Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 15 prej 15
  1. #1
    Pasioni pr shkencn
    Antarsuar
    15-05-2002
    Vendndodhja
    Jacksonville Florida
    Postime
    280
    Faleminderit
    0
    3 falenderime n 3 postime

    Pjetr Bogdani pene e arte n letersine Shqiptare

    Pjetr Bogdani ( 1625 - 1689 )

    Kendonj birre madh
    Sibila delfika
    Sibila persika
    Sibila samia
    Kenge per P. Bogadanin



    Kendonj birr madh

    Kendonj Birr madh mb Diellt' t lumit At,
    Qi dergoj gjiut se vet pr t shelbuem;
    Veshun nd Mish,e gjak bam i begat,
    Nd dy natyr ngjeshun e fort shterguem,
    Me pushtet t madh,sa pr mot t gjat
    Rreth shekullit t shelbon tui besuem,
    Se ky i verteti Krisht Hyj,e Nieri
    Asht,e si leu ndr ne Virgjinet Mri,
    Xihariq me dhan nji Pllumb derguem,
    Qiellsit kur vo bashk nd Iordant' t bardh
    Me t Sh Gjon lum meu pagzuem
    Ashtu Sibila thot,se ka pr t'ardh
    Fajtrort me grisem,e me shelbuem.
    Posi vjollxa nd dimn pa mardh
    Ndrshen: e si Njegullat pal,pal,
    Reza n'Dielli prz,tue dhan Mal,
    T Drejt jete,e udh t pamashtri
    Shekullit,qi shpie mb Qiellt ka me mspuem
    Gjyq t'amshuem pa me kallzuem.
    Shelbues yt Rshit kur plot memeni,
    Ka me dal ende Kryqa ndryk nalxuem,
    Lum,o Dru,e bukura,pa ndonji leqe,
    Ku mplaki u rish,e s'mbet as nonji e keqe.


    (1685)





    Sibila delfika

    Vajtonj un e mjera nji t madhe gjam,
    se Krishn mb Kryqt rrafun e keq shmtuem,
    shuplaka,grushta,helm'e uthull dhan:
    prgjegjun shtatn plagsh e irnuem
    Izraeli mb dhe keq nuk la pa i ban;
    patrshan ende mb Kryqt depruem:
    vdekun s"ams mb prehn ia dhan,
    zemrn tu' i shituem an a pr'an.


    (1685)





    Sibila persika

    Kumbon zani malesh e klthet nd shkretti,
    zihariq me dhan e udh t drejt
    shekullit me el,e fajevet pr mengji
    pagzimn predikon,mb kt jet
    kuj do me shelbuem pa rren e sherregji,
    nd Parrisit vend t gjanje si do vet,
    tue trusun kryet e asaj bish,
    mir t'u bam e shpesh tu vot n'Kish.


    (1685)





    Sibila samia

    Sion se Peshtriku Mal Prisrend mai nalti
    Falemi s nteje Ligja ka me dal,
    Kur Apostuit Krisht' ambl'i prmjalti,
    Me t dashun Kungim,e Shenjt fjal.
    Ende Vajza ngiat ty derguem se nalti,
    Leu Djalin Krthi,qi neve na mpsoj:
    Jevrejt' e marr Hyjn tand derguem,
    Kryet ja deperton Ferrash rethuem.


    (1685)

  2. #2
    Pasioni pr shkencn
    Antarsuar
    15-05-2002
    Vendndodhja
    Jacksonville Florida
    Postime
    280
    Faleminderit
    0
    3 falenderime n 3 postime

    Pjetr Bogdani pene e arte n letersine Shqiptare

    Pjetr Bogdani ( 1625 - 1689 )

    Kendonj birre madh
    Sibila delfika
    Sibila persika
    Sibila samia
    Kenge per P. Bogadanin



    Kendonj birr madh

    Kendonj Birr madh mb Diellt' t lumit At,
    Qi dergoj gjiut se vet pr t shelbuem;
    Veshun nd Mish,e gjak bam i begat,
    Nd dy natyr ngjeshun e fort shterguem,
    Me pushtet t madh,sa pr mot t gjat
    Rreth shekullit t shelbon tui besuem,
    Se ky i verteti Krisht Hyj,e Nieri
    Asht,e si leu ndr ne Virgjinet Mri,
    Xihariq me dhan nji Pllumb derguem,
    Qiellsit kur vo bashk nd Iordant' t bardh
    Me t Sh Gjon lum meu pagzuem
    Ashtu Sibila thot,se ka pr t'ardh
    Fajtrort me grisem,e me shelbuem.
    Posi vjollxa nd dimn pa mardh
    Ndrshen: e si Njegullat pal,pal,
    Reza n'Dielli prz,tue dhan Mal,
    T Drejt jete,e udh t pamashtri
    Shekullit,qi shpie mb Qiellt ka me mspuem
    Gjyq t'amshuem pa me kallzuem.
    Shelbues yt Rshit kur plot memeni,
    Ka me dal ende Kryqa ndryk nalxuem,
    Lum,o Dru,e bukura,pa ndonji leqe,
    Ku mplaki u rish,e s'mbet as nonji e keqe.


    (1685)





    Sibila delfika

    Vajtonj un e mjera nji t madhe gjam,
    se Krishn mb Kryqt rrafun e keq shmtuem,
    shuplaka,grushta,helm'e uthull dhan:
    prgjegjun shtatn plagsh e irnuem
    Izraeli mb dhe keq nuk la pa i ban;
    patrshan ende mb Kryqt depruem:
    vdekun s"ams mb prehn ia dhan,
    zemrn tu' i shituem an a pr'an.


    (1685)





    Sibila persika

    Kumbon zani malesh e klthet nd shkretti,
    zihariq me dhan e udh t drejt
    shekullit me el,e fajevet pr mengji
    pagzimn predikon,mb kt jet
    kuj do me shelbuem pa rren e sherregji,
    nd Parrisit vend t gjanje si do vet,
    tue trusun kryet e asaj bish,
    mir t'u bam e shpesh tu vot n'Kish.


    (1685)





    Sibila samia

    Sion se Peshtriku Mal Prisrend mai nalti
    Falemi s nteje Ligja ka me dal,
    Kur Apostuit Krisht' ambl'i prmjalti,
    Me t dashun Kungim,e Shenjt fjal.
    Ende Vajza ngiat ty derguem se nalti,
    Leu Djalin Krthi,qi neve na mpsoj:
    Jevrejt' e marr Hyjn tand derguem,
    Kryet ja deperton Ferrash rethuem.


    (1685)

  3. #3
    It's not enough to speak.
    Antarsuar
    24-04-2002
    Postime
    353
    Faleminderit
    0
    2 falenderime n 2 postime
    Te mrekullueshme. Flmn per postimin



    Vajtonj un e mjera nji t madhe gjam,
    se Krishn mb Kryqt rrafun e keq shmtuem,
    shuplaka,grushta,helm'e uthull dhan:
    prgjegjun shtatn plagsh e irnuem
    .................................................. ............
    .................................................. ...............
    vdekun s"ams mb prehn ia dhan,
    zemrn tu' i shituem an a pr'an.

    Kjo vecanerisht e bukur...

  4. #4
    Pasioni pr shkencn
    Antarsuar
    15-05-2002
    Vendndodhja
    Jacksonville Florida
    Postime
    280
    Faleminderit
    0
    3 falenderime n 3 postime

    Vecorite dhe rendesia e Pjeter Bogdanit

    Veorit Dhe Rndsia E Pjetr Bogdanit Sipas Kritiks Bashkkohore Shqiptare

    Me rastin e 300-vjetorit t vdekjes s Pjetr Bogdanit, m 1989, Redaksia e Botimeve e "Rilindjes" n Prishtin botoi veprn e tij "eta e profetve".
    Q n hyrje t analizs s vepres ceket se duke filluar prej Pal Engjllit, autorit t Formuls s pagzimit (1462), e deri tek De Rada, Pjetr Bogdani z nj vend qendror n gjith letrsin shqiptare, sidomos si prozator i madh, e njhersh si poet, filozof, shkenctar, teolog, etj. Eqrem abej e vlerson si nj stilist t rrall, i cili arriti nivelin e lart t prsosshmris gjuhsore dhe artistike.
    Aty ceket edhe se vepra n fjal e P. Bogdanit sht vlersuar si nj nga "kryeveprat e letrsis shqiptare" dhe se vlerat e larta filozofike (teologjike) dhe artistikoletrare t saj imponuan q vepra t botohet n qendrn m t njohur t Rilindjes evropiane, n Padov. Vepra gjeti interesim edhe tek lexuesit jasht gjuhs shqipe, sidomos n Itali. N Palermo t Italis, tek arbresht, shrbente si libr shkollor, e po ashtu ceket se edhe gramatika e par e botuar n gjuhn shqipe qe mbshtetur n alfabetin e Bogdanit, ngase ai ishte m i prsosur se i Budit dhe i Bardhit. Pra, prmes fjalorit dhe Gramatiks, q n nj mnyr u hartua mbi baz t veprs s P. Bogdanit, u vu.n themelet pr msimin e gjuhs shqipe.
    Kt vepr t madhe, t njeriut t madh, sipas A. Stratikoit, duhet marr si objekt t denj pr studime t mdha jo vetm shqiptart, por edhe dijetart e kombeve t tjera. Mijatoviqi, p.sh., mahnitet me pasurin e detajeve dhe qartsin e veprs dhe i duket gati e pabesueshme q nj vepr e till t ket mundur t shkruhet n shek. xvn, gj q, si e thot ai, tregon pasurin e gjuhs shqipe, pasi ka mundur te thuhen shqip gjith ato tema abstrakte q thuhen edhe italisht.
    Mijatoviqit dhe mund t'i duket e pabesueshme, kurse ne pr nj ast edhe mund t krenohemi me kt thnie t tij, por kur t kujtohemi se ne kemi prejardhje shum t hershme dhe tradit mijravjeare, si pasardhs t popullit t lasht ilir, ather thnia e Mijatoviqit m tepr na tingllon si nj ironi e idht sesa nj befasi jona e kndshme me t ciln e knaqim mikun. Fundi i fundit kultura 2000-vjeare, e cila pretendohet se na takon, nuk do t duhej t linte hapsir pr t'u befasuar miku Mijatoviq. Por, ne dim q t gzohemi si fmija kur mendojm se dikush sht duke na lavduar.
    Sa u prket t dhnave jetsore pr Bogdanin, aty thuhet se pas kryerjes s shkollimit fillor dhe t mesm, si dhe pas prfundimit t studimeve n Loreto apo Padov, ai u shugurua prift, e pastaj srish shkoi n Itali pr studime t Farta n teologji dhe filozofi, por talii n Rom, ku edhe doktoroi. Me t'u kthyer punoi si ipeshkv i Shkodrs 21 vjet dhe kishte nn mbikqyrje edhe argjipeshkvin e Tivarit.
    Gjat udhheqjes s tij me selin e Shkupit shkroi dhe botoi "etn e profetve". Po ashtu thuhet se ishte kundrshtar i rrept i turqve dhe i metodave t tyre q prdornin kundr popujve t shtypur, sidomos kundr klerikve, dhe se n baz t marrdhnieve q kishte me Romn dhe Vjenn, angazhohej pr nj kryengritje gjithpopullore. Ai personalisht e kishte pritur komandantin e ushtris austriake dhe e kishte prcjell gjer n Prizren, ku gjenerali smuret nga murtaja, vdes dhe varrosetn n nj kish n Prizren. Pas nj viti, m 6 dhjetor 1689 nga e njjta smundje vdes n Prishtin edhe P. Bogdani.
    I nipi i P. Bogdanit, Gjergj Bogdani, m 20 dhjetor 1689 prmes nj letre drguar n Rom bn me dije se trupin e P. Bogdanit, arqipeshkvl, turqit e kishin nxjerr nga varri dhe ua kishin hedhur qenve n tregun e Prishtins. Kjo sht pak a shum historia jetsore e cila na jepet pr Bogdanin.
    Sa i prket historis s krijimit t veprs, aty ceket se ajo fillon prej 25.6.1675, kur ai me nj leter drguar Kuvendit t Propagands krkon pr t'ia shtypur veprn. Megjithat, thuhet aty, vepra iu shtyp n Padov, tek m 1685, pasi q e kishte prkthyer edhe n italishte dhe pranuar q t shkruhet posi nj fjalor n dy shtylla italisht e shqip, ka u prit mir edhe tek lexuesit italian, e q bri q ajo t botohet edhe n dy botime t njpasnjshme (1691, 1702).
    Botimit t par t veprs i paraprijn 23 parathnie dhe prkushtime t autorve t ndryshm n gjuhn shqipe, italiane dhe serbokroate, cka thuhet se ishte nj dukuri e rrall e kohs dhe paraqet prkrahjen nga personalitete t ndryshme t vlers s madhe t veprs dhe respektin ndaj autorit.
    Edhe Bogdani, thuhet aty, i shkroi tri parathnie, n t cilat paraqet motivet kryesore q e frymzuan q t shkruante veprn, idealet e larta njerzore dhe patriotike, ngase "po dergjet atdheu n robri t errt, i verbuar me dy pal mjegulla t zeza mbi faqe, qjan mkati dhe mosdija".
    N letrn "lexuesit t nderuar" thot: "Nuk shkrova pr lavdin tim, por pr dobi t shenjts fe".
    Shtatmbdhjet prkushtimet dhe tekstet e tjera ngrisin lart fytyrn e Bogdanit dhe veprn e tij, ngase patriotizmi dhe humanizmi i Bogdanit dhe i veprs, si dhe prcaktimi i tij n luft konsekuente kundr turqve dhe angazhimi i tij organizativ pr rezistenc, si thuhet, i paska frymzuar kta poet q ta krahasojn me Sknderbeun dhe epopen e tij t lavdishme.
    Pr t'u vrejtur m mir madhshtia e Bogdanit, fillohet t numrohen gjuht t cilat i ka njohur ai e q ishin: italishtja, latinishtja, greqishtja (e vjetr), serbokroatishtja, turqishtja, si dhe (pr nevojat e biblikumit) hebraishtja, arabishtja, armenishtja dhe sanskritishtja dhe jepet pr t'u kuptuar se ndoshta e njihte edhe frngjishten dhe gjermanishten.
    N fund, si prfundim i qndrimit kritik pr veprn "eta e profetve" qndron:
    "Vetm vetdija dhe besimi i thell n forcn e gjuhs shqipe, kt intelektual dhe patriot t madh e shtyri t shkruaj nj vepr kaq t madhe. N personalitetin e tij duhet par gjeniun n punn e tij: shkriu dijen e kohs s prparuar, artin e vet e vuri n mbrojtjen e idealeve t veta, duke ia kushtuar n radh t par kombit.
    Prej vlerave t shumta shencore dhe artstiko-letrare t veprs s P. Bogdanit dallohet trajtimi dhe vendosja e drejt e shtjeve etnopsikologjike dhe historike, pasuria e madhe gjuhsore n shtjellimin e lnds n prozn shkencore, humanizmi i lart n paraqitjen e realitetit t kohs, filozofia, intelekti i rrall letrar, etj.
    Ai hapi shtigje dinjitoze kah vlerat evropiane, ka shihet n iden pr lvizjen ballkanike, pr liri kombtare dhe shpirtrore.
    I. Rugova shkruan: "Kjo vepr, thn metaforisht, ashtu si e thot Bogdani pr parimin e tij filozofik, Zotin, sht nj krua i gjall, ku mendja dhe shpirti yn do t gjej knaqsi dhe shqetsim intelektual, ku shumkush mund t marr uj, e s'do t shteret leht".
    Arti i t shkruarit dhe ligjrimit q mishrohet n vepr si tregues i nivelit t kulturs dhe zhvillimit intelektual t tij dhe angazhimi dinjitoz si prijs dhe tribun popullor e ngrisin lart veprn e tij madhore, t lindur n gurrat e nj humanizmi t thell, duke i treguar popullit rrugn e zhvillimit t lir e t pavarur, andej kah bota e prparuar."
    KREU I PAR
    Ishte kjo pra, shkurtimisht, reklama ne ngjyra q i bhet veprs "eta e profetve" t shkruar para m se 300 vjetsh nga Pjetr Bogdani.
    Me reklamn e kritiks bashkkohore cilido lexues do t pajtohej n trsi, me nj t vetmin kusht: q vet veprn t mos e lexoj fare.
    Mirpo lexuesi yn, i shtyr nga nj patriotizm q ia prvlon shpirtin, e pse jo ndoshta edhe i nxitur nga krimbi i krshris, atij mbreti t dijes, ka mundsi, e sigurisht se edhe do t pajtohet n trsi me analizn e br nga aspekti letrar-historik dhe gjuhsor n prgjithsi, kurse nga aspekti filozofiko-historik, e pse jo edhe humanist dhe njerzor, po ta lexoj veprn, do t has n nj konfuzion t thell dhe n nj mospajtim total n mes t reklams s ylbert, e cila i bhet veprs, dhe poshtrsive t cilat i has n vet veprn.
    Pluhuri i filozofis s hirit tek Boodani, doktor filozofie dhe teologjie, nuk shklqen fare si na servohet me dhun nga bashkmendimtart e tij dhe interesxhinjt e tjer.
    Q n fillim dshirojm t cekim se Bogdanit ia pranojm t drejtn q ta mbroj besimin e tij, fen e krishter, me argumente dhe fakte. Mirpo, nuk do t'ia pranojm t drejtn as Bogdanit e as t tjerve q ather kur tezat e tij jan t tejdukshme, kundrthnse dhe jobindse, q t drejtn e tij rnbi t vrtetn t provoj ta realizoj prmes fyerjeve t pashembullta t kundrshtarit ideologjik, besimit islam, pa le t jen ato edhe fyerje prej "humanisti".
    Qndrimi i I. Rugovs se vepra sht nj krua ku mendja dhe shpirti yn do t gjej knaqsi dhe shqetsim intelektual, po t mos kishte n vete at vrerin e hipokrizis, do t t bnte pr t'u qeshur. Mbase Rugova kur e ka thn kt ka menduar n ateist, t cilt veprn e kan marr pr nj prrall t bukur t gjuhs shqipe t cils, kuptohet, nuki besojn, pore lexojnnga arsyeja se sht nj vepr e vjetr e shkruar n gjuhn shqipe. Me kt rast, si duket, Rugova e kishte harruar popullin e vet shumic t konfesionit islam. Ai sikur sht i tascinuar me germat dhe shprehjet q i prdor Bogdani, ngase jan t shkruara shqip, dhe nuk i sht me rndsi se ka krejt prmban fjalia n vete. E fjalia, qoft edhe shqip e shkruar, mund t shpreh nj t pavrtet, por edhe mundet q t lndoj n shpirt.
    Konstatimi i tij pr shqetsim intelektuai sht i vrtet dhe real, por pr knaqsi do t duhej pyetur 90 prqindshin e popullit shqiptar! Kemi bindjen se askush nuk do t ndiente knaqsi po qe se fyhet, qoft edhe n gjuhn e tij amtare, pra n gjuhn shqipe, si kemi t bjm me kt rast.
    Letra e P. Bogdanit drguar patronit t tij Barbadik, nga aspekti letrar vrtet sht e shkruar bukur dhe e vetmja gj q i pengon krenarls s njohur shqiptare sht lajkatimi i teprt i Bogdanit q i bn atij. Mbase koha do t ket krkuar ashtu.
    N "T primit prpara letrarit " Bogdani thot:
    "Ku lulzojn shkenctart, letrart dhe dija, lulzon e mira". "E duke qen dheu i Arbrit n mesin e t parve, nuk mund t qndroj n hiri t Tinzot, e as nuk mund t shelbohet pa pasur kush ta ndrioi n dije e n fe, ngase fej a fitohet nga t dgjuarit". Pra, t dgjuarit i nevojitet q t ndrioj besimin e krishter, i cili sht n vend t par, kurse patriotizrni nuk duket, porse kuptohet, ngase feja pa njerz nuk sht fe. Pra, patriotizmi tek Bogdani paraqitet tek pas fes.
    Qllimit kryesor t Bogdanit, propagandimit t fes s krishter, si besirn i vetrn idea dhe i drejt sikur i shmangen me qllim analitikt e kohs sone, me ka autorit t "ets s profetve" i bhet e padrejt. Ai parathnien - "lexuesit t nderuar" - e prfundon kto fjal : "Ta kesh me dije se un shkrova per njerz t padijshm, pra pr dobi t shenjts fe, e jo pr lavdin tim", e as pr patriotizm, do t thoshin gojkqinjt, kurse, ne qet konstatojm: - feja i ishte n vend t par, pastaj kombi. Themi kshtu dhe plotsisht pajtohemi me kt rradhutje t gjrave primare si bn edhe Bogdani.
    Kur therni kshtu, mendjen e kemi tek fakti se fej a si mishrim i s vrtets, mirsis dhe drejtsis pr t gjith njerzimin, e cila e mson njeriun pr vetveten e tij, prejardhjen dhe qllimin e ekzistencs, duke i caktuar njherit rrugt m t mira t zhvillimit t tij individual dhe shoqror, e fisnikror dhe prparon moralisht njeriun si personalitet dhe njerzimin n trsi pa kufizime kombtare. Feja, si msim mbi t vrtetn dhe vet e vrteta jan sinonim i s mirs dhe t drejts, kurse pr kombin kjo nuk mund t thuhet, ngase kombi n vete prmban do gj.
    T jesh i pastr dhe i vrtet n besim fetar t drejt, do t thot q t integrosh n vete t gjitha virtytet njerezore nga t cilat kan dobi t gjith, edhe kombi. Kjo nuk do t mund t thuhet pr kombin, ngase pjestar i nj kombi sht edhe i ndershmi e edhe i pandershmi, hajni dhe mirbrsi, vrassi dhe... cilijo? Kombit i takojn edhe t mirt e edhe t kqijt, patrioti i vrtet s bashku me tradhtart dhe faqezinjt. Kombi nuk sht dhe nuk mund t jet dshmi e s mirs, e as e s keqes. Aty edhe pjestari m i ndershm i tij mund t jet i pandershm ndaj pjestarit m t ndershm t kombit tjetr, ngase vetdija kombtare i dikton q t anoj ne dobi t bashkkombasit vrass, e n dm t njeriut t ndershm t kombit t huaj. Bindja dhe besimi i vrtet fetar kt nuk do ta bnte dhe besimtari gjithher do ta prkrahte t vrtetn dhe drejtsin, njeriun si qenie e jo si komb, cka besojm se paraqet nj shkall m t lart t moralit nj'erzor, sesa mund t jet morali kombtar.
    Dhe kshtu, derisa Bogdani shkruan, si thot vet "pr dobi t shenjts fe", meritort tan ia dgjojn me vmendje vetm t rrahurit Mieshtror t ekanit me germat e prdorura, shprehjet dhe presjet, pa e shikuar fare godinn t ciln e ndrton ai, thuajse Bogdani shkruan pr hir t muziks q lshon tingllima e ekanit! Kjo sht nj padrejtsi e madhe ndaj tribunit t popullit, i cili tenton te renovoj godinn e vjetruar t krishtrimit, e cila po i shembej do her e m tepr para syve t tij t mjegulluar.
    I bindur se populli kishte nevoj pr at godinl, ai i prvishet puns pr renovimin e sai. Ky ishte qllimi parsor i tij, kurse mjetet e puns, germat dhe fjalt, presjet dhe pikat etj. i paraqiten vetm si domosdoshmri pr kryerjen e puns, madje me moton: sa m t mira mjetet dhe veglat e puns, puna m e leht dhe m e efektshme.
    Kaq sa i prket Bogdanit patriot, qllimi i t cilit, pra, ishte ngritja e vetdijes s popullit t tij t paarsimuar dhe t prapambetur prej kohsh pr nevojn dhe arsyen e besimit n Tinzot, pikfillimin dhe prfundimin e do gjje. Ai kt popull, i cili sipas bindjes s tij kishte m s teprmi nevoj, dshiron q ta edukoj sipas besimit fetar t krishter, n mnyr q edhe ai t fitoj dije dhe t fisnikrohet moralist Pr t'i br kt t mir kombit, ai shkroi shqip, n t vetmen gjuh t kuptueshme pr shumcn drrmuese t popullats dhe 'sht e vrteta, shkroi n kt gjuh m bukur se paraardhsit e tij, pr ka gjithsesi edhe duhet t'i shprehim mirnjohjen ton.
    Por, meqense ai nuk shkroi shqip vetm sa pr t shkruar, por shkroi me qllim t caktuar: - propagandimi i besimit t caktuar fetar, ne duhet br analizn e mnyrs s shtjellimit filozofik t qllimit, gjegjsisht ides s tij, dhe vetm pastaj do t na ishte m e qart madhsia apo voglsia bogdaniane si filozof dhe teolog.
    sht pr keqardhje dhe mashtruese deviza sipas s cils veprojn shumica e intelektualve tan, e cila gjithher krkon, pa prjashtim, q t gjendet nj veti e mir n popull, sado e vogl t jet ajo, dhe pastaj t zmadhohet me mijra her, t zbukurohet gjer ne fascinim, aq sa fillojn t t mirren mendt nga madhshtia kombtare. Kshtu, studiuesi i vogl mund t fitoj epitetin doktor i madh, kurse guximtari i rrall i vrejtjeve dhe piktimeve t vetive negative n popull shpallet hi m pak se tradhtar. Kto jan ato shklqimet momentale q sillen rrotull mbi mjerimin e popuilit ton, pa dijetar dhe me prplot doktor shkencash, shklqime mashtruese t drejtimit t gabuar n edukim, tr bardhsi t qelqt falso, e cila thyhet pr t parn mundsi t prvetsimit t pandershm material.
    KREU I DYT
    Kur Bogdani shkroi n "etn e profetve" (shk 1, ligj. 1, par. 2) se - nuk giendet njeti n bot aq shtazarak q do t thoshte se nuk ekziston Hyji, - ai nuk pandehte se mu n gjirin e popullit t tij do t gjenden njerz t till, t cilt si t ditur q shtihen, me shembullin e tyre personal i bien moh ktij konstatimi dhe njherit vrtetojn pikn apo paragrafin e shtat t ksaj ligjrate, gjegjsisht profecin aktuale t profetit David:
    "Detisa njetiu qe me nder, nuk u muar vesh, mi're"po kur u barazua me shtazl e padittira, atyre u prngiait". (Psalmi 40)
    A s'sht e vrtet se edhe shkenca jon, e cila prejardhjen e njeriut e nxjerr mga teoria darviniane, nuk krkon asgj tjetr prve nj barazimi t till!
    N tr ligjratn e par t shkalls s par teologjia dhe filozofia e Bogdanit qndrojn n lidhje t fort kohezioni, duke e mbshtetur njra-tjetrn pr mrekulli. Mirpo, me kalimin n ligjratn e dyt, ku Bogdani dshiron q n mnyr filozofike t dokumentoj "si sht nj Hyj n tri veta", gjrat komplikohen dhe ngatrrohen aq tepr sa ajo q thuhet me nj rast si konkludim i prer, n rreshtin pasues shkatrrohet me tr vullgaritetin e nj sharlatani, ka filozofis s "holl" t Bogdanit ijep ngjyrn e nj' filozofie mjeruese.
    Bogdani filozof shum shpejt e harron thnien e tij, t ciln e kishte cekur n shkalln 1 dhe ligjratn 1, paragrafi 21, ku kishte prfunduar:
    "Hyji i pakufishm dhe i prsosur sht larg ktijesave, q kan zn fll dire jan t sosura, nuk mund t jepet ndonj prjetsim n mes t Hyjit dhe njetiut."
    dhe e cek shn Augustinin:
    Marrim vesh aq sa mundemi, kur nuk mundemi besojm, dhe vetmin, si ligj njerzor q t bn prtac, t sillesh posi kafsh e pa t mir, sic thot Bogdani, e aplikon edhe n spjegimin e Hyjit t tij, me ka faktikisht vendos njfar prjetsimi. Ata t pafet, si i quan ai besimtart e tes islame, patn aq besim dhe fe sa q kurr nuk u kujtuan q ta bjn nj krahasim t till t marr dhe njherit ofendues.
    A ndej nga lind ideja, vazhdon Bogdani, i thon i Ati, e ideja q lindel i thon i Biri. I ati, duke u sodittir giithher n qenien e vet prodhon iden e vet, te birin, posi njetiut t cilit, duke u sodittit pa ndrpret n pasqyr, pandrprer edh e i prodhohet pamja e tij, gjegjsisht vetvetja.
    S pari, nj soditje e till e pandrprer do t ishte monotone edhe pr vet Hyj in dhe, s dyti, me at soditje apo prodhim t vetvetes si n pasqyr, do t prodhohej pamja e jo edhe vetvetja, do t reprodukohet nj emitim jo i gjall i asaj vehtjeje hyjnore, nj si hije e vdekur e qenies se gjall ekzistuese. Megjithat, sl do t shihet m vaine, Bogdani me cdo kusht tenton q kt tez mbi trinin ta mbroj me t gjitha mjetet e mundshme, duke prdorur edhe shprehje t cilat nuk i takojn fare kulturs s nj shkenctari t mirfillt, si tenton ndokush ta quaj Bogdanin. Aq m tepr na bn pr t'u qeshur mendimi q dikush, duke reprodukuar pamjen e vet n pasqyr asaj pamjeje t'i thoshte: biri ose bija ime!
    "Birria nuk qndron ashtu se nj send lind prej tjetrit, por duke lindur n shmblltyrn e atit prej t cilit lind",
    thot Bo dani, dhe sqaron:
    "Lisaave nuk u thon bijt e dheut, porfryt i dheut, sepse nukjan n ngjashmri me dheun".
    Konfuzion i qllimt apo gabim i doktorit t filozofis? Me 'arsye, meqense nj send lindka n shmblltyrn e t atit, ai e merr dheun pr at t lisit, e jo lisin at dhe farn e tij? sht e vrtet dhe cdo kush pajtohet se lisi nuk sht n ngjashmri me dheun, por problemi as q mund t shtrohet n kt mnyr, prve nse nuk dshirohet q t qitet fall. Edhe po t merrej si shembull i atris lisi, prapseprap nuk do t thuhej: lisi i biri i lisit, ngase atria dhe bijria jan shprehje t cilat sidomos kan kuptim nse prdoren si shprehje cilsimi tek njerzimi si qenie e bots s gjall organikel, e m pak n botn shtazore dhe aspak n at bimore.
    Mendja, sipas msimit t krishter dhe shpjegimit filozofik t Bogdanit, sht Hyji, kurse ideja e mendjes, q sht e ngjashme me mendjen, sht i Biri. Shpirti i shenjt nuk sht n gjasim me ta, por sipas vullnetit njedh prej t dyve, andaj edhe quhet jo i biti, por shpirti i shenjt.
    Pra, vazhdon Bogdani, detyrohemi t rrfejm se Hyji sht n tri veta e nj n natyr, sikur rrota e diellit, rrezja q lind prej saj dhe t nxehtt q njedh prej t dyjave. Rrota e diellit sht diell, rrezja q lind prej tij sht diell, e t nxehtt q rrjedh prej t dyjave sht diell, ashtupra s'jan tre shpirtra, as tre diej, por nj shpit i vetm dhe nj diell i vetm.
    N kto tri veta asnjra nuk sht e para apo e fundit, m i madh apo me i vogl, por t tre n vte jan t njmendt dhe t amshueshm.
    Duke u mbshtetur n kt rezonim t Bogdanit, leht del t kuptohet se qenia e cila e reprodukon painjen e vet duke e soditur si n pasqyr sht e njjt me pamjen e reprodukuar dhe dashurin q e lidh qenien me vet pamjen e saj, dhe se asnjra s'sht as e para as e fundit, ka rrjedhimisht le t kuptohet se nga pamja mund t reprodukohet qenia, q s'ka fare logjik, si dhe q nga dashuria mes qenies dhe pamjes t lindin q t dyja - qenia dhe reprodukimi i pamjes s saj, gj q po ashtu nuk mund t qndroj. S'ka qenie - s'ka as reprodukim. Nga pasqyra e zbrazt nuk mund t prodhohet qenia, kurse pr t'u reprodukuar reprodukimi i pamjes s qenies n pasqyr, duhet s pari t ekzistoj qenia, ndryshe nuk mund t ket reprodukim. Kjo madje i sht e njohur do laiku. Po ashtu edhe dashuri n vete, pa qenie, nuk mund t ket. Prandaj edhe qndrimi filozolik se ktu nuk kemi t par as t mbram nuk qndron. I pari gjithmon duhet t ekzistoj, n mnyr q t tjert t mund t rriedhin prej tij.
    Nevoja mbi ekzistimin e t parit shihet shum mir edhe tek Bogdani gjat shtjellimit t ligjerats s par n shkalln e par, ather kur Hyji ishte n vete, por me kalimin n ligjratn e dyt, kur tentohet t shpjegohet ajo q edhe nuk mund t shhjegohet, si sht nj Hyj n tri veta, ather i humbet filli logjiks, e me kt edhe mundsia pr ta gjetur t vrtetn.
    Thnia e Platonit, t ciln Bogdani e apostrofon n fund t ksaj ligjrate. pr t sforcuar qndrimin e vet teologjiko-filozofik mbi treshin hyjnor, po ashtu nuk qndron.
    Platoni tha, cek Bogdani:
    "Njoha njrin q bti t gjitha gjrat dhe tjetrin, nga i cili u bn t gjitha gjrat", me 'rast mendon n t Atin dhe n t Birin, kurse shprehja - nj q bri - ka t bj me iden si qenie, kurse - nga i cili u bn - shpreh materien e nnshtruar vullnetit t ides dhe ndrrimit t formes se saj.
    Se ideja n filozofin platonike sht primare, kurse materia shprehet si domosdoshmri e dors s dyt, Bogdani e ka ditur. Mirpo, duke dashur di krejt tjetr, ai thnien e Platonit e prdor dhelprisht n at mnyr sa l mundsin pr t'u kuptuar se qysh Platoni paska vertetuar pr Atin dhe t Birin. Kt e kan ditur edhe papt, kardinalt dhe tr ajo bot e prparuar sipas teneqerrahjes s inteligjencis son, por heshtn, si thot Ahmed Deedati, si minjt e kishave. Dhe si t mos heshtin kur ai prparim i tyre nuk u mundsonte q n mnyr bindse ta dshmoj tezn e marr teologjike mbi trinin.
    Megjithat, si do t na njoftoj m von I. Rugova, libri nuk mori vizn pr botim, por u botua pas nj vargu dredhish t ndrmarra nga tribuni yn. Gnjeshtrat, mashtrimet, poshtrsit, si dhe falsifikimet e Bogdanit humanist, tani e tutje nuk do t ken t ndalur.
    KREU I TRET
    Falsifikimi i shkrimit shenjt - T r i n i a
    Gjeneza (kreu 1): "Ta bjm njetiun sipas gjasimit dhe shmblltyrs son", - Hyji, pr t kallzuat- shoqrin e tre vetave, thot bjm e jo bj, shmblltyrn ton e jo timen. - Kshtu e komenton fjalin Bogdani, dhe pr ata q mund t dyshojn, me nguti vazhdon: Ky interpretim pr fen deklarohet nga Kuvendi i Sirmiensit n kreun 14; "Nse thot dikush, meq sht shkruat-, t bjm njeriun etj., se nuk i flet i ati t birit, por se ai i flet vetvetes, qoft mallkuar, lidhui, e mbajtur."
    't'i thuhet ksaj klithjeje dshpruese t t paaftit, i cili duke mos pasur aftsi pr t rezistuar me fakte, krkon bindje t pakushtimt, symbyllazi dhe me duar t lidhura prtndryshe t bjer mallkimi !
    far besimi mund t jet ky dhe far filozofie sht kjo, kur t gjitha degt dhe pipat e arsyes s shndosh t trungut fetar i shkurton njanshm dhe me mallkim tenton q t mbroj "bukurin" e cungut t ngurt fetar? N qoft se pranohet ky besim dhe kjo filozofi, e cila e prjashton arsyen e logjiks s shndosh, ather feja e krishter do t'i prngjante nj kshillimoreje pr memec, t cilt nuk guxojn t flasin as t mendojn, por t cilt kan vetm nj detyr: q t binden dhe t mos nxn kurr n goj fjaln logjik, e cila sht mkatare sa edhe vet djalli dhe e cila sht e prjashtuar nga fjalori kristian!
    Kreun 18 t Gjenezs: - "Iu paraqit Zoti yn Abrahamil dhe iu dukn afr tij tre veta, t cilat ai i adhuroi deli n tok ditke thn, 0 Zot, nse gieta hir n syt e tu" etj, Bogdani e komenton n at mnyr q Zotyn, thot, sht n tre veta njaj Hyj i vetm, prandaj abrahami atyre tre vetvie u thot "O Zot", dhe i adhuron pr nj t vetmin Hyj. Vetmse Bogdani i mir, ktu, nuk na e sqaron se cilit nga ata tre veta Abrahami iu drejtua me "O Zot ... ", pasi q ata tre veta do t duhej qen nj i vetmi Hyj, por me pamje t njjt t tre vetave. Iu drejtua Atit, Birit apo Shpirtit t shenjt? Natyrisht se prgjigjja e sakt do t ishte: Asnjrit! Asnjrit nga ata t tre, por vetm Zotit t vrtet, i cili edhe pse me pamje nuk ishte prezent, Abrahami Atij iu falnderua pr mysafirt e ardhur dhe atij i drejtohet me "O Zot", po sikur ne n raste t ndryshme falnderimi gjat biseds me bashkbisedues themi - "O Zot shyqyr", etj., por me at rast nuk e titullojm bashkbiseduesin. Ose, n raste t dshprimit kur bashkbiseduesit apo grumbullit t njerzve i thuhet: "O Zot, po 'po bhet kshtu?!"
    Me kt nuk do t thot se ne i jemi drejtuar cilitdo nga ata, duke e titulluar dhe njohur pr Zot. Prandaj Abrahami nuk iu drejtua asnjrit nga ata tre vetat me thirrjen "O Zot, nse gjeta hir n syt e tu" etj., por si mikprits q ishte dhe i prmalluar pr mysafir, ai falnderoi Zotin pr mirsin q pati duke i sjell atij vizitues, ngase bindja e besimtarit sht se asgj nuk ndodh pa dijen dhe lejen e Perndis.
    Megjithat, duke dashur q me do kusht ta dokumentoj trinin, n paragrafin 7 t ligj. iii, shk. I, duke komentuar fjalt e kreut 3 t Eksodit, n t cilat thuhet:
    "'Un jam ai q jam, kshtu thuaju t bijve t Izraelit, ai q sht m drgoi mua tek ju. Pastaj u ndal e tha: Ke pr tu thn t bijve t Izraelit, Zotyn, Hyji i Abrahamit e Hyji i Izakut e Hyji i Jakobit m drgoi te ju, ky emrpr mua sht i prjetshm",
    Bogdani thot: -
    Ato fjal tri her n Tinzot do t thot se ai sht n tir veta, ndonse nj n natyr apo qenie, dhe se t tre vetat jan t prjetshme.
    sht e vrtet se t prsriturit e emrit Hyj tri her, si Hyj i Abrahamit, i Izakut dhe i Jakobit nuk sht i rastsishm, po jo pr t treguar far trinie, por pr t dokumentuar m bindshm t vetmin Zot, gjithnj dhe n periudha t ndryshme kohore, i cili nuk ndrrohet dhe sht i prjetshm. Prandaj ai edhe sht Hyj i Abrahamit, si sht edhe me vone po i njjti Hyj i pandryshuar i Izakut, dhe po ashtu i nj'jti Hyj i Jakobit. Me kt prsritje vetm dshirohet t tregohet pandryshueshmria e Hyjit n krahasim me ndryshimin kohor t ksaj bote. Ktu, n kt bot, do gj ndryshon dhe rrjedh sipas ligjeve t caktuara. Njerzit lindin dhe vdesin, kurse Hyji qndron, pr t gjith i njjt, vetm nj, prej fillimit e gjer n t sosur t do gjje. Ai sht ligjdhns dhe t gjitha ligjet i nnshtrohen atij, kurse vet nuk u nnshtro het asnjrit nga ato. Kjo dokumentohet me prsritjet e cekura.
    Si do ta komentonte Bogdani fjalin n t ciln Hyji do t prmendej pes her: si Hyj i Adamit, Hyj i Noeut, ngase i njjti Hyj ishte edhe i tyre, e pastaj t cekeshin edhe tre t prmendurit? Qndrimin q do ta kishte Bogdani dhe bota e krishter n lidhje me kt mundsi nuk e dim, por arsyen prse u prmend Hyji tri her e jo pes, e marrim me mend: bota ishte prmbytur n moshn 600-vjecare t Noeut. Jeta kishte filluar prej s pari dhe gjuht ishin ndar n 72 sosh. Abrahami, nga i cili kishte prejardhjen populli izraelit, t cilit prmes profetit Mojse po i drejtohej Zoti, lindi 161 vjet pas ksaj ndarjeje. Nga ai lindi Izaku, e nga Izaku - Jakobi. O t tre ishin besimtar dhe adhurues t nj t vetmit Zot, dhe ishin paraardhs t popullit, t cilit prmes profetit Moise i drejtoheshin fjalt e Perndis. Prandaj ai edhe ishte Hyj i Abrahamit, paraardhsit t izraelitve, por edhe i njjti Hyj i Izakut, po ashtu njri nga paraardhsit izraelit, si dhe ishte Hyj i Jakobit, i cili s'ishte askush tjetr prve vet paraardhsi i drejtprdrejt i izraelitve, d.m.th. i njjti, vetm nj, i cili sht Po ashtu i njjt edhe pr kohn e Mojsiut kur edhe po i drejtonte fjalt, po sikur kishte qen gjithmon i njjt edhe m hert dhe sikur do t jet gjithmon i njjt edhe m vone,porjo n tresh, por njsh, unikat i paprsritur. Meq populli izraelit ishte i vetmi popull besimtar, kurse t tjert ishin pagan, sht e arsyeshme q prmenden profett e atij populli: Abrahami, Izaku dhe jakobi. E Hyji ishte i vetmi Zot n t cilin ata kishin besuar, i njjti Hyj.
    N paragrafin pasues 8 t shk. dhe ligj. s njjt, Bogdani cek se si Davidi profet (psalmi 66) thot:
    "Na bekoft neve Hyji, Hyji yn na bekoft neve" dhe prfundon:
    Hyji do t thot Hyji Ati, na bekoft neve i Biri, Hyji yn - dhe duke dashur q t krijoj trinin, fjalis s Davidit i shton nga vetja - "sepse e bri njeri, na bekoft neve Shpirti i shenjt.
    Dhe, natyrisht, kt trillim t vetdijshm dikush e quan filozofi.
    Pra, "Na bekoft neve Hyji, Hyji yn na bekoft neve", sht thnie e profetit David Shtesa "na bekoft neve Shpirti i shenjt" nxirret kinse si konkludim nga nj shtes e mhershme, "sepse e bri njeri''
    08-23- 2002..

  5. #5
    Pasioni pr shkencn
    Antarsuar
    15-05-2002
    Vendndodhja
    Jacksonville Florida
    Postime
    280
    Faleminderit
    0
    3 falenderime n 3 postime

    Re: Pjetr Bogdani pene e arte n letersine Shqiptare

    [QUOTE]Postuar m par nga Kallmeti
    [B]Pjetr Bogdani ( 1625 - 1689 )

    Kendonj birre madh
    Sibila delfika
    Sibila persika
    Sibila samia
    Kenge per P. Bogadanin



    Kendonj birr madh

    Kendonj Birr madh mb Diellt' t lumit At,
    Qi dergoj gjiut se vet pr t shelbuem;
    Veshun nd Mish,e gjak bam i begat,
    Nd dy natyr ngjeshun e fort shterguem,
    Me pushtet t madh,sa pr mot t gjat
    Rreth shekullit t shelbon tui besuem,
    Se ky i verteti Krisht Hyj,e Nieri
    Asht,e si leu ndr ne Virgjinet Mri,
    Xihariq me dhan nji Pllumb derguem,
    Qiellsit kur vo bashk nd Iordant' t bardh
    Me t Sh Gjon lum meu pagzuem
    Ashtu Sibila thot,se ka pr t'ardh
    Fajtrort me grisem,e me shelbuem.
    Posi vjollxa nd dimn pa mardh
    Ndrshen: e si Njegullat pal,pal,
    Reza n'Dielli prz,tue dhan Mal,
    T Drejt jete,e udh t pamashtri
    Shekullit,qi shpie mb Qiellt ka me mspuem
    Gjyq t'amshuem pa me kallzuem.
    Shelbues yt Rshit kur plot memeni,
    Ka me dal ende Kryqa ndryk nalxuem,
    Lum,o Dru,e bukura,pa ndonji leqe,
    Ku mplaki u rish,e s'mbet as nonji e keqe.


    (1685)





    Sibila delfika

    Vajtonj un e mjera nji t madhe gjam,
    se Krishn mb Kryqt rrafun e keq shmtuem,
    shuplaka,grushta,helm'e uthull dhan:
    prgjegjun shtatn plagsh e irnuem
    Izraeli mb dhe keq nuk la pa i ban;
    patrshan ende mb Kryqt depruem:
    vdekun s"ams mb prehn ia dhan,
    zemrn tu' i shituem an a pr'an.


    (1685)





    Sibila persika

    Kumbon zani malesh e klthet nd shkretti,
    zihariq me dhan e udh t drejt
    shekullit me el,e fajevet pr mengji
    pagzimn predikon,mb kt jet
    kuj do me shelbuem pa rren e sherregji,
    nd Parrisit vend t gjanje si do vet,
    tue trusun kryet e asaj bish,
    mir t'u bam e shpesh tu vot n'Kish.


    (1685)





    Sibila samia

    Sion se Peshtriku Mal Prisrend mai nalti
    Falemi s nteje Ligja ka me dal,
    Kur Apostuit Krisht' ambl'i prmjalti,
    Me t dashun Kungim,e Shenjt fjal.
    Ende Vajza ngiat ty derguem se nalti,
    Leu Djalin Krthi,qi neve na mpsoj:
    Jevrejt' e marr Hyjn tand derguem,
    Kryet ja deperton Ferrash rethuem.



    Veorit Dhe Rndsia E Pjetr Bogdanit Sipas Kritiks Bashkkohore Shqiptare

    Me rastin e 300-vjetorit t vdekjes s Pjetr Bogdanit, m 1989, Redaksia e Botimeve e "Rilindjes" n Prishtin botoi veprn e tij "eta e profetve".
    Q n hyrje t analizs s vepres ceket se duke filluar prej Pal Engjllit, autorit t Formuls s pagzimit (1462), e deri tek De Rada, Pjetr Bogdani z nj vend qendror n gjith letrsin shqiptare, sidomos si prozator i madh, e njhersh si poet, filozof, shkenctar, teolog, etj. Eqrem abej e vlerson si nj stilist t rrall, i cili arriti nivelin e lart t prsosshmris gjuhsore dhe artistike.
    Aty ceket edhe se vepra n fjal e P. Bogdanit sht vlersuar si nj nga "kryeveprat e letrsis shqiptare" dhe se vlerat e larta filozofike (teologjike) dhe artistikoletrare t saj imponuan q vepra t botohet n qendrn m t njohur t Rilindjes evropiane, n Padov. Vepra gjeti interesim edhe tek lexuesit jasht gjuhs shqipe, sidomos n Itali. N Palermo t Italis, tek arbresht, shrbente si libr shkollor, e po ashtu ceket se edhe gramatika e par e botuar n gjuhn shqipe qe mbshtetur n alfabetin e Bogdanit, ngase ai ishte m i prsosur se i Budit dhe i Bardhit. Pra, prmes fjalorit dhe Gramatiks, q n nj mnyr u hartua mbi baz t veprs s P. Bogdanit, u vu.n themelet pr msimin e gjuhs shqipe.
    Kt vepr t madhe, t njeriut t madh, sipas A. Stratikoit, duhet marr si objekt t denj pr studime t mdha jo vetm shqiptart, por edhe dijetart e kombeve t tjera. Mijatoviqi, p.sh., mahnitet me pasurin e detajeve dhe qartsin e veprs dhe i duket gati e pabesueshme q nj vepr e till t ket mundur t shkruhet n shek. xvn, gj q, si e thot ai, tregon pasurin e gjuhs shqipe, pasi ka mundur te thuhen shqip gjith ato tema abstrakte q thuhen edhe italisht.
    Mijatoviqit dhe mund t'i duket e pabesueshme, kurse ne pr nj ast edhe mund t krenohemi me kt thnie t tij, por kur t kujtohemi se ne kemi prejardhje shum t hershme dhe tradit mijravjeare, si pasardhs t popullit t lasht ilir, ather thnia e Mijatoviqit m tepr na tingllon si nj ironi e idht sesa nj befasi jona e kndshme me t ciln e knaqim mikun. Fundi i fundit kultura 2000-vjeare, e cila pretendohet se na takon, nuk do t duhej t linte hapsir pr t'u befasuar miku Mijatoviq. Por, ne dim q t gzohemi si fmija kur mendojm se dikush sht duke na lavduar.
    Sa u prket t dhnave jetsore pr Bogdanin, aty thuhet se pas kryerjes s shkollimit fillor dhe t mesm, si dhe pas prfundimit t studimeve n Loreto apo Padov, ai u shugurua prift, e pastaj srish shkoi n Itali pr studime t Farta n teologji dhe filozofi, por talii n Rom, ku edhe doktoroi. Me t'u kthyer punoi si ipeshkv i Shkodrs 21 vjet dhe kishte nn mbikqyrje edhe argjipeshkvin e Tivarit.
    Gjat udhheqjes s tij me selin e Shkupit shkroi dhe botoi "etn e profetve". Po ashtu thuhet se ishte kundrshtar i rrept i turqve dhe i metodave t tyre q prdornin kundr popujve t shtypur, sidomos kundr klerikve, dhe se n baz t marrdhnieve q kishte me Romn dhe Vjenn, angazhohej pr nj kryengritje gjithpopullore. Ai personalisht e kishte pritur komandantin e ushtris austriake dhe e kishte prcjell gjer n Prizren, ku gjenerali smuret nga murtaja, vdes dhe varrosetn n nj kish n Prizren. Pas nj viti, m 6 dhjetor 1689 nga e njjta smundje vdes n Prishtin edhe P. Bogdani.
    I nipi i P. Bogdanit, Gjergj Bogdani, m 20 dhjetor 1689 prmes nj letre drguar n Rom bn me dije se trupin e P. Bogdanit, arqipeshkvl, turqit e kishin nxjerr nga varri dhe ua kishin hedhur qenve n tregun e Prishtins. Kjo sht pak a shum historia jetsore e cila na jepet pr Bogdanin.
    Sa i prket historis s krijimit t veprs, aty ceket se ajo fillon prej 25.6.1675, kur ai me nj leter drguar Kuvendit t Propagands krkon pr t'ia shtypur veprn. Megjithat, thuhet aty, vepra iu shtyp n Padov, tek m 1685, pasi q e kishte prkthyer edhe n italishte dhe pranuar q t shkruhet posi nj fjalor n dy shtylla italisht e shqip, ka u prit mir edhe tek lexuesit italian, e q bri q ajo t botohet edhe n dy botime t njpasnjshme (1691, 1702).
    Botimit t par t veprs i paraprijn 23 parathnie dhe prkushtime t autorve t ndryshm n gjuhn shqipe, italiane dhe serbokroate, cka thuhet se ishte nj dukuri e rrall e kohs dhe paraqet prkrahjen nga personalitete t ndryshme t vlers s madhe t veprs dhe respektin ndaj autorit.
    Edhe Bogdani, thuhet aty, i shkroi tri parathnie, n t cilat paraqet motivet kryesore q e frymzuan q t shkruante veprn, idealet e larta njerzore dhe patriotike, ngase "po dergjet atdheu n robri t errt, i verbuar me dy pal mjegulla t zeza mbi faqe, qjan mkati dhe mosdija".
    N letrn "lexuesit t nderuar" thot: "Nuk shkrova pr lavdin tim, por pr dobi t shenjts fe".
    Shtatmbdhjet prkushtimet dhe tekstet e tjera ngrisin lart fytyrn e Bogdanit dhe veprn e tij, ngase patriotizmi dhe humanizmi i Bogdanit dhe i veprs, si dhe prcaktimi i tij n luft konsekuente kundr turqve dhe angazhimi i tij organizativ pr rezistenc, si thuhet, i paska frymzuar kta poet q ta krahasojn me Sknderbeun dhe epopen e tij t lavdishme.
    Pr t'u vrejtur m mir madhshtia e Bogdanit, fillohet t numrohen gjuht t cilat i ka njohur ai e q ishin: italishtja, latinishtja, greqishtja (e vjetr), serbokroatishtja, turqishtja, si dhe (pr nevojat e biblikumit) hebraishtja, arabishtja, armenishtja dhe sanskritishtja dhe jepet pr t'u kuptuar se ndoshta e njihte edhe frngjishten dhe gjermanishten.
    N fund, si prfundim i qndrimit kritik pr veprn "eta e profetve" qndron:
    "Vetm vetdija dhe besimi i thell n forcn e gjuhs shqipe, kt intelektual dhe patriot t madh e shtyri t shkruaj nj vepr kaq t madhe. N personalitetin e tij duhet par gjeniun n punn e tij: shkriu dijen e kohs s prparuar, artin e vet e vuri n mbrojtjen e idealeve t veta, duke ia kushtuar n radh t par kombit.
    Prej vlerave t shumta shencore dhe artstiko-letrare t veprs s P. Bogdanit dallohet trajtimi dhe vendosja e drejt e shtjeve etnopsikologjike dhe historike, pasuria e madhe gjuhsore n shtjellimin e lnds n prozn shkencore, humanizmi i lart n paraqitjen e realitetit t kohs, filozofia, intelekti i rrall letrar, etj.
    Ai hapi shtigje dinjitoze kah vlerat evropiane, ka shihet n iden pr lvizjen ballkanike, pr liri kombtare dhe shpirtrore.
    I. Rugova shkruan: "Kjo vepr, thn metaforisht, ashtu si e thot Bogdani pr parimin e tij filozofik, Zotin, sht nj krua i gjall, ku mendja dhe shpirti yn do t gjej knaqsi dhe shqetsim intelektual, ku shumkush mund t marr uj, e s'do t shteret leht".
    Arti i t shkruarit dhe ligjrimit q mishrohet n vepr si tregues i nivelit t kulturs dhe zhvillimit intelektual t tij dhe angazhimi dinjitoz si prijs dhe tribun popullor e ngrisin lart veprn e tij madhore, t lindur n gurrat e nj humanizmi t thell, duke i treguar popullit rrugn e zhvillimit t lir e t pavarur, andej kah bota e prparuar."
    KREU I PAR
    Ishte kjo pra, shkurtimisht, reklama ne ngjyra q i bhet veprs "eta e profetve" t shkruar para m se 300 vjetsh nga Pjetr Bogdani.
    Me reklamn e kritiks bashkkohore cilido lexues do t pajtohej n trsi, me nj t vetmin kusht: q vet veprn t mos e lexoj fare.
    Mirpo lexuesi yn, i shtyr nga nj patriotizm q ia prvlon shpirtin, e pse jo ndoshta edhe i nxitur nga krimbi i krshris, atij mbreti t dijes, ka mundsi, e sigurisht se edhe do t pajtohet n trsi me analizn e br nga aspekti letrar-historik dhe gjuhsor n prgjithsi, kurse nga aspekti filozofiko-historik, e pse jo edhe humanist dhe njerzor, po ta lexoj veprn, do t has n nj konfuzion t thell dhe n nj mospajtim total n mes t reklams s ylbert, e cila i bhet veprs, dhe poshtrsive t cilat i has n vet veprn.
    Pluhuri i filozofis s hirit tek Boodani, doktor filozofie dhe teologjie, nuk shklqen fare si na servohet me dhun nga bashkmendimtart e tij dhe interesxhinjt e tjer.
    Q n fillim dshirojm t cekim se Bogdanit ia pranojm t drejtn q ta mbroj besimin e tij, fen e krishter, me argumente dhe fakte. Mirpo, nuk do t'ia pranojm t drejtn as Bogdanit e as t tjerve q ather kur tezat e tij jan t tejdukshme, kundrthnse dhe jobindse, q t drejtn e tij rnbi t vrtetn t provoj ta realizoj prmes fyerjeve t pashembullta t kundrshtarit ideologjik, besimit islam, pa le t jen ato edhe fyerje prej "humanisti".
    Qndrimi i I. Rugovs se vepra sht nj krua ku mendja dhe shpirti yn do t gjej knaqsi dhe shqetsim intelektual, po t mos kishte n vete at vrerin e hipokrizis, do t t bnte pr t'u qeshur. Mbase Rugova kur e ka thn kt ka menduar n ateist, t cilt veprn e kan marr pr nj prrall t bukur t gjuhs shqipe t cils, kuptohet, nuki besojn, pore lexojnnga arsyeja se sht nj vepr e vjetr e shkruar n gjuhn shqipe. Me kt rast, si duket, Rugova e kishte harruar popullin e vet shumic t konfesionit islam. Ai sikur sht i tascinuar me germat dhe shprehjet q i prdor Bogdani, ngase jan t shkruara shqip, dhe nuk i sht me rndsi se ka krejt prmban fjalia n vete. E fjalia, qoft edhe shqip e shkruar, mund t shpreh nj t pavrtet, por edhe mundet q t lndoj n shpirt.
    Konstatimi i tij pr shqetsim intelektuai sht i vrtet dhe real, por pr knaqsi do t duhej pyetur 90 prqindshin e popullit shqiptar! Kemi bindjen se askush nuk do t ndiente knaqsi po qe se fyhet, qoft edhe n gjuhn e tij amtare, pra n gjuhn shqipe, si kemi t bjm me kt rast.
    Letra e P. Bogdanit drguar patronit t tij Barbadik, nga aspekti letrar vrtet sht e shkruar bukur dhe e vetmja gj q i pengon krenarls s njohur shqiptare sht lajkatimi i teprt i Bogdanit q i bn atij. Mbase koha do t ket krkuar ashtu.
    N "T primit prpara letrarit " Bogdani thot:
    "Ku lulzojn shkenctart, letrart dhe dija, lulzon e mira". "E duke qen dheu i Arbrit n mesin e t parve, nuk mund t qndroj n hiri t Tinzot, e as nuk mund t shelbohet pa pasur kush ta ndrioi n dije e n fe, ngase fej a fitohet nga t dgjuarit". Pra, t dgjuarit i nevojitet q t ndrioj besimin e krishter, i cili sht n vend t par, kurse patriotizrni nuk duket, porse kuptohet, ngase feja pa njerz nuk sht fe. Pra, patriotizmi tek Bogdani paraqitet tek pas fes.
    Qllimit kryesor t Bogdanit, propagandimit t fes s krishter, si besirn i vetrn idea dhe i drejt sikur i shmangen me qllim analitikt e kohs sone, me ka autorit t "ets s profetve" i bhet e padrejt. Ai parathnien - "lexuesit t nderuar" - e prfundon kto fjal : "Ta kesh me dije se un shkrova per njerz t padijshm, pra pr dobi t shenjts fe, e jo pr lavdin tim", e as pr patriotizm, do t thoshin gojkqinjt, kurse, ne qet konstatojm: - feja i ishte n vend t par, pastaj kombi. Themi kshtu dhe plotsisht pajtohemi me kt rradhutje t gjrave primare si bn edhe Bogdani.
    Kur therni kshtu, mendjen e kemi tek fakti se fej a si mishrim i s vrtets, mirsis dhe drejtsis pr t gjith njerzimin, e cila e mson njeriun pr vetveten e tij, prejardhjen dhe qllimin e ekzistencs, duke i caktuar njherit rrugt m t mira t zhvillimit t tij individual dhe shoqror, e fisnikror dhe prparon moralisht njeriun si personalitet dhe njerzimin n trsi pa kufizime kombtare. Feja, si msim mbi t vrtetn dhe vet e vrteta jan sinonim i s mirs dhe t drejts, kurse pr kombin kjo nuk mund t thuhet, ngase kombi n vete prmban do gj.
    T jesh i pastr dhe i vrtet n besim fetar t drejt, do t thot q t integrosh n vete t gjitha virtytet njerezore nga t cilat kan dobi t gjith, edhe kombi. Kjo nuk do t mund t thuhet pr kombin, ngase pjestar i nj kombi sht edhe i ndershmi e edhe i pandershmi, hajni dhe mirbrsi, vrassi dhe... cilijo? Kombit i takojn edhe t mirt e edhe t kqijt, patrioti i vrtet s bashku me tradhtart dhe faqezinjt. Kombi nuk sht dhe nuk mund t jet dshmi e s mirs, e as e s keqes. Aty edhe pjestari m i ndershm i tij mund t jet i pandershm ndaj pjestarit m t ndershm t kombit tjetr, ngase vetdija kombtare i dikton q t anoj ne dobi t bashkkombasit vrass, e n dm t njeriut t ndershm t kombit t huaj. Bindja dhe besimi i vrtet fetar kt nuk do ta bnte dhe besimtari gjithher do ta prkrahte t vrtetn dhe drejtsin, njeriun si qenie e jo si komb, cka besojm se paraqet nj shkall m t lart t moralit nj'erzor, sesa mund t jet morali kombtar.
    Dhe kshtu, derisa Bogdani shkruan, si thot vet "pr dobi t shenjts fe", meritort tan ia dgjojn me vmendje vetm t rrahurit Mieshtror t ekanit me germat e prdorura, shprehjet dhe presjet, pa e shikuar fare godinn t ciln e ndrton ai, thuajse Bogdani shkruan pr hir t muziks q lshon tingllima e ekanit! Kjo sht nj padrejtsi e madhe ndaj tribunit t popullit, i cili tenton te renovoj godinn e vjetruar t krishtrimit, e cila po i shembej do her e m tepr para syve t tij t mjegulluar.
    I bindur se populli kishte nevoj pr at godinl, ai i prvishet puns pr renovimin e sai. Ky ishte qllimi parsor i tij, kurse mjetet e puns, germat dhe fjalt, presjet dhe pikat etj. i paraqiten vetm si domosdoshmri pr kryerjen e puns, madje me moton: sa m t mira mjetet dhe veglat e puns, puna m e leht dhe m e efektshme.
    Kaq sa i prket Bogdanit patriot, qllimi i t cilit, pra, ishte ngritja e vetdijes s popullit t tij t paarsimuar dhe t prapambetur prej kohsh pr nevojn dhe arsyen e besimit n Tinzot, pikfillimin dhe prfundimin e do gjje. Ai kt popull, i cili sipas bindjes s tij kishte m s teprmi nevoj, dshiron q ta edukoj sipas besimit fetar t krishter, n mnyr q edhe ai t fitoj dije dhe t fisnikrohet moralist Pr t'i br kt t mir kombit, ai shkroi shqip, n t vetmen gjuh t kuptueshme pr shumcn drrmuese t popullats dhe 'sht e vrteta, shkroi n kt gjuh m bukur se paraardhsit e tij, pr ka gjithsesi edhe duhet t'i shprehim mirnjohjen ton.
    Por, meqense ai nuk shkroi shqip vetm sa pr t shkruar, por shkroi me qllim t caktuar: - propagandimi i besimit t caktuar fetar, ne duhet br analizn e mnyrs s shtjellimit filozofik t qllimit, gjegjsisht ides s tij, dhe vetm pastaj do t na ishte m e qart madhsia apo voglsia bogdaniane si filozof dhe teolog.
    sht pr keqardhje dhe mashtruese deviza sipas s cils veprojn shumica e intelektualve tan, e cila gjithher krkon, pa prjashtim, q t gjendet nj veti e mir n popull, sado e vogl t jet ajo, dhe pastaj t zmadhohet me mijra her, t zbukurohet gjer ne fascinim, aq sa fillojn t t mirren mendt nga madhshtia kombtare. Kshtu, studiuesi i vogl mund t fitoj epitetin doktor i madh, kurse guximtari i rrall i vrejtjeve dhe piktimeve t vetive negative n popull shpallet hi m pak se tradhtar. Kto jan ato shklqimet momentale q sillen rrotull mbi mjerimin e popuilit ton, pa dijetar dhe me prplot doktor shkencash, shklqime mashtruese t drejtimit t gabuar n edukim, tr bardhsi t qelqt falso, e cila thyhet pr t parn mundsi t prvetsimit t pandershm material.
    KREU I DYT
    Kur Bogdani shkroi n "etn e profetve" (shk 1, ligj. 1, par. 2) se - nuk giendet njeti n bot aq shtazarak q do t thoshte se nuk ekziston Hyji, - ai nuk pandehte se mu n gjirin e popullit t tij do t gjenden njerz t till, t cilt si t ditur q shtihen, me shembullin e tyre personal i bien moh ktij konstatimi dhe njherit vrtetojn pikn apo paragrafin e shtat t ksaj ligjrate, gjegjsisht profecin aktuale t profetit David:
    "Detisa njetiu qe me nder, nuk u muar vesh, mi're"po kur u barazua me shtazl e padittira, atyre u prngiait". (Psalmi 40)
    A s'sht e vrtet se edhe shkenca jon, e cila prejardhjen e njeriut e nxjerr mga teoria darviniane, nuk krkon asgj tjetr prve nj barazimi t till!
    N tr ligjratn e par t shkalls s par teologjia dhe filozofia e Bogdanit qndrojn n lidhje t fort kohezioni, duke e mbshtetur njra-tjetrn pr mrekulli. Mirpo, me kalimin n ligjratn e dyt, ku Bogdani dshiron q n mnyr filozofike t dokumentoj "si sht nj Hyj n tri veta", gjrat komplikohen dhe ngatrrohen aq tepr sa ajo q thuhet me nj rast si konkludim i prer, n rreshtin pasues shkatrrohet me tr vullgaritetin e nj sharlatani, ka filozofis s "holl" t Bogdanit ijep ngjyrn e nj' filozofie mjeruese.
    Bogdani filozof shum shpejt e harron thnien e tij, t ciln e kishte cekur n shkalln 1 dhe ligjratn 1, paragrafi 21, ku kishte prfunduar:
    "Hyji i pakufishm dhe i prsosur sht larg ktijesave, q kan zn fll dire jan t sosura, nuk mund t jepet ndonj prjetsim n mes t Hyjit dhe njetiut."
    dhe e cek shn Augustinin:
    Marrim vesh aq sa mundemi, kur nuk mundemi besojm, dhe vetmin, si ligj njerzor q t bn prtac, t sillesh posi kafsh e pa t mir, sic thot Bogdani, e aplikon edhe n spjegimin e Hyjit t tij, me ka faktikisht vendos njfar prjetsimi. Ata t pafet, si i quan ai besimtart e tes islame, patn aq besim dhe fe sa q kurr nuk u kujtuan q ta bjn nj krahasim t till t marr dhe njherit ofendues.
    A ndej nga lind ideja, vazhdon Bogdani, i thon i Ati, e ideja q lindel i thon i Biri. I ati, duke u sodittir giithher n qenien e vet prodhon iden e vet, te birin, posi njetiut t cilit, duke u sodittit pa ndrpret n pasqyr, pandrprer edh e i prodhohet pamja e tij, gjegjsisht vetvetja.
    S pari, nj soditje e till e pandrprer do t ishte monotone edhe pr vet Hyj in dhe, s dyti, me at soditje apo prodhim t vetvetes si n pasqyr, do t prodhohej pamja e jo edhe vetvetja, do t reprodukohet nj emitim jo i gjall i asaj vehtjeje hyjnore, nj si hije e vdekur e qenies se gjall ekzistuese. Megjithat, sl do t shihet m vaine, Bogdani me cdo kusht tenton q kt tez mbi trinin ta mbroj me t gjitha mjetet e mundshme, duke prdorur edhe shprehje t cilat nuk i takojn fare kulturs s nj shkenctari t mirfillt, si tenton ndokush ta quaj Bogdanin. Aq m tepr na bn pr t'u qeshur mendimi q dikush, duke reprodukuar pamjen e vet n pasqyr asaj pamjeje t'i thoshte: biri ose bija ime!
    "Birria nuk qndron ashtu se nj send lind prej tjetrit, por duke lindur n shmblltyrn e atit prej t cilit lind",
    thot Bo dani, dhe sqaron:
    "Lisaave nuk u thon bijt e dheut, porfryt i dheut, sepse nukjan n ngjashmri me dheun".
    Konfuzion i qllimt apo gabim i doktorit t filozofis? Me 'arsye, meqense nj send lindka n shmblltyrn e t atit, ai e merr dheun pr at t lisit, e jo lisin at dhe farn e tij? sht e vrtet dhe cdo kush pajtohet se lisi nuk sht n ngjashmri me dheun, por problemi as q mund t shtrohet n kt mnyr, prve nse nuk dshirohet q t qitet fall. Edhe po t merrej si shembull i atris lisi, prapseprap nuk do t thuhej: lisi i biri i lisit, ngase atria dhe bijria jan shprehje t cilat sidomos kan kuptim nse prdoren si shprehje cilsimi tek njerzimi si qenie e bots s gjall organikel, e m pak n botn shtazore dhe aspak n at bimore.
    Mendja, sipas msimit t krishter dhe shpjegimit filozofik t Bogdanit, sht Hyji, kurse ideja e mendjes, q sht e ngjashme me mendjen, sht i Biri. Shpirti i shenjt nuk sht n gjasim me ta, por sipas vullnetit njedh prej t dyve, andaj edhe quhet jo i biti, por shpirti i shenjt.
    Pra, vazhdon Bogdani, detyrohemi t rrfejm se Hyji sht n tri veta e nj n natyr, sikur rrota e diellit, rrezja q lind prej saj dhe t nxehtt q njedh prej t dyjave. Rrota e diellit sht diell, rrezja q lind prej tij sht diell, e t nxehtt q rrjedh prej t dyjave sht diell, ashtupra s'jan tre shpirtra, as tre diej, por nj shpit i vetm dhe nj diell i vetm.
    N kto tri veta asnjra nuk sht e para apo e fundit, m i madh apo me i vogl, por t tre n vte jan t njmendt dhe t amshueshm.
    Duke u mbshtetur n kt rezonim t Bogdanit, leht del t kuptohet se qenia e cila e reprodukon painjen e vet duke e soditur si n pasqyr sht e njjt me pamjen e reprodukuar dhe dashurin q e lidh qenien me vet pamjen e saj, dhe se asnjra s'sht as e para as e fundit, ka rrjedhimisht le t kuptohet se nga pamja mund t reprodukohet qenia, q s'ka fare logjik, si dhe q nga dashuria mes qenies dhe pamjes t lindin q t dyja - qenia dhe reprodukimi i pamjes s saj, gj q po ashtu nuk mund t qndroj. S'ka qenie - s'ka as reprodukim. Nga pasqyra e zbrazt nuk mund t prodhohet qenia, kurse pr t'u reprodukuar reprodukimi i pamjes s qenies n pasqyr, duhet s pari t ekzistoj qenia, ndryshe nuk mund t ket reprodukim. Kjo madje i sht e njohur do laiku. Po ashtu edhe dashuri n vete, pa qenie, nuk mund t ket. Prandaj edhe qndrimi filozolik se ktu nuk kemi t par as t mbram nuk qndron. I pari gjithmon duhet t ekzistoj, n mnyr q t tjert t mund t rriedhin prej tij.
    Nevoja mbi ekzistimin e t parit shihet shum mir edhe tek Bogdani gjat shtjellimit t ligjerats s par n shkalln e par, ather kur Hyji ishte n vete, por me kalimin n ligjratn e dyt, kur tentohet t shpjegohet ajo q edhe nuk mund t shhjegohet, si sht nj Hyj n tri veta, ather i humbet filli logjiks, e me kt edhe mundsia pr ta gjetur t vrtetn.
    Thnia e Platonit, t ciln Bogdani e apostrofon n fund t ksaj ligjrate. pr t sforcuar qndrimin e vet teologjiko-filozofik mbi treshin hyjnor, po ashtu nuk qndron.
    Platoni tha, cek Bogdani:
    "Njoha njrin q bti t gjitha gjrat dhe tjetrin, nga i cili u bn t gjitha gjrat", me 'rast mendon n t Atin dhe n t Birin, kurse shprehja - nj q bri - ka t bj me iden si qenie, kurse - nga i cili u bn - shpreh materien e nnshtruar vullnetit t ides dhe ndrrimit t formes se saj.
    Se ideja n filozofin platonike sht primare, kurse materia shprehet si domosdoshmri e dors s dyt, Bogdani e ka ditur. Mirpo, duke dashur di krejt tjetr, ai thnien e Platonit e prdor dhelprisht n at mnyr sa l mundsin pr t'u kuptuar se qysh Platoni paska vertetuar pr Atin dhe t Birin. Kt e kan ditur edhe papt, kardinalt dhe tr ajo bot e prparuar sipas teneqerrahjes s inteligjencis son, por heshtn, si thot Ahmed Deedati, si minjt e kishave. Dhe si t mos heshtin kur ai prparim i tyre nuk u mundsonte q n mnyr bindse ta dshmoj tezn e marr teologjike mbi trinin.
    Megjithat, si do t na njoftoj m von I. Rugova, libri nuk mori vizn pr botim, por u botua pas nj vargu dredhish t ndrmarra nga tribuni yn. Gnjeshtrat, mashtrimet, poshtrsit, si dhe falsifikimet e Bogdanit humanist, tani e tutje nuk do t ken t ndalur.
    KREU I TRET
    Falsifikimi i shkrimit shenjt - T r i n i a
    Gjeneza (kreu 1): "Ta bjm njetiun sipas gjasimit dhe shmblltyrs son", - Hyji, pr t kallzuat- shoqrin e tre vetave, thot bjm e jo bj, shmblltyrn ton e jo timen. - Kshtu e komenton fjalin Bogdani, dhe pr ata q mund t dyshojn, me nguti vazhdon: Ky interpretim pr fen deklarohet nga Kuvendi i Sirmiensit n kreun 14; "Nse thot dikush, meq sht shkruat-, t bjm njeriun etj., se nuk i flet i ati t birit, por se ai i flet vetvetes, qoft mallkuar, lidhui, e mbajtur."
    't'i thuhet ksaj klithjeje dshpruese t t paaftit, i cili duke mos pasur aftsi pr t rezistuar me fakte, krkon bindje t pakushtimt, symbyllazi dhe me duar t lidhura prtndryshe t bjer mallkimi !
    far besimi mund t jet ky dhe far filozofie sht kjo, kur t gjitha degt dhe pipat e arsyes s shndosh t trungut fetar i shkurton njanshm dhe me mallkim tenton q t mbroj "bukurin" e cungut t ngurt fetar? N qoft se pranohet ky besim dhe kjo filozofi, e cila e prjashton arsyen e logjiks s shndosh, ather feja e krishter do t'i prngjante nj kshillimoreje pr memec, t cilt nuk guxojn t flasin as t mendojn, por t cilt kan vetm nj detyr: q t binden dhe t mos nxn kurr n goj fjaln logjik, e cila sht mkatare sa edhe vet djalli dhe e cila sht e prjashtuar nga fjalori kristian!
    Kreun 18 t Gjenezs: - "Iu paraqit Zoti yn Abrahamil dhe iu dukn afr tij tre veta, t cilat ai i adhuroi deli n tok ditke thn, 0 Zot, nse gieta hir n syt e tu" etj, Bogdani e komenton n at mnyr q Zotyn, thot, sht n tre veta njaj Hyj i vetm, prandaj abrahami atyre tre vetvie u thot "O Zot", dhe i adhuron pr nj t vetmin Hyj. Vetmse Bogdani i mir, ktu, nuk na e sqaron se cilit nga ata tre veta Abrahami iu drejtua me "O Zot ... ", pasi q ata tre veta do t duhej qen nj i vetmi Hyj, por me pamje t njjt t tre vetave. Iu drejtua Atit, Birit apo Shpirtit t shenjt? Natyrisht se prgjigjja e sakt do t ishte: Asnjrit! Asnjrit nga ata t tre, por vetm Zotit t vrtet, i cili edhe pse me pamje nuk ishte prezent, Abrahami Atij iu falnderua pr mysafirt e ardhur dhe atij i drejtohet me "O Zot", po sikur ne n raste t ndryshme falnderimi gjat biseds me bashkbisedues themi - "O Zot shyqyr", etj., por me at rast nuk e titullojm bashkbiseduesin. Ose, n raste t dshprimit kur bashkbiseduesit apo grumbullit t njerzve i thuhet: "O Zot, po 'po bhet kshtu?!"
    Me kt nuk do t thot se ne i jemi drejtuar cilitdo nga ata, duke e titulluar dhe njohur pr Zot. Prandaj Abrahami nuk iu drejtua asnjrit nga ata tre vetat me thirrjen "O Zot, nse gjeta hir n syt e tu" etj., por si mikprits q ishte dhe i prmalluar pr mysafir, ai falnderoi Zotin pr mirsin q pati duke i sjell atij vizitues, ngase bindja e besimtarit sht se asgj nuk ndodh pa dijen dhe lejen e Perndis.
    Megjithat, duke dashur q me do kusht ta dokumentoj trinin, n paragrafin 7 t ligj. iii, shk. I, duke komentuar fjalt e kreut 3 t Eksodit, n t cilat thuhet:
    "'Un jam ai q jam, kshtu thuaju t bijve t Izraelit, ai q sht m drgoi mua tek ju. Pastaj u ndal e tha: Ke pr tu thn t bijve t Izraelit, Zotyn, Hyji i Abrahamit e Hyji i Izakut e Hyji i Jakobit m drgoi te ju, ky emrpr mua sht i prjetshm",
    Bogdani thot: -
    Ato fjal tri her n Tinzot do t thot se ai sht n tir veta, ndonse nj n natyr apo qenie, dhe se t tre vetat jan t prjetshme.
    sht e vrtet se t prsriturit e emrit Hyj tri her, si Hyj i Abrahamit, i Izakut dhe i Jakobit nuk sht i rastsishm, po jo pr t treguar far trinie, por pr t dokumentuar m bindshm t vetmin Zot, gjithnj dhe n periudha t ndryshme kohore, i cili nuk ndrrohet dhe sht i prjetshm. Prandaj ai edhe sht Hyj i Abrahamit, si sht edhe me vone po i njjti Hyj i pandryshuar i Izakut, dhe po ashtu i nj'jti Hyj i Jakobit. Me kt prsritje vetm dshirohet t tregohet pandryshueshmria e Hyjit n krahasim me ndryshimin kohor t ksaj bote. Ktu, n kt bot, do gj ndryshon dhe rrjedh sipas ligjeve t caktuara. Njerzit lindin dhe vdesin, kurse Hyji qndron, pr t gjith i njjt, vetm nj, prej fillimit e gjer n t sosur t do gjje. Ai sht ligjdhns dhe t gjitha ligjet i nnshtrohen atij, kurse vet nuk u nnshtro het asnjrit nga ato. Kjo dokumentohet me prsritjet e cekura.
    Si do ta komentonte Bogdani fjalin n t ciln Hyji do t prmendej pes her: si Hyj i Adamit, Hyj i Noeut, ngase i njjti Hyj ishte edhe i tyre, e pastaj t cekeshin edhe tre t prmendurit? Qndrimin q do ta kishte Bogdani dhe bota e krishter n lidhje me kt mundsi nuk e dim, por arsyen prse u prmend Hyji tri her e jo pes, e marrim me mend: bota ishte prmbytur n moshn 600-vjecare t Noeut. Jeta kishte filluar prej s pari dhe gjuht ishin ndar n 72 sosh. Abrahami, nga i cili kishte prejardhjen populli izraelit, t cilit prmes profetit Mojse po i drejtohej Zoti, lindi 161 vjet pas ksaj ndarjeje. Nga ai lindi Izaku, e nga Izaku - Jakobi. O t tre ishin besimtar dhe adhurues t nj t vetmit Zot, dhe ishin paraardhs t popullit, t cilit prmes profetit Moise i drejtoheshin fjalt e Perndis. Prandaj ai edhe ishte Hyj i Abrahamit, paraardhsit t izraelitve, por edhe i njjti Hyj i Izakut, po ashtu njri nga paraardhsit izraelit, si dhe ishte Hyj i Jakobit, i cili s'ishte askush tjetr prve vet paraardhsi i drejtprdrejt i izraelitve, d.m.th. i njjti, vetm nj, i cili sht Po ashtu i njjt edhe pr kohn e Mojsiut kur edhe po i drejtonte fjalt, po sikur kishte qen gjithmon i njjt edhe m hert dhe sikur do t jet gjithmon i njjt edhe m vone,porjo n tresh, por njsh, unikat i paprsritur. Meq populli izraelit ishte i vetmi popull besimtar, kurse t tjert ishin pagan, sht e arsyeshme q prmenden profett e atij populli: Abrahami, Izaku dhe jakobi. E Hyji ishte i vetmi Zot n t cilin ata kishin besuar, i njjti Hyj.
    N paragrafin pasues 8 t shk. dhe ligj. s njjt, Bogdani cek se si Davidi profet (psalmi 66) thot:
    "Na bekoft neve Hyji, Hyji yn na bekoft neve" dhe prfundon:
    Hyji do t thot Hyji Ati, na bekoft neve i Biri, Hyji yn - dhe duke dashur q t krijoj trinin, fjalis s Davidit i shton nga vetja - "sepse e bri njeri, na bekoft neve Shpirti i shenjt.
    Dhe, natyrisht, kt trillim t vetdijshm dikush e quan filozofi.
    Pra, "Na bekoft neve Hyji, Hyji yn na bekoft neve", sht thnie e profetit David Shtesa "na bekoft neve Shpirti i shenjt" nxirret kinse si konkludim nga nj shtes e mhershme, "sepse e bri njeri''
    08-23- 2002..

  6. #6
    Pasioni pr shkencn
    Antarsuar
    15-05-2002
    Vendndodhja
    Jacksonville Florida
    Postime
    280
    Faleminderit
    0
    3 falenderime n 3 postime

    Rendesia e Pjeter Bogdanit

    Veorit Dhe Rndsia E Pjetr Bogdanit Sipas Kritiks Bashkkohore Shqiptare

    Me rastin e 300-vjetorit t vdekjes s Pjetr Bogdanit, m 1989, Redaksia e Botimeve e "Rilindjes" n Prishtin botoi veprn e tij "eta e profetve".
    Q n hyrje t analizs s vepres ceket se duke filluar prej Pal Engjllit, autorit t Formuls s pagzimit (1462), e deri tek De Rada, Pjetr Bogdani z nj vend qendror n gjith letrsin shqiptare, sidomos si prozator i madh, e njhersh si poet, filozof, shkenctar, teolog, etj. Eqrem abej e vlerson si nj stilist t rrall, i cili arriti nivelin e lart t prsosshmris gjuhsore dhe artistike.
    Aty ceket edhe se vepra n fjal e P. Bogdanit sht vlersuar si nj nga "kryeveprat e letrsis shqiptare" dhe se vlerat e larta filozofike (teologjike) dhe artistikoletrare t saj imponuan q vepra t botohet n qendrn m t njohur t Rilindjes evropiane, n Padov. Vepra gjeti interesim edhe tek lexuesit jasht gjuhs shqipe, sidomos n Itali. N Palermo t Italis, tek arbresht, shrbente si libr shkollor, e po ashtu ceket se edhe gramatika e par e botuar n gjuhn shqipe qe mbshtetur n alfabetin e Bogdanit, ngase ai ishte m i prsosur se i Budit dhe i Bardhit. Pra, prmes fjalorit dhe Gramatiks, q n nj mnyr u hartua mbi baz t veprs s P. Bogdanit, u vu.n themelet pr msimin e gjuhs shqipe.
    Kt vepr t madhe, t njeriut t madh, sipas A. Stratikoit, duhet marr si objekt t denj pr studime t mdha jo vetm shqiptart, por edhe dijetart e kombeve t tjera. Mijatoviqi, p.sh., mahnitet me pasurin e detajeve dhe qartsin e veprs dhe i duket gati e pabesueshme q nj vepr e till t ket mundur t shkruhet n shek. xvn, gj q, si e thot ai, tregon pasurin e gjuhs shqipe, pasi ka mundur te thuhen shqip gjith ato tema abstrakte q thuhen edhe italisht.
    Mijatoviqit dhe mund t'i duket e pabesueshme, kurse ne pr nj ast edhe mund t krenohemi me kt thnie t tij, por kur t kujtohemi se ne kemi prejardhje shum t hershme dhe tradit mijravjeare, si pasardhs t popullit t lasht ilir, ather thnia e Mijatoviqit m tepr na tingllon si nj ironi e idht sesa nj befasi jona e kndshme me t ciln e knaqim mikun. Fundi i fundit kultura 2000-vjeare, e cila pretendohet se na takon, nuk do t duhej t linte hapsir pr t'u befasuar miku Mijatoviq. Por, ne dim q t gzohemi si fmija kur mendojm se dikush sht duke na lavduar.
    Sa u prket t dhnave jetsore pr Bogdanin, aty thuhet se pas kryerjes s shkollimit fillor dhe t mesm, si dhe pas prfundimit t studimeve n Loreto apo Padov, ai u shugurua prift, e pastaj srish shkoi n Itali pr studime t Farta n teologji dhe filozofi, por talii n Rom, ku edhe doktoroi. Me t'u kthyer punoi si ipeshkv i Shkodrs 21 vjet dhe kishte nn mbikqyrje edhe argjipeshkvin e Tivarit.
    Gjat udhheqjes s tij me selin e Shkupit shkroi dhe botoi "etn e profetve". Po ashtu thuhet se ishte kundrshtar i rrept i turqve dhe i metodave t tyre q prdornin kundr popujve t shtypur, sidomos kundr klerikve, dhe se n baz t marrdhnieve q kishte me Romn dhe Vjenn, angazhohej pr nj kryengritje gjithpopullore. Ai personalisht e kishte pritur komandantin e ushtris austriake dhe e kishte prcjell gjer n Prizren, ku gjenerali smuret nga murtaja, vdes dhe varrosetn n nj kish n Prizren. Pas nj viti, m 6 dhjetor 1689 nga e njjta smundje vdes n Prishtin edhe P. Bogdani.
    I nipi i P. Bogdanit, Gjergj Bogdani, m 20 dhjetor 1689 prmes nj letre drguar n Rom bn me dije se trupin e P. Bogdanit, arqipeshkvl, turqit e kishin nxjerr nga varri dhe ua kishin hedhur qenve n tregun e Prishtins. Kjo sht pak a shum historia jetsore e cila na jepet pr Bogdanin.
    Sa i prket historis s krijimit t veprs, aty ceket se ajo fillon prej 25.6.1675, kur ai me nj leter drguar Kuvendit t Propagands krkon pr t'ia shtypur veprn. Megjithat, thuhet aty, vepra iu shtyp n Padov, tek m 1685, pasi q e kishte prkthyer edhe n italishte dhe pranuar q t shkruhet posi nj fjalor n dy shtylla italisht e shqip, ka u prit mir edhe tek lexuesit italian, e q bri q ajo t botohet edhe n dy botime t njpasnjshme (1691, 1702).
    Botimit t par t veprs i paraprijn 23 parathnie dhe prkushtime t autorve t ndryshm n gjuhn shqipe, italiane dhe serbokroate, cka thuhet se ishte nj dukuri e rrall e kohs dhe paraqet prkrahjen nga personalitete t ndryshme t vlers s madhe t veprs dhe respektin ndaj autorit.
    Edhe Bogdani, thuhet aty, i shkroi tri parathnie, n t cilat paraqet motivet kryesore q e frymzuan q t shkruante veprn, idealet e larta njerzore dhe patriotike, ngase "po dergjet atdheu n robri t errt, i verbuar me dy pal mjegulla t zeza mbi faqe, qjan mkati dhe mosdija".
    N letrn "lexuesit t nderuar" thot: "Nuk shkrova pr lavdin tim, por pr dobi t shenjts fe".
    Shtatmbdhjet prkushtimet dhe tekstet e tjera ngrisin lart fytyrn e Bogdanit dhe veprn e tij, ngase patriotizmi dhe humanizmi i Bogdanit dhe i veprs, si dhe prcaktimi i tij n luft konsekuente kundr turqve dhe angazhimi i tij organizativ pr rezistenc, si thuhet, i paska frymzuar kta poet q ta krahasojn me Sknderbeun dhe epopen e tij t lavdishme.
    Pr t'u vrejtur m mir madhshtia e Bogdanit, fillohet t numrohen gjuht t cilat i ka njohur ai e q ishin: italishtja, latinishtja, greqishtja (e vjetr), serbokroatishtja, turqishtja, si dhe (pr nevojat e biblikumit) hebraishtja, arabishtja, armenishtja dhe sanskritishtja dhe jepet pr t'u kuptuar se ndoshta e njihte edhe frngjishten dhe gjermanishten.
    N fund, si prfundim i qndrimit kritik pr veprn "eta e profetve" qndron:
    "Vetm vetdija dhe besimi i thell n forcn e gjuhs shqipe, kt intelektual dhe patriot t madh e shtyri t shkruaj nj vepr kaq t madhe. N personalitetin e tij duhet par gjeniun n punn e tij: shkriu dijen e kohs s prparuar, artin e vet e vuri n mbrojtjen e idealeve t veta, duke ia kushtuar n radh t par kombit.
    Prej vlerave t shumta shencore dhe artstiko-letrare t veprs s P. Bogdanit dallohet trajtimi dhe vendosja e drejt e shtjeve etnopsikologjike dhe historike, pasuria e madhe gjuhsore n shtjellimin e lnds n prozn shkencore, humanizmi i lart n paraqitjen e realitetit t kohs, filozofia, intelekti i rrall letrar, etj.
    Ai hapi shtigje dinjitoze kah vlerat evropiane, ka shihet n iden pr lvizjen ballkanike, pr liri kombtare dhe shpirtrore.
    I. Rugova shkruan: "Kjo vepr, thn metaforisht, ashtu si e thot Bogdani pr parimin e tij filozofik, Zotin, sht nj krua i gjall, ku mendja dhe shpirti yn do t gjej knaqsi dhe shqetsim intelektual, ku shumkush mund t marr uj, e s'do t shteret leht".
    Arti i t shkruarit dhe ligjrimit q mishrohet n vepr si tregues i nivelit t kulturs dhe zhvillimit intelektual t tij dhe angazhimi dinjitoz si prijs dhe tribun popullor e ngrisin lart veprn e tij madhore, t lindur n gurrat e nj humanizmi t thell, duke i treguar popullit rrugn e zhvillimit t lir e t pavarur, andej kah bota e prparuar."
    KREU I PAR
    Ishte kjo pra, shkurtimisht, reklama ne ngjyra q i bhet veprs "eta e profetve" t shkruar para m se 300 vjetsh nga Pjetr Bogdani.
    Me reklamn e kritiks bashkkohore cilido lexues do t pajtohej n trsi, me nj t vetmin kusht: q vet veprn t mos e lexoj fare.
    Mirpo lexuesi yn, i shtyr nga nj patriotizm q ia prvlon shpirtin, e pse jo ndoshta edhe i nxitur nga krimbi i krshris, atij mbreti t dijes, ka mundsi, e sigurisht se edhe do t pajtohet n trsi me analizn e br nga aspekti letrar-historik dhe gjuhsor n prgjithsi, kurse nga aspekti filozofiko-historik, e pse jo edhe humanist dhe njerzor, po ta lexoj veprn, do t has n nj konfuzion t thell dhe n nj mospajtim total n mes t reklams s ylbert, e cila i bhet veprs, dhe poshtrsive t cilat i has n vet veprn.
    Pluhuri i filozofis s hirit tek Boodani, doktor filozofie dhe teologjie, nuk shklqen fare si na servohet me dhun nga bashkmendimtart e tij dhe interesxhinjt e tjer.
    Q n fillim dshirojm t cekim se Bogdanit ia pranojm t drejtn q ta mbroj besimin e tij, fen e krishter, me argumente dhe fakte. Mirpo, nuk do t'ia pranojm t drejtn as Bogdanit e as t tjerve q ather kur tezat e tij jan t tejdukshme, kundrthnse dhe jobindse, q t drejtn e tij rnbi t vrtetn t provoj ta realizoj prmes fyerjeve t pashembullta t kundrshtarit ideologjik, besimit islam, pa le t jen ato edhe fyerje prej "humanisti".
    Qndrimi i I. Rugovs se vepra sht nj krua ku mendja dhe shpirti yn do t gjej knaqsi dhe shqetsim intelektual, po t mos kishte n vete at vrerin e hipokrizis, do t t bnte pr t'u qeshur. Mbase Rugova kur e ka thn kt ka menduar n ateist, t cilt veprn e kan marr pr nj prrall t bukur t gjuhs shqipe t cils, kuptohet, nuki besojn, pore lexojnnga arsyeja se sht nj vepr e vjetr e shkruar n gjuhn shqipe. Me kt rast, si duket, Rugova e kishte harruar popullin e vet shumic t konfesionit islam. Ai sikur sht i tascinuar me germat dhe shprehjet q i prdor Bogdani, ngase jan t shkruara shqip, dhe nuk i sht me rndsi se ka krejt prmban fjalia n vete. E fjalia, qoft edhe shqip e shkruar, mund t shpreh nj t pavrtet, por edhe mundet q t lndoj n shpirt.
    Konstatimi i tij pr shqetsim intelektuai sht i vrtet dhe real, por pr knaqsi do t duhej pyetur 90 prqindshin e popullit shqiptar! Kemi bindjen se askush nuk do t ndiente knaqsi po qe se fyhet, qoft edhe n gjuhn e tij amtare, pra n gjuhn shqipe, si kemi t bjm me kt rast.
    Letra e P. Bogdanit drguar patronit t tij Barbadik, nga aspekti letrar vrtet sht e shkruar bukur dhe e vetmja gj q i pengon krenarls s njohur shqiptare sht lajkatimi i teprt i Bogdanit q i bn atij. Mbase koha do t ket krkuar ashtu.
    N "T primit prpara letrarit " Bogdani thot:
    "Ku lulzojn shkenctart, letrart dhe dija, lulzon e mira". "E duke qen dheu i Arbrit n mesin e t parve, nuk mund t qndroj n hiri t Tinzot, e as nuk mund t shelbohet pa pasur kush ta ndrioi n dije e n fe, ngase fej a fitohet nga t dgjuarit". Pra, t dgjuarit i nevojitet q t ndrioj besimin e krishter, i cili sht n vend t par, kurse patriotizrni nuk duket, porse kuptohet, ngase feja pa njerz nuk sht fe. Pra, patriotizmi tek Bogdani paraqitet tek pas fes.
    Qllimit kryesor t Bogdanit, propagandimit t fes s krishter, si besirn i vetrn idea dhe i drejt sikur i shmangen me qllim analitikt e kohs sone, me ka autorit t "ets s profetve" i bhet e padrejt. Ai parathnien - "lexuesit t nderuar" - e prfundon kto fjal : "Ta kesh me dije se un shkrova per njerz t padijshm, pra pr dobi t shenjts fe, e jo pr lavdin tim", e as pr patriotizm, do t thoshin gojkqinjt, kurse, ne qet konstatojm: - feja i ishte n vend t par, pastaj kombi. Themi kshtu dhe plotsisht pajtohemi me kt rradhutje t gjrave primare si bn edhe Bogdani.
    Kur therni kshtu, mendjen e kemi tek fakti se fej a si mishrim i s vrtets, mirsis dhe drejtsis pr t gjith njerzimin, e cila e mson njeriun pr vetveten e tij, prejardhjen dhe qllimin e ekzistencs, duke i caktuar njherit rrugt m t mira t zhvillimit t tij individual dhe shoqror, e fisnikror dhe prparon moralisht njeriun si personalitet dhe njerzimin n trsi pa kufizime kombtare. Feja, si msim mbi t vrtetn dhe vet e vrteta jan sinonim i s mirs dhe t drejts, kurse pr kombin kjo nuk mund t thuhet, ngase kombi n vete prmban do gj.
    T jesh i pastr dhe i vrtet n besim fetar t drejt, do t thot q t integrosh n vete t gjitha virtytet njerezore nga t cilat kan dobi t gjith, edhe kombi. Kjo nuk do t mund t thuhet pr kombin, ngase pjestar i nj kombi sht edhe i ndershmi e edhe i pandershmi, hajni dhe mirbrsi, vrassi dhe... cilijo? Kombit i takojn edhe t mirt e edhe t kqijt, patrioti i vrtet s bashku me tradhtart dhe faqezinjt. Kombi nuk sht dhe nuk mund t jet dshmi e s mirs, e as e s keqes. Aty edhe pjestari m i ndershm i tij mund t jet i pandershm ndaj pjestarit m t ndershm t kombit tjetr, ngase vetdija kombtare i dikton q t anoj ne dobi t bashkkombasit vrass, e n dm t njeriut t ndershm t kombit t huaj. Bindja dhe besimi i vrtet fetar kt nuk do ta bnte dhe besimtari gjithher do ta prkrahte t vrtetn dhe drejtsin, njeriun si qenie e jo si komb, cka besojm se paraqet nj shkall m t lart t moralit nj'erzor, sesa mund t jet morali kombtar.
    Dhe kshtu, derisa Bogdani shkruan, si thot vet "pr dobi t shenjts fe", meritort tan ia dgjojn me vmendje vetm t rrahurit Mieshtror t ekanit me germat e prdorura, shprehjet dhe presjet, pa e shikuar fare godinn t ciln e ndrton ai, thuajse Bogdani shkruan pr hir t muziks q lshon tingllima e ekanit! Kjo sht nj padrejtsi e madhe ndaj tribunit t popullit, i cili tenton te renovoj godinn e vjetruar t krishtrimit, e cila po i shembej do her e m tepr para syve t tij t mjegulluar.
    I bindur se populli kishte nevoj pr at godinl, ai i prvishet puns pr renovimin e sai. Ky ishte qllimi parsor i tij, kurse mjetet e puns, germat dhe fjalt, presjet dhe pikat etj. i paraqiten vetm si domosdoshmri pr kryerjen e puns, madje me moton: sa m t mira mjetet dhe veglat e puns, puna m e leht dhe m e efektshme.
    Kaq sa i prket Bogdanit patriot, qllimi i t cilit, pra, ishte ngritja e vetdijes s popullit t tij t paarsimuar dhe t prapambetur prej kohsh pr nevojn dhe arsyen e besimit n Tinzot, pikfillimin dhe prfundimin e do gjje. Ai kt popull, i cili sipas bindjes s tij kishte m s teprmi nevoj, dshiron q ta edukoj sipas besimit fetar t krishter, n mnyr q edhe ai t fitoj dije dhe t fisnikrohet moralist Pr t'i br kt t mir kombit, ai shkroi shqip, n t vetmen gjuh t kuptueshme pr shumcn drrmuese t popullats dhe 'sht e vrteta, shkroi n kt gjuh m bukur se paraardhsit e tij, pr ka gjithsesi edhe duhet t'i shprehim mirnjohjen ton.
    Por, meqense ai nuk shkroi shqip vetm sa pr t shkruar, por shkroi me qllim t caktuar: - propagandimi i besimit t caktuar fetar, ne duhet br analizn e mnyrs s shtjellimit filozofik t qllimit, gjegjsisht ides s tij, dhe vetm pastaj do t na ishte m e qart madhsia apo voglsia bogdaniane si filozof dhe teolog.
    sht pr keqardhje dhe mashtruese deviza sipas s cils veprojn shumica e intelektualve tan, e cila gjithher krkon, pa prjashtim, q t gjendet nj veti e mir n popull, sado e vogl t jet ajo, dhe pastaj t zmadhohet me mijra her, t zbukurohet gjer ne fascinim, aq sa fillojn t t mirren mendt nga madhshtia kombtare. Kshtu, studiuesi i vogl mund t fitoj epitetin doktor i madh, kurse guximtari i rrall i vrejtjeve dhe piktimeve t vetive negative n popull shpallet hi m pak se tradhtar. Kto jan ato shklqimet momentale q sillen rrotull mbi mjerimin e popuilit ton, pa dijetar dhe me prplot doktor shkencash, shklqime mashtruese t drejtimit t gabuar n edukim, tr bardhsi t qelqt falso, e cila thyhet pr t parn mundsi t prvetsimit t pandershm material.
    KREU I DYT
    Kur Bogdani shkroi n "etn e profetve" (shk 1, ligj. 1, par. 2) se - nuk giendet njeti n bot aq shtazarak q do t thoshte se nuk ekziston Hyji, - ai nuk pandehte se mu n gjirin e popullit t tij do t gjenden njerz t till, t cilt si t ditur q shtihen, me shembullin e tyre personal i bien moh ktij konstatimi dhe njherit vrtetojn pikn apo paragrafin e shtat t ksaj ligjrate, gjegjsisht profecin aktuale t profetit David:
    "Detisa njetiu qe me nder, nuk u muar vesh, mi're"po kur u barazua me shtazl e padittira, atyre u prngiait". (Psalmi 40)
    A s'sht e vrtet se edhe shkenca jon, e cila prejardhjen e njeriut e nxjerr mga teoria darviniane, nuk krkon asgj tjetr prve nj barazimi t till!
    N tr ligjratn e par t shkalls s par teologjia dhe filozofia e Bogdanit qndrojn n lidhje t fort kohezioni, duke e mbshtetur njra-tjetrn pr mrekulli. Mirpo, me kalimin n ligjratn e dyt, ku Bogdani dshiron q n mnyr filozofike t dokumentoj "si sht nj Hyj n tri veta", gjrat komplikohen dhe ngatrrohen aq tepr sa ajo q thuhet me nj rast si konkludim i prer, n rreshtin pasues shkatrrohet me tr vullgaritetin e nj sharlatani, ka filozofis s "holl" t Bogdanit ijep ngjyrn e nj' filozofie mjeruese.
    Bogdani filozof shum shpejt e harron thnien e tij, t ciln e kishte cekur n shkalln 1 dhe ligjratn 1, paragrafi 21, ku kishte prfunduar:
    "Hyji i pakufishm dhe i prsosur sht larg ktijesave, q kan zn fll dire jan t sosura, nuk mund t jepet ndonj prjetsim n mes t Hyjit dhe njetiut."
    dhe e cek shn Augustinin:
    Marrim vesh aq sa mundemi, kur nuk mundemi besojm, dhe vetmin, si ligj njerzor q t bn prtac, t sillesh posi kafsh e pa t mir, sic thot Bogdani, e aplikon edhe n spjegimin e Hyjit t tij, me ka faktikisht vendos njfar prjetsimi. Ata t pafet, si i quan ai besimtart e tes islame, patn aq besim dhe fe sa q kurr nuk u kujtuan q ta bjn nj krahasim t till t marr dhe njherit ofendues.
    A ndej nga lind ideja, vazhdon Bogdani, i thon i Ati, e ideja q lindel i thon i Biri. I ati, duke u sodittir giithher n qenien e vet prodhon iden e vet, te birin, posi njetiut t cilit, duke u sodittit pa ndrpret n pasqyr, pandrprer edh e i prodhohet pamja e tij, gjegjsisht vetvetja.
    S pari, nj soditje e till e pandrprer do t ishte monotone edhe pr vet Hyj in dhe, s dyti, me at soditje apo prodhim t vetvetes si n pasqyr, do t prodhohej pamja e jo edhe vetvetja, do t reprodukohet nj emitim jo i gjall i asaj vehtjeje hyjnore, nj si hije e vdekur e qenies se gjall ekzistuese. Megjithat, sl do t shihet m vaine, Bogdani me cdo kusht tenton q kt tez mbi trinin ta mbroj me t gjitha mjetet e mundshme, duke prdorur edhe shprehje t cilat nuk i takojn fare kulturs s nj shkenctari t mirfillt, si tenton ndokush ta quaj Bogdanin. Aq m tepr na bn pr t'u qeshur mendimi q dikush, duke reprodukuar pamjen e vet n pasqyr asaj pamjeje t'i thoshte: biri ose bija ime!
    "Birria nuk qndron ashtu se nj send lind prej tjetrit, por duke lindur n shmblltyrn e atit prej t cilit lind",
    thot Bo dani, dhe sqaron:
    "Lisaave nuk u thon bijt e dheut, porfryt i dheut, sepse nukjan n ngjashmri me dheun".
    Konfuzion i qllimt apo gabim i doktorit t filozofis? Me 'arsye, meqense nj send lindka n shmblltyrn e t atit, ai e merr dheun pr at t lisit, e jo lisin at dhe farn e tij? sht e vrtet dhe cdo kush pajtohet se lisi nuk sht n ngjashmri me dheun, por problemi as q mund t shtrohet n kt mnyr, prve nse nuk dshirohet q t qitet fall. Edhe po t merrej si shembull i atris lisi, prapseprap nuk do t thuhej: lisi i biri i lisit, ngase atria dhe bijria jan shprehje t cilat sidomos kan kuptim nse prdoren si shprehje cilsimi tek njerzimi si qenie e bots s gjall organikel, e m pak n botn shtazore dhe aspak n at bimore.
    Mendja, sipas msimit t krishter dhe shpjegimit filozofik t Bogdanit, sht Hyji, kurse ideja e mendjes, q sht e ngjashme me mendjen, sht i Biri. Shpirti i shenjt nuk sht n gjasim me ta, por sipas vullnetit njedh prej t dyve, andaj edhe quhet jo i biti, por shpirti i shenjt.
    Pra, vazhdon Bogdani, detyrohemi t rrfejm se Hyji sht n tri veta e nj n natyr, sikur rrota e diellit, rrezja q lind prej saj dhe t nxehtt q njedh prej t dyjave. Rrota e diellit sht diell, rrezja q lind prej tij sht diell, e t nxehtt q rrjedh prej t dyjave sht diell, ashtupra s'jan tre shpirtra, as tre diej, por nj shpit i vetm dhe nj diell i vetm.
    N kto tri veta asnjra nuk sht e para apo e fundit, m i madh apo me i vogl, por t tre n vte jan t njmendt dhe t amshueshm.
    Duke u mbshtetur n kt rezonim t Bogdanit, leht del t kuptohet se qenia e cila e reprodukon painjen e vet duke e soditur si n pasqyr sht e njjt me pamjen e reprodukuar dhe dashurin q e lidh qenien me vet pamjen e saj, dhe se asnjra s'sht as e para as e fundit, ka rrjedhimisht le t kuptohet se nga pamja mund t reprodukohet qenia, q s'ka fare logjik, si dhe q nga dashuria mes qenies dhe pamjes t lindin q t dyja - qenia dhe reprodukimi i pamjes s saj, gj q po ashtu nuk mund t qndroj. S'ka qenie - s'ka as reprodukim. Nga pasqyra e zbrazt nuk mund t prodhohet qenia, kurse pr t'u reprodukuar reprodukimi i pamjes s qenies n pasqyr, duhet s pari t ekzistoj qenia, ndryshe nuk mund t ket reprodukim. Kjo madje i sht e njohur do laiku. Po ashtu edhe dashuri n vete, pa qenie, nuk mund t ket. Prandaj edhe qndrimi filozolik se ktu nuk kemi t par as t mbram nuk qndron. I pari gjithmon duhet t ekzistoj, n mnyr q t tjert t mund t rriedhin prej tij.
    Nevoja mbi ekzistimin e t parit shihet shum mir edhe tek Bogdani gjat shtjellimit t ligjerats s par n shkalln e par, ather kur Hyji ishte n vete, por me kalimin n ligjratn e dyt, kur tentohet t shpjegohet ajo q edhe nuk mund t shhjegohet, si sht nj Hyj n tri veta, ather i humbet filli logjiks, e me kt edhe mundsia pr ta gjetur t vrtetn.
    Thnia e Platonit, t ciln Bogdani e apostrofon n fund t ksaj ligjrate. pr t sforcuar qndrimin e vet teologjiko-filozofik mbi treshin hyjnor, po ashtu nuk qndron.
    Platoni tha, cek Bogdani:
    "Njoha njrin q bti t gjitha gjrat dhe tjetrin, nga i cili u bn t gjitha gjrat", me 'rast mendon n t Atin dhe n t Birin, kurse shprehja - nj q bri - ka t bj me iden si qenie, kurse - nga i cili u bn - shpreh materien e nnshtruar vullnetit t ides dhe ndrrimit t formes se saj.
    Se ideja n filozofin platonike sht primare, kurse materia shprehet si domosdoshmri e dors s dyt, Bogdani e ka ditur. Mirpo, duke dashur di krejt tjetr, ai thnien e Platonit e prdor dhelprisht n at

  7. #7
    Pasioni pr shkencn
    Antarsuar
    15-05-2002
    Vendndodhja
    Jacksonville Florida
    Postime
    280
    Faleminderit
    0
    3 falenderime n 3 postime

    Rendesia e Pjeter Bogdanit

    Veorit Dhe Rndsia E Pjetr Bogdanit Sipas Kritiks Bashkkohore Shqiptare

    Me rastin e 300-vjetorit t vdekjes s Pjetr Bogdanit, m 1989, Redaksia e Botimeve e "Rilindjes" n Prishtin botoi veprn e tij "eta e profetve".
    Q n hyrje t analizs s vepres ceket se duke filluar prej Pal Engjllit, autorit t Formuls s pagzimit (1462), e deri tek De Rada, Pjetr Bogdani z nj vend qendror n gjith letrsin shqiptare, sidomos si prozator i madh, e njhersh si poet, filozof, shkenctar, teolog, etj. Eqrem abej e vlerson si nj stilist t rrall, i cili arriti nivelin e lart t prsosshmris gjuhsore dhe artistike.
    Aty ceket edhe se vepra n fjal e P. Bogdanit sht vlersuar si nj nga "kryeveprat e letrsis shqiptare" dhe se vlerat e larta filozofike (teologjike) dhe artistikoletrare t saj imponuan q vepra t botohet n qendrn m t njohur t Rilindjes evropiane, n Padov. Vepra gjeti interesim edhe tek lexuesit jasht gjuhs shqipe, sidomos n Itali. N Palermo t Italis, tek arbresht, shrbente si libr shkollor, e po ashtu ceket se edhe gramatika e par e botuar n gjuhn shqipe qe mbshtetur n alfabetin e Bogdanit, ngase ai ishte m i prsosur se i Budit dhe i Bardhit. Pra, prmes fjalorit dhe Gramatiks, q n nj mnyr u hartua mbi baz t veprs s P. Bogdanit, u vu.n themelet pr msimin e gjuhs shqipe.
    Kt vepr t madhe, t njeriut t madh, sipas A. Stratikoit, duhet marr si objekt t denj pr studime t mdha jo vetm shqiptart, por edhe dijetart e kombeve t tjera. Mijatoviqi, p.sh., mahnitet me pasurin e detajeve dhe qartsin e veprs dhe i duket gati e pabesueshme q nj vepr e till t ket mundur t shkruhet n shek. xvn, gj q, si e thot ai, tregon pasurin e gjuhs shqipe, pasi ka mundur te thuhen shqip gjith ato tema abstrakte q thuhen edhe italisht.
    Mijatoviqit dhe mund t'i duket e pabesueshme, kurse ne pr nj ast edhe mund t krenohemi me kt thnie t tij, por kur t kujtohemi se ne kemi prejardhje shum t hershme dhe tradit mijravjeare, si pasardhs t popullit t lasht ilir, ather thnia e Mijatoviqit m tepr na tingllon si nj ironi e idht sesa nj befasi jona e kndshme me t ciln e knaqim mikun. Fundi i fundit kultura 2000-vjeare, e cila pretendohet se na takon, nuk do t duhej t linte hapsir pr t'u befasuar miku Mijatoviq. Por, ne dim q t gzohemi si fmija kur mendojm se dikush sht duke na lavduar.
    Sa u prket t dhnave jetsore pr Bogdanin, aty thuhet se pas kryerjes s shkollimit fillor dhe t mesm, si dhe pas prfundimit t studimeve n Loreto apo Padov, ai u shugurua prift, e pastaj srish shkoi n Itali pr studime t Farta n teologji dhe filozofi, por talii n Rom, ku edhe doktoroi. Me t'u kthyer punoi si ipeshkv i Shkodrs 21 vjet dhe kishte nn mbikqyrje edhe argjipeshkvin e Tivarit.
    Gjat udhheqjes s tij me selin e Shkupit shkroi dhe botoi "etn e profetve". Po ashtu thuhet se ishte kundrshtar i rrept i turqve dhe i metodave t tyre q prdornin kundr popujve t shtypur, sidomos kundr klerikve, dhe se n baz t marrdhnieve q kishte me Romn dhe Vjenn, angazhohej pr nj kryengritje gjithpopullore. Ai personalisht e kishte pritur komandantin e ushtris austriake dhe e kishte prcjell gjer n Prizren, ku gjenerali smuret nga murtaja, vdes dhe varrosetn n nj kish n Prizren. Pas nj viti, m 6 dhjetor 1689 nga e njjta smundje vdes n Prishtin edhe P. Bogdani.
    I nipi i P. Bogdanit, Gjergj Bogdani, m 20 dhjetor 1689 prmes nj letre drguar n Rom bn me dije se trupin e P. Bogdanit, arqipeshkvl, turqit e kishin nxjerr nga varri dhe ua kishin hedhur qenve n tregun e Prishtins. Kjo sht pak a shum historia jetsore e cila na jepet pr Bogdanin.
    Sa i prket historis s krijimit t veprs, aty ceket se ajo fillon prej 25.6.1675, kur ai me nj leter drguar Kuvendit t Propagands krkon pr t'ia shtypur veprn. Megjithat, thuhet aty, vepra iu shtyp n Padov, tek m 1685, pasi q e kishte prkthyer edhe n italishte dhe pranuar q t shkruhet posi nj fjalor n dy shtylla italisht e shqip, ka u prit mir edhe tek lexuesit italian, e q bri q ajo t botohet edhe n dy botime t njpasnjshme (1691, 1702).
    Botimit t par t veprs i paraprijn 23 parathnie dhe prkushtime t autorve t ndryshm n gjuhn shqipe, italiane dhe serbokroate, cka thuhet se ishte nj dukuri e rrall e kohs dhe paraqet prkrahjen nga personalitete t ndryshme t vlers s madhe t veprs dhe respektin ndaj autorit.
    Edhe Bogdani, thuhet aty, i shkroi tri parathnie, n t cilat paraqet motivet kryesore q e frymzuan q t shkruante veprn, idealet e larta njerzore dhe patriotike, ngase "po dergjet atdheu n robri t errt, i verbuar me dy pal mjegulla t zeza mbi faqe, qjan mkati dhe mosdija".
    N letrn "lexuesit t nderuar" thot: "Nuk shkrova pr lavdin tim, por pr dobi t shenjts fe".
    Shtatmbdhjet prkushtimet dhe tekstet e tjera ngrisin lart fytyrn e Bogdanit dhe veprn e tij, ngase patriotizmi dhe humanizmi i Bogdanit dhe i veprs, si dhe prcaktimi i tij n luft konsekuente kundr turqve dhe angazhimi i tij organizativ pr rezistenc, si thuhet, i paska frymzuar kta poet q ta krahasojn me Sknderbeun dhe epopen e tij t lavdishme.
    Pr t'u vrejtur m mir madhshtia e Bogdanit, fillohet t numrohen gjuht t cilat i ka njohur ai e q ishin: italishtja, latinishtja, greqishtja (e vjetr), serbokroatishtja, turqishtja, si dhe (pr nevojat e biblikumit) hebraishtja, arabishtja, armenishtja dhe sanskritishtja dhe jepet pr t'u kuptuar se ndoshta e njihte edhe frngjishten dhe gjermanishten.
    N fund, si prfundim i qndrimit kritik pr veprn "eta e profetve" qndron:
    "Vetm vetdija dhe besimi i thell n forcn e gjuhs shqipe, kt intelektual dhe patriot t madh e shtyri t shkruaj nj vepr kaq t madhe. N personalitetin e tij duhet par gjeniun n punn e tij: shkriu dijen e kohs s prparuar, artin e vet e vuri n mbrojtjen e idealeve t veta, duke ia kushtuar n radh t par kombit.
    Prej vlerave t shumta shencore dhe artstiko-letrare t veprs s P. Bogdanit dallohet trajtimi dhe vendosja e drejt e shtjeve etnopsikologjike dhe historike, pasuria e madhe gjuhsore n shtjellimin e lnds n prozn shkencore, humanizmi i lart n paraqitjen e realitetit t kohs, filozofia, intelekti i rrall letrar, etj.
    Ai hapi shtigje dinjitoze kah vlerat evropiane, ka shihet n iden pr lvizjen ballkanike, pr liri kombtare dhe shpirtrore.
    I. Rugova shkruan: "Kjo vepr, thn metaforisht, ashtu si e thot Bogdani pr parimin e tij filozofik, Zotin, sht nj krua i gjall, ku mendja dhe shpirti yn do t gjej knaqsi dhe shqetsim intelektual, ku shumkush mund t marr uj, e s'do t shteret leht".
    Arti i t shkruarit dhe ligjrimit q mishrohet n vepr si tregues i nivelit t kulturs dhe zhvillimit intelektual t tij dhe angazhimi dinjitoz si prijs dhe tribun popullor e ngrisin lart veprn e tij madhore, t lindur n gurrat e nj humanizmi t thell, duke i treguar popullit rrugn e zhvillimit t lir e t pavarur, andej kah bota e prparuar."
    KREU I PAR
    Ishte kjo pra, shkurtimisht, reklama ne ngjyra q i bhet veprs "eta e profetve" t shkruar para m se 300 vjetsh nga Pjetr Bogdani.
    Me reklamn e kritiks bashkkohore

  8. #8
    i/e regjistruar Maska e Brari
    Antarsuar
    23-04-2002
    Postime
    18,886
    Faleminderit
    54
    114 falenderime n 104 postime
    Kam lexuar nji poezi te Bogdanit per Skenderbeun, botuar nga gazeta LIRIA ne USA me duket.

    Kallmet shume te bukura keto artikujt e tu..Suksese!

    Ndonji krijim artistik tendin ne se ke postoje...mos u tremb nga kritikat se nuk kritikojme aq fort ne...lol.

  9. #9
    i/e regjistruar Maska e Loti i shpirtit
    Antarsuar
    26-04-2002
    Vendndodhja
    Uk
    Postime
    276
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Pershendetje Kallmet!

    Te pershendes dhe te pergezoj per kete pune aq te mire qe ke bere!Shume qka u la ne hije per shume vite apo dekada.Por aji qe punon dhe jeten e tije ja detikon kombit te vet nuk harrohet as sesi.Ja vjen dhe nje Kallmet dhe,i jep forumit shqiptar dhe vizitoreve te tije perla te verteta.Te siguroj se do kesh jo vetem perkrahjen time,ne punen tende(e te cdokujt)ce ben nje percapje per perndritjen e shqipetareve te medhenj,si Ate Fishta,Bogdani e shume te tjere.Per sa ne ata si harrojme,me ben te shpresoj se ne ende po jetojme,ende jemi ata qe duhet te jemi.

    Me shume repekt..............Loti

  10. #10
    !Welcome! Maska e StormAngel
    Antarsuar
    05-02-2003
    Vendndodhja
    Zurich, Switzerland
    Mosha
    34
    Postime
    6,849
    Faleminderit
    0
    22 falenderime n 22 postime
    Pjetr Bogdani

    Hyrje

    Pjetr Bogdani sht figura m e shquar e letrsis s vjetr shqiptare. Ai shquhet jo vetm si klerik i lart, por edhe si atdhetar, me nj dashuri t pakufi pr gjuhn shqipe e pr popullin shqiptar, por edhe si dijetar e letrar, si lufttar i paepur pr lirimin e vendit nga zgjedha osmane dhe pr zhvillimin e prparimin e tij kulturor. Me veprimtarin e tij politike 40-vjeare, sidomos me rolin q luajti si udhheqs i kryengritjes lirimtare t vitit 1689 dhe me veprn e vet "eta e profetve", Pjetr Bogdani me t drejt sht quajtur pararends i hershm i lvizjes s Rilindjes son Kombtare. Lindi n Gur t Hasit, nj fshat i Kuksit, rreth vitit 1625, Ungji i tij Andrea Bogdani, edhe ai klerik i lart (kryepeshkop i shkupit), ishte marr me lvrimin e gjuhs son, kishte hartuar n gjuhn shqipe edhe nj gramatik t latinishtes, madje kishte mbajtur n Kosov edhe nj shkoll ku msohej gjuha shqipe.
    Mbasi kreu studimet e mesme fetare n Kolegjin e Loretos dhe punoi disa koh si meshtar n Pult e Prizeren, me shpenzimet e t ungjit kreu edhe studimet e larta n Kolegjin e Propaganda Fides dhe n 1655 mori dy dekorata, njern n filozofi dhe tjetrn n teologji, ka ishte gj e rrall sidomos asokohe pr nj t ri shqiptar.
    M 1656, n moshn 31-vjeare, emrohet peshkop i Shkodrs ku shrben pr 21 vjet (1657-1677), duke qen i ngarkuar njkohsisht edhe me administrimin e kryepeshkopats s Tivarit, 12 vjett e fundit t jets s tij i kaloi si kryepeshkop i Shkupit.
    Atij ju desh t luftonte njherazi n tri fronte kryesore: edhe kundr zgjedhs s huaj, q n mesin e shekullit XVII ishte rnduar shum, edhe kundr kishs ortodokse dhe sidomos patriarkans serbo-ortodokse t Pejs, q i kishte shtuar prpjekjet e vjetra pr t mos lejuar shprthimin e kryengritjeve antiosmanene dioqezat e saj, edhe kundr politiks q ndiqte vet kisha katolike e Roms n Ballkan.
    Kudo q punoi , qoft si peshkop i Shkodrs dhe administrator i kryepeshkopats s Tivarit, qoft si kryepeshkop i Shkupit, t gjitha kto detyra Bogdani i kreu jo vetm si klerik, por edhe si patriot. Bashk me predikimin fetar dhe nn petkun e klerikut ai edukonte te besimtart edhe ndjenjn e dashuris pr liri e pr atdhe dhe urrejtjen ndaj pushtuesve osmane, nxiste dhe organizonte qndresn kundr tyre dhe, jo rrallher, ka marr pjes drejtprdrejt n kryengritjet antiosmane q shperthyen n at koh.
    Gjat lufts turko-veneciane (1664-1669), ai u prpoq q t organizonte veprime t prbashkta me veneciant kundr pushtuesve osmane. Po kshtu edhe n konfliktin turko-austriak (1689) Pjetr Bogdani mori malin pr t organizuar kryengritjen e armatosur, dhe, kur forcat austriake hyn n Prishtin, me ta u bashkuan edhe rreth 500 lufttar t cilt kronisti austriak i cilson "arnaut", d.m.th. shqiptar. Bogdani ishte faktori vendimtar i ktij bashkveprimi, aq sa kronisti i msiprm, kur vdiq, m 6 dhjetor 1689, n mnyr lakonike shkruan se "me vdekjen e Pjetr Bogdanit iku edhe fati yn n tok". Dhe me t vrtet, ushtria austriake filloi t psonte disfata t prditshme. Frytet e puns politike t Bogdanit pr afrimin e shqiptarve myslimane e katolike kundr zgjedhs shekullore, sidomos simpatin q gzonte ai tek shqiptart mysliman, e dshmon edhe suksesi q pati m 1680, kur pajtoi brenda tri orve fiset e Krasniqit dhe t Gashit, q ishin n gjakmarrje.
    Pr t'u shptuar ktyre ndjekjeve, atij i sht dashur shpeshher t merrte udht e maleve. Madje edhe sot npr vendet ku ka kaluar ka shpella q mbajn emrin e tij e q tregojn se ai sht fshehur n to pr t'u shptuar operacioneve ushtarake turke. Gjat ktyre arratisjeve, me sa duket, ai merrte me vete biblotekn personale, ose , t paktn, dorshkrimet e vyera, sepse sikurse e thot vet me keqardhje, gjat ktyre shtegtimeve t detyrueshme atij i humbi (hupi si krypa nd'ujt-shkruan ai) dorshkrimi i gramatiks s t ungjit.
    Pjetr Bogdani ka hyr n historin e patriotizmit shqiptar dhe t kulturs shqiptare jo vetm me veprimtarin e vet kombtare pr t organizuar kryengritjen e prgjithshme antiosmane, por edhe me veprn e tij diturore-letrare "eta e profetve" (Cuneus profhetarum), q e botoi n Padov, m 1635 me ndihmn e nj miku t vet.
    Me kulturn e tij t gjer enciklopedike, me mendimet e tij prparimtare iluministe e atdhetare, me punn e gjat kmbngulse m se tridhjetvjeare, Bogdani i dha letrsis shqiptare dhe popullit shqiptar nj vepr madhore, q kurorzoi traditn e mparshme letrare e kulturore dhe q paralajmroi nj periudhe t re t zgjimit gjithkombtar.
    Bogdani sht nj njeri erudit. Nga leximi i veprs s tij msojm se prve gjuhs amtare, ai dinte edhe italishten, latinishten, kroatishten, armenishten, greqishten, arabishten, hebraishten, dhe sirishten.
    Por m tepr se doktorata q mori edhe gjuht q dinte, pr vlerat e shquara t Bogdanit flet vepra e tij, " eta e profeteve sht shkruar me nj kultur t gjer, n t ka informacion t pasur nga historia e popullit ton, nga filozofia dhe shkencat e natyrs. Vepra e tij nuk sht prkthim. Legjendat biblike q jan n themel t saj, ai i ka prpunuar n mnyr t lir dhe her pas here fut ide, arsyetime dhe argumentime me karakter filozofik, historik, politik, shkencor-natyror etj, q s'kan t bjn fare me legjendat biblike dhe q i japin asaj karakter origjinal. Vepra e Bogdanit nuk sht thjesht nj tekst pr shrbesat fetare, as pr msimin e fes, si ishin veprat e Buzukut e Budit. Ajo sht nj vepr teologjike-filozofike, me elemente t shumta enciklopedike q prshkrohet fund e krye nga dashuria e madhe pr popullin shqiptar dhe gjuhn shqipe, nga dshira pr t ndihmuar zhvillimin dhe prparimin e kulturs shqiptare dhe nga urrejtja pr pushtuesin. Vepra prbhet nga dy pjes. N pjesn e par trajtohen probleme teologjike e filozofike t doktrins s krishtere, kurse n pjesn e dyt jetshkrimi i Krishtit. Po autori del jasht ketyre caqeve. N pjesn e par trajtohen edhe shum probleme t shkencave natyrore, si t gjeografis, astronomis, fiziks, matematiks etj, por edhe t shkencave shoqrore si t teoris s letrsis etj. Duke goditur besimet e kota, ai n veprn e tij shpjegon, psh., si formohet shiu, vesa, breshri, bora, vettima etj., 'jan trmeti, eklipset e diellit e t hns, baticat e zbaticat, flet pr njohjen e bots nprmjet shqisave etj Merit e tij sht se gjithcka e trajton n nivelin e mendimit m t prparuar t kohs kur jetoi. N pjesn e dyt, duke prshkruar jetn e Krishtit etj., ai solli n letrsin ton llojin e jetshkrimit, realizmin n prshkrimin edhe vizatimin e figurave biblike, duke prdorur me mjeshtri rrfimin artistik n njerz t ndryshm. Ndihmesa e tij sht e rndsishme sidomos n formimin e prozs shkencore shqiptare.
    Me interes t veant jan idet e tij patriotike q parashtron jo vetm n parathnien e veprs, por edhe gjat shtjellimit t materialit. Sa her i bhet e mundshme, ai gjen rast t prmend qndresn burrrore t shqiptarve. Me admirim flet p.sh., pr qndresn e kelmendasve "Kush mundet me i ra mboh se ma i vobekje Vuca Pasha, i silli pr t mbledh nj ushtri 12.000 vetsh, nuk i mjaftuan shum milion ar, se kelmendasit tan, t sijt, me nji zan. "Eja kush asht trim mbledhun afr 500 vet, vran Vuca Pashn, vjetit t Krishtit 1639 etj.
    Bogdani njeh mir historin e Shqipris dhe shkrimet e pr t prandaj, kur i vjen rasti, ai prmend me krenari vlersime pozitive q kan br historian t huaj pr vendin dhe popullin ton. Diku ai prmend thnien e Herodotit: Cezar Augusti "Dshironte fort me pasun nd ushtrit tin t'arbresht. Prse thonj psonjn shum e nuk druhen pr hu e pr het, se jan m zemror se t tjert .
    Karakteristike tjetr e personalitetit t Bogdanit sht mendimi i tij iluminist. Nprmjet prhapjes n popull t dijes dhe kulturs n gjuhn shqipe, ai shikonte nj nga rrugt pr t shptuar nga zgjedha e huaj. Paditurin (n parathnien e veprs s vet) ai e quan nj nga shkaqet kryesore t mjerimit dhe t skllavris s popullit.
    "Prashtu dergjet e dheu nd robi t'errt e verbuem me dy pal niegulla t zeza mbi faqe, q jan mkati i t paditunit, perse u dvua dieja e urteja. E tue kjan dheu i Arbnit nd mjedist t'pafevet
    Pra, autorit i qan zemra q populli i tij dergjet nn zgjedh t huaj dhe ndodhet i verbuar me dy pal mjergulla, q jan mkati e padituria. Dhe kjo, sepse dheu i Arbrit ndodhet mes t t pafeve, d.m.th. t pushtuesve osman.
    Lnda q trajton Bogdani n veprn e tij, sht e vshtir, sepse prmban koncepte e nocione abstrakte t fushave t ndryshme t dijes. Prozs shqiptare n at koh i mungonte tradita pr t shprehur kto nocione. Por Bogdani asnjher nuk u prkul e nuk u ligshtua para vshtirsive, sepse kishte besim tek thesari i pasur i gjuhs shqipe. Me prpjekje kmbngulse, duke mbledhur me kujdes fjal t lashta e t rralla nga visari i gjuhs popullore e duke i prdorur ato me kuptim t drejtprdrejt ose t figurshm, ai e ngriti gjuhn shqipe n nivele t reja, tregoi aftsit e saj pr t fituar mundsi t larta shprehjeje e stili. Ai sht i vetdijshm se n kt pun mund t ket edhe t meta e mangs , prandaj ne fjalt e fundit t parathnies s veprs ai i drejtohet lexuesit: "T lutemi pra, litari em i urt, t m ndije n gje fjalz, q t trazon vesht. Prse as dielli pa hije as hna pa mjegullore mbi faqe nuk ansht..."
    "eta e profetve prmban edhe disa vjersha, shkruar nga vet autori ose nga t tjer. Nga kto, me interes t veant si pr formn, ashtu edhe pr idet e saj, sht nj vjersh e Luk Bogdanit. Ajo na sjell t gjall deri n ditt tona kujtimin pr Sknderbeun dhe mbresat e autorit pr bukurin dhe madhshtin e vendlindjes s poetit dhe veanrisht t viseve ku ka jetuar e punuar poeti.
    Me sa duket, me krkes t Vatikanit (ndoshta pr t kontrolluar prmbajtjen para se t jepej leja e botimit), Bogdanit iu desh q veprn e tij ta prkthente n gjuhn italiane. N kt mnyr shqipja ballafaqohet me nj gjuh evropiane t zhvilluar pr kohn dhe veprs se Bogdanit i takon fati q t jet e para vepr e prkthyer nga shqipja n nj gjuh tjetr, dhe autorit merita q t jet i pari prkthyes i letrsis shqiptare n gjuh t huaj. Vepra e Bogdanit me prmbajtjen dhe me gjuhn e saj e oi shum prpara traditn e shkrimit t shqipes e sidomos t lvrimit t prozs origjinale. Me veprimtarin e tij patriotike, duke bashkuar ndjenjn fetare me ndjenjn kombtare, me personalitetin dhe me veprn e tij, Pjetr Bogdani i siguroi vetes nj vend t veant n historin e patriotizmit shqiptar e t kulturs son kombtare.
    We didn't land on Plymouth Rock, Plymouth Rock landed on us.

  11. #11
    Gezuar Kosoven e Pavarur Maska e dodoni
    Antarsuar
    07-11-2002
    Mosha
    42
    Postime
    3,394
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Historiani anglez Noel Malkolm mbajti sot nj ligjrat inauguruese pr veprn e Pjetr Bogdanit




    Prishtin, 2O mars - Historiani anglez Noel Malkolm (Noel Malcolm) mbajti sot n Akademin e Shkencave dhe t Arteve t Kosovs n Prishtin nj ligjrat inauguruese me tem ""Cuneus prophetarum i Pjetr Bogdanit: vepra dhe konteksti i saj fetar", n nj ceremoni solemne ku iu dorzua fetdshmia sk antar korrespondent i ASHAK-ut.
    Historiani Noel Malkom (1956), i njohur pr lexuesit shqiptar sidomos me veprn "Kosova: nj histori e shkurtr", foli gjersisht pr veprn e njohur t Bogdanit "eta e profetnve" si pr nj vepr q ka rndsi t jashtzakonshme n historin e kulturs shqiptare. Por, si mund t kuptohet edhe nga vet titulli i ligjrats, Malkolm sht prqndruar kryesisht n aspektin fetar t veprs s Bogdanit, qllimin e saj fetar dhe kontekstin pr t cilin u shkrua, duke zbrthyer, si thot, disa enigma t tij, sidomos trajtimin e islamizmit nga Bogdani. shtja e qndrimit t Bogdanit ndaj islamizmit duhet t studiohet me kujdes q t arrihet nj kuptim i duhur i natyrs s librit t Bogdanit, tha Malkolm, ndonse sipas tij, t kritikuarit e islamizmit nuk ka qen qllim i tij parsor, por dytsor apo tretsor.
    Malkolm thot se qllimi parsor i Bogdanit ishte q t shkruante nj tekst q t'ia msonte "grigjs s tij doktrinn e krishter" dhe t shmangte msimet e kishs ortodokse dhe t islamizmit n mesin e njerzve t athershm.
    Makolm foli edhe rreth vendimit t Bogdanit q librin ta botonte n Padov e jo n Rom, q sipas tij, sht nh enigm. Ndrkaq enigma tjetr ka t bj me natyrn fizike t librit.

    marre nga www.kosova.com
    Leje mos m'trano, pashe zotin!!!!

    Rrofte Shqiperia Etnike

  12. #12
    i/e regjistruar Maska e Yrref
    Antarsuar
    03-07-2006
    Vendndodhja
    Yjesia Arusha e Madhe
    Postime
    253
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Sa per ta pasuruar kete faqe:

    4. Pjeter Bogdani

    KRIJIMI I RRUZULLIMIT

    Parse Qiellja, Dheu, Deti e Zjarmi
    Ishte: kje Zjarmi, Dheu, Qiellja e Deti;
    Ma shempton Qiellja Dhen, e detin Zjarmi,
    Se ku ish Qiellja, Dheu, Zjarrmi, e Deti,
    Aty ish Dheu, Qiellja, Deti e Zjarmi:
    Dheu Qielln mblon, e Zjarmin Deti;
    Qiellja, Deti ende Zjarmi, ishte ende Dhēt, Dheu, Zjarmi, ende Qiellja ishte nd Det.

    *

    Mb Qiell’ nuk’ ishte, as Yll, as Dielli,
    Qi me dritet vet zbardhen drit t re,
    As hana delt eme dy t rgjanta bri
    As prej qiellshit vinte ndonji Reze pr dh,
    As Dheu si Shqype nalt’ qendron, e ri,
    As niegull me shi, as breshen, as Rf,
    As Deti me Val epte t madhe gjam,
    As lumenat me Breg, ishin zan.

  13. #13
    rilntě ΅ λŁŁї Ϊм Maska e [Perla]
    Antarsuar
    07-09-2006
    Vendndodhja
    Aconteceu !!! Estava escrito assim...
    Postime
    6,593
    Faleminderit
    0
    43 falenderime n 42 postime
    Sibila Sibilika

    Si njeri po vjen ndr njerz' dvektar,
    Me dvekun e me mort (t) vet me shelbuem
    Shekullin, e mngji lngimevet pa bar,
    Drit syvet e veshvet t ndgjuem,
    T' shkjepunet t'ecun drejt pa pag as ar;
    Idhujt e mortne nesh jasht me dvuem.
    Nji bir t vetme qi Ama pat pr mall
    S drekuni ia kthei e n'dor ia (dha)a gjall:
    Me Diell veshun' e mbathuni me Han,
    Me yj kryet rreth ngjeshun kunor
    Vajza Mri, e bukura ma fort se Zan,
    Djalin Jezu krthi mbai n'gryk (e) n'dor,
    Pr emir ani jevrejt me t pgan,
    T'u kujtuem keq me kuvend pr gjith her
    Zun fill djalin Jezu fort me przan,
    As vend nd dhet e pushim me mos i lan.
    Un amigo verdadero es algien que cree en ti aunque tu hayas dejado de creer en ti mismo.

  14. #14
    i/e larguar Maska e Gordon Freeman
    Antarsuar
    03-05-2009
    Vendndodhja
    .
    Postime
    2,933
    Faleminderit
    0
    Falenderuar 1 her n 1 postim
    Nese ke mundsi dikush me upload ket liber:


    Pjeter Bogdani - Ceta E Profeteve


    Linkun apo Mesazhin ne PM,Ja u di per ner....



    Met Mira!!!

  15. #15
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    16-09-2009
    Postime
    7
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Skam Asnje Koment Jam Vertet E Mahnitur Nga Te Gjitha Keto Qe Po Lexoj Ne Kete Forum............. Jam Shume E Lumtur Qe Jam Anetare E Keti Forumi..............

Tema t Ngjashme

  1. Pjetr Bogdani
    Nga militanti1980 n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 30-06-2011, 16:03
  2. Pasqyra e temave historike
    Nga Fiori n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 4
    Postimi i Fundit: 31-05-2011, 16:43
  3. Paketa e propozuar nga Ahtisari pr statusin final t Kosovs
    Nga Nice_Boy n forumin shtja kombtare
    Prgjigje: 451
    Postimi i Fundit: 21-10-2007, 13:59
  4. Pjetr Bogdani
    Nga NoName n forumin Komuniteti katolik
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 04-04-2006, 17:41
  5. Letrsia shqiptare: probleme teorike-kritike n gjykimin e vlerave letrare
    Nga Kosovari_78_Ca n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 25-01-2005, 15:56

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •