më të dobët, ishin aktualë, po kishin ndikim më të vogël, e edhe për kohët e mëpastajme mbeten vetëm si dëshmi veprimi brenda aktualitetit të një kohe.

    9. Përfundime

    Qenësia estetika e veprës letrare apo e letërsisë është imanencë e vetë letërsisë, e që në rastet e imponimit të jashtëm, ajo e realizon këtë përmes refuzimit. Njëherësh edhe refuzimin estetik e konsiderojmë si imanencë të letërsisë, sepse sipas ligjeve të natyrës, e madje edhe të atyre sociale, çdo gjë që krijohet duhet edhe të mbrohet dhe të mbahet në jetë. Në momentet e çrregullimeve të caktuara sociale e sistemore brenda një kombi a shoqërie, funksioni më i mirë i letërsisë, pos angazhimit të saj të drejtpërdrejtë, po më pak, realizohet përmes refuzimit estetik, si më efikas dhe më burimor. Përmes refuzimit estetik letërsia ndikon në vetëdijen kulturore të kohës, e kjo në vetëdijen dhe në aksionin politik, apo të pushtetit, duke krijuar inferioritetin e tij ndaj saj.
    Si do që ta marrësh edhe në bazë të argumentit historik të raportit arti-politika, e edhe në bazë të teorisë si rezultat i këtij argumenti dhe si rezultat i të menduarit mbi mundësitë e realizimit, letërsia apo arti dhe politika janë dy karaktere apo dy fusha të kundërta, të ndara, sepse ndryshojnë mjetet e formimit dhe të veprimit. Dhe sa herë që politika e kufizon letërsinë, ajo përmes refuzimit estetik dhe realizimit të qenësisë së vet, e refuzon politikën. Dhe gjithmonë politikë apo pushtet më i mirë ka dalë ai pushtet që nuk e ka kufizuar dhe nuk i është mbivënë letërsisë, sepse dihet se letërsia, për nga natyra e vet, ka vlerë mbijetuese e politika vlerë aktuale dhe merret si dëshmi e veprimit në momente të caktuara historike.
    Edhe një çështje praktike: te kombet e mëdha, ku rreziku politik është më i vogël, apo nuk është i pranishëm fare, refuzimi estetik i letërsisë është më i madh, më autonom dhe më veprues. Zatën këto kombe janë çliruar më parë nga kompleksi i rrezikut nga letërsia dhe arti. Kurse te kombet e vogla, ku rreziku politik i jashtëm është më i madh dhe ku bëhet identifikimi i të gjitha potencialeve kulturore me pushtetin, mundësia e refuzimit estetik del më e vogël, por në epokën moderne, kjo mundësi është ngritur më shumë te ata popuj që e kanë siguruar ekzistencën e vet më stabile. Në shtetet shumënacionale shfaqet rreziku tjetër, që nga apetiti i dominimit nacional të dalin tendenca të eleminimit të kulturave dhe të letërsive të tjera, sepse mbështeten në teoritë e kapërcyera të shekullit të kaluar mbi kombin shtetëror: një komb një shtet. Në botën bashkëkohore ku dominon vetëdija e të drejtës së zhvillimit kulturor e ekonomik të kombeve e të kombësive, kulturat e kombësive mbajnë integritetin e vet kulturor e nacional brenda kombit.
    Do thënë, se edhe në kulturat e mëdha, e edhe në ato më të vogla, sot është bërë legjitime vetëdija se imponimit të jashtëm që i bëhet artit dhe letërsisë duhet kundërvënë me refuzimin estetik. Pra duhet krijuar letërsi të mirë, të qëndrueshme me qenësi të fortë estetike, në mënyrë që të mbahet zhvillimi i saj, se ky është rezultat më i rëndësishëm në aktualitetin e një kohe dhe në rendin historik kulturor. Ky do të ishte efekti praktik i refuzimit estetik kundër çdo veprimi dhe diskursi represiv. Vetëm kështu letërsia mbetet letërsi dhe ndikon në pushtet dhe në shoqëri. Çdo formë tjetër mbetet diçka tjetër, me veprim tjetër.
    Prishtinë, shkurt 1987

  11. #171
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528
    Ibrahim Rugova
    Si e shkrova veprën për Bogdanin




    1. Momenti

    Puna rreth një teme mbi aspektin teorik të kritikës shqiptare prej fillimeve e deri sot, do të thotë gjatë hulumtimit të materialeve të ndryshme, të lëndës, duke i kërkuar rrënjët, fillet e kësaj kritike, më shpuri çështja te vepra e Pjetër Bogdanit, te Cuneus Prophetarum. E merrja me mend se ky dijetar yni s' do të ketë lënë pa folur diçka edhe për çështje të dijes letrare. Dhe njëmend, u habita, u befasova. Gjeta, se pos çështjeve të tjera filozofike-teologjike e filozofike-shkencore, fliste edhe për metaforat, për tropologjinë dhe për figurat e ndryshme të retorikës, si dhe për disa aspekte të poetikës. Mirëfilli u entuziazmova dhe iu ktheva punës, që këtë intuicion dhe entuziazëm ta kthej në argument dhe në vlerësim, shkurt, në njohje të veprës. Pra, më ngjau ashtu siç e përshkruan entuziazmin e vet Lasgush Poradeci, para dyzet vjetësh. E kisha lexuar edhe më parë tekstin e Lasgushit, po e merrja si entuziazëm rasti, edhe pse i besoja atij, kulturës, maturisë dhe mendjes së tij, si entuziazëm përballë një poezie të mirë, me ç' rast, vërtet i dha disa mendime e vlerësime shumë të qëlluara, e mua m'u ngjall ky entuziazëm përballë një filozofie dhe dijeje të madhe, të themi olimpike, që thuhet në vlerësimet e veprave të klasikës. Sepse veprat e mëdha, në kontakt të parë sjellin njëfarë magjepsjeje, e cila është rezultat i leximit, apo siç e thotë Bogdani, rezultat i shqisës (në vështrim të termit si ndijesi apo si kuptim), apo si rezultat i procesit sensitivo-semantik, si bazë e çdo procesi dhe akti të njohjes. E s'ka gjë më mirë se kur entuziazmin e arsyeton vepra, do të thotë kur atë e kthen në racionalitet për t'u bërë i pranueshëm, që subjektiviteti të marrë formën e "objektivitetit". Dhe kjo është rruga, në këtë fushë, prej idesë-intuicionit e deri te kritika për veprën.



    2. Metoda

    Rëndom për të bërë një vështrim a studim të plotë të veprës duhet hulumtuar e vështruar drejtpërdrejtë gjenetikën e tekstit, me qëllim që të bëhet një paratekst më i pasur, që gjithsesi do të ndihmojë në kuptimin e analitikës së tij. Por për ndërtimin e një parateksti (avant-texte) të tillë për veprat e letërsisë sonë të vjetër paraqiten vështirësi të shumta: së pari ende nuk janë hulumtuar dokumentet kryesore, pra baza dokumentuese thuajse mungon, e ajo që ekziston, është parciale, kryesisht komentuese, jo in extenso, në tërësinë e dokumentit apo të pjesës së komentuar, së dyti këto vepra gjenden shumë vështirë, pos në qendrat evropiane, pra nuk i kemi në qarkullim si botime. Me ekzistencën e tyre, së paku do të krijoheshin mundësi që të jenë në qendër të opinionit dhe të interesimeve të tjera.
    Kështu gjenetikën e tekstit të veprës së Bogdanit, e ndërtuam kryesisht në bazë të literaturës ekzistuese, e jo të hulumtimeve burimore, sepse ajo ende njihet pak. Prandaj ky paratekst më shumë do të shërbejë si informacion në planin e përgjithshëm të vështrimit, po megjithatë mund t'i sjellë disa të dhëna që nuk janë theksuar në historiografinë letrare. Ne u përcaktuam që më shumë të ndalemi në poetikën, vërtet në analitikën e tekstit të veprës.
    Duke pasur parasysh modelet e përgjithshme në studimin e letërsisë së kësaj kohe, në mesin e të cilave shquhet ai i Robert Curtiusit, Letërsia evropiane dhe mesjeta latine, që njëkohësisht është vepër me karakter të pasur filologjik në stilin gjerman: dokument e analizë, pastaj librin e Roland Barthesit Sade, Rourier, Loyola, i bazuar në studimin struktural letrar dhe atë të D. Lihaçovit, Poetika e letërsisë së vjetër ruse, vendosëm që për bazë metode të marrim dhënien e informacionit sa më të madh nga vepra, duke e vendosur në kontekste teorike të kohës dhe të rezultateve të sotme teorike-letrare. Pra këtë kompromis metodologjik e bëmë të shtyrë edhe nga fakti se vepra njihet fare pak në opinion dhe, po të vepronim thjesht në planin e një analize a interesimi special, problematika e veprës do të mbetej vetëm në kontekst. Një analizë e tillë do të ishte e mundur po të ekzistonte më parë ndonjë vështrim, së paku paraqitës i kësaj vepre. Por gjithnjë kemi bërë përpjekje që plani paraqitës të jetë më i thelluar e më qenësor e të argumentohet përmes analizës së brendshme të veprës, të lihen në kontekst me kohën e vet ato ide dhe probleme, e njëkohësisht të shihet mundësia e aktualizimit, në të vërtetë e rishqyrtimit e rivështrimit të tyre në kontekstet bashkëkohëse, apo përmes një deduksioni, të nisemi nga kontekstet e kritikës dhe të teorisë së sotme. Pra, kemi bërë herëherë një modernizim terminologjik e disiplinar, me qëllim që ato ide dhe probleme, përmes mediumeve të studimit të sotëm letrar e filozofik, të jenë më të qarta, duke mos humbur nga esencialiteti i vet.
    Me vetëdije të plotë se vepra e Bogdanit është një vepër mjaft e pasur me çështje dhe probleme të fushave të ndryshme të dijes, ndërmorëm këtë hap, që nga vokacioni kritik dhe teorik letrar t'i sinjalizojmë disa momente më të rëndësishme e më qenësore të kësaj vepre, së paku të heqim vëmendjen për interpretime më të gjera e më të thelluara në të ardhshmen. Këtë e bëmë duke u nisur nga mendimi se më mirë është të bëhet ajo që mund të bëhet, se sa të priten "kushte", "mundësi" e ditë më të mira për një studim ideal të kësaj vepre dhe të veprave të tjera të traditës sonë klasike, pra vendosëm të bëjmë këtë vështrim, që mund të jetë kontribut real për një studim “ideal”. Shkurt, le të merret kjo përpjekje si version e mundësi leximi dhe e komentimit të kësaj vepre të madhe të letërsisë sonë.
    Me këtë rast e përdorëm botimin e reprintuar të Munihut që doli më 1977 e që është reprint komplet i botimit të parë të vitit 1685 dhe botimin e pjesës së parë të veprës më 1943. F$< Me këtë rast e falënderoj antikologun Dr Zef Mirdita i cili më siguroi shumë materiale për Bogdanin dhe kohën e tij.
    Njëherësh e falënderoj Myzafere Mustafën dhe Dr Anton Berishën për inkurajimin dhe ndihmën profesionale e kolegiale që më dhanë gjatë punës në këtë libër.>
    Kështu për këtë rast dhe për raste të tjera të këtilla, le të na shërbejë këshilla e autorit të ri e të vjetër të Falstaffit: Torniamo all’ antico, sara uno progresso: T’i kthehemi të vjetrës (antikës), se do të jetë një progres. <$FThënie e Shakespeareit (Shekspirit) cituar sambas Gérard Genette, La rhétorique restreinte në Communications, Paris 1970, nr. 16, f. 170. Falstaffi, është njëri nga personazhet më të njohur të Shekspirit që del në skenë te Henriku IV dhe te Gratë e Uindzorit. Si model për këtë presonazh Shekspirit i shërbeu kapiteni anglez Falstoolf (Sir John, 1378-1459). > Por, para se të hyjmë në gjenetikën dhe në analitikën e tekstit, le të ambientohemi pak me atmosferën e gjuhës e të stilit të vjetër shqiptar në pjesët vijuese…

    Prishtinë, gusht 1981

  12. #172
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528

    I.Rugova: Deklarata të ndryshme

    I.Rugova: Deklarata të ndryshme



    Per debatin

    Diskutimet e hapëta nuk e dëmtojnë asnjë mes të jetës kulturore, përkundrazi e ngrenë dhe e sjellin në përparim. Ne thuajse kurrë nuk diskutojmë për çështje e probleme me vlerë të përgjithshme: është institucionalizuar një mendim se nuk duhet të diskutohet, sepse duhet të ruhet autoriteti, niveli fiktiv privat e personal, madje titullar, çfarë të lë përshtypjen e një mesi të pazhvilluar. Është mirë dhe duhet të mësohemi, si gjithkund tjetër, të diskutojmë rreth çështjeve dhe ideve që nxisin e shtyjnë përpara, pa marrë parasysh se nga kush vijnë, meqë në gjëra të tilla ngritet dhe vepron autoriteti dhe personaliteti real. (1978)



    Liria konkrete

    Do kuptuar se shkrimtari është thelbësisht qenie kombëtare, e njëherësh edhe qenie gjithënjerëzore, që nga qenia e tij nacionale synon kah universalja në planin individual e kolektiv.
    Kështu, liria konkrete e krijimtarisë, mendojmë se është qëllim i vetë letërsisë dhe me çdo vepër të re e me çdo përpjekje të re, bëhet më e frytshme. Në këtë kuptim, mund të themi se liri kurrë nuk ka mjaft, e sidomos për ne që kemi tradita të gjata të luftës për liri, e traditë modeste të jetës në liri, por gjithmonë të vetëdijshëm se çdonjërit prej nesh dhe çdo letërsie e kulture në mënyrë plotësisht të barabartë i është e nevojshme dhe e domosdoshme. (1985)



    Dysia

    Në kontekst të tendencave restriktive të viteve të fundit, do të shtroja këtë çështje në formë individuale dhe kolektive: si mund ta përjetoj lirinë, unë si intelektual shqiptar, në kohën kur nga forcat e ndryshme me pikëpamje dogmatike për çështjen nacionale, më imponohet asimilimi apo dysia. Dhe, si nga publicistika e verbër dhe nga pseudoshkenca e pseudoletërsia, kërkohet të zhduket historia ime kombëtare, realiteti historik dhe realiteti shoqëror, me pretekst të cungimit: hiq këtë e hiq atë, madje edhe në pikëpamje kushtetuese. (1985)



    Për raportin intelektualët-shoqëria



    Në teoritë dhe në historitë e ndryshme të kulturës, ky raport shtrohet si inteligjencia‑politika apo inteligjencia‑pushteti. Shtrohet pyetja se çfarë të kuptojmë me inteligjencie? Sot edhe në botën shqiptare mund të bëhet fjalë për inteligjencien humanitare, inteligjencien teknike dhe inteligjencien politike, e cila gjendet apo qëndron pranë pushtetit. Në historinë e letërsisë dhe të kulturës shqiptare, këtë çështje në nivel të artit letrar, e kanë shtruar Konica, pastaj Asdreni dhe Çabej në vitet '30. Sot, ekzistojnë dy pikëpamje lidhur me çështjen: angazhimi i inteligjencies në çështjet aktuale në praktikën shoqërore dhe mbetjen anash të saj, të luftojë me mjete të veta. Kështu, Sartri kërkon që intelektualët e të gjitha tipeve, duhet të jenë të angazhuar, të marrin pjesë në jetën shoqërore e politike, po në nivel të detyrës dhe të profesionit. Zgjidhja më e pranueshme del që intelektualët humanitarë duhet të bëjnë punën e vet dhe të ndikojnë kështu në politikën dhe në rrjedhat aktuale. Pra, me mjete intelektuale duhet të ndikojnë në mjetet dhe vendimet politike, të përpiqen për mirëkuptim brenda kombit dhe me kombet e tjera, të mos nxisin të keqen njerëzore, çfarë shpesh për interesa të verbëra e bën pushteti, siç na mëson historia. Mësim historik është ky: se pushteti i mirë i dëgjon intelektualët e vërtetë, të cilët udhëhiqen nga ideja universale e progresit njerëzor. (1987)

    Zero e bardhë

    Fatkeqësisht, sot nocioni për Kosovën në Jugosllavi, e sidomos në Serbi, po vdes dita ditës. Kjo do të thotë se për Kosovën nuk ka më kuptim njerëzor, ndaj ka rënë në shkallën më të ulët të mundshme. Eshtë ky kuptim i zeros së bardhë, i cili mbështetet në kuptimin mitik, në përfytyrimin mitik brenda rrafshit të mitologjive moderne, të cilat bëhen surrogate të ideologjive të ndryshme dhe prapa të cilave qëndrojnë lloj‑lloj strategjish me qëllime e metoda të përpunuara veçanërisht. Kështu, Kosova është bërë një mitologemë për t'u rrëzuar një e vërtetë historike dhe aktuale, e cila funksionon sipas strategemave të njohura të një strategjie të fshehtë kundër një populli. Ja, këtë ne e quajmë strategji negative dhe do ta ekspozojmë në vazhdim. Brenda asaj strategjie ka shumë strategema, mirëpo, si tërësi ajo është ndërtuar gjatë kohë dhe hollësisht dhe, mjerisht, edhe po zbatohet me të madhe. Prandaj, themi se po vdes nocioni për Kosovën, sepse nuk mbështetet mbi gjendjen faktike dhe mbi vërtetësinë e të kuptuarit të këtij ekzistenciumi.
    Gjatë këtyre shtatë vjetëve janë krijuar disa etiketa të hekurta që shërbejnë si mekanizma të një strategjie të fshehtë negative, siç janë: nacionalizmi shqiptar apo irredentizmi, separatizmi, kundërrevolucioni, gjenocidi, fashizmi, shqiptarofobia, shqiptarizmi, heshtja e inteligjencies shqiptare, anarkia, paligjshmëria, eksplodimi popullativ dhe shumë e shumë të tjera.
    Përveç këtyre etiketave të shumta, në anën tjetër janë krijuar shenjat mbrojtëse, si: shpërngulja e serbëve dhe e malazezve, drama kosovare, tragjedia kosovare, ekzodusi I serbëve, dyndjet e serbëve, dhunimet, përdhosjet, djegiet, dëmet, etj. Edhe këto shenja mbrojtëse bëhen etiketa të reja dhe shumë më të forta. (1988)



    Paralajmërimi

    Në qoftë se Serbia do të përpiqet përsëri të shtypë identitetin tonë kombëtar, atëherë do të ketë një kryengritje. Unë vetëm mund t'i paralajmëroj serbët: edhe ata janë një popull i vogël. Në të kaluarën sa herë që një popull i vogël është përpjekur të luajë rolin e një fuqie në Ballkan, kjo ka përfunduar me tragjedinë e tij. (1989)



    Kokën mund të ma ndërrojnë, por mendimin kurrë!
    (1989)

    Gjuha i bashkon shqiptarët

    Shqiptarët nuk i bashkon vetëm feja apo ideologjia - shqiptarët i bashkon gjuha. Qysh në shekullin e nëntëmbëdhjetë, në kohën e Rilindjes Kombëtare, gjuha, kultura dhe tradita ishin elemente lidhëse kombëtare, kurse feja nuk ishte forca absolute e bashkimit. (1989)



    "Shqiptari i ndershëm"

    Sipas tyre (Beogradit), shqiptar i ndershëm është shqiptari i cili nuk di asgjë, as për vete as për të tjerët.
    Shqiptari i ndershëm është analfabet, i pakualifikuar, punëtor apo fshatar pa tokë, pastrues, e para së gjithash, servil dhe i dëgjueshëm. Nëse rastësisht di të shkruajë dhe të lexojë, ndershmëria e tij, pra, mbetet me të, aq sa e shan popullin e vet. (1989)



    Dështimi i komunizmit

    Pluralizmin në Kosovë po e krijojmë në kushtet e masave të jashtëzakonshme, por përse të mos ketë pluralizëm. Në qoftë se Lidhja e Komunistëve vazhdon një politikë të tillë, ky do të jetë ose fundi i monizmit politik ose dështimi i plotë i tij në Kosovë dhe kjo më parë se në republikat e tjera, pasi deri tani, në mënyrë të papërgjegjshme ka sunduar popullin kosovar. (1990)



    Shkrimtarët në politikë

    Te popujt e vegjël shkrimtarët vazhdimisht kanë luajtur rol të rëndësishëm jo vetëm në jetën kulturore, po edhe në atë shoqërore e politike, sidomos që nga romantizmi e këndej. Për të zgjeruar tezën, do të thosha se te ne inkuadrimi i këtillë i shkrimtarit ka funksionar që nga Buzuku e këndej, sepse ai dhe plejada e shkrimtarëve tanë të vjetër gjithnjë kanë pasur idenë e ndriçimit të popullit e të njeriut. Në këtë plan në të vërtetë kemi traditë të madhe. Ka historianë që thonë se shtetin shqiptar e kanë themeluar intelektualët. Le të na kujtohet puna e Samiut, Naimit, Vretos, Gurakuqit, Nolit, etj., dhe e shohim me të plotë këtë kuadër. Te popujt e vegjël, ku mungojnë politikanët e mirëfilltë, përfaqësuesit legjitimë të popullit, burrat e shtetit, shkrimtarëve dhe intelektualëve të tjerë u duhet që të vihen në ballë të proceseve. (1990)

    Aktiviteti gjysmëletrar e gjysmëpolitik

    Tash tre vjet, nga aktiviteti gjysmëletrar e gjysmëpolitik në Shoqatën e Shkrimtarëve të Kosovës, e sidomos tash në Lidhjen Demokratike të Kosovës, kam angazhime të shumta. Megjithëkëtë, herë pas here, pas mesnate, i kthehem nga pak vetes e vokacionit tim. Ka disa vjet që më preokupojnë disa vepra të antikës. Më intereson ajo lidhje letrare iliro‑shqiptare që përbën atë nyjën që nuk është mjaft e shpjeguar, po unë do të përpiqem të jap edhe një kontribut të vogël. Mbase pse është e largët nga aktualiteti, në këtë punë gjej edhe njëfarë qetësie në orët e vona të natës.
    Problemi me pluralizmin është ndryshe. Unë atje do të jem edhe si politikan, po natyrisht me një origjinë intelektuale të cilën e kanë vështirë ta kuptojnë politikanët. (1990)



    Kosova e lidhur me Evropën e SHBA‑të

    Kosovës sot i duhet, mbi të gjitha, paqja, demokracia, liria, bashkëpunimi me të gjithë popujt... Kosova duhet të hapet dhe të jetë e lidhur me Evropën, me SHBA‑të dhe vendet e tjera dhe natyrisht të gjithë shqiptarët, kudo që ndodhen, të kenë mundësi të jenë në trojet e tyre, vetë të zgjedhin ku duan të jetojnë dhe natyrisht gjithnjë të jenë të lidhur me vendin e vet, se kjo është një mënyrë më e mirë që ata t'i ndihmojnë Kosovës dhe viseve të tjera shqiptare dhe të ndihen si shqiptarë. Kam dëshirë që kudo që të jenë shqiptarët, edhe pse ka dallime në pikëpamje, ne duhet të mësohemi të jetojmë me pluralizmin, por pluralizmi duhet kuptuar që gjërat t'i bëjmë më mirë e kurrsesi të shkatërrojmë, sepse janë disa gjëra të shenjta, siç janë atdheu, liria, paqja... që janë çështje fundamentale dhe nuk guxojmë të prekin asnjeri, po ato duhet t'i përparojmë, t'i çojmë tutje. (1990)

    Shkrimtarët serbë dhe Kosova

    Kjo është një si traditë e shkrimtarëve serbë që mendimet e tyre politike t'i shpërdorin kundër shqiptarëve. E dimë mirëfilli se ç'shkruante një Andriq për shqiptarët. Përsa i përket ASHAS, aty nuk ka asgjë që befason. Për mua Dobrica Qosiqi ka qenë dhe ka mbetur komunist, pa marrë parasysh: komunist sipas ekskluzivitetit dhe mostolerancës. Andaj, sipas kësaj, komunistë janë edhe Drashkoviqi e Shesheli, sepse çfarë dallimi ka ndërmjet Millosheviqit, Qosiqit e Drashkoviqit kur është fjala për Kosovën dhe shqiptarët? Kurrfarë. Të dyja politikat janë kombëtarisht ekstreme dhe si të tilla plotësojnë dhe ndihmojnë njëra‑tjetrën. Sipas kësaj, me gjasë mund të konkludohet se në zgjedhjet eventuale në Serbi do të fitojë ai që do të jetë më ekstrem dhe më jotolerant. Është e mundur që përsëri në shpinë të Kosovës të fitohet apo të humbet pushteti në Serbi. (1990)

    Për fatin e shqiptarëve

    Shqiptarët në Kosovë bëjnë shumicën absolute të popullatës dhe kurrë nuk mund të ndodhë që një dikush tjetër jashtë Kosovës të vendosë se çfarë do të jetë fati i tyre. Kjo duhet të jetë e qartë. (1990)



    Qetësia dhe fjalori

    Qetësia çmohet tepër edhe në diplomaci. Kurrë nuk duhet të flasë njeriu me një fjalor të rëndë, me një arsenal fjalësh që ka shtypi, gazetat. Eshtë edhe një parim tjetër: kurrë nuk duhet paraqitur as vajtues as eksploziv. Duhet shtruar gjërat ashtu siç janë. Pra, nuk duhet imponuar, nuk duhet të jesh emocional, as ekskluziv, as të urrehen popujt e tjerë. (1990)

    Intelektuali - qëndrim të pavarur politik

    Në politikë konkrete kam hyrë përmes Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Shoqata dhe njerëzit që e përbënin (dhe e përbëjnë) ata përfaqësonin më shumë aspirate e interesa demokratike të popullit. Gjatë periudhës që isha kryetar i Shoqatës, konfliktet që kishin lindur më parë erdhën duke u ashpërsuar dhe ato kërkonin qëndrim të prerë, pra, edhe guxim.
    Si kritik letrar e shkencëtar politikën e kam përcjellë, sepse kjo është detyrë e çdo intelektuali, i cili duhet të ketë qëndrim të vetin politik, të pavarur nga politika ditore. Qëndrimi në Paris më ka pasuruar në këtë pikëpamje, më ka ndihmuar që të krijojë një koncept modern për intelektualin, i cili jo vetëm që duhet të mendojë e të shkruajë për demokracinë e lirinë, por në raste konkrete, kur ato kufizohen, duhet të angazhohet edhe konkretisht e praktikisht. E deshi situata, e rasti më gjeti në vendin e kryetarit të Shoqatës së Shkrimtarëve që të merrem konkretisht me politikë, në të cilën angazhohem për krijimin e kushteve të favorshme që nesër të kem mundësi e liri politike të shkruaj libra siç dua, që të jetojmë edhe ne në demokraci e liri. Ky fat ndoshta na është paracaktuar ne intelektualëve shqiptarë. Kështu, sikur vazhdojmë një traditë të shkrimtarëve tanë më të hershëm, të cilët në mungesë politikanësh u detyruan të merren me çështjet e lirisë e të kombit. (1990)

    Dija dhe durimi

    Do të ngadhënjejë ai që ka durimin dhe që e di ç'do. Ne i plotësojmë këto dy kërkesa. Prandaj vazhdoj të jem optimist.
    (1990).



    Kosova nesër

    Kosova nesër do të jetë një rajon i pavarur evropian. Me qetësimin e situatës, do të shtohet interesi për investime të kapitalit jo vetëm i njerëzve tanë në botë, por edhe i kapitalit të huaj, i cili rajon do të bashkëpunojë si në planin ndërkombëtar, ashtu edhe në hapësirën brendakombëtare, me qytetarët e saj të lirë e të barabartë. Ajo që inkurajon për ardhmërinë e Kosovës është një traditë jona e çmuar - ruajtja e familjes, një celulë e çmueshme e cila na siguron një ardhmëri. Jam, pra, një optimist racional, pra, jam për një optimizëm që ndërtohet me punë në të gjitha poret dhe për një ardhmëri të cilën duhet vetë ne ta ndërtojmë, sepse hapësirën duhet ta pushtojmë vetë ne hap pas hapi si një proces të vazhdueshëm dhe historik. (1990)

    Integrimi shqiptar

    Eshtë shumë normale dhe e natyrshme që shqiptarët, si të gjithë popujt e tjerë, të jenë të bashkuar, të jetojnë në një shtet, në një bashkësi politike. Sidomos është normale për ne shqiptarët që jemi të ndarë në dysh, kur gjysma e popullsisë është këndej e gjysma andej. A do të realizohet shpejt apo ngadalë, do të jemi gjallë. Shqiptarët, si qëllim e kanë pasur dhe do ta kenë bashkimin, sado që në kohën e dominimit komunist u çrregullua kjo ide, ndërsa tash e tutje ajo do të jetë si ide udhëheqëse e shqiptarëve. Por, në këtë plan duhet të punohet me mençuri. Bashkimi me forcë, me dhunë, vështirë tolerohet sot nga Evropa. Por, tash për tash, të mendojmë dhe ta bëjmë integrimin shqiptar dhe integrimin në kuadër të Evropës. Një herë për një herë, duhet të njihemi, të shihemi, e pastaj t'i realizojmë kërkesat tona, edhe pse na është thënë se në të dy anët e kufirit, kemi edhe pikëpamje të kundërta ideologjike. Por, këto ishin vetëm shpifje e gënjeshtra që u doli boja, sepse nuk është e mundur që një popull të ketë dy ideologji. Me një fjalë, shqiptarët duhet të bëjnë përpjekje që të ndihen të lirë në të gjitha hapësirat shqiptare, duhet të punojnë vazhdimisht për zgjidhjen e tyre kombëtare. Kjo do të jetë e realizueshme, por duhet të jem modest: të punojmë vazhdimisht, hap pas hapi t'i realizojmë qëllimet tona.
    Të bëhet një bashkim konkret, e jo me fraza të thata. Sot për sot është aktuale ideja e integrimit evropian. Nga ky integrim më lehtë do të arrijmë këtë që e synojmë. Të punojmë në këtë drejtim pa shpallje e deklarata. Çështja e bashkimit duhet të jetë temë e shkencës. Shkenca vazhdimisht le ta elaborojë këtë në mënyrë që politikës t'i krijohet mundësi më e madhe. Të ndahen disa gjëra dhe ta ndihmojnë njëra‑tjetrën, sepse, ne, për fat të keq, këtë çështje nuk e kemi pasur as temë të shkencës, bile mund të thuhet as andaj, as këndej. As akademitë, as institutet, as universitetet nuk e kanë trajtuar në masë të duhur këtë çështje. Prandaj, ky është problem shumë i madh dhe mirë që është shfaqur dhe po flitet rreth kësaj ideje. Natyrisht, në politikë mund të përdoret edhe si presion i manovrave më të gjera rreth realizimit të kërkesave të shqiptarëve. Eshtë e njohur se në politikë nisen gjëra të vogla e përfundojnë të mëdha dhe është mjeshtri që gjërat e vogla t'i bësh të mëdha. Ne do të punojmë në këtë plan dhe është mirë që ideja për bashkim ka lindur nga mbarë kombi, prandaj edhe në kontaktet me përfaqësuesit e Evropës bisedohet edhe për këtë çështje. (1991)
    ===============

    Edhe për mua bile ka edhe këngë roku! Por kujdes, është një proverb: "Mos e vraj këngën". Duket pak artistike. Dhe do të thotë, nëse populli ju ka bërë një këngë dhe bëni prapësi, "do ta vritni këngën". Të hysh në këngë, është shumë e rrezikshme te shqiptarët. Jeta bëhet shumë më e vështirë!



    * * *

    Dhe mund të them - kjo është paradoksale - se nëse historia përsëritet gjithmonë, atëherë dueht nxjerrë dobi nga kjo përsëritje. Të përfitohet nga historia që ajo të mos përsëritet.



    * * *

    Intelektualët kanë vetëm dy rrugë: të mbeten te libri apo të rrëmbehen nga veprimi. Sepse unë jam nga ai lloj i intelektualëve që nuk pret të vijë diçka vetë. Por ky ishte një kompensim kundruall aksionit. Mund të kuptohet.

    * * *

    Dikush duhet të mbajë shtëpinë edhe kur i ka mashkujt e këqinj!

    * * *



    Për meditimet e Parisit

    Kam medituar shumë gjatë studimeve (në Paris), nën influencën e Bartit, mbi relacionet pushteti‑dija dhe funksionimi i shtetit, raportet mes strukturës intelektuale dhe shoqërisë: pikërisht kështu mund t'i qasemi çështjes së ekzistencës së një lëvizjeje për liri. Kam qenë një njeri krejtësisht apolitik, edhe pse interesohesha shumë rreth teorisë së pushtetit. Më vonë, propozova një analizë për marrëdhëniet mes pushtetit dhe rezistencës me librin "Strategjia e kuptimit", më 1980, dhe me "Refuzimi estetik" më 1987.
    Por kjo ishte një presedencë e rrezikshme për sistemin: fjala ishte për formën e vetme të rezistencës së mundshme ndaj shpërdorimeve të rënda të pushtetit kundër shqiptarëve të Kosovës, e kjo i minonte edhe parimet mbi të cilat mbështetej ky sistem.

    * * *

    Denoncimi i terrorit

    Për mua, denoncimi i terrorit së pari ka kaluar nga gjuhësia, nga letërsia. Për shembull, në "Strategjia e kuptimit", ku përpiqem të gjurmoj se cilat janë mundësitë e kundërshtimit të vdekjes së kuptimit të botës bashkëkohore, përdor konceptin e strategjisë negative, një koncept në plan të parë polemik. Pastaj, më vonë, kapacitetin tim intelektual e investova në politikë. Hyra aty për të mbrojtur, për të bërë diçka, për të krijuar kushte me qëllim që populli të realizohet, jo për të bërë një karrierë politike. Në histori ndodh që intelektualët të jenë të fundit ata që nuk lejojnë të bjerë populli. Situatat urgjente, si kjo që jemi duke përjetuar aktualisht, na kërkojnë dhe, paradoksalisht, na pengojnë të bëjmë punën tonë normale të intelektualit. Pozita e intelektualit inspiron gjithashtu një lloj koncepti të punës politike: duhet të jetë i rregullt, për të favorizuar shansin, por nuk duhet të rrijë e të presë që të bëhen ndryshime me mrekulli. (1993)

    * * *
    * * *

    Me shtimin e represionit serb, ne kemi zbuluar në vete burime të tjera durimi, organizimi, që me Lidhjen tonë po provojmë t'i vëmë në veprim. Paradoksalisht, kujtoj se kemi arritur atë që nuk e kishim arritur gjatë kohë: një liri të brendshme. Po e paguajmë shumë shtrenjtë dhe është e pasigurt. (1992)
    * * *

    Unë dua të mbaj pak më shumë shpresë dhe ta shtyj çështjen, në mënyrë që shqiptarët të rezistojnë, me këtë rrugë të jodhunës që kemi zgjedhur hëpërhë, qoftë edhë nëse duhet që një ditë politika jonë të bëhet pak më agresive ndoshta.

    * * *

    Ata (serbët) me asnjë kusht nuk do të mund të ndalnin lëvizjen tonë, pa marrë parasysh sakrificat. Shqiptarët gjithmonë do të jenë të gatshëm të zëvendësojnë njëri tjetrin. (1996)
    * * *

    Praktika kundër dhunës në këtë situatë i përgjigjet në një farë mënyre karakterit tonë, një tradite të durimit Me anën e kësaj rezistence aktive dhe qëndrimit kundruall gjithë dominimeve bazuar mbi jodhunën dhe solidaritetin, ne "jemi gjetur". Sot ia kemi dalë të prekim këtë pikë të shpirtit të popullit shqiptar.

    * * *

    Protektorati

    Unë kam kërkuar shpesh në fillim të këtij viti, deri në ditët e sotme, mbrojtjen ndërkombëtare për disa vjet, me qëllim që të qetësohet situata dhe të mëkëmben institucionet demokratike. Pastaj, do të mund të flitnim për statusin e Kosovës. Mendoj se solucioni më i mirë transitor, apo provizonr, për të penguar konfliktin apo konfrontimin, është kjo formë e protektoratit ndërkombëtar, ajo që amerikanët e quajnë trusteeship system. Në planin e paqes që ua propozova Kombeve të Bashkuara, kërkova dërgimin e trupave të OKB‑së apo të NATO‑s, masa për të kontrolluar forcat ushtarake; njëkohësisht të njëjtat propozime ia përcolla edhe Konferencës së Gjenevës. (1993)
    * * *
    Kompromis - pavarësia

    Kompromis për ne është pavarësia. Këtë e kam thënë një mijë herë dhe kjo do të jetë sepse siç e dini ne nuk kemi kërkuar bashkim me Shqipërinë, pasi që jemi të vetëdijshëm që një zgjidhje e tillë do të hapte probleme të tjera. Mirëpo shteti i pavarur dhe sovran është vullnet i popullit të Kosovës dhe është zgjidhje e pranueshme për të gjithë shqiptarët, kudo që jetojnë si dhe kjo do të ishte zgjidhja më e mirë edhe për fqinjët tanë, por edhe për Serbinë, e cila fatkeqësisht ende po refuzon ta kuptoj realitetin e ri që është krijuar në Kosovë pas intervenimit të NATO-s ( qershor‑ 2005)

  13. #173
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528

    Ibrahim Rugova: Jeta dhe veprimtaria letrare e politike

    Ibrahim Rugova: Jeta dhe veprimtaria letrare e politike



    1944
    Më 2 dhjetor u lind Ibrahim Rugova në fshatin Cerrcë, të komunës së Istogut, në një familje të madhe që kishte prejardhjen nga krahina e Rugovës, apo siç njihej në ato anë, në familjen e Sadri Elezit. Familja është e njohur për tradita kombëtare dhe për qëndresë të pareshtur kundër pushtuesve. Familja i takon fisit Kelmendi, nënfisi Lajçi, e vendosur në fshatin Malaj të Rugovës, ku edhe sot i ka pronat e saj.
    Sadri Elezi në historinë shqiptare njihet si pjesëmarrës, përfaqësues i trevës së Rugovës në tubimet e besëlidhjeve shqiptare te Verrat e Llukës dhe të Besëlidhjes së Pejës, “Besa -Besë”, të tribunit popullor, Haxhi Zekës. Gjatë asaj kohe të kryengritjeve të mëdha shqiptare kundër sundimit të Turqisë, Sadri Elezi ka qenë krah i djathtë i Haxhi Zekës dhe në betejat e shqiptarëve kundër ushtrisë turke 1908-1912, disa herë ka qenë i plagosur. Sadri Elezi ka pasur plagë, nga të cilat edhe ka vdekur dhe varri i tij është buzë minares së Xhamisë së vjetër të Istogut.
    Dyndjet e kësaj familjeje në Rrafsh të Dukagjinit pasojnë pas njohjes së Sadri Elezit me tribunin e Pejës, Haxhi Zeka. Së pari familja vendoset ndërmjet dy luftërave botërore në Gllaviçicë të Pejës, pastaj në Bajicë fshat buzë Drinit të Bardhë te Banja e Istogut, dhe së fundit në Cerrcë, ku është edhe sot. Por shumë pasardhës të saj jetojnë edhe në Prishtinë dhe në shumë shtete të Evropës, më së shumti në Gjermani, Austri, Luksemburg, Zvicër dhe Itali.
    Ibrahimi u lind rreth dy javë pas hyrjes së brigadave partizane, që veten e quanin çlirimtare, në Istog dhe në fshatrat e kësaj ane. Së pari vijnë brigadat partizane të Shqipërisë, e pas tyre edhe një brigadë partizane e Malit të Zi - Brigada e Bokës - e quajtur nga vendësit edhe Brigade e zezë, për shkak të krimeve që ka bëri mbi shqiptarët.



    1945
    Pa i mbushur as 6 javë, Ibrahimit partizanët ia arrestojnë babanë, Ukën (27-vjeçar), dhe gjyshin, Rrustën (67-vjeçar), rreth 10 janarit 1945 dhe i ekzekutojnë pa gjyq, mu sikur edhe mbi 70 shqiptarë të kësaj ane. Por varret e tyre kurrë nuk janë gjetur.
    Me këto vrasje pushteti komunist mbjell tmerr e frikë në popull në atë dimër të acartë e me shumë borë. E trajtuar si familje “kullake e armiqësore”, familja Rugova në Cerrcë del me katër burra të vrarë e të zhdukur në luftë, me tërë pasurinë e tundshme të konfiskuar nga komunistët.
    Në muajin shkurt, pas revoltës së armatosur në Drenicë, në Kosovë vendoset gjendja ushtarake, e cila edhe me tepër e rrit terrorin mbi shqiptarët. Njerëzit burgosen dhe ekzekutohen me procedurë të shkurtër.
    Ibrahim Rugova një periudhë të fëmijërisë së hershme, bashkë me nënën e tij, Sofën, e kalon te dajallarët e tij, në familjen e Qerim Muriqit (Rugova) në Llukafc të Begut, fshat afër Istogut. Edhe familja e nënës ka qenë e traditës, e madhe dhe me shumë prona buzë lumit të Istogut, por edhe me prona të tjera në Koshutan të Rugovës nga e kishte prejardhjen. Nëna Sofë nuk do të martohet, por do të kujdeset për djalin e vetëm.
    Siç pohon edhe vetë Ibrahim Rugova, dashuria e afërsia e dajallarëve, e sidomos e gjyshit Qerim, një mjeshtër i hollë e latues i gurit, do të ndikojë edhe në përkushtimin e tij ndaj punës dhe vlerës njerëzore e kombëtare, sidomos të traditës shqiptare.
    Rininë e hershme e kalon në bashkësi familjare me dy xhaxhallarët e vet - Shabanin dhe Aliun - ndërsa më vonë vetëm me xhaxhain e vogël Aliun i cili kujdeset edhe për shkollimin e Ibrahimit. Por, mbi të gjitha, do të rritet “në prehër të dy gjysheve”. Pra përveç dashurisë së pakufishme të nënës Sofë, ai kishte edhe dashurinë dhe kujdesin e nënës së babait, gjyshes Shake, dhe gjyshes Razë, nga dajat. Që të dyja mundohen sa munden t’i kompensojnë dashurinë e humbur të njërit prind. E para vdes më 1972, kurse e dyta më 1989.



    1948
    Kur kishte vetëm 4 vjeç, duke lozur me fëmijët e lagjes, dëgjon dikë duke thirrë: “Ukë, eja hyn brenda”, dhe menjëherë me vrap shkon te nëna dhe i bie në prehër: “Nënë, e gjeta babën, ma kishin marrë Lushajt”! Domethënë, si fëmijë e dinte se babai i kishte humbur dhe sigurisht kishte dëgjuar nga të rriturit se ishte diku dhe ndoshta mund të kthehej!



    1949
    Gjyshi Qerimi do t’i falë dhuratën e parë, një laps. Shpesh në biseda private Ibrahimi do të flasë me admirim për gjyshin e tij si mjeshtër shumë i shkathët që ndërtonte dhe konstruktonte mullinj me ujë. Citonte fjalët e tij: “Bre dajë, si nuk pata do vjet shkollë, se gjyshi edhe aeroplanin e kish konstruktue”!
    Por i dinte me dhjetëra objekte të ndryshme që kishte ndërtuar në ato anë. Vetëm në ndërtimin e një kulle prej mermeri kishte bërë 20 vjet.
    Ndërkaq Ibrahimi për të thotë: “Njëfarë mase, (atij) ia kam borxh shprehinë e punës, të disiplinës, pavarësisë, besnikërinë ndaj parimeve, atë ‘rregull shtëpiak’ tradicional, të afërt me jetën, që e pengoi këtë familje të bëhej komuniste nga oportunizmi”.



    1950
    Që nga mosha gjashtëvjeçare do të mbajë në mend fëmijërinë e rëndë dhe me skamje. “Për mua, fëmijëria, para së gjithash, do të thotë vështirësi e jetës, sprovë për të mbijetuar. Më kujtohet një kohë, diku nga viti 1950, kur gjithë familja kalonte kohën duke u përpjekur të sigurojë ushqim”, do të rrëfejë Ibrahimi në librin “Çështja e Kosovës”. Për këtë vit ai thotë se “nisi uria e vërtetë, e cila do të zgjasë dhjetë vjet”.
    Në përkushtimin e Ibrahim Rugovës ndaj traditës ka ndikuar edhe afria e tij që nga fëmijëria me burrat e njohur e të çmuar rugovas. Siç ishte traditë atëherë, burrat mblidheshin në oda, sidomos gjatë netëve të dimrit, tregonin histori, këndonin këngë trimërie, e sidomos këngë kreshnike me lahutë e çifteli. Axha i tij, Azemi, ishte një lahutar i njohur, daja i Ibrahimit, Rrustem Qerimi, ishte një këngëtar i dalluar me çifteli. Fëmijëria e Ibrahimit kalon në këto ambiente duke u brumosur që në atë moshë me kujtesë të theksuar historike për traditën shqiptare.
    “Xhaxha i tim atë (e ka fjalën për Azemin) rrëfente apo këndonte çdo mbrëmje pas darke deri vonë, pastaj e ndërprente rrëfimin në mes të situatës më dramatike dhe thoshte, ‘do të vazhdojmë nesër’. Ai këndonte ngjarjet me episode, njëfarë fejtoni, t’i themi. Gjithë ditën, ne të vegjlit, të pesë djemtë, flisnim se çka do të ndodhte”. (Çështja e Kosovës),


    1952
    Ishte 7 vjeç kur zakonisht fëmijët regjistroheshin në shkollën fillore. Ai pa vullnet shkon në shkollë. I vetëm, pa shoqëri, pas tri ditësh e braktis shkollën, nuk don të shkojë më. Me gjithë insistimin e nënës dhe të familjarëve, në kohën kur duhet të nisej për në shkollë, fshihej diku, vetëm për të mos shkuar. Afër shkollës ku duhej t’i ndiqte mësimet ndodhej një godinë që banorët e quanin “Kulla e popit”, burgu komunist. Me siguri kishte dëgjuar se aty ia kishin arrestuar, torturuar dhe zhdukur pa gjurmë babanë dhe gjyshin. Ai si fëmijë do të ketë dëgjuar të flitet nga të rriturit për atë godinë.



    1954
    Pra, rrethanat e rënda të asaj kohe në të cilën kaloi familja dhe frika nga dhuna e pushtetit komunist, bëjnë që Ibrahim Rugova të fillojë në Istog shkollën fillore me dy vjet vonesë.
    Tashmë ishte nëntë vjeç dhe nis të shkojë në shkollë. Por tash nuk shkon vetëm. Në të njëjtën kohë regjistrohet edhe djali i xhaxhait të tij, Rrustemi. Ata dy së bashku do të ndjekin mësimet që nga klasa e parë e fillores deri në përfundim të së mesmes.
    Kur njëherë do ta kapë librin në dorë nga ai më nuk do të ndahet kurrë. Kështu do t’i kenë thënë nënës së tij të brengosur plakat e fshatit.
    Ai menjëherë dallohet si më i miri i brezit të vet, e më vonë i të gjitha brezave të shkollës fillore në Istog. Për një kokë ishte mbi brezin e tij.
    Si nxënës i shkollës fillore fillon të lexojë libra, revista e gazeta të kohës që i sillte në shtëpi xhaxhai i tij, Aliu, por mbi të gjitha ishte interesimi i tij i madh për të lexuar librat e bibliotekës së qytetit dhe të shkollës.
    Si nxënës i fillore nis të shkruajë poezi që i lexonte në orët letrare.



    1961
    Më 3 tetor boton vjershën e parë me titull “Erdhi vjeshta” në gazetën “Rilindja” (për fëmijë). Ndërsa, më 28 nëntor boton edhe vjershën e dytë me tri strofa, me titull “Uroj - atdheut”. Në dy vargjet e para këndon: “Uroj - atdheut tim/Dy pranvera n’mot”. Në dy vargjet e fundit: “Uroj - atdheut/Përherë liri”!



    1962
    Në numrin 1 të muajit shkurt të revistës letrare “Jeta e re” boton poezinë me titull “Nanës”, me të cilën e fillon bashkëpunimin me këtë reviste të vetme letrare në Kosovë. Si nxënës shembullor, çdo vit zgjidhet kryetar i klubeve letrare të shkollës.
    Si nxënës i fillores me disa anëtarë të familjes gjatë verës shkon në pronat familjare në Rugovë, një rrethinë malore, por shumë piktoreske, ku merr frymëzimet e para djaloshare.
    Pas mbarimit të shkollës fillore tetëklasëshe në Istog, menjëherë në qershor regjistrohet në Shkollën e Normale në Prishtinë. Për herë të parë shkon në Prishtinë dhe meqenëse mbërrin me vonesë, i duhet të kalojë natën nën qiellin e hapur në qytetin e panjohur për të, për të pritur mëngjesin e nesërm. Mu në qendër të Prishtinës, aty ku tani gjendet shtatorja e Nënës Tereze, nga mesnata e zë gjumi. Vjen një polic dhe e qorton pse po flinte aty. Pasi i tregon se nuk kishte para për fjetur në hotel, polici ia kërkon letërnjoftimin që nuk e kishte. Por ia tregon përse kishte ardhur në Prishtinë dhe pasi ia sheh notat në dëftesë, polici e lejon të flejë aty.
    Por në shtator çelen dy paralele të Shkollës Normale të Pejës në Istog. Për shkak të gjendjes ekonomike, kthehet në Istog, ku i mbaron dy klasët e para.
    Gjatë dy klasëve të normales në Istog si nxënës shembullor dhe sadokudo që e njihte serbishten bashkë me disa nxënës të tjerë e detyrojnë që të ndjekë mësimet në serbisht. Por përsëri është nxënësi më i mirë i brezit.



    1964
    Tri klasët e fundit të normales i kryen në Pejë, por tani mësimi zhvillohet në gjuhën shqipe. Edhe atje dallohet si nxënës, sidomos në lëndën e gjuhës shqipe dhe lëndëve shoqërore. Por hartimin e parë të tij në normalen e Pejës, profesori i gjuhës shqipe e noton me notë negative. I thotë se ka kopjuar, nuk beson se një nxënës mund të shkruajë aq bukur. Por pasi e sheh se edhe hartimet e tjera janë po aq të bukura, atëherë bindet.
    Si familje e shenjuar “armiqësore”, nuk i japin bursë dhe kushtet ekonomike i ka të rënda. Por tani i ka mundësitë më të mëdha për të lexuar dhe për të thelluar njohuritë e veta.
    Përveç literaturës në gjuhën shqipe, që ishte e pakët, në serbisht lexon veprat e shkrimtarëve të mëdhenj botërorë si Balzakun, Servantesin, Lorkën, Shekspirin, Bajronin, Shelin, Tolstoin, Dostojevskin, Pushkinin, Jeseninin. Disa poezi të këtij të fundit më vonë do t’i përkthejë me përkushtim nga origjinali në shqip.
    Më vonë si student, për disa prej tyre do të shkruajë me një frymëzim të veçantë.
    Lexon me përkushtim çdo gjë që botohet në revistat shqipe. Si normalist përveç poezisë, shkruan edhe proza poetike.
    Siç pohonte edhe vetë, gjatë shkollës së mesme nuk çan fort kokën për disa lëndë që nuk i interesonin. Gjatë atyre orëve lexon letërsi apo filozofi. Profesorët kishin mirëkuptim!



    1967
    Pasi mbaron shkollën e mesme regjistrohet në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe të Fakultetit Filozofik të Prishtinës. Vitin e parë e kalon në një gjendje të rëndë ekonomike. Pa bursë dhe pa kurrfarë ndihme. Jeton në konviktin e studentëve, por siç thuhej atëherë “ilegal”.



    1968
    Ky vit është shumë domethënës për Kosovën. Kanë kaluar dy vjet nga rënia e Rankoviqit dhe UDB-ja nuk është më ajo që ka qenë. Hetohet një frymë më liberale. Njerëzit marrin frymë më lirisht. Madje në një kohë shumë të shkurtër diskutohet për Kosovën republikë, por shpejt ndërpriten. Ndërsa nëpër Evropë shpërthejnë demonstrata të mëdha studentore.
    Në Kosovë për herë të parë sillen libra nga Shqipëria. Është ky vit që kalon në shenjë të shënimit të 500-vjetorit të vdekjes së Skënderbeut, për të cilin shkruhet pothuajse çdo ditë në shtypin e atëhershëm. Në muajin maj organizohet nga pushteti i atëhershëm edhe një simpozium ndërkombëtar për Skënderbeun. Në Prishtinë, pas 1948, për herë të parë vijnë edhe katër studiues nga Tirana. Përgjithësisht hetohet një zgjim i ndjenjave kombëtare që ishin ndrydhur me vite.
    Një tjetër ngjarje me rëndësi ndodh në Prishtinë: organizohet Konsulta e njohur gjuhësore. Gjuhëtarë, shkrimtarë dhe ekspertë të ndryshëm nga Kosova dhe viset shqiptare përreth marrin pjesë dhe diskutojnë për tri ditë me radhë dhe miratojnë unisimin e gjuhës standarde shqipe, mu sikur në Shqipëri.
    Ndërkaq një ngjarje tjetër që shënon atë vit janë demonstratat e njohura studentore dhe të rinisë shkollore në Prishtinë dhe në disa qytete të tjera.
    Atë vit Ibrahim Rugova tashmë është në vitin e dytë të studimeve, por prapë pa bursë. Shtrëngohet të punojë arsimtar në shkollën fillore në Obiliq, tetë km. larg Prishtinës dhe të studiojë. Në të njëjtën kohë i ndjek studimet dhe shkruan në revistat e gazetat e kohës.
    Do të mbahet në mend artikulli që boton Ibrahim Rugova në gazetën e studentëve “Bota e re” në numrin e 28 nëntorit të vitit 1968, në prag të demonstratave të studentëve dhe të rinisë shkollore të 27 nëntorit të atij viti, me titull “Pavarësia kombëtare”, me të cilin sikur paralajmëron nismën e ideve të veta intelektuale e politike, të cilat, 20 vjet më vonë, në një kohë shumë të rëndë, do t’i shprehë në mënyrë të qartë dhe konsistente si trinom - Liri, Pavarësi, Demokraci. Ai shkruan me rastin e përvjetorit të ngritjes së Flamurit kombëtar më 28 nëntor të vitit 1912 në Vlorë nga Ismail Qemali, dhe pasi e quan një nga ditët më të bardha të historisë sonë, vazhdon: “Edhe në këtë tokë të lavdishme janë djegur shpirtrat për liri dhe pavarësi, ende digjen dhe prore do të digjen, gjersa të ndrisë ajo drita flakëruese madhështore, që ngre peshë gjakun e një trungu në çdo stinë të kohës”. Ndërsa fare në fund thotë: “Duam që ta kemi kudo me të vërtetë simbol gjaku, lirie e pavarësie që na shpie më tepër dhe më me hov ndër fitore të reja dhe ngaherë të fitojmë”.
    Gjatë kësaj kohe, në radhë të parë lexon pareshtur dhe siç pohon vetë, zbulon letërsinë “moderne”, të asaj kohe, shkollën franceze (simbolizmin, Malarmenë, Bodlerin), letërsinë bashkëkohore (Sartrin, Kamynë, Beketin).
    Por tani bëhet shumë aktiv në aspektin kulturor e letrar. Bashkë me disa studentë të tjerë (Rexhep Ismajli, Eqrem Basha, Sabri Hamiti etj.) siç pohon vetë Rugova, krijojnë “një rreth të mendimit të hapur ndaj tendencave të reja të teorive estetike dhe linguistike, të cilët i tërhiqte kritika e re franceze dhe strukturalizmi”.
    “Ishte grup pak i fortë, jo nacionalist, por modern, me një orientim nacional. E gjithë kjo më hapi edhe mua që isha veçanërisht i mbyllur nga natyra, ndaj botës, ndaj të tjerëve”.
    Ndërkaq Sabri Hamiti thotë: “Ibrahim Rugova i përket brezit të 68-tës, dhe më tej Qarkut Kulturor të Prishtinës”. Një lëvizje e fuqishme studentore që mblidhte për të parën herë të rinjtë e tokave shqiptare në Kosovë dhe rreth Kosovës, e cila, siç thotë, “do ta shpërndante ndikimin e vet çlirues edhe në shtresa të tjera të shoqërisë”.



    1969
    Ibrahim Rugova shkruan intensivisht në revistën për kulturë art e letërsi të Prishtinës “Fjala”, ku hap një rubrikë të përhershme të titulluar “Zenitet letrare” që nga numri 3 i muajit mars të po këtij viti. Shkruan për Jeseninin, Shelin, Bodlerin e Preverin, por edhe për Migjenin e Nolin.
    Dhe menjëherë i bie në sy lexuesit të vëmendshëm dhe të shkrimtarëve.
    Kah fundi i atij viti, Rugova bashkë me disa miq të tij studentë merr ta drejtojë gazetën e studentëve “Bota a re”, të cilën do ta bëjë një nga gazetat më të lexuara të kohës dhe që mban vulën e modernitetit të ideve, por edhe të kritikave shoqërore.
    Sabri Hamiti shkruan se “lëvizja kulturore e intelektuale e përqendruar në brezin universitar e bëri gazetën e vet kulturore, revistën e vet kulturore (Dituria) dhe formoi shtëpinë e vet botuese. Kjo, në mënyrë të pashpallur, artikulonte alternativën e njëshit pushtetor në kulturë”, i cili kishte një gazetë të përditshme, një revistë letrare, një radio, një shtëpi botues në shqip.



    1970
    Ibrahim Rugova dhe Rexhep Ismajli që janë shtyllat kryesore të gazetës “Bota a re”, komentojnë veprat më aktuale filozofike e letrare të kohës ose përkthejnë punime apo fragmente të veprave të tyre. Nga filozofët e asaj kohe në faqet e gazetës “Bota a re” mund të ndeshen emrat si Leshek Kolakovski, Betrand Rasel, Rozhe Garodi, Lysien Goldman, Karl Jaspers, Erih From etj. Por nuk mungojnë as punimet kritike origjinale. “Atëherë mund të botoja artikuj mjaft të angazhuar, tejet modernistë”, thotë Rugova për atë periudhë.
    Prandaj më se njëherë kujdestarët ideologjikë të partisë, duke u shtypur gazeta në shtypshkronjë heqin faqen e parë, ose ndonjë faqe tjetër.
    Po në këtë vit, po ky grup krahas gazetës, nxjerr edhe revistën “Dituria”, ku përfshihen kryesisht punime të studentëve të fushave të ndryshme dhe në këtë kuadër botojnë edhe disa vepra letrare.



    1971
    Rugovën edhe pak muaj e lanë në “Bota e re” e “Dituria”. Në pranverë të këtij viti pushteti e përzë bashkë me miqtë e tij. Përkohësisht fillon të punojë në revistën “Fjala”. Diplomon në Fakultetin Filozofik.
    Boton veprën e parë letrare “Prekje lirike”, një përmbledhje të shkrimeve të “Zeniteve letrare”, në të cilën, “manifestoi qartë mëvetësinë dhe pavarësinë e vështrimit dhe të gjykimit, autonominë personale në fushën e kritikës dhe të interpretimit letrar”, por edhe “revoltën kundër shkrimeve kuaziobjektive që shkruheshin për letërsinë, duke zbritur më shpesh në një sociologjizëm vulgarizues”. Këtë vepër ia kushton tre më të dashurve të vet:

    Atij, që s’e njoha asnjëherë.
    Asaj, që i kushtova me jetë.
    Asaj, që më ktheu me fytyrë kah jeta.

    Tash vonë kritiku i ri Kujtim Shala për këtë vepër shkruan:
    “Çelësi për ta lexuar Rugovën përballë kritikës së kohës është libri “Prekje lirike”. Ky libër refuzon leximin e jashtëm/ sociologjizues/ideologjizues, dominant në kulturën letrare shqipe, dhe provon fuqishëm kritikën si rikrijim të veprës letrare. Aty normën e leximit e përcakton estetika e tekstit letrar e jo skemat sociale”.
    Në vjeshtë e dërgojnë për një vit në shërbimin e detyrueshëm ushtarak në Slloveni.



    1972
    Pasi kthehet nga ushtria punësohet si bashkëpunëtor shkencor në sektorin e letërsisë në Institutin Albanologjik të Prishtinës. Po ashtu regjistrohet në studimet pasuniversitare në Universitetin e Prishtinës.
    Gjatë këtyre viteve në të përkohshmen e atëhershme boton vazhdimisht punime të ndryshme kritike dhe teoriko-letrare. Përcjell me vëmendje zhvillimet në letërsinë bashkëkohore shqipe.
    Qarku Kulturor i Prishtinës tashmë përqafon programin e qartë letrar e kulturor nacional, por edhe rrymat moderne perëndimore të kohës. Ishte periudha kur edhe në Kosovë fillon të flitet dhe të shkruhet edhe për strukturalizmin, semiologjinë...



    1975
    Në mars të këtij viti martohet me Fanë Vuthajn, me të cilën kishte rënë në dashuri katër vjet më parë.



    1976-1978
    Më 8 janar i lind djali i madh, Mendimi. Boton “Bibliografinë e kritikës letrare shqiptare - 1944 -1974” (së bashku me Isak Shemën).
    Në vjeshtë të këtij viti merr një bursë franceze specializimi. Tetë muaj i kalon në Paris në “Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales”, siç thotë si stazhist te Rolan Barti, të cilit, 20 vjet më vonë do t’ia kushtojë ligjëratën e Sorbonës, me rastin e shpalljes Doktor Nderi të Universitetit VIII në Paris. Por njëkohësisht ndjek edhe ligjërata të tjera në Sorbonë.
    “Isha shumë aktiv, e ajo që më stimulonte më së shumti, ishte liria e atij sistemi të mësimit...Ishte shkurt, por mësova shumë. Ishte koha kur filozofët e rinj (Andre Glyksman, Bernar-Anri Levi) kishin përplasjet e mëdha, e unë shikoja gjithë çka mundja. Kisha raporte me Bartin dhe studentët e tij, sidomos me të huajt”, kujton më vonë me entuziazëm Rugova ditët e Parisit.
    Por qysh në atë kohë, siç pohon vetë, nën influencën e Bartit mediton gjatë studimeve “mbi relacionet pushteti-dija dhe funksionimin e shtetit, raportet mes strukturës intelektuale dhe shoqërisë; pikërisht kështu mund t’i qasemi çështjes së ekzistencës së një lëvizjeje për liri”. (Shih Çështja e Kosovës). Pranon se ka qenë njeri krejtësisht apolitik, edhe pse interesohet shumë rreth teorisë së pushtetit. “Më vonë propozova një analizë për marrëdhëniet mes pushtetit dhe rezistencës me librin Strategjia e kuptimit (1980) dhe në Refuzimi estetik më 1987. “Fjala ishte për formën e vetme të rezistencës së mundshme ndaj shpërdorimeve të rënda të pushtetit kundër shqiptarëve të Kosovës, e kjo i minonte edhe parimet mbi të cilat mbështetej ky sistem”. (Po aty).



    1978
    Boton veprën e dytë - Kah teoria. Është interesant se dy tekstet e para në fillim të këtij libri Letërsia si differentia specifica dhe Një korrektiv estetiko-teorik, i shkruan në vitin 1973, atëherë bashkëpunëtor i ri në Institutin Albanologjik. Janë këto pjesët kryesore të veprës, në të cilat “shtron problemin e krijimit të një rrafshi sa më autentik të trajtimit të letërsisë si krijimtari shpirtërore intelektuale”.
    Në pranverë të këtij viti Rugova kthehet nga Parisi plot jetë dhe fillon projektin e vet të madh - monografinë për Pjetër Bogdanin. “Isha i mahnitur me Bogdanin”, pohon Rugova. Ndërkaq duke folur për metodën që përdor, thotë se “isha i inspiruar drejtpërdrejt nga strukturalizmi, prandaj hutoi shumë shqiptarë”.



    1979
    Botohet Kritika letrare (nga De Rada deri te Migjeni) (së bashku me Sabri Hamitin).



    1980
    Rektorati i Universitetit të Prishtinës do t’i bëjë të mundur qëndrimin njëmujor kërkimor (mars-prill) në Bibliotekën Kombëtare në Tiranë. Atje do të mbledhë lëndën për tezën e doktoranturës “Kahe dhe premisa...”, të cilën do ta mbrojë më 1984.
    Në qershor i lind djali i vogël, të cilin do ta pagëzojë me emrin e babait të tij, Ukë, traditë kjo shqiptare që nipi të trashëgojë emrin e gjyshit.
    Po këtë vit, Ibrahim Rugova boton veprën tjetër të radhës - “Strategjia e kuptimit”. Vepra ndahet në tri pjesë: ese, kritikë dhe teori e poezisë shqipe. Në këtë vepër përfaqësohen pikëpamjet e Rugovës për kritikën, ndërsa këta tre kapituj shenjojnë pikat kryesore të interesimit të tij si kritik prej më se dhjetë vjetësh.
    Për këtë vepër, ku përpiqet të gjurmojë se cilat janë mundësitë e kundërshtimit të vdekjes së kuptimit të botës bashkëkohore, Rugova përdor konceptin e “strategjisë negative”, që siç thotë, një koncept në plan të parë polemik, në mënyrë që më vonë konceptin e vet intelektual ta investojë në politikë. “Në histori ndodh që intelektualët të jenë të fundit ata që nuk lejojnë të bjerë populli”, do të pohojë Rugova më vonë.
    Shkruan një parathënie inspirative me titull “Arti i dhembjes universale” të kompletit të veprave të Ismail Kadaresë, në botim të “Rilindjes” në Prishtinë.



    1981
    Në mars dhe në prill shpërthyen demonstrata të mëdha të studentëve dhe të rinisë pothuajse në të gjitha qytetet e Kosovës, në të cilat kërkohej që Kosova të bëhej republikë në kuadër të federatës jugosllave. Ato u shuan me gjak. Gjatë atij viti organizohen shumë procese politike gjyqësore, në të cilat pjesëmarrësit marrin dënime maksimale të parapara me ligj - deri në 15 vjet. Në procese të tilla dënohen rreth 6.000 shqiptarë.
    Në Kosovë u vendos gjendja e jashtëzakonshme. Pastaj filloi procesi i diferencimit ideopolitik në të gjitha institucionet. Pati përjashtime nga puna. Me një fjalë, nisi një terror i vërtetë propagandistik sidomos ndaj intelektualëve. Për një fjalë goje dënoheshe me burg.
    Ibrahim Rugova punon intensivisht për ta kryer projektin për Bogdanin që e kishte nisur që nga viti 1980. Tash i kishte mbetur t’i jepte dorën e fundit tekstit të shkruar.
    “Ishte gjendje e jashtëzakonshme, kishte ushtarë gjithandej, makina të policisë, autoblinda që shëtisnin nëpër rrugët e Prishtinës, e unë isha mbyllur dhe shkrova këtë (librin)”.



    1982
    Del nga shtypi vepra aq e pritur - “Vepra e Bogdanit 1675-1685” për të cilën Rugova kishte dhënë aq shumë mund e përkushtim, por do të ndjejë edhe kënaqësi të posaçme që kryen një punë të madhe.
    Vepra pritet mirë nga kritika dhe lexuesit.
    Duke sqaruar në parathënien e librit se çfarë e shtyri të shkruajë këtë vepër thotë se është “habitur dhe befasuar” ku ka gjetur se si Bogdani, “pos çështjeve të tjera filozofike -teologjike e filozofike-shkencore, fliste edhe për metaforat, për tropologjinë dhe për figurat e ndryshme të retorikës, si dhe për disa aspekte të poetikës”. “Mirëfilli u entuziazmova dhe iu ktheva punës që këtë intuicion dhe entuziazëm ta kthej në argument dhe në vlerësim, shkurt në njohje të veprës”.
    Në të vërtetë Rugova, i entuziazmuar me veprën e Bogdanit “Çeta e profetëve”, ndërpret përkohësisht punën në tezën e disertacionit, që e kishte marrë më 1979, dhe e shkruan monografinë për Bogdanin.
    Për këtë vepër R. Musliu shkruan: “Bogdani i monografisë në fjalë, thënë shkurt, është Bogdani i Ibrahim Rugovës. Kjo monografi antologjike më në fund hap periudhën e studimeve bogdaniane, por aq edhe të letërsisë së vjetër shqipe”,.
    Ismail Kadare shkruan më 1990 se si s’është e rasti që Rugova para se të niste udhën e lirisë u zhyt në botën bogdaniane. “Vjersha kozmogonike e Bogdanit, ajo që e mahniste Poradecin, është quajtur prej një prej studiuesve të tij, mikut tim Ibrahim Rugova, tani kryetar i Partisë (Lidhjes, v.j.) Demokratike të Kosovës ‘Krijimi i rruzullimit’”.
    Monografia për Bogdanin do të ribotohet edhe njëherë në Prishtinë më 1990 dhe në të njëjtin vit edhe në Tiranë.


    1983-1984
    Punon intensivisht vetëm në disertacionin e doktoranturës.
    Gjatë vitit ’84, në Universitetin e Prishtinës mbron tezën e doktoranturës me titull “Kahe dhe premisa të kritikës letrare shqiptare, 1504-1983”.



    1985
    Në muajin prill Ibrahim Rugova bashkë me disa përfaqësues të Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovë merr pjesë në Kongresin e Lidhjes së Shkrimtarëve të Jugosllavisë në Novi Sad, ku ndodh përplasja e parë me shkrimtarët serbë që tashmë ishin instrumentalizuar nga regjimi i Beogradit dhe ishin vënë në ballë të propagandës së egër antishqiptare.
    Ai paraqet kumtesën me titull “Liria konkrete”. Para se ta lexojë kumtesën bën një replikë distancuese ndaj fjalimit të kryetarit të shkrimtarëve të Serbisë Miodrag Bullatoviq, i cili me fjalët më brutale sulmon shqiptarët dhe madje i akuzon për “gjenocid” mbi serbët e Kosovës. Rugova flet për tendencat restriktive të viteve të fundit që t’i imponohen letërsisë shqipe në Jugosllavi. Ai do të pyesë kolegët e tij shkrimtarë nga mbarë Jugosllavia: “Si mund ta përjetoj lirinë unë si intelektual shqiptar në kohën kur nga forca të ndryshme me pikëpamje dogmatike, më imponohet asimilimi apo dysia. Dhe si mund ta përjetoj lirinë, kur sot, tashmë 3-4 vjet nga publicistika e verbër dhe nga pseudoshkenca e pseudoletërsia kërkohet të zhduket historia ime kombëtare, realiteti historik dhe realiteti shoqëror, me pretekst të cungimit: hiq këtë, hiq atë, madje edhe në pikëpamje kushtetuese”, tërheq vëmendjen Rugova për ato që do të pasojnë më vonë nga regjimi i Beogradit ndaj Kosovës.



    1986
    Boton në Prishtinë veprën Kahe dhe premisa të kritikës letrare shqiptare (600 faqe), në të cilën kishte punuar disa vite dhe kishte derdhur aq shumë mund. Kjo vepër do të ribotohet dhjetë vjet më vonë edhe në Tiranë (më 1996).
    Studiuesi i letërsisë shqiptare dhe pa dyshim njohësi më i mirë i opusit letrar të Ibrahim Rugovës, Sabri Hamiti, për këtë vepër shkruan se “me ndërtimin, strukturimin, kërkimin, argumentimin, referencat gati shteruese, kapërcen qëllimet fillestare të një monografie dhe merr përmasat e një enciklopedie për kritikën shqiptare si disiplinë të mendimit dhe të kritikës letrare shqipe”.
    Pasi e vlerëson si veprën më të madhe e më të ndërliqshme kritike të I. Rugovës, dhe si një enciklopedi të kritikës. S. Hamiti thotë se ajo është edhe “një nga veprat më të mëdha të kritikës shqiptare, duke e bërë vetvetiu autorin njërin ndër mendimtarët më të mëdhenj bashkëkohorë shqiptarë për letërsinë”.
    Në tetor Rugova merr pjesë në Takimet ndërkombëtare të shkrimtarëve në Beograd dhe në kuadër të tyre zhvillohet diskutimi me temë “Apokalipsi dhe letërsia sot”. Mirëpo gjatë tërë kohës shkrimtarët serbë diskutojnë vetëm për Kosovën me një diskurs tejet negativ. Pas provokimeve dhe insistimit që edhe Rugova të flasë për Kosovën, ai nuk pranon të flasë ditën e parë, për shkak të atmosferës së rëndë emocionale, por të nesërmen, ku ishin të pranishëm rreth 40 shkrimtarë të huaj. Hedh poshtë të gjitha pohimet për Kosovën, duke thënë se “fare nuk i pranoj”.
    “Tash disa vjet po çajmë kokën për Kosovën dhe me nacionalizmin, sa që është bërë punë e mërzitshme, e padurueshme”. Rugova diskutimet që zhvillohen i quan “diskurs në nivel të shtypit të verdhë për Kosovën”
    “Kam pritur nga shkrimtarët që në frymë të vokacionit të tyre, të flasin për Kosovën si humanistë. Këtu vërehet një dyfytyrësi e madhe: në njërën anë për vete kërkohet demokraci, e për të tjerët një represion dhe negacion total. Mendoj se për Kosovën duhet kërkuar më shumë demokraci, humanizëm e mirëkuptim e më pak represion, se do të jetë më mirë”.
    Kundër fjalimit të Rugovës reagon shkrimtari nga Maqedonia Ante Popovski, i cili kërkon përgjegjësi nga Rugova, pastaj e sulmojnë Milan Komneniq e Miodrag Bulatoviq. Ky i dyti për shkak se Rugova po kërkonte demokraci për shqiptarët, që sipas tij, nuk e meritojnë. (Revista “Fjala”, 15.12. 1986).



    1987
    Rugova boton librin “Refuzimi estetik” dhe kjo është vepra e tij e fundit letrare. Libri e ka marrë titullin nga eseja që është në ballë të librit. Në parathënien e librit Rugova sqaron se vështrimi përqendrohet në refuzimin estetik, si kategori e teorisë së funksionit të artit në një kuptim më të çliruar e jo si funksion i drejtpërdrejtë. Por ai thekson se kjo kategori ka edhe konotacione të tjera, se si “para situatave të caktuara që sjell rrjedha e kohës, nuk bën t’i mbyllësh sytë, po të forcosh vetë dijen letrare... të insistosh në krijimin e hapësirave të krijimit...”. “...sepse në qenien njerëzore është të refuzojë dhe të aprovojë, po të refuzojmë kur duhet, cilësi e vërtetë njerëzore dhe intelektuale”.
    Por si e shpjegon vetë Rugova refuzimin në këtë ese?
    “Refuzim do të thotë të mos pranosh, të mos pranosh atë që të imponohet, e kjo varet nga qëndrimi personal dhe nga ai i përgjithshëm”.
    Pothuajse 20 vjet më vonë Mark Marku në promovimin e veprave të Rugovës në Tiranë do të shkruajë për këtë libër se “refuzimi estetik parapërgatit refuzimin e madh politik të shqiptarëve, rezistencën e kësaj bote ndaj represionit të ushtruar nga aparati serb i dhunës”.
    “Kalimi nga një refuzim në tjetrin është krejt i natyrshëm dhe për këtë vepra e plotë e Rugovës është model i koherencës së njeriut të ideve dhe të njeriut të veprimit, i ideologut dhe politikanit, i njeriut të rrethanave dhe njeriut largpamës të së ardhmes”.
    Emërohet kryeredaktor i revistës shkencore “Gjurmime albanologjike” që e boton Instituti Albanologjik në Prishtinë.
    Rugova në një intervistë për gazetën “Bota e re”, duke folur për raportin inteligjencia-shoqëria thotë se “pushteti i mirë i dëgjon intelektualët e vërtetë, të cilët udhëhiqen nga ideja universale e progresit njerëzor”. Ai thotë se intelektuali në Kosovë një kohë të gjatë është konsideruar si “agjent” i shtetit amë, nga i cili koncept lirohen pak në vitet 1966-1981. Rugova konstaton se “kohëve të fundit po shfaqen tendenca reaksionare dhe shoviniste jashtë Kosovës që intelektuali shqiptar të etiketohet si element ‘antishtetëror’, duke ia mohuar legjitimitetin kombëtar e kulturor në emër të një kozmopolitizmi etatist, të një ortodoksizmi e bizantinizmi primitiv mesjetar të pashembullt në botën bashkëkohore”.



    1988
    Ibrahim Rugova zgjidhet kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Ishte koha kur politikanët shqiptarë ishin gjunjëzuar para sulmeve të egra të Beogradit dhe vetëm po zbatonin urdhrat e tij. Ishin shkrimtarët që u vunë në mbrojtje të popullit dhe iu kundërvunë propagandës së shfrenuar të regjimit serb.
    Rugova bashkë me disa përfaqësues nga Kosova merr pjesë në Beograd në muajin prill në bisedat mes shkrimtarëve serbë e shqiptarë me temë: “Serbët dhe shqiptarët sot në Jugosllavi”.
    Ishte koha kur propaganda e regjimit të Beogradit kishte arritur kulmin kundër Kosovës dhe shqiptarëve dhe haptas kërkohej suprimimi i autonomisë së Kosovës, që edhe do të ndodhë një vit më vonë.
    Në atë takim Rugova lexon fjalimin e titulluar “Strategjia negative”, në një atmosferë të rëndë, ku kishte shumë publik.
    Mes tjerash Rugova thotë se “sot nocioni për Kosovën në Jugosllavi, e sidomos në Serbi, po vdes dita-ditës” dhe se “nuk ka më kuptim njerëzor ndaj ka rënë në shkallën më të ulët të mundshme”. Në anën tjetër, thotë Rugova, serbët krijuan shenjat mbrojtëse si shpërngulja e serbëve, drama kosovare, tragjedia kosovare, eksodi i serbëve, dyndjet e serbëve, dhunimet, përdhosjet, djegiet, dëmet etj., të cilat bëhen etiketa të reja dhe shumë të forta.
    Rugova konstaton se ky është “kuptimi i zeros së bardhë” dhe që mbështetet në “kuptimin mitik” dhe “brenda rrafshit të mitologjive moderne”, që bëhen surrogate të ideologjive të ndryshme”. Më tej ai thotë se gjatë shtatë viteve të fundit janë krijuar etiketa të hekurta që i shërbejnë një “strategjie të fshehtë negative siç janë: nacionalizmi shqiptar apo irredentizmi, separatizmi, kundërrevolucioni, gjenocidi, fashizmi, shqiptarofobia, shqiptarizmi, çështja e inteligjencies shqiptare, anarkia eksplorimi popullativ dhe shumë e shumë të tjera”. (Shih I. Rugova: Pavarësia dhe demokracia”, Prishtinë 1991).
    Edhe përfaqësuesit e tjerë të Kosovës u kundërvihen shkrimtarëve serbë që sulmonin dhe akuzonin shqiptarët me etiketimet më të ashpra.
    Në maj caktohet takimi i ri bisedave serbo-shqiptare, por nuk do të organizohen kurrë.
    Në tetor shkrimtarët serbë në Kosovë japin dorëheqje nga Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës (SHSHK). Rugova dorëheqjet e shkrimtarëve serbë i cilëson si përpjekje për suprimimin e SHSHK dhe si përpjekje që ta kthejnë atë në statusin e një seksioni të Shoqatës së Shkrimtarëve të Serbisë, çfarë ishte më herët.
    Në Kosovë vazhdojnë mitingjet serbëve që kishin filluar një vit më parë, kurse në Beograd në nëntor organizohet një miting ku marrin pjesë rreth një milion njerëz në mbështetje të serbëve të Kosovës. Në këtë kohë suprimohet autonomia e Vojvodinës.



    1989
    Edhe ky vit fillon me ngjarje dramatike. Beogradi po përgatiste suprimimin e autonomisë së Kosovës. Në muajin shkurt minatorët e Trepçës ngujohen në zgafellë në një grevë urie në shenjë proteste kundër këtyre paralajmërimeve dhe kundër disa udhëheqësve shqiptarë që zbatonin verbërisht urdhrat e Beogradit. Pas dhjetë ditësh përfundon greva dhe burgosen shumë prej tyre.
    Nënshkruhet Apeli i 212 intelektualëve shqiptarë kundër suprimimit të autonomisë së vitit 1974. Por në vend se të merret parasysh apeli i tyre, ata sulmohen si nacionalistë e separatistë.
    Më 23 mars Kuvendi i Kosovës, që ishte rrethuar me forca të mëdha policore dhe me tanke, nën trysninë e madhe miraton ndryshimet kushtetuese me të cilat suprimohet kushtetuta e vitit 1974.
    Po atë ditë shpërthejnë demonstrata të mëdha: me dhjetëra të vrarë. Më 28 mars Kuvendi i Serbisë triumfalisht shpall se Serbia është një e tërë. Po atë ditë përsëri demonstrata në Kosovë dhe përsëri me dhjetëra shqiptarë të vrarë. Në Kosovë masa të jashtëzakonshme dhe orë policore. Nga mbarë Jugosllavia dërgohen forca të mëdha policore.
    Ibrahim Rugova duke komentuar protestat do t’i deklarojë shtypit italian: “Kjo që po ndodh është kryengritje e popullit kundër dhunës - për shkak të dhunës. Populli lufton për autonomi, për të drejtat e tij”. (L’Unita, Romë 30 mars 1989).
    Në fillim të prillit arrestohen mbi 200 intelektualë të profileve të ndryshme nga mbarë Kosova dhe dërgohen në izolim nëpër burgje të ndryshme të Serbisë, ku torturohen në mënyrën më mizore. Askush nuk guxon të flasë dhe të pyesë. Në vend mbisundon një terror i vërtetë. Ibrahim Rugova është i vetmi që publikisht denoncon dhunën dhe terrorin mbi shqiptarët. Pothuajse është i vetëm në selinë e Shoqatës e Shkrimtarëve të Kosovës. Të tjerët heshtin.
    Ai vazhdimisht u jep intervista nëpërmjet telefonit gazetarëve të huaj dhe të republikave të veriut të Jugosllavisë që vijnë në Prishtinë.
    Gazeta “Veçer” e Mariborit (Slloveni), më 22 prill 1989, shkruan në hyrje të një intervistë me Rugovën: “Më duket se Dr. Ibrahim Rugova ende është i vetmi shqiptar në Kosovë që ka guxim të flasë ashtu siç mendon”.
    “Kokën mund të ma ndërrojnë, por mendimin kurrë”, i thotë Rugova gazetarit, i cili habitet se si është e mundur që ende flet kështu. Ndërkaq Rugova parashikon se e ardhmja e Kosovës “do të jetë e rëndë, e tmerrshme, e zezë”.
    Kremtimin e serbëve të 600-vjetorit të betejës së humbur të Kosovës nga turqit, Rugova e quan provokim për shqiptarët. “Është thjesht një festë shoviniste serbe”, thotë ai.
    Dy ditë para se në Gazimestan afër Prishtinës të vijnë rreth një milionë serbë dhe tërë krerët e Jugosllavisë dhe Serbisë, Ibrahim Rugova do t’i deklarojë gazetës së njohur gjermane “Shpigel” më 26 qershor:
    “Nëse Serbia përpiqet për të shtypë identitetin tonë kombëtar, atëherë do të ketë një kryengritje. Unë vetëm mund t’i paralajmëroj serbët: edhe ata janë një populli i vogël. Në të kaluarën sa herë që një popull i vogël është përpjekur të luajë rolin e një fuqie në Ballkan, kjo ka përfunduar me tragjedinë e tij”. Pas kësaj deklarate Rugova kërcënohet seriozisht nga pushteti.
    Në ditën e kremtimit të betejës së Kosovës, ku kishte folur Millosheviqi, Rugova në banesën e tij i jep intervistë gazetarit të “Zëri të Amerikës” që kishte përcjellë manifestimin e serbëve, në të cilën denoncon kremtimin si shovinist dhe antishqiptar.
    Në muret e hyrjes së ndërtesës ku banonte Rugova serbët kishin shkruar një parullë shoviniste e makabër: “Samo mrtav shiptar je dobar shiptar” (Vetëm shqiptari i vdekur është shqiptar i mirë).
    Rugova në vjeshtë për herë të parë shkon në Nju-Jork, ku merr pjesë dhe flet në një tubim kushtuar 300-vjetorit të vdekjes së shkrimtarit të tij të dashur Pjetër Bogdani.
    Në këtë kohë, në vendet e lindjes filluan manifestime të ndryshme dhe nisma të proceseve të pluralizmit. Në tetor bie muri i Berlinit.
    Në Jugosllavi fillon pluralizmi partiak dhe formohen partitë e para në republikat veriore.
    Ibrahim Rugova vihet në krye të partisë së parë alternative, të themeluar më 23 dhjetor - Lidhjes Demokratike të Kosovës.
    Fillimisht në shtator të atij viti, një grup shkrimtarësh dhe intelektualësh, në kohën e shqetësimeve më të mëdha politike dhe shoqërore, ranë dakord pothuajse spontanisht që të themelonin një parti politike, e cila do t’i artikulonte kërkesat politike të shqiptarëve dhe do të bëhej nismëtare e proceseve të pluralizmit. Kuvendi themelues u mbajt në selinë e Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, ku në atë kohë edhe zhvilloheshin të gjitha aktivitetet jo vetëm letrare por edhe vlimet shoqërore dhe politike.
    Në Kuvendin themelues, përveç Këshillit të zgjeruar nismëtar për themelimin e LDK-së, morën pjesë gjithsej 96 veta, të cilët me nënshkrimet e veta dhe me deklarime të lira i vendosën themelet e partisë së parë politike. Megjithëse prezentë ishin disa gazetarë vetëm tri media do të njoftonin për themelimin e LDK-së, ndër të tjera edhe gazeta “Rilindja” me një gjysmëlajmi. Ndërkaq, TV Prishtina e kontrolluar rreptësisht me shtatë ditë vonesë, ndërkohë që lajmi kish marrë dhenë në botë.
    Pra, vetëm 9 muaj nga rrënimi me forcë i pozitës kushtetuese të Kosovës nga Beogradi, Rugova vihet në krye të një force të re politike, e cila shumë shpejt do të rritet në një lëvizje të madhe gjithëpopullore, të cilën do ta drejtojë për 16 vjet.



    1990
    Në LDK shumë shpejt do të aderojnë me mijëra anëtarë. Menjëherë, në fillim të vitit, nis formimi i degëve të saj nëpër Kosovë. Emri i saj bëhet i njohur edhe jashtë kufijve të shtetit. Rugovën nga të katër anët e përgëzojnë. Por në të njëjtën kohë politikanët vendës komunistë dhe sidomos shtypi serb vazhdon sulmet më brutale ndaj Rugovës dhe stigmatizimin e tij, kurse LDK-në e përshkruajnë si organizatë të “separatistëve dhe nacionalistëve” shqiptarë.
    Ende vazhdon gjendja e jashtëzakonshme. Gjatë janarit dhe shkurtit shpërthejnë protesta fillimisht në Prishtinë e pastaj edhe në qytetet e tjera. Përsëri me dhjetëra të vrarë, mu sikur vitin e kaluar. Por tani numri i të vrarëve është dyfish më i madh.
    Mediat vazhdojnë të jenë të kontrolluara nga pushteti represiv.
    Rugova vazhdon të komunikojë vetëm me mediat e huaja dhe ato të veriut të Jugosllavisë (Kroacisë dhe Sllovenisë). Për politikën represive serbe thotë se ka nxjerrë në “sipërfaqe territore, vullnetarë dhe armë” dhe se “satrapët nuk mund të bëhen demokratë”. Në LDK për një muaj anëtarësohen 150 mijë vetë.
    I pyetur në shkurt po të këtij viti nga gazeta e njohuri italiane “Corriere della Sera” se cila do të ishte zgjidhja për Jugosllavinë, Rugova thotë “një konfederatë moderne, e bazuar në komunikimin dhe respektimin e diversiteteve”.
    Në Beograd dështon Kongresi i komunistëve të Jugosllavisë, pasi përfaqësuesit nga Sllovenia dhe Kroacia braktisin atë. Në Kosovë shqiptarët largohen nga Lidhja e Komunistëve në mënyrë masive, ndërsa nga Lidhja Socialiste kalojnë në LDK.
    Por në muajin mars edhe një e keqe godet shqiptarët: shërbimet sekrete serbe dhe ato ushtarake helmojnë nxënësit nëpër shkolla madje edhe nëpër çerdhe. Statistikat shënojnë rreth 7000 nxënës të helmuar.
    Në muajin prill Rugova bashkë me një grup, që, siç thuhej atëherë, përfaqësonin alternativën e Kosovës, qëndron në SHBA për të dëshmuar në Kongresin amerikan, ku paraqitën fakte për dhunën që ushtrohej mbi shqiptarët në Kosovë, si burgosjet, vrasjet, izolimet, përjashtimet e njerëzve nga puna, për proceset e montuara politike, për sulmet brutale ndaj kulturës dhe historisë së shqiptarëve etj. Gjatë asaj dëshmie në Kongres përfaqësuesit serbë (në mesin e tyre edhe Dobrica Qosiq dhe disa priftërinj) akuzuan shqiptarët se po djegin manastire se gjoja në Kosovë po zhvillohet luftë fetare se gjoja serbët mbrojnë krishterimin, kurse shqiptarët islamizmin.
    Rugova në një intervistë të botuar më 15 në “Fjala”, duke komentuar debatet që zhvillohen në at ë kohë për rregullimin e Jugosllavisë thotë: “Ne si LDK pak më vonë do të dalim me një deklaratë kushtetuese që do të inkuadrohemi në këto debate për kushtetutën e re”, duke paralajmëruar në këtë mënyrë Deklaratën e njohur kushtetuese apo të pavarësisë, siç do të quhet më vonë, më 2 korrik të atij viti.
    Pak më vonë do të deklarojë se “pa shqiptarët si subjekt i barabartë politik nuk mund të ekzistojë as federata dhe as konfederata jugosllave” (Hrvatski rubikon”, qershor Zagreb).
    Më 2 korrik në Prishtinë deputetët e Kuvendit të Kosovës shpallin Deklaratën Kushtetuese. Rugova si kryetar i LDK-së, e cila tashmë tubonte rreth 700 mijë anëtarë, përshëndet dhe mbështet i pari këtë deklaratë, duke e quajtur një dokument historik dhe deklaratë për pavarësinë. Më 5 korrik Rugovën e urdhërojnë të paraqitet në polici ku e kërcënojnë.
    Regjimi serb menjëherë okupon dhe mbyll TV Prishtinën dhe gazetën e vetme të përditshme në gjuhën shqipe “Rilindja” dhe vazhdon me masa edhe më të egra.
    Gjatë korrikut Rugova shkon në Parlamentin Evropian si mysafir i Partisë së popujve të vegjël “Arc en Ciele” (Ylberi), ku e zgjedhin anëtar nderi të këtij parlamenti. Gjatë atij sesioni PE miraton edhe një rezolutë për Kosovën.
    Rugova në atë kohë, duke folur për afrimin me Shqipërinë, kërkon të mos ketë mure të Berlinit. “Unë do të dëshiroja të shkoja në Shqipëri për të pirë kafe, ashtu siç bëjnë të gjithë evropianët”, thotë ai.
    Në fund të muajit gusht në Kosovë vjen një delegacion i senatorëve dhe kongresistëve amerikanë në krye me senatorin Bob Dol. Policia me masa represive e me gaz lotsjellës nuk lejon tubimin e shqiptarëve për t’i përshëndetur mysafirët, madje mezi lejon ardhjen e tyre nga aeroporti deri në hotelin Grand.
    Më 7 shtator deputetët miratojnë në Kaçanik edhe Kushtetutën e pavarësisë.
    Nga fundi i shtatorit Rugova viziton SHBA-të. Ndërsa ndodhej në Nju-Jork, në Prishtinë, më 29 shtator, i lind vajza Teuta, të cilën e pagëzon nga atje.



    1991
    Në fillim të vitit Rugova vendos kontakte me personalitetet nga Shqipëria, pas formimit të Partisë Demokratike. Po ashtu në Kosovë qëndron një delegacion i Parlamentit Evropian.
    Rugova gjatë kësaj periudhe bën një turne nëpër disa vende të Evropës Perëndimore, viziton Francën, Zvicrën dhe Gjermaninë. Ai do të shprehet se “Kosova në këto qarqe tashmë ka hyrë si temë që kërkon zgjidhje”. Në Zvicër takon përfaqësuesin e PD-së, Gramoz Pashkon, kurse në Paris shkrimtarin Ismail Kadare. Në Gjermani bisedon për Kosovën në Ministrinë e Jashtme të këtij vendi.
    Duke folur në një intervistë rreth idesë së bashkimit kombëtar që qarkullonte në atë kohë, Rugova thotë se shqiptarët si qëllim kanë pasur dhe do ta kenë bashkimin, por duhet punuar me mençuri. “Bashkimi me forcë, me dhunë, vështirë tolerohet sot nga Evropa. Por tash për tash të mendojmë dhe ta bëjmë integrimin në kuadër të Evropës. Njëherë për njëherë duhet të njihemi, të shihemi, e pastaj t’i realizojmë kërkesat tona, edhe pse na është thënë se në të dy anët e kufirit, kemi edhe pikëpamje të ndryshme ideologjike. Por këto janë shpifje e gënjeshtra, që u doli boja, sepse nuk është e mundur që një popull të ketë dy ideologji”.
    Më 5 maj të këtij viti mbahet edhe Kuvendi i parë i Lidhjes Demokratike të Kosovës.
    Ibrahim Rugova zgjidhet me aklamacion kryetar i Lidhjes Demokratike të Kosovës. Në fund të Kuvendit, në një fjalim përmbyllës, Rugova deklaron se “LDK-ja kontribuoi që sot shqiptarët pa frikë mund të shtrojnë kërkesat politike dhe të gjitha problemet që i preokupojnë, jo vetëm karshi pushtuesit, por kemi arritur që të lirohemi brenda vetvetes”. Ndërkaq për rezistencën paqësore, ai thotë se “kjo rrugë është opsion dhe ide evropiane për zgjidhjen e të gjitha problemeve dhe të vatrave të krizës në botë”.
    Në Deklaratën politike të këtij kuvendi thuhet se “është e drejtë e shqiptarëve në trojet e tyre etnike të komunikojnë e të bashkëpunojnë në format që i konsiderojnë vetë më të përshtatshme, sikur që është e drejtë e tyre që në hapësirën gjithëshqiptare, në frymën e ecurive të sotme politike e civilizuese evropiane, të bashkëpunojnë të papenguar dhe të kërkojnë që kufiri me Shqipërinë të shndërrohet nga një mur i pengimit në një vijë të takimit e të komunikimit të lirë ndërshqiptar”. Ndërkaq për krizën dhe gjendjen e rëndë në Kosovë thuhet se është “rezultat i agresionit hegjemonist, përmes sulmit brutal ushtarako-policor të pashembullt në historinë e shteteve federale, Serbia, me miratim të Jugosllavisë, shkaktoi vrasje e plagosje, burgosje, ndjekje e persekutime”.
    Ibrahim Rugova në muajin korrik zgjidhet kryetar i Këshillit të porsaformuar Koordinues të Partive Politike Shqiptare të Kosovë. Ky këshill formohet “me qëllim të zhvillimit, bashkëpunimit dhe të koordinimit të aktivitetit ndërmjet tyre, si subjekte politike të popullit shqiptar, ndërtimit të platformës dhe të strategjisë së përbashkët për të realizuar synimet e shqiptarëve dhe për t’iu kundërvënë me sukses masave që po ndërmerr pushtuesi për thyerjen e qenies kombëtare”.
    Më 26-30 shtator mbahet Referendumi me të cilin Kosova shpallet Republikë sovrane dhe e pavarur.
    Në muajin tetor miratohet Deklarata politike e Këshillit Koordinues të Partive Politike Shqiptare në Jugosllavi, kryetar i të cilit është Ibrahim Rugova. Kjo deklaratë njihet sidomos për tri opsionet e saj për zgjidhjen e çështjes shqiptare.
    1. Nëse nuk ndryshohen kufijtë e jashtëm e as ata të brendshëm të Jugosllavisë, duhet të ekzistojë Republika e Kosovës si shtet sovran dhe i pavarur, me të drejtë bashkimi në lidhjen e shteteve sovrane në Jugosllavi. Pjesët e popullit shqiptar që mbesin të jetojnë në Maqedoni, në Mal të Zi dhe në Serbi do të kenë statusin e popullit shtetformues dhe të gjitha të drejtat që dalin nga kjo.
    2. Nëse kufijtë e jashtëm të Jugosllavisë nuk ndryshojnë, por ndryshojnë kufijtë e brendshëm ndërmjet republikave, atëherë kërkesë është Republika Shqiptare në Jugosllavi, e ndërtuar mbi bazën e parimit etnik dhe të parimeve të tjera që vlejnë për serbët, sllovenët dhe popujt e tjerë të Jugosllavisë.
    3. Nëse ndryshojnë kufijtë e jashtëm të Jugosllavisë, atëherë populli shqiptar në Jugosllavi, përmes deklarimit të përgjithshëm me plebishit, do të vendosë për bashkimin e territoreve në të cilat jeton Shqipëria dhe kështu do të krijohet shteti integral shqiptar në Ballkan në kufijtë e tij etnikë.
    Më 19 tetor formohet Qeveria e përkohshme e koalicionit e Republikës së Kosovës dhe konsiderohet një hap i rëndësishëm në jetën konstitucionale dhe politike.



    1992
    Më 24 maj, përkundër kërcënimeve të forcave serbe, mbi 89% të qytetarëve të Kosovës votuan për të zgjedhur Presidentin e Republikës së Kosovës dhe 100 deputetë për Parlamentin e Kosovës. Me shumicë dërrmuese të votave Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh President i Republikës së Kosovës, ndërsa partia e tij LDK fitoi shumicën absolute të vendeve në Parlament. Vëzhgues të huaj nga SHBA-të, Anglia, Gjermania, Franca, Danimarka, Norvegjia si dhe vëzhguesit e partive që morën pjesë në zgjedhje i vlerësuan ato demokratike dhe të organizuara mirë. Akti i votimit të lirë, pjesëmarrja masive e qytetarëve në votime dhe atmosfera e krijuar, u shndërruan në demonstrim dhe manifestim të vullnetit politik për pavarësi dhe demokraci të Kosovës.
    Presidenti Rugova merr një telegram urimi nga Ministri i Jashtëm gjerman, Klaus Kinkel, i cili, në emër të Gjermanisë, e përgëzon për zgjedhjen e tij President.
    Më 15 shtator Presidenti i Kosovës Dr. Ibrahim Rugova takohet me ministrin e Jashtëm të Austrisë Alojz Mok nga i cili kërkoi përkrahjen e Austrisë për vendosjen urgjente të misioneve vëzhguese në Kosovë. Alojz Mok nga ana e tij deklaroi se çelësi i zgjidhjes së çështjes së Kosovës gjendet në respektimin e vullnetit politik të popullit të saj.
    Më 6 tetor Presidenti Rugova qëndron në Londër me ftesë të Partisë Konservatore të Britanisë së Madhe, ku takohet me zyrtarë të lartë të Britanisë.
    Në muajin tetor Presidenti Rugova qëndron për vizitë zyrtare në Slloveni ku takohet me Presidentin slloven Milan Kuçan dhe kryemi-nistrin Janez Dërnovshek, ku kërkon përkrahje për zgjidhjen e statusit të Kosovës si shtet neutral dhe të pavarur
    Më 22 tetor Presidenti Rugova takohet në Sofje me Presidentin e Bullgarisë Zhele Zhelev, i cili përshëndeti rrugën paqësore që ka marrë Dr. Rugova dhe populli i Kosovës për arritjen e qëllimit me mjete politike dhe potencoi se duhet të respektohet vullneti politik i shqiptarëve.
    Në Shkup Presidenti Rugova takohet me Presidentin e Maqedonisë Kiro Gligorov. Të dy Presidentët theksuan se janë të vendosur për gjetjen e mënyrave paqësore për zgjidhjen e çështjes së Kosovës dhe të Maqedonisë.
    Më 28 nëntor Presidenti Rugova qëndron në Vlorë në festimin e 80-vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë. Gjatë qëndrimit në Shqipëri ai realizon takime me Presidentin Berisha dhe me zyrtarë të tjerë të lartë të shtetit shqiptar.
    Në dhjetor, në Bruksel, Presidenti Ibrahim Rugova takohet me sekretarin e shtetit të Amerikës Lorens Igëllberger, i cili i shpreh mirënjohje Pesidentit Rugova si lider i popullit shqiptar për kontributin e tij në ruajtjen e paqes në Kosovë. Sekretari i shtetit Igëllberger siguroi Presidentin Rugova se nga shqiptarët nuk kërkohet që të heqin dorë nga objektivi i tyre për të ardhmen e Kosovës.



    1993
    Më 5 shkurt Presidenti Rugova kërkoi që çështja e Kosovës të zhvendoset nga Konferenca e Gjenevës në Këshillin e Sigurimit të OKB-së. “Ne mendojmë se Këshilli i Sigurimit mund ta parandalojë konfliktin dhe mund të gjejë zgjidhje politike për çështjen e Kosovës”, theksoi Presidenti.
    Më 16 shkurt Dr. Ibrahim Rugova udhëheq një delegacion nga Kosova, që kishte shkuar në Amerikë me qëllim që të njoftojë udhëheqësit e Kombeve të Bashkuara dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës për shtypjen e të drejtave civile, njerëzore dhe kombëtare të shqiptarëve të Kosovës. Presidenti Rugova bëri publik planin dhjetëpikësh të veprimit për ta zgjidhur krizën e Kosovës dhe për t’u dhënë fund padrejtësive. Për herë të parë kërkon një protektorat civil ndërkombëtar në Kosovë.
    Gjatë qëndrimit në Uashington Presidenti Rugova u prit nga Tomas Najllz, ndihmëssekretar i shtetit për Evropë dhe Kanada si dhe në Komitetin e Kongresit Amerikan për Marrëdhënie me jashtë nga kongresmenët Li Hamilton, Tom Lantos dhe Ben Gilman.
    Nga 17 deri më 19 shkurt Presidenti Rugova merr pjesë në tubimin kushtuar problemit të ish-Jugosllavisë të organizuar nga “Qendra Karter” në Atlanta të SHBA-ve.
    Më 23 shkurt Presidenti Rugova kërkon në Gjenevë zbatimin e menjëhershëm të rezolutës të miratuar nga OKB-ja dhe të masave preventive për t’i dhënë fund krizës së Kosovës para “sulmit të paevitueshëm ushtarak të forcave serbe”.
    Në takimin që Presidenti Rugova pati në Gjenevë më 24 shkurt me zonjën Sadako Ogata, komisare e UNHCR-së, kërkoi që të ndalet rikolonizimi i Kosovës me refugjatë serbë dhe ndryshimi i strukturës etnike të Kosovës.
    Gjatë qëndrimit në Francë më 27 shkurt Dr. Rugova u prit nga zëvendësministri për Punë të Jashtme i Francës, Zhorzh Kizhman, ministri i Shëndetësisë Bernar Kushner dhe nga kryetari i Komisionit për Punë të Jashtme i Asamblesë Nacionale Andre Bello. Presidenti i Kosovës, Dr. Rugova kërkoi vendosjen e vëzhguesve të OKB-së në Kosovë, si masë preventive për parandalimin e eskalimit të konfliktit.
    Më 11 mars Shenjtëria e Tij, Papa Gjon Pali II priti në audiencë Presidentin Rugova nga i cili mori një Promemorie për çështjen shqiptare. Gjatë qëndrimit në Itali ai takon kryeministrin italian Xhuliano d’Amato, nga i cili kërkoi angazhimin e qeverisë italiane për vendosjen e forcave paqeruajtëse në Kosovë si hap i parë për shtensionimin e situatës dhe fillimin e zgjidhjes së krizës.
    Më 12 prill Presidenti Rugova pret një delegacion të Kongresit Amerikan në përbërje Eliot Engëll, Sjuzan Molinari, Bill Pakson dhe Pitër King. Kongresistja Molinari falënderoi Presidentin Rugova për, siç tha ajo. “që na keni lejuar të kemi nderin ta mbrojmë kauzën tuaj në Amerikë”.
    Më 27 prill gjatë vizitës së Papa Gjon Palit II në Shqipëri, Presidenti Rugova takohet me të në Tiranë dhe i dhuron një gur nga muret e qytetit të Ulpianës në shenjë kujtimi për dy martirët e krishterimit, Florin e Laurin.
    Në kuadër të vizitës së tij në Suedi, Dr. Ibrahim Rugova u takua më 31 prill në Stokholm me ministren e Punëve të Jashtme të Suedisë, baroneshën Margareta af Uglas. Me këtë rast Dr. Rugova kërkoi që në Kosovë të dërgohen forca paqeruajtëse të OKB-së, të vendoset protektorati i OKB-së në Kosovë. Presidenti i Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova gjithashtu u takua edhe me ministren suedeze të Kulturës dhe të Emigracionit, Birgit Frigebo.
    Më 4 maj Presidenti Rugova dhe ai i Shqipërisë Berisha u takuan në Tiranë, ku biseduan për mundësitë e zgjidhjes paqësore të çështjes së Kosovës.
    Më 25 maj Presidenti Rugova takon në selinë e tij në Prishtinë zëvendësministrin e Punëve të Jashtme të Federatës Ruse, Vitali Çurkin, i cili e njoftoi Presidentin e Kosovës lidhur me planin për paqe të miratuar në Uashington nga ana e pesë anëtarëve të përhershëm të KS të OKB-së.
    Në një letër dërguar më 31 maj Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së Butros Butros Galit lidhur me grevën e urisë të gazetarëve dhe shkrimtarëve shqiptarë, Presidenti Rugova shkruan: “Kërkoj nga Ju, zoti Sekretar, që të ndërmerrni aksion konkret për të shpëtuar jetën e grevistëve dhe që të mbroni një të drejtë themelore të një populli të shtypur, që rrugën paqësore e ka pranuar si mjet për zgjidhjen e të gjitha çështjeve”.
    Më 11 gusht Dr. Rugova i shkruan letër ambasadores së SHBA-ve në OKB, zonjës Medlin Ollbrajt, të cilën e falënderon për angazhimin e saj për miratimin e rezolutës për vazhdimin e misioneve vëzhguese në Kosovë si dhe kërkon që si preventivë Kombet e Bashkuara të marrin në protektorat Kosovën për të normalizuar jetën dhe evituar konfliktin.
    Më 18 gusht policia serbe mban Presidentin Rugova më se një orë në një stacion të policisë në Prishtinë. Ai po kthehej nga një darkë pune më një delegacion të Bundestagut gjerman kur u ndalua dhe u dërgua në stacion policor.
    Më 1 tetor, Dr. Rugova i bën thirrje Këshillit të Sigurimit të OKB-së që sanksionet ndaj Serbisë të kushtëzohen edhe me çështjen e Kosovës. Po ashtu, ai përshëndet kërkesën e ministrit të Jashtëm të Gjermanisë, Klaus Kinkel për vendosjen e kontingjentit të OKB-së, si preventivë në Kosovë dhe marrjen e Kosovës nën mbrojtje ndërkombëtare.
    “Mund të them se Presidenti Rugova me urtinë, mençurinë, tolerancën e qëndresën, e meriton plotësisht Çmimin Nobel dhe do të ishte në nderin dhe dinjitetin e atij Komiteti që Presidentin Rugova ta laureonte me këtë çmim”, thotë më 19 tetor Presidenti i Shqipërisë Dr. Sali Berisha.
    Më 4 nëntor Presidenti Rugova njofton Ministrin e Jashtëm të Francës, Alen Zhype, se nuk mund të udhëtonte për ta takuar pasi autoritetet serbe i kishin mohuar lëshimin e pasaportës,
    Presidenti Rugova takon në Tiranë, më 17 nëntor, Presidentin e Shqipërisë Sali Berisha. Të dy Presidentët theksuan se çdo tentativë për heqjen apo lehtësimin e embargos ndaj Serbisë është direkt apo indirekt një nxitje për agresionin e Serbisë. Heqja e embargos ndaj Serbisë, është e domosdoshme të kushtëzohet me zgjidhjen e çështjes së Kosovës dhe pakësimin e potencialit ushtarak të Serbisë në nivelet e lejuara nga KSBE-ja.
    Më 24 nëntor Presidenti Rugova flet para deputetëve të grupeve parlamentare në Bundestagun gjerman, ku argumenton kërkesat e shqiptarëve të Kosovës për shtet të pavarur e neutral.
    Ministri i Punëve të Jashtme i Austrisë, Dr. Alojz Mok, pret më 2 dhjetor në Vjenë Dr. Ibrahim Rugovën. Ai thekson se politika e Dr. Rugovës është e drejtë, sepse ka evituar luftën dhe ka ruajtur qenien fizike të popullit të Kosovës. Ministri Mok premton që kjo politikë do të përkrahet.
    Sekretari britanik i Shtetit, Dagllas Hog, pret Presidentin Rugova në Foreign Office në Londër. Dagllas Hog dhe Rugova e diskutuan çështjen e Kosovës në aspektin juridik, etnik e historik dhe konstatuan se është i nevojshëm një aksion i shpejtuar ndërkombëtar me qëllim të evitimit të konfliktit. Dr. Rugova argumentoi përcaktimin politik të shqiptarëve të Kosovës për shtet të pavarur, neutral dhe të hapur për rajonin e Ballkanit.
    Më 13 dhjetor në Romë, ministri i Jashtëm i Italisë, Benjamino Andreata, pret në takim Presidentin e Republikës së Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova. “Ideja për protektorat ndërkombëtar në Kosovë, krahas evitimit të konfliktit, nënkupton edhe krijimin e kushteve për bisedime të barabarta për zgjidhjen përfundimtare të çështjes së Kosovës”, deklaron me këtë rast Presidenti i Kosovës. Ndërsa, ministri Andreata përkujton që ia kanë bërë të ditur Beogradit se çështja e Kosovës është një çështje ndërkombëtare që duhet zgjidhur në mënyrë adekuate.
    Realizohet më 23 dhjetor takimi i Presidentit Rugova me ministrin e Jashtëm të Francës, Alen Zhype. Presidenti Rugova e njoftoi ministrin Zhype për projektin politik për Kosovën e pavarur e neutrale, duke respektuar vullnetin politik të popullit të Kosovës, të shprehur përmes Referendumit të vitit ’91, duke përsëritur kërkesën për një protektorat ndërkombëtar mbi Kosovën. Franca, tha Zhype, përkrah të drejtat politike të shqiptarëve dhe ajo do të angazhohet që këto të drejta të realizohen
    Më 25 dhjetor në Shkup Presidenti i Maqedonisë, Kiro Gligorov takon Presidentin Rugova. Bisedohet për situatën në Kosovë e në Maqedoni.
    Më 27 dhjetor pas vizitave zyrtare në Gjermani, Austri, Itali, Britani të Madhe dhe Francë, Presidenti i Kosovës Dr. Ibrahim Rugova kthehet në Prishtinë ku deklaron: “Në këto takime u shpreh bindja e të gjithëve për domosdonë e parandalimit të ndonjë të keqeje në Kosovë dhe për kërkimin e një zgjidhjeje politike e paqësore për çështjen e Kosovës, sepse po të shpërthejë ndonjë konflikt në Kosovë do të ishte rrezik për tërë rajonin. Në të gjitha takimet që patëm u theksua se çështja e Kosovës nuk është problem i brendshëm i Serbisë, por çështje ndërkombëtare”




    ................


    vijon......................

  14. #174
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528

    Ibrahim Rugova: Jeta dhe veprimtaria letrare e politike

    vijimi...........

    Ibrahim Rugova: Jeta dhe veprimtaria letrare e politike



    Ibrahim Rugova: Jeta dhe veprimtaria letrare e politike



    1994
    Më 4 shkurt Presidenti i Republikës së Kosovës takon në Uashington Presidentin e SHBA-ve, Bill Klinton. Takimi u zhvillua në hotelin “Hilton” të Uashingtonit, para fillimit të Lutjes kombëtare të mëngjesit, që organizohet për çdo vit në kryeqytetin amerikan. Presidenti amerikan Klinton, nënpresidenti All Gor e personalitete të tjera ndërkombëtare, prezentuan sfidat aktuale dhe ftuan për çaste të prehjes shpirtërore, udhëheqjes morale dhe paqësore të politikës botërore.
    Pas kthimit në Prishtinë më 14 shkurt, Presidenti Rugova vlerëson si shumë të rëndësishëm dhe të dobishëm takimin me Presidentin Klinton, i cili shfaqi shqetësime për gjendjen në Kosovë dhe vlerësoi lart politikën tonë për zgjidhjen e çështjes së Kosovës me mjete politike e në rrugë paqësore. Klinton dhe Al Gor përsëritën qëndrimin se SHBA-të nuk do të lejojnë zgjerimin e konfliktit në Kosovë.
    “Unë e kam takuar Presidentin Rugova dhe jam admirues i flakët i tij si dhe i hapave të rëndësishëm që populli i Kosovës i ka bërë për zvogëlimin e mundësive të përhapjes së një dhune me përmasa të gjera. Ne po e vëzhgojmë situatën për së afërmi atje. Për të penguar konfliktin në rajon ne kemi dërguar trupat tona në Maqedoni”, deklaron All Gor më 27 prill.
    Në fillim të majit, Dr. Rugova në Prishtinë takon ministrin britanik të Shtetit, Dagllas, i cili thotë se kjo është një vizitë e vullnetit të mirë, qëllimi i së cilës është të gjenden mënyra për dialog dhe për zgjidhje të çështjeve në ish-Jugosllavi, ku çështja e Kosovës ka një rëndësi të veçantë. Rugova thekson se qytetarët e Kosovës e kanë shprehur vullnetin e tyre politik në Referendumin për Kosovën e pavarur dhe neutrale, si dhe përkujton se ka kërkuar nga bashkësia ndërkombëtare vendosjen e një protektorati ndërkombëtar civil të përkohshëm mbi Kosovën, me qëllim të evitimit të konfliktit e të normalizimit të jetës dhe të krijimit të kushteve për zgjidhjen paqësore të çështjes së Kosovës.
    Në prill të këtij viti në Paris botohet libri Çështja e Kosovës - biseda me Ibrahim Rugovën nga botuesi i njohur Fayard. Autorë të librit janë Marie Françoise Allain, dhe Xavier Galmiche, me një parathënie të shkrimtarit tonë të njohur Ismail Kadare.
    Më 19 maj Presidenti Dr. Ibrahim Rugova takohet në Kopenhagë me kryeministrin danez Pol Nyrup Rasmusen, i cili deklaron se e njeh mirë çështjen e Kosovës. Duke i dëshiruar mirëseardhje, kryeministri Rasmusen tha se është i nderuar me këtë takim me Presidentin Rugova dhe se e njeh mirë çështjen e Kosovës.
    Më 27 maj, Dr. Rugova takohet me ministrin e Punëve të Jashtme të Norvegjisë, Bjorn Tore Godal. Rugova thekson se problemi i Kosovës kërkon një zgjidhje urgjente e angazhim konkret dhe përmbajtësor nga ana e bashkësisë ndërkombëtare.
    Në korrik Rugova u shkruan letër pjesëmarrësve të Samitit G-7 në Napoli të Italisë dhe kërkon që të ndërmerren veprime konkrete nga bashkësia ndërkombëtare për t’i dhënë fund politikës serbe të agresionit, okupimit dhe të spastrimit etnik të Kosovës, si dhe demilitarizimin dhe mbrojtjen ndërkombëtare të saj.
    Ibrahim Rugova rizgjidhet më 14 korrik kryetar i LDK-së në Kuvendin e Dytë zgjedhor të kësaj partie.
    Më 10 nëntor Presidenti Rugova takohet me ministrin e Jashtëm të Holandës Hans van Mierlo. Ministri i Jashtëm holandez shprehu shqetësimin e tij për gjendjen në Kosovë dhe në rajon, duke vënë në pah kontributin e madh të shqiptarëve për ruajtjen e paqes dhe evitimin e konfliktit.
    Më 16 nëntor Rugova takohet në Bruksel me kryetarin e Senatit belg, Frank Svilen dhe me kryetarin e Asamblesë Parlamentare të KSBE-së, kurse disa ditë më vonë me ministrin e Jashtëm të Zvicrës, Flavio Koti. Zvicra është e shqetësuar nga gjendja në Kosovë, thotë ministri zviceran, duke shtuar se vendi i tij është i gatshëm të ofrojë shërbimet e mira në drejtim të dialogut dhe zgjidhjes së duhur të çështjes së Kosovës.
    Në fillim të dhjetorit Rugova takohet në Uashington me zëvendëssekretarin amerikan të Shtetit, Strob Talbot, i cili thekson se ndjek me vëmendje zhvillimet në Kosovë, njeh mirë historinë dhe realitetin kosovar dhe se administrata amerikane është e interesuar të pengojë konfliktin dhe të ndihmojë në gjetjen e një zgjidhjeje të pranueshme për Kosovën. Po ashtu, ai zotohet se SHBA do të vazhdojnë presionin e tyre diplomatik për zgjidhjen e problemit të Kosovës, si dhe bashkëpunimin dhe kontaktet me udhëheqjen e Kosovës. Një takim tjetër të rëndësishëm Presidenti Rugova pati me ambasadoren e SHBA në OKB, Medlin Olbrajt, e cila thekson se “vërejtja e Kërshëndellave” e Presidentit Bush drejtuar Beogradit, që është përsëritur edhe nga Presidenti Klinton, qëndron.
    Më 17 dhjetor Dr. Rugova takohet në Bon me ministrin gjerman të Punëve të Jashtme, Klaus Kinkel. Dr. Rugova thekson se Kosova është nën pushtim klasik dhe aparteid të hapur nga Serbia, kurse Kinkel deklaron se vendi i tij, Gjermania, ndjek me shqetësim zhvillimet e gjendjes në Kosovë dhe veprimet e papranueshme serbe atje.



    1995
    Në fillim të prillit, Presidenti Rugova takohet me ministrin britanik të Punëve të Jashtme, Dagllas Hërd dhe me sekretarin e Shtetit, Dagllas Hog. Presidenti Rugova thekson se opsioni për Kosovën e pavarur dhe neutrale, e hapur ndaj Shqipërisë dhe Serbisë, është shprehje e përcaktimit politik të shqiptarëve të Kosovës. Kjo është zgjidhje optimale dhe realiste, që ka bazë edhe në pozitën që ka pasur Kosova në ish-federatën jugosllave, si njësi konstituive e saj. Dagllas Hërd zotohet Londra do të bëjë presion në Beogradin për fillimin e dialogut me përfaqësuesit e Kosovës për zgjidhjen e çështjes së saj. Po ashtu, në Londër Rugova takohet me zonjën Margaret Theçër, ish-kryeministre e Britanisë së Madhe.
    Më 26 prill Presidenti Rugova u takua me ministren e Punëve të Jashtme të Suedisë Lena Hjelen - Uallen. Dr. Rugova thekson se zgjidhja më reale dhe më optimale është Kosova e pavarur dhe neutrale. Ndërkaq, Ministrja e suedeze, znj. Uallen thekson se vendi i saj është i brengosur për shkak të gjendjes në Kosovë dhe se ajo është e informuar mirë me situatën në Kosovë dhe në rajon dhe se përkrah një zgjidhje të pranueshme politike për Kosovën.
    Më 15 qershor Presidenti Rugova u takua me ministrin e Jashtëm spanjoll Havier Solana ku thekson se vetëm në saje të maturisë dhe sakrificave të mëdha shqiptarët kanë arritur t’i ikin konfliktit të hapur që do të ishte me pasoja të paparashikueshme për tërë rajonin. Kosova e pavarur dhe neutrale është zgjidhje optimale dhe realiste e çështjes. Solana shfaq mirëkuptim për çështjen e Kosovës dhe angazhohet për një zgjidhje paqësore dhe të drejtë të saj.
    Më 22 qershor Presidenti Rugova, takohet në Uashington me sekretarin amerikan të Shtetit, Uoren Kristofer. Kristofer thotë se SHBA-të e njohin problemin e Kosovës dhe e siguron Presidentin Rugova se SHBA-të nuk do të qëndrojnë anash në rast të konfliktit në Kosovë. Ai thekson se pa zgjidhjen e pranueshme të çështjes së Kosovës nuk do të ketë heqje definitive të sanksioneve ndaj Serbisë dhe Malit të Zi. Po ashtu, Presidenti Rugova takohet me liderin e shumicës në Senatin amerikan, Robert Dol. Senatori Robert Dol tha se çështja e Kosovës është preokupim i vazhdueshëm i Senatit amerikan dhe se SHBA-të përkrahin të drejtat legjitime të popullit shqiptar të Kosovës.
    Më 1 shtator, në një konferencë për shtyp, Presidenti Rugova, në kontekst të integrimeve shqiptare, paralajmëroi se së shpejti do të bisedojë me Presidentin e Shqipërisë, Dr. Sali Berisha, për fillimin e projektit për ndërtimin e autostradës në rrugën e vjetër Lezhë-Prizren-Prishtinë. Kjo, tha ai, është një arterie kryesore që tradicionalisht ka lidhur Kosovën me bregdetin. Realizimi i këtij projekti kërkon kohë, por duhet të mendojmë për të tashmen dhe të ardhmen – do të nënvizojë Dr. Rugova.
    Presidenti Rugova më 22 nëntor nderohet me Çmimin për Paqe dhe Liri i Fondacionit danez PL – FONDEN. Në njoftimin e këtij fondacioni thuhet: “Arsyeja pse çmimi ju jepet sivjet Ju është puna Juaj brilante për paqe dhe liri në Kosovë, si dhe lufta Juaj kundër diskriminimit etnik në rajon”.
    Më 7 dhjetor Presidenti i Republikës së Kosovës takohet me nobelisten shqiptare Nënë Terezen. Takimi u zhvillua në aeroportin e Romës, gjatë rrugës së Presidenti Rugova për në Uashington. “Do të lutem për popullin e Kosovës”, tha Nëna Tereze gjatë këtij takimi me Presidentin Rugova.
    Më 8 dhjetor Presidenti i Republikës së Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova takohet në Uashington me sekretarin amerikan të Shtetit Uoren Kristofer, i dyti brenda gjashtë muajve. Rugova shfaq shpresën se SHBA-të, pas suksesit diplomatik në Bosnjë, do të angazhohen për zgjidhjen e çështjes së Kosovës që është çështje kyçe në Ballkan. Uoren Kristofer thekson se Shtetet e Bashkuara qëndrojnë në pozicionin e njohur të artikuluar nga ish-presidenti Bush dhe të ritheksuar nga administrata e Klintonit se nuk do të lejohet konflikti në Kosovë.
    Presidenti Rugova takohet më 12 dhjetor me ministrin gjerman Kinkel dhe e njofton për situatën e rëndë në Kosovë dhe për vazhdimin e gjendjes represive dhe të shtypjes së popullit të saj. Ai paraqet qëndrimin rreth zgjidhjes së problemit të Kosovës, të artikuluar përmes Referendumit për Kosovën e pavarur dhe neutrale. Kinkel premton përkrahje politike në institucionet ndërkombëtare për shqyrtimin dhe zgjidhjen e çështjes së Kosovës. Ky ishte takimi i dytë i Presidentit Rugova me ministrin gjerman të Punëve të Jashtme brenda një viti.



    1996
    12 janar: Dr. Ibrahim Rugova përshëndet paralajmërimin e ndihmës-sekretarit të shtetit të SHBA, Riçard Hollbruk, për hapjen e një zyre amerikane në kryeqytetin e Kosovës, në Prishtinë. “Ky është një moment i rëndësishëm në marrëdhëniet e shkëlqyeshme midis SHBA dhe Kosovës, dhe tregon kujdesin e vazhdueshëm amerikan për gjendjen në Kosovë dhe çështjen e Kosovës”, thekson Rugova dhe shfaq shpresën se edhe vende të tjera, nga Evropa, do të hapin zyra të tilla në Kosovë.
    Në janar, me iniciativë të Komitetit Danez për Kosovën, Komitetit të Nobelit në Oslo iu dërgua kandidatura e Presidentit Rugova për Çmimin Nobel për Paqe për vitin 1996. Në kërkesën për ndarjen e Çmimit Nobel për Paqe, jepen shënime biografike, shkencore e politike të Presidentit Rugova dhe përfshihen momentet më të rëndësishme politike të viteve të fundit në Kosovë.
    Në pranverë, Dr. Ibrahim Rugova zgjidhet anëtar korrespondent i Akademisë së Arteve dhe të Shkencave të Kosovës (ASHAK).
    Presidenti Rugova, bashkë me familjen, merr pjesë në hapjen solemne të Zyrës Amerikane në Prishtinë më 6 qershor. Hapjen e bëri Nënsekretari amerikan i Shtetit, Xhon Kornblum.
    Nën presion ndërkombëtar dhe me ndërmjetësim të organizatës Shën Exhidio, në shtator nënshkruhet Marrëveshja për Arsim, gjegjësisht për kthimin e nxënësve dhe studentëve shqiptarë në objektet e tyre shkollore, nga të cilat ishin dëbuar nga regjimi serb më 1991. Kjo marrëveshje, megjithë insistimin dhe trysnitë ndërkombëtare, nuk është realizuar kurrë.
    Në dhjetor, Presidenti Rugova nderohet me titullin Doctor Honoris Causa të Universitetit VIII të Parisit (Sorbonë).
    Presidentja e Universitetit Paris VIII, Irene Sokolgarsky, tha për Rugovën: “Dr. Ibrahim Rugova, teoricien dhe kritik letrar para se shqiptarët të goditeshin përsëri nga gjëmat e errëta të historisë evropiane, është përcaktuar për aksion politik në mbrojtjen e ‘ekzistencës’. Po ky nxënës i vjetër i Roland Bartit, i cili ka medituar dhe shkruar shumë mbi relacionet forcë-dije, nuk është angazhuar në një rrugë të çfarëdoshme, por universalizmi i tij është vullneti absolut për të luftuar për të drejtat e njeriut dhe për demokracinë. Kjo e ka shtyrë të praktikojë dhe të bëjë të ndiqet një politikë e mosdhunës, absolute, e cila dukej e parealizueshme në kontekstin e luftës dhe të vlimeve nacionaliste.
    I etshëm për tolerancë dhe hapje ndaj Evropës, Universiteti Paris VIII është shumë i nderuar me pranimin në cilësinë e doktorit të nderit të Ibrahim Rugovës, shkrimtar pacifist dhe i guximshëm në rrugën e tij. Të mos pyesim ne sot “se ç’presim nga Ibrahim Rugova”, por më mirë të pyesim “se ç’pret një njeri i tillë nga ne”.
    Ndërsa, biografja franceze e Rugovës, Mari Fransoa Alen, deklaron: “Për shkaqe të ndryshme të interesit, shkrimtari, mund të shkruajë për dashurinë, xhelozinë, për dështimin... për Zotin, ka një gjë të vërtetë që ky nuk mund ta evitojë kurrë, kjo është historia - situata sociale, epoka e tij, që njëkohësisht do të thotë vetë politika”.
    Rugova është ky lloj shkrimtari që ka pranuar të mbajë mbi supe fatin e popullit të vet; është figurë e jashtëzakonshme, figurë e rrallë pacifisti jo vetëm në fjalë, por edhe në veprime. Këtë e ka vërtetuar tash shtatë vjet me gjithë pengesat dhe grackat e provokimet që ka. Rugova mban ekuilibrin mu nga ajo se si shkrimtar ka shkruar për përgjegjësinë dhe raportet e së mundshmes dhe pushtetit.”



    1997
    Në prag të konfliktit të armatosur, Rugova bën thirrje që çështjen e Kosovës ta udhëhiqnin Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ndërsa për të, si dhe për vendet e tjera të Evropës Juglindore, të vendosej aty dhe në Bruksel, krahas kryeqendrave të tjera.
    „Kërkojmë që çështjen e Kosovës ta udhëheqin SHBA-të, në bashkëpunim me BE-në në bazë të vullnetit politik të popullit të Kosovës për pavarësi e liri“.
    Rugova përsëriti dhe një herë qëndrimin e tij të njohur për pavarësi të vendit si opsionin më të mirë, por thekson se Kosova duhet përkohësisht të jetë e hapur ndaj Shqipërisë dhe ndaj Serbisë, por po kështu ajo duhet të jetë e hapur veçmas ndaj SHBA-ve. “Kosova shtet i pavarur dhe neutral, i hapur ndaj Serbisë dhe ndaj Shqipërisë, me të gjitha garancitë për serbët lokalë, me një protektorat civil ndërkombëtar, si fazë kalimtare, është zgjidhje optimale, e cila do të qetësonte rajonin”.
    Në fillim të vitit Parlamenti Evropian miratoi një rezolutë për Kosovën, në të cilën bëhej thirrje për ndaljen e represionit serb, vazhdimin e sanksioneve ndaj Serbisë dhe hapjen e një zyreje të BE-së në Prishtinë. Rugova bënte thirrje në atë kohë për masa preventive dhe për prani civile ndërkombëtare në Kosovë.
    Rugova përsëri kërkon hapjen e një zyre të BE-së në Kosovë.
    Në pranverën e këtij viti shpërthejnë trazira të mëdha në Shqipëri dhe vendi ndodhet buzë luftës qytetare, kurse shteti pothuajse po përmbysej, në një kohë kur Kosovës po i shtohej dhuna e egër e regjimit të Beogradit.
    Rugova shpreh shqetësimet me zhvillimet e atjeshme dhe bën apel për gjakftohtësi. Për shkak të të gjitha atyre që po ndodhnin në Shqipëri, do t’i thotë si në shaka zyrtarit të lartë amerikan Xhon Kornblum në Prishtinë se opsioni momental për Kosovën do të ishte “Kosova e mbyllur ndaj Shqipërisë dhe Serbisë dhe e hapur ndaj SHBA-ve”.
    Në maj Rugova bëri thirrje për anëtarësim të Kosovës si vend i pavarur në NATO.
    Ndërkohë, si duket i inkurajuar me ato që po ndodhnin në Shqipëri, njëri nga krerët e institucioneve të Kosovës, sulmon me fjalë brutale Rugovën. I pyetur nga gazetarët për këtë sulm, ai vetëm do të thotë: “Dikush duhet të mbajë shtëpi, edhe kur i ka meshkujt e këqij”!
    Në fillim të shtatorit shkon për vizitë në Gjermani ku takon për të satën herë ministrin e Jashtëm, Klaus Kinkel, dhe rithekson se “Kosova shtet i pavarur dhe neutral, i hapur ndaj Shqipërisë dhe Serbisë, me të gjitha garancitë për serbët lokalë, me një protektorat civil ndërkombëtar, si fazë kalimtare, është zgjidhja optimale, e cila do të qetësonte gjithë rajonin e Evropës Juglindore”. Ndërkaq Kinkel deklaron se Kosova nuk do të jetë problem i brendshëm i Serbisë dhe se “Gjermania assesi nuk do ta harrojë popullin e Kosovës. Në të ardhmen do të angazhohemi më fuqishëm për Kosovën”.
    Në shtator të këtij viti ai vihet në mbrojtje të studentëve dhe të rinisë, të cilët protestonin ndaj dhunës serbe. “Studentët dhe të rinjtë e Kosovës janë brez me guxim dhe me kulturë politike dhe shtetërore”, deklaronte ai, duke i mohuar zërat se ai nuk i përkrahte protestat e studentëve ndaj diskriminimit serb.
    Sipas kultit të traditës ai e shpalli Nënën Tereze “nënë të njerëzimit, qytetare të parë të nderit të Republikës së Kosovës e simbol të kombit shqiptar”.
    Në shtator ai përkufizon të drejtën e përfaqësuesve legjitimë të Kosovës për llojin e bisedave me Serbinë, duke i paraprirë qëndrimit të institucioneve për bisedimet e përcaktuara nga bashkësia ndërkombëtare në Vjenë, gjashtë vjet më vonë. “Me serbët do të bisedojmë vetëm për jetësimin e shtetit të Kosovës”, thoshte ai.
    Presidenti Rugova më 22 nëntor deklaron se “me fuqinë tonë kemi arritur të mbijetojmë dhe që Kosova të mbetet plot”. “Mund të flasim, të kritikojmë, por duhet të jemi fanatikë në përcaktimet tona për pavarësi”, thotë ai në një intervistë.
    Në fund të vitit Rugova ripërcakton edhe një herë frymën e lëvizjes së viteve ’90, duke e shquar si përcaktim të vetëm ndërtimin e shtetit dhe të rendit demokratik, si kundërvënie ndaj dhunës, të cilën e ushtronte Serbia.
    Ibrahim Rugova në cilësinë e Presidentit të Republikës së Kosovës më 28 dhjetor të këtij viti shpall zgjedhjet e dyta parlamentare dhe presidenciale për datën 22 mars 1998.



    1998
    Në fillim të vitit Presidenti Rugova këmbëngul që lëvizja demokratike kishte ruajtur më të çmueshmen - substancën etnike - dhe se kishte ndërtuar shoqërinë civile në një lëvizje pa dhunë, që e ka evituar konfliktin.
    Rugova më 25 shkurt në Kuvendin III rizgjidhet kryetar i LDK-së, gjatë punimeve të të cilit një grup braktis partinë i pakënaqur me ndryshimet në statut që i jepnin të drejtë kryetarit që të propozonte dy të tretat e anëtarëve të listës nismëtare për Këshillin e Përgjithshëm.
    Më 9 mars, Ibrahim Rugova në cilësinë e Presidentit të Republikës së Kosovës shpall dy ditë zie për viktimat e terrorit serb në Prekaz e Llaushë të Drenicës.
    Dr. Ibrahim Rugova rizgjidhet President i Republikës së Kosovës në zgjedhjet e mbajtura në mars të vitit 1998. Partia e tij, LDK, fitoi shumicën e vendeve në Kuvendin e Republikës së Kosovës në atë vit.
    Rugova u dërgon një apel Presidentit amerikan Klinton, kryeministrit britanik Bler, Presidentit francez Shirak dhe kancelarit gjerman Kol për të bërë presion mbi Beogradin që të ndërpresë sulmet e policisë dhe të ushtrisë serbe në Drenicë. Ai është në kontakt të vazhdueshëm me qendrat vendimmarrëse të botës për masat preventive në Kosovë.
    Në prag të zgjedhjeve parlamentare më 22 mars, Kongresi Amerikan miraton një rezolute, në të cilën krahas kërkesës që SHBA-të të mos lejojnë të përsëritet një Bosnje tjetër në Ballkan, kërkohet që zgjedhjet në Kosovë të mos pengohen. Ndërkaq ndihmëssekretari i Shtetit, Strob Talbot deklaron: “Ne kemi një shprehje në anglisht: “zgjedhje në hije”. Por, ne presim me padurim që kosovarët të mbajnë zgjedhje në dritën e diellit”.
    Më 29 maj Presidenti Rugova në Uashington takohet me Presidentin amerikan Bill Klinton. Pas takimit ai deklaron: “Ne ritheksuam se zgjidhja më e mirë për Kosovën do të ishte shteti i pavarur”. Ndërkaq Klinton thotë se Kosova është një nga shqetësimet amerikane dhe se SHBA-të do të intensifikojnë angazhimin për zgjidhjen e çështjes së Kosovës në kuadër të Grupit të Kontaktit dhe të NATO-s. Me insistimin dhe organizimin amerikan Rugova shkon në Beograd dhe takohet me Millosheviqin më 15 maj.
    Më 19 korrik konstituohet Parlamenti i Republikës së Kosovës, në të cilin Presidenti i Republikës, Dr. Ibrahim Rugova, premton se “tërë fuqinë e tij do t’ia kushtojë arritjes dhe ruajtjes së pavarësisë së Kosovës”.
    Në shtator nga Gjermania jep një deklaratë me rastin e vdekjes së Nënës Terezë, të cilën e vlerëson si “Nënë shqiptare dhe Nënë të njerëzimit, qytetaren e parë nderi të Republikës së Kosovës, simbol të kombit shqiptar, që vjen nga thellësitë iliro-shqiptare, duke bërë dritë me kurorën e saj në epokën tonë”.
    Më 22 tetor jepet njoftimi nga Parlamenti Evropian se Ibrahim Rugova është laureat i Çmimit Saharov. Rugova të nesërmen deklaron se “kjo vjen në ditët e vështira për Kosovën dhe është një nderim për popullin dhe gjithë qytetarët e Kosovës”. “Kjo është një mirënjohje për rezistencën paqësore të popullit të Kosovës për liri, pavarësi, demokraci si dhe për sakrificat e tij”.
    Më 13 dhjetor shkon në Paris ku kryeministri francez Lionel Zhospen ia dorëzon Çmimin e Francës për Drejtat e Njeriut. Me atë rast takon edhe Presidentin francez, Zhak Shirak, si dhe sekretaren amerikane të Shtetit, Medlin Ollbrajt.
    Presidentit Rugova i dorëzohet çmimi “Saharov” i Parlamentit Evropian më 16 dhjetor. “Pavarësia e Kosovës do të qetësonte këtë pjesë të Evropës dhe të botës. Së pari do të qetësonte Shqipërinë, Maqedoninë madje edhe Serbinë. Pra do të ishte një faktor stabilizues në rajon. Po punojmë në një marrëveshje kalimtare për Kosovën, e cila do të qetësonte gjendjen, do të linte derën e hapur për të ardhmen e saj”, tha ai në ceremoninë e marrjes së çmimit. Nërkaq dy ditë më vonë në Pragë e merr çmimin “Homo homini”.



    1999
    Pas intensifikimit të përgatitjeve për një konferencë ndërkombëtare për Kosovën, në Kështjellën e Rambujesë, afër Parisit, më 6 shkurt fillon Konferenca e Rambujesë. Kosova përfaqësohet nga i gjithë spektri politik e ushtarak. Konferenca mbaron më 23 shkurt pa rezultate përfundimtare. Thirret vazhdimi i saj për datën 15 mars në Paris. Ndërkohë, Presidenti Ibrahim Rugova kthehet në Prishtinë.
    Në mes të marsit, Rugova dhe përfaqësuesit e tjerë të Kosovë, nënshkruajnë Marrëveshjen e Rambujesë/Parisit për Kosovën. Pala serbe refuzon ta nënshkruajë. Hapet rruga për ndërhyrjen ushtarake të NATO-s në Kosovë. Mirëpo kjo periudhë në mes të dy takimeve të Rambujesë dhe Parisit shfrytëzohet nga regjimi i Beogradit për të sjellë trupa dhe pajisje të mëdha ushtarake shtesë. Numri i forcave serbe, në kulmin e luftës, sipas vlerësimeve të kohës, mund të ketë arritur në 130.000.
    Presidenti Ibrahim Rugova kthehet në Prishtinë më 21 mars. Më 24 mars fillon fushata ajrore e NATO-s kundër caqeve ushtarake serbe në Kosovë, Serbi dhe Mal të Zi.
    Më 31 mars, forcat policore serbe hyjnë forcërisht në rezidencën e Presidentit Rugova, duke mbajtur atë dhe familjen e tij në arrest shtëpiak deri më 5 maj.
    Në të njëjtën kohë Serbia vazhdoi me intensitet të shtuar spastrimin etnik të Kosovës, duke i përzënë afër një milion shqiptarë nga Kosova.
    Më 1 prill Presidentin Rugova e detyrojnë të takohet me Presidentin serb Millosheviq, pamje të të cilit u dhanë në televizionin shtetëror serb për qëllime propagandistike dhe diskreditimin e personalitetit të Ibrahim Rugovës.
    Më 5 maj, me ndërmjetësimin e bashkësisë ndërkombëtare, para së gjithash të Qeverisë italiane dhe të Selisë të Shenjtë, Rugova së bashku me familjen largohet për në Itali.
    Me t’u vendosur në Itali, Papa Gjon Pali II e pret në audiencë Presidentin Rugova së bashku me familjen. Nga Italia nis aktivitetin e tij intensiv diplomatik për çështjen e Kosovës. Kërkon intensifikimin e fushatës ajrore të NATO-s kundër Serbisë.
    Gjatë muajit maj Presidenti Rugova takon kryeministrin britanik Bler, kancelarin gjerman Shrëder, shefin e diplomacisë franceze Vedrin, Sekretaren e Shtetit të Amerikës Ollbrajt.. Ndërkaq, në qershor viziton Spanjën dhe takon Mbretin Huan Karlos, dhe Kryeministrin spanjoll Aznar. Po ashtu, në qershor viziton shtabin e NATO-s në Mons të Belgjikës, ku takohet me Sekretarin e Përgjithshëm, Havier Solanën, dhe komandantin e NATO-s, Ueslli Klark.
    Po ashtu gjatë muajit maj Presidenti viziton refugjatët kosovarë të luftës në Gjermani, Itali dhe Maqedoni.
    Presidenti Rugova, në fund të qershorit, merr pjesë në Forumin Ndërkombëtar të Krans Montanës në Zvicër, ku i jepet Çmimi i këtij Forumi, Çmimi i “Fondacionit 1999”. Rugova deklaron se “ky është lajm i mirë për mua dhe për popullin e Kosovës, lajm i dytë pas atij të vendosjes së trupave të NATO-s në Kosovë dhe kthimit të popullatës kosovare në shtëpitë e veta”.
    Në diskutimin e vet në Forum, Rugova flet për nevojën e rindërtimit të Kosovës së shkatërruar nga lufta “rindërtim ky politik, demokratik, ekonomik, social e fizik, sepse, siç e dini, Kosova ka pësuar shkatërrime të mëdha”.
    Presidenti Rugova u takua më 29 korrik në Romë me sekretaren amerikane të Shtetit, Medlin Ollbrajt.
    Pas qëndrimit të tij gati tremujor në Itali (për shkurt edhe në Gjermani), Presidenti Rugova kthehet më 15 korrik për një ditë në Prishtinë, i pritur përzemërsisht nga mijëra qytetarë prej Hanit të Elezit deri në Prishtinë. Këtu u takua me administratorin e parë të OKB-së në Kosovë, Serxho de Mello. I përshëndetur nga mijëra njerëz përgjatë rrugës nga kufiri me Maqedoninë, e sidomos në Han të Elezit e në Ferizaj, Dr. Rugova mbërriti rreth orës 12.50 para selisë së UNMIK-ut në Prishtinë, ku u prit me brohoritje dhe entuziazëm nga disa mijëra banorë të Prishtinës. Për ta pritur Presidentin Rugova kishin dalë edhe anëtarë të Kryesisë së LDK-së, bashkëpunëtorë të Dr. Rugovës, drejtues të Kuvendit të Kosovës, drejtues të partive politike etj.
    Masa e tubuar para selisë së UNMIK-ut mbante portrete të Dr. Rugovës dhe brohoriste “Rugova-Rugova”, “Rugova-NATO”, “USA” etj. si dhe këndonte këngën “Besa-besë”. Një veturë me një fotopankartë të Presidentit Rugova qarkulloi rrugëve të Prishtinës, e përshëndetur nga banorët dhe kalimtarët.
    Presidenti Rugova me të arritur në Prishtinë takohet me përfaqësuesin e posaçëm të OKB-së për Kosovën, Serxho De Mello dhe bisedon me të për gjendjen më të re në Kosovë.
    Presidenti Ibrahim Rugova takon më 15 korrik në Prishtinë me administratorin civil të OKB-së në Kosovë, Bernar Kushner, i cili ka ardhur në Kosovë për të marrë detyrën e re.
    Presidenti takon më 15 korrik edhe me komandantin e forcave të KFOR-it, gjeneralin Majk Xhekson.
    Më 31 korrik Presidenti Ibrahim Rugova takon në Prishtinë kryeministrin e Britanisë së Madhe Toni Bler, i cili ka ardhur për vizitë në Kosovë. Rugova e falënderon përzemërsisht kryeministrin Toni Bler dhe Britaninë e Madhe për përkrahjen e gjithanshme që i dhanë Kosovës dhe për angazhimet e tyre të pakursyera politike e ushtarake në kuadër të forcave të NATO-s.
    Në një konferencë për gazetarë, mbajtur 24 shtator në Prishtinë, Presidenti Rugova nënvizon se formimi i Trupave Mbrojtëse të Kosovës është një ngjarje me rëndësi në Kosovën e lirë dhe shton se inteligjencia ushtarake e Kosovës do të ketë mundësi që të zhvillohet më tej. Po ashtu, të rinjtë e Kosovës do të kenë mundësi që të ushtrohen në këto trupa dhe t’i kontribuojnë zhvillimit demokratik të Kosovës. Ky është një transformim pozitiv i UÇK-së dhe i inteligjencës sonë ushtarake, konstatoi Presidenti Rugova.
    Në të njëjtën ditë, President Rugova përshëndet fillimin e punës së Radiotelevizionit të Kosovës.
    Në gusht, Presidenti Rugova, në një intervistë për të përjavshmen autoritative gjermane “Der Spiegel”, tha se pavarësisht se kush do të sundojë në Jugosllavi, Kosova do të jetë e pavarur.
    “Pa marrë parasysh se në Jugosllavi do të sundojë Millosheviqi apo opozita, Kosova do të jetë e pavarur”. Presidenti Rugova shtoi se statusi aktual i Kosovës, në të vërtetë, është një shkallë që i paraprin pavarësisë së Kosovës.
    Më 2 shtator, Presidenti Ibrahim Rugova bisedoi me ministrin e Mbrojtjes të Gjermanisë, Rudolf Sharping për gjendjen më të re në Kosovë dhe për bashkëpunimin e subjekteve politike me faktorët civilë dhe ushtarakë ndërkombëtarë në Kosovë.
    Presidenti Rugova takohet me 13 gusht me kryekomandantin e forcave të NATO-s për Evropë, gjeneralin Ueslli Klark.
    “Nuk është e vërtetë se në Kosovë është krijuar një klimë fashiste. Unë këtë fjalë as që dua ta përmend. Atë duhet ta hedhin poshtë edhe gazetarët, edhe qytetarët edhe forcat politike, edhe institucionet në Kosovë. Nëse flitet për rastet e dhunës, që bëhen nga personat e papërgjegjshëm, ne po i ndërmarrim të gjitha masat bashkë me aktivistët tanë që i kemi në terren”, theksoi Presidenti Rugova në një konferencë për shtyp më 20 gusht, në përgjigje të konstatimeve të një publicisti se “është krijuar një klimë fashiste” në Kosovë.
    Në tetor, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Kofi Anan, viziton Kosovën. Presidenti i Kosovës Ibrahim Rugova vlerësoi se njohja e pavarësisë së Kosovës është zgjidhje e vetme reale politike. Në një intervistë që nga fundi i nëntorit u dha të përditshmes polake “Rzeczpospolita”, Rugova ka hedhur poshtë konfederatën ndërmjet Serbisë, Malit të Zi dhe Kosovës. “Kemi pasur federatën e mbretërisë dhe atë komuniste, që me dekada ka ekzistuar dhunshëm”, shtoi Rugova, duke shtuar se “nuk mund të merret parasysh kurrfarë varësie e Kosovës nga Beogradi”.
    Më, 25 nëntor në Paris, Presidenti Ibrahim Rugova, pas përfundimit të forumit “Ballkani nga stabiliteti tek ndërtimi”, nënvizoi se zgjidhja e vetme e drejtë dhe që do ta qetësonte rajonin është pavarësia e Kosovës. “Kombinimet nuk kanë pasur sukses asnjëherë në Ballkan, prandaj duhet të bëjmë zgjidhje të qëndrueshme dhe të gjitha shtetet që dalin nga ish-Jugosllavia duhet të lidhen drejtpërsëdrejti me Brukselin”.
    Nuk dëshiron të deklarojë shumë gjëra për fatin e tij gjatë luftës. Atyre që atë e shihnin si humbës politik ai u përgjigjet preras: “Unë jam President i Kosovës”. Zgjedhjet e para nacionale të vitit 2001 e rikonfirmuan fuqinë e tij politike: ai u zgjodh President i parë i vendit në Kosovën e pasluftës.



    2000
    21 janar: Presidenti Rugova takohet me shefin e Komisionit për Politikë të Jashtme dhe të Sigurisë së UE-së, Havier Solana.
    31 janar: Në Prishtinë mbahet mbledhja e pestë plenare e Kuvendit të Republikës së Kosovës, në të cilën, mes tjerash, u shqyrtua raporti i punës së Qeverisë së Republikës së Kosovës për periudhën 1991-2000. Presidenti i Republikës, Dr. Ibrahim Rugova, i drejtohet Kuvendit më një fjalë rasti. Ai tha se çështje me rëndësi të veçantë dhe që hap perspektivë është formimi i strukturave të përbashkëta me UNMIK-un. “Ne e bëmë këtë hap me qëllim që Kosova dhe UNMIK-u të jenë më efikas në ndërtimin institucional, ekonomik e social të vendit tonë”. Këto struktura të përbashkëta do të funksionojnë deri në zgjedhjet e reja nacionale e lokale në Kosovë, tha ai.
    8 prill: Në ditën e parë të takimit në Budapest, ku debatohet në temën “Shqiptarët dhe fqinjët e tyre”, bashkëkryesuesi i Këshillit të Përkohshëm Administrativ të Kosovës (KPA) dhe kryetari i LDK-së, Dr. Ibrahim Rugova, u deklaroi gazetarëve se pavarësia e Kosovës është zgjidhja më e mirë si për situatën në rajon, përkatësisht në Shqipëri, në Maqedoni, në Shqipëri si dhe në vetë Serbinë, ndonëse këtë Beogradi me këmbëngulje e refuzon.
    Prill: në një intervistë për “Botën Sot”, pasi foli për Këshillin e Përkohshëm Administrativ të Kosovës (KPA) si për një Qeveri të Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova tha se pushtetin ekzekutiv dhe atë legjislativ në Kosovë e ka Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së Bernar Kushner. Por, është bërë një përpjekje që në këtë pushtet apo administrim civil ndërkombëtar të marrin pjesë edhe kosovarët, në mënyrë që qeverisja të jetë sa më e efektshme, tha ai
    Lidhur me heqjen dorë nga posti i Presidentit të Republikës së Kosovës, Rugova tha se “heqjen dorë nga institucioni i Presidentit të shtetit, ju them me sinqeritetin më të madh, e kam bërë për të mirën e popullit të Kosovës. Siç e dini, unë jam zgjedhur President i shtetit të Kosovës me votime të drejtpërdrejta nga populli i Kosovës. Por, kemi dashur të formojmë struktura të përbashkëta të qeverisjes së përkohshme deri në zgjedhjet e reja në Kosovë dhe e falënderoj popullin për mirëkuptim”, tha Dr. Rugova.
    Prill – “Tashmë ne jemi jashtë Jugosllavisë”, thotë kryetari i LDK-së në një intervistë revistës së njohur “Der Spiegel”. Duke komentuar Rezolutën e OKB-së 1244, Rugova tha: “Ky ka qenë një kompromis i madh për të përfunduar lufta në Kosovë. Në të nuk është përjashtuar pavarësia e ardhshme. Dyert për këtë janë të hapura. Çdo gjë tjetër përveç pavarësisë për ne është e papranueshme... nëse bashkësia ndërkombëtare, megjithatë, këmbëngul në integrimin e Kosovës në Jugosllavi, do të ketë një luftë të ardhshme. Ne të gjithë, pra i gjithë populli kosovar, do të ngriteshim në barrikada. Përveç kësaj, do të paraqiteshin edhe qarqe politike në Kosovë, të cilat do të kërkonin bashkimin e të gjithë shqiptarëve në një shtet. Në Maqedoni momentalisht 30 për qind e popullsisë është shqiptare. Edhe në Mal të Zi po shtohet numri i shqiptarëve. Ne jemi një popull i ndarë”.
    19 maj: Në mbledhjen e rregullt të Këshillit të Përkohshëm Administrativ të Kosovës (KPAK), të cilin e drejtoi z. Bernar Kushner, u debatua për privatizimin e ekonomisë së Kosovës. Kryetari i LDK-së, Ibrahim Rugova, përkrahu procesin e privatizimin. Përmes tij, hapen perspektiva të reja për investime dhe për zhvillimin e gjithanshëm të Kosovës, u tha Rugova gazetarëve.
    12 qershor: Me rastin e 12 qershorit, ditës së hyrjes së forcave të NATO-s në Kosovë, kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova i dha një deklaratë Radio-Televizionit të Kosovës (RTK), në të cilën thuhet: “Dita e 12 qershorit është ditë e lirisë së Kosovës, dita e hyrjes së NATO-s dhe KFOR-it në Kosovë, dita e kthimit të popullit të Kosovës në vendin e vet”. Rugova kërkoi angazhim për ndërtimin e lirisë, të demokracisë dhe të pavarësisë së Kosovës.
    15 qershor: Kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, vizitoi qytetin e Gjilanit. Kjo është vizita e tij e parë një komune dhe një dege të LDK-së brenda kësaj dekade. Vizita e rikonfirmoi popullaritetin e madh të Rugovës te populli i kësaj ane. Lideri i LDK-së arriti pikërisht në orën 9.30 para selisë së degës së LDK-së në Gjilan. Aty kishin dalë për ta pritur shumë aktivistë dhe simpatizantë të LDK-së, duke brohoritur Rugova-Rugova, Rugova-Berisha, Rugova-Kosova.
    24 maj 2000: Me ftesë të Komitetit për Politikë të Jashtme të Asamblesë Kombëtare të Francës, kryetari i LDK-së, Dr. Ibrahim Rugova, foli për zgjidhjen politike të çështjes së Kosovës. Rugova theksoi se pavarësia e Kosovës do t’i qetësonte shqiptarët dhe do t’ia bënte të qartë Beogradit se Kosova është e humbur për të përgjithmonë.
    19 qershor: Përfaqësuesit e zyrave të pesë vendeve të Grupit të Kontaktit në Prishtinë u takuan me anëtarët e Këshillit të Përkohshëm Administrativ të Kosovës. Përfaqësuesit nga SHBA, Anglia, Franca, Italia dhe Gjermania dhe anëtarët e KPA-së diskutuan për mundësitë e hartimit të një kushtetute të përkohshme për Kosovën, për përgatitjet që po bëhen për zgjedhjet lokale, si dhe për mundësitë e caktimit të një date të përafërt për mbajtjen e zgjedhjeve të përgjithshme në Kosovë. Dr. Rugova tha se LDK-ja angazhohet për një sistem të kombinuar të sistemit proporcional me atë mazhoritar.
    1 korrik: Kryetari i LDK-së, Dr. Ibrahim Rugova, viziton qytetin e Podujevës. Mijëra qytetarë nga Podujeva dhe fshatrat përreth që nga orët e mëngjesit kishin mbushur rrugët e qytetit për të pritur kryetarin e LDK-së dhe bashkëkryesuesin e KPA-së. Dr. Rugova mbërrin në Podujevë në mesditë, i shoqëruar nga Kolë Berisha, nënkryetar dhe Sabri Hamiti, anëtar i Këshillit të Përgjithshëm të LDK-së, si dhe nga këshilltarët Xhemail Mustafa dhe Skender Hyseni. Mijëra llapjanë mbanin në duar flamuj kombëtarë dhe fotografi të Dr. Rugovës, duke brohoritur emrin e tij. Para mijëra qytetarëve, Rugova tha: “Kam kënaqësinë që sot ndodhem në Podujevën e lirë. Ju ishit ata të cilët luftuat dhe sakrifikuat për këtë tokë të lirë. Llapjanët dhanë shumë dëshmorë për lirinë e Kosovës.
    Rugova në varrezat e fshatit Bradash të kësaj komune vuri kurora lulesh mbi varrin e Enver Malokut, ish-shef i Qendrës për Informim të Kosovës dhe bashkëpunëtor i tij i ngushtë.
    9 korrik: Në orën 23.00, në afërsi të rezidencës së Presidentit Rugova, në lagjen “Velania”, nga një veturë në lëvizje persona të panjohur shtien me armë zjarri në dy raste. Raste të ngjashme në afërsi të rezidencës së Presidentit Rugova ka pasur edhe më parë, si në muajin tetor të vitit 1999.
    26 korrik: Pas Konferencës katërditëshe në Early House afër Uashingtonit, u nënshkrua një deklaratë me titull: Pakti kundër dhunës, midis përfaqësuesve shqiptarë dhe atyre serbë që e organizoi Instituti Amerikan për Paqe. Deklaratën e nënshkruan të gjithë pjesëmarrësit sipas radhës alfabetike, por vetëm si individë dhe jo në emër të ndonjë partie.
    27 korrik: Pas përfundimit të konferencës në Early House afër Uashingtonit Dr. Ibrahim Rugova, bashkë me një pjesë të delegacionit të shqiptarëve, pati takime me ndihmëssekretarin e shtetit Tomas Pikering dhe me këshilltarin e Medlin Ollbrajtit, Xhems O’Brajan. Rugova pati një takim të veçantë e të përzemërt në Uashington me ambasadorin e SHBA-ve në OKB, Riçard Hollbruk.
    29 gusht: Rugova, bisedoi me kryesuesin e Komisionit ndërkombëtar për personat e zhdukur, Robert Dol. Takimi u mbajt në Zyrën amerikane në Prishtinën dhe aty ishte i pranishëm edhe shefi i kësaj zyre, Kristofer Dell.
    31 gusht: Kryetari i LDK-së, Dr. Ibrahim Rugova, takohet në Prishtinë me Komisionerin për Politikë të Jashtme dhe të Sigurisë i BE-së, Havier Solana. Në takim u bisedua për gjendjen më të re politike e të sigurisë në Kosovë dhe për domosdonë e një procesi zgjedhor tolerant dhe demokratik.
    28 tetor: Mbahen zgjedhjet e para lokale në Kosovën e pasluftës. LDK-ja e prirë nga Rugova fiton 58 për qind të votave dhe pushtetin në shumicën dërmuese të komunave të Kosovës gjatë zgjedhjeve të sponsorizuara ndërkombëtarisht.
    23 nëntor: Në Prishtinë, në një atentat, u vra Xhemail Mustafa, këshilltar i Rugovës, bashkëpunëtor shumëvjeçar i tij.



    2001
    Më 26 janar Hans Hakerup dha Dokumentin e parë të Udhëtimit (pasaportën), lëshuar nga UNMIK-u. Marrësi i parë është Ibrahim Rugova.
    Më 1 shkurt, për të zgjidhur një problem në skajin e ndarë të Kosovës, në Mitrovicë, një plan katërpikësh e nënshkruan Hans Hakerup, Karlo Kabixhiozu dhe liderët shqiptarë të përfaqësuar nga Këshillin e Përkohshëm Administrative (KPA), Rugova, Thaçi dhe Haradinaj.
    Më 22 prill, Korniza Kushtetuese e Kosovës i dorëzohet KPA-së, e panënshkruar dhe pa pajtimin mes liderëve e ekspertëve vendës me ata ndërkombëtarë. PSSP Hakerup e nënshkroi këtë Kornizë, e cila mundësoi formimin e Institucioneve të Përkohshme Vetëqeverisëse (IPVQ), më 15 maj, një ditë pasi që kishte shpallur se zgjedhjet e përgjithshme në Kosovë do të mbaheshin më 17 nëntor 2001.
    Në tetor fillon fushata zgjedhore, pasi është shpërndarë Këshilli Tranzitor i Kosovës (KTK).
    Liderët shqiptarë nuk e dinë çfarë përmban marrëveshja UNMIK-Beograd për të kandisur serbët që të dalin në zgjedhje, e arritur në mes të PSSP Hakerup dhe nënkryetarit të Qeverisë së Serbisë, Çoviq. Ky dokument u nënshkrua më 5 nëntor. Kur shpaloset, Rugova, në takim me kryetarët e degëve të LDK-së, e quan të papranueshëm këtë dokument.
    Më 17 nëntor mbahen zgjedhjet e përgjithshme (parlamentare) në Kosovë, të vëzhguara nga ndërkombëtarët. dy ditë më vonë OSBE shpall rezultatet e zgjedhjeve: LDK 46 për qind, PDK 26 për qind, AAK 8 për qind... Është hera e dytë që LDK-ja, e prirë nga Dr. Ibrahim Rugova, i fiton zgjedhjet në Kosovën e pasluftës. Në bazë të rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve nacionale të mbajtura më 17 nëntor të vitit 2001 në Kosovë, Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK), e prirë nga Dr. Ibrahim Rugova, ka fituar 45.65 për qind të votave, ose 359,851 vota, gjegjësisht 47 deputetë në Kuvendin e Kosovës.
    Më 28 nëntor, në Prishtinë vendoset shtatorja e Skënderbeut. Kishte me dhjetëra mijëra pjesëmarrës. Rugova mban një fjalim në manifestimin që shpërfaq divergjencat në mes politikanëve shqiptarë. Opozita nuk merr pjesë në manifestim.
    Në fillim të dhjetorit, Rugova takohet me Hashim Thaçin e Ramush Haradinajn në përpjekje për të gjetur formulën e qeverisjes mbi bazë të rezultatit të zgjedhjeve të 17 nëntori. Pa rezultat.
    Më 10 dhjetor konstituohet Kuvendi i Kosovës. Seanca e parë e pasuksesshme, liderët shqiptarë pa marrëveshje mes tyre.
    Tri ditë më vonë vazhdon seanca e Kuvendit të Kosovës: Rugova nuk fiton votat për President të Kosovës. Seanca e re e Kuvendit shtyhet deri në fillim të janarit.



    2002
    As vazhdimi i tretë i seancës së parë të Parlamentit të Kosovës, mbajtur më 10 janar, nuk zgjedh Presidentin e Kosovës. Kjo do të bëhet në fillim të marsit.
    Ibrahim Rugova mban fjalë rasti në ceremonitë e rivarrimit të Gërvallajve në Dubovik më 24 shkurt. Stuhi moti të keq përcjell këtë ngjarje, por edhe kundërthënie të shkaktuara nga anëtarë të familjeve Gërvalla.
    Më 28 shkurt, Në rezidencën e tij në Prishtinë, PSSP-ja i ri, gjermani Mihail Shtajner, takon Ibrahim Rugovën, Hashim Thaçin, Ramush Haradinajn, dhe kryetarin e Kuvendit të Kosovës, Nexhat Dacin, në të cilën kërkohej formula për zgjedhjen e Presidentit dhe të Qeverisë së Kosovës. Aty nënshkruhet marrëveshja politike për ngritjen e institucioneve të Kosovës.
    Më 4 mars, në një seancë të Kuvendit të Kosovës, Kosova plotëson strukturën e lartë pushtetore të vendit. Kuvendi i Kosovës zgjedh për President të vendit Dr. Ibrahim Rugovën, dhe për kryeministër Bajram Rexhepin. Ai që njihej si Kryetari Rugova dhe Kryetari i Republikës së Kosovës për një dekadë, bëhej tani President i njohur ndërkombëtarisht i Kosovës.
    Më 12 prill, Presidentit Rugova pret në rezidencën e vet për një takim të përbashkët PSSP Shtajner, Komandantin e KFOR-it, Valenten, Kryeministrin Rexhepi e Kryetarin e Kuvendit, Nexhat Dacin.
    Me përshëndetjen “mirë se erdhe, gjeneral”, më 16 prill, Presidenti Rugova pret për herë të parë komandantin e TMK-së, gjenerallejtënant Agim Çekun.
    Më 3 maj, Presidenti Rugova nis dëshminë e tij kundër ish-diktatorit serb Millosheviq në Tribunalin e Hagës. Dëshmia mbaron më 6 maj. “Serbia deshi ta shkatërrojë me luftë Kosovën dhe shqiptarët…Unë kurrë nuk kam pasur frikë dhe nuk jam ndier i rrezikuar nga UÇK-ja”, thotë Rugova në gjyqin e Hagës.
    Më 8 qershor, në Kuvendin e katërt zgjedhor të LDK-së, Ibrahim Rugova rizgjidhet kryetar i partisë.
    Në fund të qershorit, Presidenti Rugova merr pjesë në një konferencë triditore ndërkombëtare në Krans Montana të Zvicrës, në të cilën mbajti një fjalë për Kosovën. Presidenti i Kosovës foli në sesionin plenar në temën “Kosova është e gatshme për investime të huaja” si dhe në temën “Zgjerimi i Evropës dhe Evropa Juglindore - konsolidimi i demokracisë është çelësi”.
    Më 2 korrik, 12-vjetorin e Deklaratës Kushtetuese, para mijëra pjesëmarrësve Presidenti Rugova zbulon bustin e Nënës Tereze në Prishtinë. “Prej sot shtatorja e Nënës Tereze, do të jetë pranë Monumentit të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut. Prej sot fëmijët tanë dhe brezat e ardhshëm do të rriten me shtatoren madhështore të Nënës sonë të Madhe”, tha Rugova dhe theksoi: “Ne ndihemi krenarë që jemi popull i Skënderbeut, që jemi popull i Nënës Tereze, Nënës sonë të shenjtë”.
    22 gusht mban datën shkrimi “Përurimi i veprës së madhe të Sabri Hamitit”, teksti i mbramë që Ibrahim Rugova shkroi e botoi për së gjalli në fushën e dijes letrare.
    Më 23 gusht, Presidenti Ibrahim Rugova zbulon në Gllamnik të Podujevës lapidarin e bashkëpunëtorit të tij, këshilltarit për informim, Xhemail Mustafës, i vrarë në mënyrë mizore në një atentat më 23 nëntor 2000 në Prishtinë. Presidenti e përjetoi rëndë humbjen e bashkëpunëtorit të ngushtë shumëvjeçar.
    Më 10 shtator nis zyrtarisht fushata zgjedhore për zgjedhjet lokale të 26 tetorit në Kosovë
    11 shtator, Presidenti Rugova dhe PSSP e shpallin “11shtatorin” Ditë të Përkujtimit në Kosovë në nderim të viktimave të 11 shtatorit të vitit 2001.
    Më 17 tetor, Presidenti Rugova përuron rrugën dhe sheshin Bill Klinton në Prishtinë. Mban një fjalë rasti në rrugë, në lagjen Dardania të Prishtinës.
    Më 24 tetor mbyllet fushata zgjedhore 2002, ndërsa më 26 tetor në Kosovë votohet për herë të dytë për pushtetin lokal. Zgjedhjet kalojnë në atmosferë të qetë dhe pa incidente. Të nesërmen, më 27 tetor, në Leshan të Therandës, vritet kryetari i kësaj komune Ukë Bytyçi dhe dy shoqërues e tij. Bytyçi kishte dalë të festonte fitoren e partisë së tij, LDK-së së udhëhequr nga Ibrahim Rugova.
    Më 3 nëntor, PSSP Shtajner nënshkruan rezultatin përfundimtar të zgjedhjeve të dyta lokale në Kosovë: LDK fiton 45.12 për qind të votave, PDK 29.10 për qind, AAK 8.55 për qind në nivel të vendit.
    Në zgjedhjet e dyta lokale në Kosovën e pasluftës, mbajtur më 26 tetor 2002, Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) ka fituar në 19 komuna (nga 30 sa ka Kosova), kurse mbi 50 për qind të votave në 11 komuna: në Prishtinë, Gjilan, Mitrovicë, Ferizaj, Burim, Therandë, Podujevë, Vushtrri, Kastriot, Fushë-Kosovë dhe Viti. LDK-ja ka fituar më shumë se partitë e tjera edhe në Pejë, Deçan, Gjakovë, Prizren, Rahovec, Dragash, Klinë dhe Dardanë.
    Më 8 nëntor 2003, Presidenti i Kosovës, Ibrahim Rugova, me një dekret të veçantë emëroi ambasadorin Bob Dol (Bob Dole), senator shumëvjeçar amerikan, si Ambasador Nderi të Kosovës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Rugova e vlerëson senatorin legjendar Dol si mik të madh të Kosovës. ”Emërimi i senatorit Dol është një moment i rëndësishëm për mua dhe për popullin e Kosovës”, thuhet në dekretin e Presidentit të Kosovës, Ibrahim Rugova.
    Rugova takohet me Sekretari i përgjithshëm i OKB-së, Kofi Anan, i cili arrin për një vizitë në Kosovë më 18 nëntor.
    Më 23 dhjetor, Presidenti Rugova e shpall “Shtëpi të Pavarësisë” të Kosovës ish- ndërtesën e Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, e cila në vitet e nëntëdhjeta të shekullit XX ka shërbyer si seli e institucioneve shqiptare të Kosovës që bënë rezistencë ndaj okupimit serb. “Ishte kjo shtëpi shtetërore e Kosovës, po ashtu ishte shtëpi përfaqësuese e Kosovës dhe e interesave të saj, sepse nëpër të kanë kaluar me qindra diplomatë, kongresmenë, senatorë e deputetë amerikane, evropianë dhe të shumë vendeve të tjera”, tha Dr. Rugova. “Mund të themi se pas Shtëpisë së Lidhjes së Prizrenit, që ishte shtëpi e lidhjes së të gjithë shqiptarëve, sot në kryeqytetin e Kosovës po e përurojmë ‘Shtëpinë e Pavarësisë’, që do të jetë shtëpi e lirisë, e pavarësisë, e popullit të Kosovës”, tha Presidenti Rugova.


    2003
    Në fillim të shkurtit mori pjesë në Lutjen e Mëngjesit në SHBA. U takua me zyrtarë nga Departamenti i Shtetit dhe anëtarë të legjislativit amerikan, përkrahës të çështjes së Kosovës.
    Më 13 shkurt, Presidenti Rugova takon në Romë kryeministrin italian, Silvio Berluskonin.
    Të nesërmen, më 14 shkurt, në qytetin Terni, në afërsi të Romës, Rugova mori Çmimin “Shën Valentini”, të cilin ia ndau bashkia e këtij qyteti. Këtë çmim e ka marrë para Rugovës edhe nobelistja Nëna Tereze.
    28 shkurt: një vit pas nënshkrimit të marrëveshjes për Qeverinë e Koalicionit, Ibrahim Rugova, Hashim Thaçi, Ramush Haradinaj, Nexhat Daci e Bajram Rexhepi, nënshkruajnë Deklaratën me të cilën tregojnë përkushtimin për ruajtjen e koalicionit.
    Gjatë tri ditëve, duke filluar nga data 9 qershor, Kosova shënon 125 vjetorin e Lidhjes së Prizrenit me manifestime të organizuara nën përkujdesjen e Presidentit të Kosovës. Ditën e parë, Presidenti Rugova njofton se ka dekoruar 37 personalitete të njohura nga Kosova dhe vende të ndryshme të botës me dekoratën “Medalja e Artë e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit”.
    Njëherësh, Presidenti i Kosovës Ibrahim Rugova ka dekoruar të gjithë themeluesit dhe veprimtarët e Lidhjes së Prizrenit me dekoratën “Hero i Kosovës”. Në kuadër të shënimit të 125-vjetorit të LSHP dhe në bazë të kompetencave kushtetuese të gjithë themeluesit, duke filluar nga Ymer Prizreni, Abdyl Frashëri, Sylejman Vokshi, Vaso Pashë Shkodrani, Ferid e Shaqir Curri, e veprimtarë të ndryshëm i kam shpallë “Hero të Kosovës”, tha Presidenti.
    Më 10 qershor Presidenti Rugova dhe flet para deputetëve të Parlamentit Evropian në Bruksel. Interesimi i deputetëve është të dëgjojnë fjalët e udhëheqësit autentik të kosovarëve. Takon shumë eurodeputetë, njohës dhe përkrahës të çështjes së Kosovës.
    Në fund të qershorit, Presidenti Rugova merr pjesë në Forumin e Krans Montanës në Zvicër. “Kosova është në rrugë të mirë të ndërtojë një demokraci aktive dhe moderne”, thotë Rugova në atë tubim ndërkombëtar.
    Më 8 korrik, Presidenti Rugova takon për herë të dytë komandantin e TMK-së, gjeneral Agim Çekun. “Në fazën tjetër, TMK do të jetë një forcë mbrojtëse e Kosovës”, thotë Rugova.
    29 gusht: Në fshatin Hajvali, afër Prishtinës, Presidenti Ibrahim Rugova vë gurthemelin e Tempullit të Paqes. “Kosova ka traditë paqësore. Për më shumë se dhjet vjet, e frymëzuar nga Nëna Tereze, Kosova ndërtoi një rezistencë dhe lëvizje paqësore për liri e pavarësi, dhe shtetin e vet që u mbrojt nga kosovarët dhe miqtë tanë SHBA-të, Bashkimi Evropian dhe NATO”, tha Rugova,, duke vënë re se “ky tempull do të jetë më i madhërishëm, sepse e mban emrin e Nënës sonë të madhe Tereze, nobelistes së paqes, dhe i kushtohet asaj”. Në manifestim merr pjesë dhe flet ministri italian për çështje të Bashkimit Evropian, Roko Butilione.
    17 shtator: Shefi i Shtatmadhorisë i ushtrisë amerikane, gjenerali Riçard Mejers, viziton Kosovën , ku takohet me Presidentin Ibrahim Rugova dhe viziton ushtarët amerikanë në kampin “Bondsteel”. Gjatë takimit në rezidencën e vet, Rugova i kërkon gjeneralit Mejers ndihmën e mëtejme të ushtrisë amerikane për Kosovën.
    19 shtator: Presidenti Rugova takohet dhe bisedon në Prishtinë me ish-Presidentin amerikan Bill Klinton, i cili, po atë ditë, u shpall Doktor Nderi i Universitetit të Prishtinës.
    30 shtator: PSSP Hari Holkeri, i cili kishte arritur në këtë detyrë në muajin paraprak, pas takimeve me liderët institucionalë dhe politikë të Kosovës, Serbisë dhe të bashkësisë ndërkombëtare, bën të qartë 14 tetorin si datë të fillimit të bisedimeve Kosovë-Serbi për çështje praktike, që do të mbahen në Vjenë.
    14 tetor: mbahet takimi i parë midis Prishtinës e Beogradit pas luftës së vitit 1999. Pas shumë përpjekjeve të Hari Holkerit dhe të bashkësisë ndërkombëtare, takimi fillon në pallatin Hofburg të Vjenës, për siç ishte thënë “çështje praktike” në mes të dy kryeqyteteve. Në këtë takim marrin pjesë përfaqësues të lartë të BE-së, OSBE-së, NATO-s dhe të Grupit të Kontaktit. Nga kosovarët morën pjesë Presidenti Rugova dhe kryeparlamentari Daci, kurse nga serbët Kryeministri Zhivkoviq dhe zëvendëskryeministri Çoviq. Takimin e ka hapur kancelari austriak Volfgang Shysel. “Kosova demokratike dhe e pavarur është e gatshme t’i pranojë obligimet ndërkombëtare”, ka potencuar në fjalimin e vet Presidenti Rugova.
    Presidenti Ibrahim Rugova merr pjesë në Vatikan, më 19 tetor, në ceremonitë e lumturimit të Nënës Tereze, misionares shqiptare Gonxhe Bojaxhiu me origjinë nga Kosova, lindur në Shkup. Para më se gjysmë milioni njerëzve, në sheshin Shën Pjetri në Vatikan, Papa Gjon Pali i dytë ka lumturuar Nënën Terezën, së cilës Vatikani iu referohet si “Nënë Tereza e Kalkutës”. Në ceremoni merr pjesë edhe Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, po edhe qindra personalitete nga Kosova dhe Shqipëria.
    Më 23 tetor, Presidenti Rugova organizon për herë të parë “Darkën e Lamës” në Prishtinë. E quan festë iliro-shqiptare të falënderimeve, manifestim që do të bëhet tradicional.
    Papa Gjon Pali II pret në audiencë Presidentin e Kosovës, Dr. Ibrahim Rugovën, më 19 dhjetor. Rugova takohet në Vatikan edhe me Sekretarin e Shtetit të Vatikanit, kardinalin Sodano. Rugova kërkon nga Papa që ta ushtrojë ndikim e tij për njohjen formale të pavarësisë së Kosovës
    Më 24 dhjetor, në vigjilje të festive të fundvitit, në prani të mediave, Presidenti Rugova nënshkruan Rregulloren për Dekoratat, Urdhrat dhe Tituj e nderit që i jep Presidenti i Kosovës, mbi bazë të dispozitave kushtetuese në fuqi.



    2004
    Presidenti Rugova i raporton për herë të parë para Kuvendit të Kosovës, duke mbajtur një Fjalim Vjetor më 22 janar.
    Presidenti Rugova merr pjesë në ndarjen e çmimit Saharov që Parlamenti Evropian ia ndan OKB-së dhe Kofi Ananit. Rugova takohet me Kofi Ananin më 29 janar.
    Në Antverpen të Belgjikës, Presidenti Rugova shpallet Senator Nderi i Evropës.
    Më 5 mars, Rugova, bashkë me Holkerin e Rexhepin, marrin pjesë në varrimin e Presidentit maqedonas Boris Trajkovski në Shkup, i cili më 26 shkurt kishte humbur jetën afër Mostarit, në Bosnjë.
    12 mars - Në rezidencën e Presidentit Rugova në Velani, në orët e hershme të mëngjesit hidhet një granatë dore. Shkaktohen vetëm dëme materiale, janë dëmtuar xhamat e përparmë të dritareve të ndërtesës, por nuk ka të lënduar. Presidenti me gjithë familjen ka qenë në rezidencë në kohën e sulmit. Muhamet Hamiti, zëdhënës i Presidentit të Kosovës, në reagimin e parë, këtë akt e quan “sulm të rëndë kriminal mbi institucionin më të lartë të vendit”, vlerësim që pranohet përgjithësisht nga spektri institucional. Kryesia e LDK-së vendos që më 17 mars (e mërkurë), në orën 12:00, në Prishtinë, të mbahet një protestë paqësore, si reagim ndaj këtij sulmi kundër institucionit të Presidentit të Kosovës dhe kundër dhunës dhe akteve të tjera kriminale.
    Më 14 mars, Holkeri cakton 23 tetorin datë të mbajtjes së zgjedhjeve parlamentare në Kosovë, të dytat në Kosovën e pasluftës.
    16 mars: në veri të Mitrovicës, tre fëmijë shqiptarë nga Çabra mbyten në ujërat e lumit Ibër, ndërsa pohimet e para të një fëmije tjetër që ka mbijetuar flasin se “ata janë ndjekur me qen prej serbëve dhe janë detyruar të hidhen në lumë”. Gjatë ditës ndërkaq, në Prishtinë, mijëra protestues kishin bërë thirrje kundër politikës së administratës ndërkombëtare, posaçërisht ndaj veprimeve që ata i kanë quajtur kundër vlerave të luftës çlirimtare. Protesta të ngjashme janë mbajtur njëkohësisht në 27 komuna të Kosovës.
    Për tri ditë, 17 –19 mars, Kosova përballet me ngjarjet më të rënda të pasluftës, të njohura si ngjarjet e marsit të vitit 2004. Presidenti Rugova dhe udhëheqja vendore, me ndonjë përjashtim, akuzohen nga ndërkombëtarët për reagim të ngadaltë dhe të pamjaftueshëm.
    22 prill: Presidenti i Shqipërisë Alfred Moisiu viziton Kosovën.
    Më 27 prill, në selinë e OKB-së në Nju Jork, Presidenti Rugova takohet me Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së, Kofi Anan; kërkon njohjen e pavarësisë së Kosovës. Anan, ndërkaq, insiston në formulën e përmbushjes së standardeve para definimit të statusit politik të Kosovës. Rugova gjatë kësaj vizite në SHBA takon edhe guvernatorin e Nju -Jorkut Xhorxh Pataki dhe 20 ambasadorë të shteteve anëtare të OKB-së.
    21 maj: Rugova ia dorëzon kontratën për projektin zbatues të autostradës Prishtinë-Durrës kompanisë gjermane BPI-Consult. Presidenti Rugova kishte hedhur idenë e ndërtimit të autostradës Prishtinë-Durrës kah mesi i viteve nëntëdhjetë të shekullit XX. Ajo tanimë njihet si ‘autostrada e Rugovës” .
    19 qershor: Ibrahim Rugova rizgjidhet në krye te LDK-së në kuvendin e pestë të kësaj partie.
    Më 2 korrik, në 14 vjetorin e shpalljes së Deklaratës Kushtetuese, e njohur më vonë si Deklarata e Pavarësisë, Presidenti Rugova shpall se do të dekorojë deputetët e Kuvendit të Kosovës, “delegatët e 2 Korrikut”, me Medaljen e Artë të Pavarësisë.
    Më 9 korrik, Presidenti Rugova merr pjesë në varrimin e Presidentit austriak Tomas Klestil. Gjatë qëndrimit në Vjenë, Rugova takohet me guvernatorin e Kalifornisë, Arnold Shfarcenegerin, i cili ishte i deleguar special i Presidentit Bush në varrimin e Presidentit austriak.
    Më 8 shtator, Presidenti Rugova e viziton Shqipërinë, ku nuk kishte qëndruar që prej vitit 1997. Takohet me Presidentin Moisiu, Kryeministrin Nano, liderin e opozitës Berisha.
    Po ashtu, merr çmimin Doctor Honoris Causa, me të cilin e nderon Universiteti i Tiranës.
    18 shtator: Rugova nderon Otto von Habsburgun me “Medaljen e Artë të Lirisë”, ndërsa Rugova vetë nderohet me “Çmimin e Evropës 2004”, i cili i dorëzohet në Prishtinë nga Habsburgu.
    8 tetor: Ish-senatori amerikan Robert Doll arrin për një vizitë në Kosovë. Një ditë më vonë Presidenti Rugova ia dorëzon atij “Medaljen e Artë të Lirisë”.
    21 tetor: Përfundon fushata zgjedhore 2004.
    23 tetor: Mbahen zgjedhjet e dyta parlamentare në Kosovë.
    Rezultate e shpallura nga OSBE në fillim të nëntorit japin këtë pasqyrë rezultatesh zgjedhore: LDK kishte fituar 45.42 për qind të votave, apo 47 deputetë në Kuvend, PDK 28.85, apo 30 deputetë, AAK 8.39, apo 9 deputetë, “Ora” 6.23 apo 7 deputetë…Shefer, Solana e Kofi Anan i lavdërojnë zgjedhjet dhe kërkojnë formim të shpejtë të institucioneve.
    Pas shumë negociatave, më 17 nëntor, LDK dhe AAK arrijnë marrëveshjen për koalicionin qeverisës, bashkë me PSHDK-në dhe disa subjekte minoritare joserbe. Marrëveshja mundëson që Rugova të zgjedhet më pas në Kuvend sërish President i Kosovës, Haradinaj Kryeministër, ndërsa Daci Kryetar i Kuvendit. Në opozitë mbeten PDK dhe “Ora”. Marrëveshjen e njeh shefi i UNMIK-ut Jesen- Petersen, i cili deklaron se do të ishte jodemokratike t’i thotë “jo” Haradinajt (për Kryeministër), ndërkohë që Solana deklaron se Haradinaj nuk është personi më i përshtatshëm për këtë post, për shkak të zërave që dilnin se ai mund të paditet nga Tribunali i Hagës.
    23 nëntor: LDK dhe AAK i caktojnë ministrat e vet, pasi ditë më parë kishin arritur marrëveshjen e koalicionit.
    26 nëntor: Rugova e dekoron Adem Jasharin me Urdhrin “Hero i Kosovës”.
    3 dhjetor 2004: Presidenti Rugova me vota të fshehta u rizgjodh në krye të vendit edhe për një mandat pas tre rrathësh të votimeve në Kuvendin e Kosovës. Në dy rrathët e para kundërkandidat i Ibrahim Rugovës ishte Ramë Buja nga PDK, i cili në rrethin e tretë u tërhoq nga votimi i mëtejshëm. Në fund, nga 99 deputetë, pro Ibrahim Rugovës votuan 64, kundër ishin 32 dhe tri vota ishin të pavlefshme.
    7 dhjetor: Rugova e Haradinaj takohen në Velani, për herë të parë pas zgjedhjes së tyre në krye të institucioneve.
    23 dhjetor: LDK shënon 15-vjetorin e themelimit. Rugova dekoron LDK dhe një numër veprimtarësh të LDK-së me “Medaljen e Pavarësisë”.



    2005
    Me rastin e Vitit të Ri 2005, Presidenti Rugova organizon më 12 janar një pritje tradicionale për korin diplomatik të akredituar në Prishtinë. Përveç përfaqësuesve të zyrave të huaja diplomatike, janë të pranishëm edhe shefi i UNMIK-ut Soren Jesen Petersen, komandanti i KFOR-it gjenerali Iv dë Kermabo, shefi i misionit të OSBE-së në Kosovë Paskal Fieski, kryeparlamentari Nexhat Daci, Kryeministri Ramush Haradinaj me anëtarët e kabinetit të tij qeveritar, komandanti i TMK-së gjenerali Agim Çeku dhe përfaqësues të tjerë ndërkombëtarë dhe të jetës institucionale e kulturore. Rugova tha se në vitin që sapo filloi pret përkrahjen më të madhe të diplomatëve të huaj në Prishtinë dhe të vendeve të tyre, sepse siç u shpreh, “kjo i duhet Kosovës për të ecur më shpejt”.
    Presidenti Rugova, mban fjalimin Vjetor në Kuvendin e Kosovës më 26 janar. Ai zotohet se institucionet do të punojnë për njohjen e drejtpërdrejtë të pavarësisë së Kosovës. Opozita kërkon debat për fjalimin e tij, por ky nuk pranohet nga shumica qeverisëse.
    23 shkurt: Presidenti Rugova merr vendim, pas presioneve të autoriteteve ndërkombëtare në Kosovë, që të tërhiqet nga posti i kryetarit të LDK-së.
    Më 15 mars, Presidenti Rugova i shpëton një atentati në qendër të Prishtinës. Ngjarja ndodh rreth orës 8 e 20 minuta, derisa ai po kalonte në rrugën “Agim Ramadani”, për të shkuar në takim me Komisionerin për Politikë të Jashtme Havier Solanën në ndërtesën e Kuvendit. Besohet se mjeti shpërthyes që ishte vendosur në një kontejner afër “Slovenia Sportit”, ishte aktivizuar me teledirigjues, ndërsa burime të afërta me mbrojtjen e Presidentit kishin thënë se atë e kishte shpëtuar shkalla e lartë e sigurisë së makinës në të cilën gjendej, gjegjësisht shkalla e blindimit të saj. “Për fat të keq, ende ka elementë, ende ka njerëz që dëshirojnë ta destabilizojnë Kosovën”, tha Rugova në lidhje më atentatin, pas takimit me Solanën.
    Më 18 mars Rugova nominon për kryeministër Bajram Kosumin, pas dorëheqjes që kishte dhënë dhjetë ditë më herët kryeministri Haradinaj, në vazhdën e ngritjes së aktakuzës së Tribunalit të Hagës ndaj tij.
    Më 7 prill, Presidenti Rugova kryeson delegacionin e Kosovës që merr pjesë në varrimin e Papa Gjon Palit II, i cili vdiq në Vatikan më 3 prill.
    12 prill: Presidenti Rugova refuzon një takim me Presidentin serb Boris Tadiq “para se të njihet pavarësia e Kosovës”. Takimi mund të ndodhë vetëm në rrafsh multilateral, në ndonjë konferencë ndërkombëtare, insistonte Rugova.
    21 prill: Pas kërcënimeve dhe një paralajmërimi, sipas policisë, për rrezik, SHPK-ja merr nën kujdesje Rezidencën dhe Presidentin e Kosovës Ibrahim Rugova.
    Në cilësinë e kryesueses së Institutit Kombëtar Demokratik (National Democratic Institute NDI), ish-Sekretarja amerikane e Shtetit Medlin Ollbrajt (Madeleine Albright) qëndron në Kosovë nga 4 deri më 6 korrik.
    Presidenti i Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, në një solemnitet rasti, i dorëzoi më 5 korrik ish-Sekretares amerikane të Shtetit, Medlin Ollbrajt, Medaljen e Artë të Lirisë, me të cilën e ka dekoruar më 12 qershor 2004, në 5-vjetorin e Ditës së Lirisë të Kosovës.
    7 korrik: Në Kosovë qëndron kongresisti amerikan Eliot Engëll, të cilin Presidenti Rugova e nderon me “Medaljen e Artë të Lirisë” për kontributin e tij për pavarësinë e Kosovës. Në një fjalim në Kuvendin e Kosovës, Engëll thotë se Kosova do të jetë shumë shpejt e pavarur.
    15 korrik: Presidenti Rugova pret në takim në Prishtinë me kryetaren e Unionit Demokratik të Gjermanisë (CDU) Angela Merkel, udhëheqëse e opozitës gjermane, e cila do t’i fitojë zgjedhjet nacionale në Gjermani tre muaj më vonë. Pas një takimi me Presidentin e Kosovës Ibrahim Rugova dhe Kryeministrin Kosumi, Merkel deklaron: “I di dëshirat e kosovarëve për statusin”.
    Më 24 gusht, Presidenca e Kosovës njofton se për shkak të një ftohjeje, siç ishte menduar asokohe, Presidenti Rugova ka reduktuar veprimtaritë zyrtare. Ky njoftim vinte disa ditë pasi Rugova ishe kthyer nga pushimet verore që i kishte kaluar në Itali.
    Gjatë ceremonisë së vënies së gurthemelit të Katedrales katolike në Prishtinë, më 26 gusht, Presidenti Rugova tha: “Sot është një ditë e madhe për Kryeqytetin dhe për gjithë Kosovën, sepse po e bekojmë gurin e themelit të një tempulli të shenjtë, që i kushtohet Nënës së dashur shqiptaro-kosovare dhe Nënës së Njerëzimit – të lumturës Nëna Tereze – asaj që lartësoi nderin e Kosovës dhe të shqiptarëve në gjithë planetin duke i afirmuar vlerat tona dhe duke ndihmuar gjithë njerëzimin”.
    Gurthemeli i Katedrales vihet për nder të 95-vjetorit të lindjes së Nënës Tereze nga ana e Presidentit Rugova, Ipeshkvit të Ipeshkvisë së Kosovës Imzot Mark Sopi dhe kardinalit të Uashingtonit Teodor Mekkerik, në oborrin e gjimnazit Xhevdet Doda. Katedralja nis të ndërtohet në 600 vjetorin e lindjes së kryeheroit kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu. Në këtë ceremoni nuk marrin pjesë përfaqësuesit e opozitës dhe të Bashkësisë Islame të Kosovës.
    Ndërkaq, “ftohja” për të cilën fliste Zyra e Presidentit dukej më serioze gjatë kohës kur Rugova mbajti fjalën në ceremoninë e Katedrales: me frymëmarrje të vështirësuar, dukshëm i molisur.
    Më 27 gusht, Presidenti Rugova udhëton për në qendrën mjekësore amerikane në Landstuhl të Gjermanisë për ekzaminime mjekësore. Një javë më vonë, më 4 shtator, Rugova kthehet në Prishtinë.
    Më 5 shtator, Presidenti i drejtohet kombit me njoftimin për sëmundjen e vet. “Mjekët kanë gjetur se vuaj nga kanceri i lokalizuar në mushkëri, prandaj më kanë caktuar një terapi intensive shëruese”, tha ai, për të shtuar: “Jam i bindur se me ndihmën e Zotit do të kapërcej edhe këtë betejë dhe do të vazhdojmë të punojmë së bashku më fuqishëm për njohjen e pavarësisë së vendit tonë, Kosovës, sa më parë nga miqtë tanë amerikanë e evropianë”.
    7 shtator: Presidenti Rugova pret në takim ambasadorin Kai Aide dhe PSSP-në Jesen Petersen.
    13 shtator: Ibrahim Rugova cakton Ekipin negociator të Kosovës, atë që u quajt “Ekip i Unitetit” edhe pas vdekjes së themeluesit dhe udhëheqësit të tij.
    28 shtator: Kuvendi i Kosovës miraton Ekipin negociator të Kosovës, në një seancë që nga opozita cilësohet si e “dështuar”, ndonëse dy anëtarë të opozitës (Thaçi dhe Surroi) bëhen pjesë e Ekipit pesanëtarësh.
    6 tetor: Në Rezidencën e Presidentit të Kosovës Ibrahim Rugova mbahet takimi i parë i Ekipit negociator të Kosovës ku marrin pjesë Rugova, Daci, Kosumi, Thaçi, Surroi dhe koordinatori i grupeve punuese Blerim Shala.
    12 tetor: Tribunali i Hagës vendos që pas lirimit me kusht, t’i mundësojë kryeministrit Ramush Haradinaj të merret me politikë, një vendim ky që shfuqizohet menjëherë, dy ditë më vonë, pas ankesave të Prokurorisë. Vendimi i ri pritet të merret pas festave të fundvitit, ndërsa në ndërkohë Haradinaj kishte zhvilluar një takim me Rugovën, më 14 tetor.
    28 tetor: Grupi Negociator i Kosovës përmbyll takimin e dytë pa vendim për grupet punuese. Pas këtij takimi disa nga pjesëmarrësit thanë se ka pasur edhe ofendime midis vetë anëtarëve të grupit.
    1 nëntor: Mediat njoftojnë se Marti Ahtisari është emëruar kryenegociator për Kosovën. Presidenti Rugova i dërgon letër Nikollas Bërnsit dhe Grupit të Kontaktit, në të cilën thuhet se populli i Kosovës është zotuar për Kosovën e pavarur dhe sovrane, të njohur në kufijtë e saj.
    7 nëntor: Ibrahim Rugova takohet në rezidencën e vet me ministrin e Jashtëm rus Sergej Lavrov në Prishtinë. Lavrov hap Zyrën Ruse në Prishtinë.
    15 nëntor: Rugova i jep mbështetje transformimit të TMK-së në forcë mbrojtëse gjatë një takimi që zhvillon me gjenerallejtënant Agim Çekun.
    20 nëntor: Ekipi Negociator i Kosovës formulon qëndrimet përfundimtare para ardhjes së Ahtisarit në Kosovë.
    21 nëntor: Ahtisari vjen në Kosovë për të filluar misionin e tij. “Jam i lumtur që po fillojmë zgjidhjen e statusit të Kosovës”, deklaron ai në Aeroportin e Prishtinës. Delegacioni i Kosovës miraton dokumentin mbi pozicionin kosovar për statusin.
    22 nëntor: Grupi Negociator ia dorëzon Ahtisarit dokumentin për vizionin e kosovarëve për statusin final.
    Më 28 nëntor, në Ditën e Flamurit, në Prishtinë, shoqatat e dala nga lufta e UÇK-së pranojnë se natën midis të hënës dhe të martës kanë hequr nga shtyllat elektrike flamujt e Presidentit Rugova, të vendosur nga KK i Prishtinës dhe i djegin publikisht ata para ndërtesës së KK të Prishtinës me pretekstin se vendosja e flamurit personal, siç e kanë quajtur ato flamurin e Presidentit, ka qenë një “provokim”. Në anën tjetër, Presidenti Rugova e dënon këtë akt, duke i quajtur persona të pandërgjegjshëm ata që e kanë djegur flamurin që ai e ka propozuar për flamur të shtetit të ardhshëm të Kosovës.
    10 dhjetor: Presidenti Rugova bën paraqitjen e fundit publike jashtë rezidencës së vet. Ndez “Bredhin e festave të stinës” në qendër të Prishtinës dhe mban një fjalë rasti.
    23 dhjetor: Presidenti Rugova dhe kryeministri Kosumi, pas një takimi të përbashkët në rezidencën e Presidentit, e vlerësojnë vitin 2005 të suksesshëm për Kosovën dhe luten që në vitin 2006 pavarësia të realizohet . LDK kremton 16 vjetorin e themelimit. Presidenti Rugova u drejtohet kryetarëve të degëve të LDK-së më një fjalë të shkurtër. Paraqitjet e kësaj dite do të jenë paraqitjet e fundit publike të Presidentit Rugova.



    2006
    6 janar: Presidenti Ibrahim Rugova merr urime nga Presidenti Bush dhe kryeministri Bler për festat e fundvitit.
    11 janar: Pas një sulmi në zemër, vdes në moshën 68 vjeçare Imzot Mark Sopi, ipeshkëv i Ipeshkvisë së Kosovës. Presidenti Rugova shpall ditën e shtunë, 14 janar 2006, ditën e varrimit të Imzot Sopit, “ditë zie në tërë territorin e Kosovës”.
    16 janar: Presidenti Ibrahim Rugova priti kardinalin e Venedikut, Anxhelo Skola dhe shefin e Zyrës Amerikane në Prishtinë, Filip Goldberg. Këto ishin takimet e fundit që Presidenti Rugova kishte zhvilluar me diplomatë të huaj para se të ndërronte jetë.
    21 janar: Presidenti Ibrahim Rugova ndërron jetë. Zyra për Shtyp e Presidentit lëshoi një njoftim pas orës 12:00, në të cilin ndër të tjera thuhej: “Presidenti i Kosovës, Ibrahim Rugova, prijësi i Kosovës në vitet e mëdha të procesit për pavarësi të vendit tonë, ndërroi jetë sot (e shtunë) në ora 11:38.
    Presidenti Rugova ndërroi jetë në shtëpinë e vet në Prishtinë, duke pasur përreth familjen e tij, mjekun personal me stafin ndihmës nga vendi, si dhe mjekë amerikanë”. Në ndërkohë, zëdhënësi i Presidentit, Muhamet Hamiti, u kishte deklaruar medieve ndërkombëtare: “Rugova e zhvilloi betejën e vet me kancerin me dinjitet dhe guxim të madh deri në frymën e fundit”.
    21-25 janar – Këshilli i Varrimit, i udhëhequr nga kryetari i Kuvendit, Nexhat Daci, në të cilin marrin pjesë figura eminente vendore por edhe autoritetet më të larta ndërkombëtare në Kosovë, cakton fillimisht 5 ditë zie, për të vendosur në fund që për Presidentin Rugova Kosova do të mbante 15 ditë zie – deri më 6 shkurt. Bëhen përgatitjet e plota për ceremonitë mortore të Presidentit Rugova. Qindra mijëra njerëz, simbas vlerësimeve të mediave të huaja mbi një milion, me gjithë motin e ftohtë me temperatura deri në -18 gradë celsius që mbretërojnë në Kosovë, i bëjnë nderime Presidentit të ndjerë, trupi i të cilit ishte sjellë për homazhe në hollin e Kuvendit të Kosovës.
    26 janar – Rreth një gjysmë milioni njerëz marrin pjesë në funeralin e Presidentit Rugova, i cili pasditen me acar varroset në Varrezat e Dëshmorëve në Velani. Rugova varroset me nderimet më të larta shtetërore e ushtarake, që janë quajtur “ceremoni kombëtare”. Mbi 50 delegacione nga vende të ndryshme të botës, udhëhequr edhe nga delegacione presidenciale, marrin pjesë në shërbesat përkujtimore. Arkivoli me trupin e Presidentit Rugova, mbështjellë me Flamurin e tij propozuar për Flamur shtetëror të Kosovës, bartet në “Shtratin e Topit” nga formacione të Trupave Mbrojtëse të Kosovës, që kryen ceremonitë ushtarake të një funerali shtetëror, gjatë kortezhit që niset nga ndërtesa e Kuvendit të Kosovës, për të kaluar, nëpër Rrugën Nëna Tereze, rrugës kah Fakulteti i Filologjisë dhe Instituti Albanologjik, ku kishte studiuar e punuar Rugova, përpjetë drejt sallës “1 Tetori”. Fjalë përkujtimore në ceremoninë qendrore mbajnë PSSP Soren Jessen-Petersen, kryetari i Kuvendit, Nexhat Daci, kryeministri Bajram Kosumi, Përfaqësuesi i Lartë i BE-së për Politikë të Jashtme, Havier Solana, anëtari i kabinetit të Presidentit amerikan Bush, Xhekson, dhe nënkryetari i LDK-së, Kolë Berisha.
    Rreth orës 14.35 minuta kortezhi funebër, pasi kalon nëpër rrugën Agim Ramadani, dhe rrugës përpjetë drejt Varrezave të Dëshmorëve, mbërriti në vendin ku do të pushojë përgjithnjë - në Varrezat e Dëshmorëve në Velani, jo shumë larg nga rezidenca ku kaloi 12-13 vjetët e fundit të jetës. Trupi i Presidentit Rugova u lëshua në tokën e Kosovë pak minuta më vonë, para orës 15:00. Varri i Presidentit Rugova, mbuluar me pllakë të bardhë mermeri, ruan me shkronja të arit shënimet elementare: Ibrahim Rugova, 1944-2006.
    I gjithë funerali i Presidentit – nga ora 09:00 e mëngjesit – transmetohet drejtpërdrejt në të tri televizionet me shtrirje kombëtare në Kosovë – RTK, RTV21 dhe KTV, por edhe nga stacione televizive nga Shqipëria. Ndërkaq, disa televizione të huaja kohë pas kohe kyçen në transmetim të drejtpërdrejtë.

  15. #175
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528
    Perqafuar me zot. Anton Ceten






    Te rinj duke respektuar

  16. #176
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528
    Maqina e Presidentit Rugova e demtuar ne nje nga atetntatet e radhes








    Zonja Fana - gruaja e ish Presidentit Ruova



  17. #177
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528
    Familja e ish Presidentit Rugova :- gruaja ,vajza dhe dy djemte Rugova



  18. #178
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528
    Kryeministri Agim Ceku










  19. #179
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528












  20. #180
    i/e regjistruar
    Anëtarësuar
    28-03-2003
    Vendndodhja
    Diku nëpër Botë
    Postime
    528









    Akademik Mark Krasniqi ( plaku ne mes )

Faqja 9 prej 103 FillimFillim ... 78910111959 ... FunditFundit

Tema të Ngjashme

  1. Kështu foli Tahir Zemaj
    Nga Nice_Boy në forumin Historia shqiptare
    Përgjigje: 123
    Postimi i Fundit: 01-01-2014, 18:52
  2. Tahiraj: Rrefime mbi luften ne Kosove
    Nga Kuksjan_forever në forumin Çështja kombëtare
    Përgjigje: 22
    Postimi i Fundit: 09-11-2010, 14:42
  3. Vrasja e Kolonel Ahmet Krasniqit..
    Nga Brari në forumin Historia shqiptare
    Përgjigje: 47
    Postimi i Fundit: 04-10-2010, 04:41
  4. Kushtetuta e Republikës së Kosovës
    Nga YlliRiaN në forumin Kulturë demokratike
    Përgjigje: 12
    Postimi i Fundit: 01-04-2009, 19:17

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund të hapni tema të reja.
  • Ju nuk mund të postoni në tema.
  • Ju nuk mund të bashkëngjitni skedarë.
  • Ju nuk mund të ndryshoni postimet tuaja.
  •