Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 6 prej 6
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e Brari
    Antarsuar
    23-04-2002
    Postime
    19,380
    Faleminderit
    35
    30 falenderime n 21 postime

    Naim Frashri, aspostulli i shqiptarizms

    Figura m mblematike e Rilindjes Kombtare Naim Frashri ka br nj akt t pashembullt vlersimi dhe nderimi pr Bibln e Shenjt. Naim Frashri ka prkthyer nj nga fragmentet m sinoptik dhe domethns t Ungjillit t Shn Gjonit (8-1,11). Ky fragment i mrekullueshm dhe trondits lidhet me ballafaqimin e Krishtit pr dnimin ose jo t krimit t kurorshkeljes nga ana e nj gruaje q sht Maria Magdalena
    Bektashizmi naimjan qe n harmoni me romantizmin dhe kombtarizmin laicist t tij. Bektashizmi naimjan gjithsesi ishte nj form origjinale e harmonizimit t dy feve t mdha : krishtrimit dhe islamizmit. Nj sinkretizim i till n kohn e sotme quhet ekumenizm. Naim Frashri ishte nj shkrimtar i madh ekumenik dhe ekumenizmi i tij mund t jet m i veanti dhe m origjinali

    Studiuesi i njohur Dr. Moikom Zeqo paraqet kronologjin e prkthimeve t Ungjillit dhe librave fetar nga korifejt e letrsis shqipe, qysh nga Gjon Buzuku e deri te rilindasit

    Si e prktheu Naim Frashri librin e Bibls s Shenjt

    Prve poetit ton kombtar, prkthimi integral, i trsishm dhe i vetmi deri m sot i plot i gjith librave kanonik sht br nga kishtari i ndritur shqiptar Don Simon Filipaj

    Dr. Moikom ZEQO

    Dim deri m sot se libri m i kryehershm n gjuhn shqipe sht ai i Gjon Buzukut m 1555. Kjo kryevepr filologjike e shqiprimit dhe e strukturimit terminologjik dhe konceptual sht nja antologji e librave prbrs t Bibls s Shenjt. Pra sht pikrisht Bibla e Shnjt q hap hullin madhshtore dhe t pakufishme t letrsis shqipe. T shumt jan dijetart, q kan br prkthime mjeshtrore t librave t Bibls s Shenjt, qoft nga Testamenti i Vjetr, qoft nga Testamenti i Ri. Nj kulm t shqiprimit t Bibls s Shenjt e arriti filologu i mrekullueshm shqiptar Konstandin Kristoforidhi.

    Por prkthimi integral, i trsishm dhe i vetmi deri m sot i plot i gjith librave kanonik t Bibls s Shenjt sht br nga kishtari i ndritur shqiptar Don Simon Filipaj. Vepra e Filipajt sht po aq madhshtore sa vepra e dijetarit ilir t shek.IV Euseb Hieronimit, i cili prktheu Bibln e Shenjt n gjuhn latine, n variantin e njohur "Vulgata", q u b baza dhe shtrati konceptual i qytetrimit letrar, teologjik dhe filozofik i Evrops Perendimore.
    Koht e fundit duke shkruar nj libr pr Gjon Buzukun, un kam hyr n hullit e pafundme dhe t uditshme t prkthyesve shqiptar dhe t huaj t Bibls s Shenjt n shqip. Kaq t shumt dhe t ndryshm jan kta njerz, disa personalitete me emr t madh dhe shumica gati anonim dhe t harruar krejtsisht, sa t bn prshtypje fakti, q vetm nj kryelibr si Bibla e Shenjt mund t ngjallte nj interes kaq t shumfisht intelektual dhe kulturor. Jo rastsisht n shek.XIX, q quhet si shekulli i Rilindjes Kombtare, shqiptart patn nj ringjallje morale dhe letrare, duke u bazuar m tepr tek nj kultur laike e mirfillt n formn e nj moderniteti dhe t nj stili t ri dhe fuqishm pr kohn. Motoja kryesore e rilindasve tan qe laicizmi dhe filozofia e kombtarizmit, gj q bhej pr her t par n nj mnyr t programuar dhe iluministe. Letrsia e romantizmit shqiptar prputhej si tipologji potenciale dhe jashtzakonisht prekse pr ideologjin kombtariste t Rilindjes t prfaqsuar shklqyeshm sidomos me emrat e De Rads dhe Naim Frashrit. Por nuk sht e vrtet, q kultura e re shpresdhnse e rilindasve kishte nj karakter purist dhe laicist absolut. Pikrisht n kt lak kohor, Konstandin Kristoforidhi bn prkthimet e tij t mahnitshme, t Librit t Psallmeve si dhe t 4 ungjijve t Testamentit t Ri apo dhe t disa librave t Testamentit t Vjetr. N kt mnyr Kristoforidhi vazhdonte n koh dhe n hapsir por n nj mnyr tjetr veprn e ndrprer q para 4 shekujsh t Gjon Buzukut t pavdir. Shqiprimet e unjgjijve nuk ishin n kontradikt as me romantizimin dhe as me kombtarizmin shqiptar. Kjo vrtetohet mjaft qart. Pr shembull tek De Rada metaforat e unjgijve dhe sidomos egzotika kristiane e mshirs dhe e prdllimit, e altruizmit dhe e misticizmit t ndritur sht n substancn e poemave t tij t mahnitshme. Nga ana tjetr pa shqiprimin e ungjijve nga Kristoforidhi nuk mund t arrihej dot tek Fan Noli dhe aksioni i tij i jashtzakonshm kombtar i krijimit t Kishs Autoqefale Shqiptare. Qllimi im sht t them qart dhe pa ekuivok se t gjith shkrimtart shqiptar rilindas t nj origjine etnike, pavarsisht nga prkatsit fetare t ndryshme kishin nj syzim t qart letrar dhe modern t s ardhmes. Ajo q dua t ve n spikam sht q figura m mblematike e Rilindjes Kombtare Naim Frashri ka br nj akt t pashembullt vlersimi dhe nderimi pr Bibln e Shenjt. Naim Frashri ka prkthyer nj nga fragmentet m sinoptik dhe domethns t Ungjillit t Shn Gjonit (8-1,11). Ky fragment i mrekullueshm dhe trondits lidhet me ballafaqimin e Krishtit pr dnimin ose jo t krimit t kurorshkeljes nga ana e nj gruaje q sht Maria Magdalena. Ky fragment sht komentuar nga t gjith ideologt dhe intelektualt e kohrave. Kemi t bjm me zanafilln e ides s mshirs dhe ides s fajit si realitet njerzor tek t gjith. Krishti n paraboln e ksaj ngjarjeje shkruan me gisht dika n rr ose mbi tok. Kjo sht e vetmja dshmi biblike q ai dinte t shkruante, por ndoshta edhe t vizatonte. Teza e tij dialektike, me nj paradoks t ndrsjellt, se mund t godiste nj mkatar ose mkatare vetm ai njeri q nuk kish br vet mkate, prbn esencn e drejtsis zanafillore, t pastr, absolute. Ajo q krkon Krishti, e kprcen botn juridike, domethn edhe at reale. Krishti tregon se ka nj t drejt t eprme, t ndryshme nga e drejta juridike. Kur ndshkuesit e gruas mkatare hodhn prdhe gurt q mbanin n duar, sepse kishin br mkate q t gjith, Krishti, i cili qe n kt skn shekspiriane e vetmja qnie q nuk kish br mkate, n baz t logjiks formale aristoteliane duhej t vepronte dhe t qllonte me gur mkataren. Por Krishti e shkeli dhe e prbuzi kt t drejt kanunore, e fali mkataren, ndonse nuk harroi ta porosiste, q t mos mkatonte m n t ardhmen. Kjo parabol sht mrkullibrse dhe dlirsuese n t gjith pikpamjet. Kjo parabol tregon se jo dnimi, por emancipimi sht shptimi i bots.

    Naim Frashri e ka shqipruar mrekullisht si m posht fragmentin parabol nga Ungjilli i Shn Gjonit :

    Prkthimi i Naim Frashrit

    "Zoti Krisht nj mngjes, tek msonte njerzin n hijetoret (d.m.th n tempullin e sinagods - shenimi im M.Z.) t knduarit (msuesit, q dinin shkrim e kndim - shnimi im M.Z.) e judeve, q quheshin shkronjs dhe farisenj, i prun nj grua q kishin zn mb turp, edhe i thon q n nomt (n ligjin - shnimi im M.Z.) Moisiu porosit t tillat t vriten me gur, ti pra si thua? Kt ja thoshin duke ngar, q t gjenin pun ta shanin. Zoti Krisht hodhi syt posht dhe shkruante me gisht mbi dhe, si vun kmb dhe po e pyetnin, ngriti dyt mb ta dhe tha : "I pafajmi prej jush t hedh prpara gur mbi t", ata, si dgjuan kt fjal edhe mendja i rrihte, zun nj nga nj, nga t mdhenjt e gjer tek t fundit, e po dilnin dhe mbeti vetm Zoti Krisht dhe gruaja q po qndronte nd mest, si ngriti syt Zoti Krisht, prsri dhe s'pa njeri ve gruan, i tha asaj : "Grua, ku jan ata q t hiqnin fajtore? Asnj s't dnoi?" Dh'ajo u prgjej : "Asnj o Zot". Pra i tha Zoti Krisht : "As un s't dnonj, shko tashi dhe mos bnj faj m".
    Prpara Naim Frashrit, m 1879 Kristoforidhi kish prkthyer t katr ungjijt sinoptik.

    Prkthimi i Konstandin Kristoforidhit

    "Edhe Jisui vate nd malt t'ullinjvet. Edhe mb t vagulluart erdhi prsri nd hijeroret, edhe gjith llauzi. vinte tek ay, edhe ay ndenji e i msonte. Edhe shkronjsit e farisenjt i bjen nj grua t zn nd kurvri, edhe si e vun nd mest, i thon, Msonjs, kjo grua sht zn mbi punt duke kurvruar. Edhe Moisiu nd nomt na ka porositur t tillat gra t vriten me gur, ti pra 'thua? Edhe kt e thoshin duke ngar at, q t ken me se t'a prflasn. Po Jisui u unj, e shkruante me gishtin mb dhet. Edhe pasi qndronin duke pyetur at, u ngrit e u tha atyre : i pafajmi prej jush, ky m prpara, le t hedh gurin mbi t. Edhe prsri u unj e shkruante mb dhet. Edhe ata kur dgjuan, edhe pasi, qrtoneshin prej ndrgjegjes, zun t dilnin jasht nj nga nj, q prej pleqvet e gjer mb t fundshmit, edhe Jisui mbeti vetm, edhe gruaja ishte duke ndenjur nd mest. Edhe Jisui si u ngrit edhe nuk pa as ndonj ve gruas, i tha asaj : Grua, ku jan ata q t prflisnin? Asndonj s't dnoi? Edhe ajo tha : As ndonj, Zot. Edhe Jisui i tha : As un nuk t dnonj, shko, edhe mos fje m".

    Pr t br m t plot krahasimin e shqiprimit t ksaj parabole po citoj edhe prkthimin e quajtur Diodati i Ri, br m 1994 n shqip .

    Prkthimi i Bibls i variantit Diodadi i ri

    Edhe Jezusi shkoi n Malin e Ullinjve. Por si zbardhi dita, u kthye prsri n Tempull dhe gjith populli erdhi tek ay, edhe ai u ul dhe i msonte. Ahere farisenjt dhe skribt i prun nj grua q ishte kapur duke shkelur kurorn dhe, mbasi e vun n mes, i than Jezusit : Msues, kjo grua sht kapur n flagranc, duke shkelur kurorn. Por n ligj Mosiu na ka urdhruar t vriten me gur gra t tilla, po ti 'thua? Flisnin kshtu pr ta vn n prov dhe pr t pasur dika pr ta paditur. Por Jezusi, duke u shtn se nuk ndgjoi u prkul dhe shkruante me gisht nd dhe. Dhe, kur ato vazhdonin ta pyesnin ai iu derjtua dhe u tha atyre : "Kush nga ju sht pa mkat, le ta hedh i pari gurin kundr saj!" pastaj u prkul prsri dhe shkruante nd dhe. Ather ata e dgjuan kt dhe t bindur nga ndrgjegja u larguan nj nga nj, duke filluar nga m t vjetrit e deri te t fundit, kshtu Jezusi mbeti vetm me at grua, q qndronte atje n mes. Jezusi ahere u ngrit dhe duke mos par tjetr ve gruas i tha : "O grua, ku jan ata q t paditnin? Askush nuk t dnoi?" dhe ajo u prgjigj : "Askush, Zot". Ahere Jezusi i tha : "as un nuk t dnoj, shko dhe mos mkato m".

    Vshtrimi krahasimtar midis tre shqiprimeve n koh t ndryshme dhe nga njerz t ndryshm sht tepr i qart. Vrtetojm kshtu se Naim Frashri ka br me vetdije t plot shqiprimin e nj fragmenti substancial t Bibls s Shenjt. Kjo parabol pr mosdnimin e gruas mkatare dhe t mshirs qe n harmoni me konceptin humanistik t emancipimit t gruas nga ana e Naim Frashrit. sht nj ide tepr e veant dhe largpamse. Po pse e ka br kt gj Naim Frashri? Feja e tij i takonte nj sekti kaq t veant si qe bektashizmi Naimi shkroi eposin e bektashizmit "Qerbelan" si dhe nj libr t quajtur "Fletort e bektashinjve". Bektashizmi naimjan qe n harmoni me romantizmin dhe kombtarizmin laicist t tij. Bektashizmi naimjan gjithsesi ishte nj form origjinale e harmonizimit t dy feve t mdha : krishtrimit dhe islamizmit. Nj sinkretizim i till n kohn e sotme quhet ekumenizm. Naim Frashri ishte nj shkrimtar i madh ekumenik dhe ekumenizmi i Naimit mund t jet m i veanti dhe m origjinali nga gjith shkrimtart e tjer n rrafsh ballkanik dhe evropian. Ekumenizmi i Naimit bazohet jo vetm mbi shqiptarizmin por dhe n harmonin dhe dashurin midis popujve, ka e bn projektin ideor t Naimit t ngjashm dhe familjar me teorin e globalizmit t sotm. sht e habitshme q ekumenzmi naimjan shrben si pararoj mendore pr integrimin botror t shqiptarve dhe t zhdukjes s kufijve ndars midis qytetrimeve, feve dhe etnive. N kohn e Naimit, t shqiproj Bibln e Shenjt pa qen i krishter, quhej nj herezi dhe blasfemi e rnd. Naimi pa qen i krishter dha shembullin e shqiprimit t Bibls s Shenjt. Por ai bri dika akoma m t uditshme dhe t pabesueshme. N kyeveprn e tij poetike "Lulet e vers" Naim Frashri botoi dhe vjershn "Prpara Krishtit". Naimi tregon nj nderim t pafund pr Krishtin, t cilit i drejtohet :"Djalth, njeriu i Perndis". sht e habitshme q vjersha e Naim Frashrit bektashian pr Krishtin t mirkuptohej nga myslimant dhe t mos gjendet asnj gjurm kundrshtimi n shtypin e kohs, pse vall Naimi e bri kt gj. Vetkuptohet, q Naimi e nderoi Krishtin sepse ndrgjegja e tij ekumenike nuk njihte dallime dhe sidomos prjashtime.

    S fundi dua t shtoj q Naim Frashri n librat e tij ka dhe fragmente t tjera t prkthyera nga Bibla e Shenjt. N shum fjal t urta apo edhe parabola t Naimit, ka prkthime biblike. Kshtu thnia e Naimit "T mirt thon: shumzohuni" sht nj fragment nga libri i "Gjenezs" nga Testamenti i Vjetr. Kurse nj parabol, q prshkruan gruan fisnike dhe puntore si model t harmonis familjare sht nj fragment i prkthyer nga Naim Frashri nga libri biblik"Fjalt e urta", q i prket Testamentit t Vjetr.
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 03-08-2006 m 13:58

  2. #2
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    07-09-2002
    Vendndodhja
    kepi rodonit
    Postime
    348
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Namik Resuli per Naimin

    STUDIMI

    "Naimi sht aktual pr tejpamjen e tij n politik. Nntdhjet vjet m par ai u dftente shqiptarve Perendimin si shembll qytetrimi, sepse vetm nga ajo an dhe jo nga Lindja, vjen drita"

    Naim Frashri: e ardhmja e Shqipris tek Perndimi

    Nga Namik Resuli*

    M 1937, kur u kremtua njzetepes vjetori i pamvarsis s'on, shum nesh e pandehnin se, t paktn nga pikpamja kombtare, roli i mesazhit t poezis s Naimit kishte marr fund: Shqipria ishte krijuar si komb dhe ishte imponuar si shtet n gjirin e shteteve tjera t Ballkanit. Mirpo vjett q ndoqn e rrzuan kt bindjen ton dhe ngjarjet q u rrukullisn gjat atyre vjetve e prun Naimin ndr ne ashtu si u paraqit n skenn e historis s'on ktu e nntdhjet vjet m par. Sot Naimi sht i tr "aktual" ndr ne, jo vetm si poet, por edhe si apostull kombtarsije dhe lirije. Kt ngjarje t mrekullueshme, kt prjetsim dhe prtrim n koht, Naimi ja detyron pushtetit t mendjes s tij dhe lartsis s ndjenjave q e shoqruan at mndje. Ai sht aktual sot si apostull, si lajmtar i dashuris botrore, si predikues i "mirsis": ja nj fjal e krijuar prej vet Naimit, n t ciln n nj sintez flakruese prmbyllen shum kuptime, si ai i dashuris, i urtsis s shpirtit, i mshirs n kuptimin m humanistik t fjals. Fjala "mirsi" i ka mbushur vargjet e Naimit q nga i pari dhe gjer tek i fundi. Me kt fjal ai iu drejtua bashkatdhetarve t tij q t mos hiqnin dor nga egrsia e zakoneve t tyre, q t'i ruheshin sidomos gjakut. Esht aktualitet pr tejpamjen e tij n politik. Nntdhjet vjet m par Naimi u dftente Shqiptarve Perndimin si shmbll qytetrimi, pse si pas mendimit tij vetm nga ajo an, dhe jo nga Lindja, vjen drita. T gjith e mbajm mend nj vjershn e tij t mallngjyer: "Pr se? / Pse s'vjen o dit' e mir / Pse vall nuk vjen?/ Gjer kur n errsir?/ Mos Zoti t plqen?/ As hidhe gardh / Dhe shpejto pak,/ O dit' e bardh,/ Dhe jak, jak,/ Se t pres / Nuku vdes./ Jak'o dit'e uruar,/ Q lint nga perndon,/ At'an' e ka ndrituar,/ E ne pse na haron?/ Dritz' e jets,/ Edhe e motit / Dh'e s vrtets,/ Dhe gaz'i Zotit / Ndritona / E xgjona". Si duket, edhe nntdhjet vjet m par ishte nj gardh q e ndante Shqiprin nga Perndimi. Esht aktual si poet. Personalitet i pajisur me nj spiritualitet dhe religjiozitet t jashtzakonshm, sado q u nis nga poett mistoj persjan, ndaj t cilve e prinin natyra e tij e but dhe besimi bektashjan, asgjmangut, krijoi t gjith nj bot filozofike dhe fetare, n t ciln koncepti i gjithsis dhe ai i Perndis mundin t kmbehen n poezi t kulluar, duke i siguruar autorit t tyre nj vend krejt t posam n leteratyrn europjane.

    Poezia universale e Naimit

    Prandaj kritika e re e ka prqndruar t gjith vrejtjen e saj n kt pjes t poezis s Naimit, e cila poezi bhet me t vrtet "universale", pse lnda q ajo prvesh fluturon sipr kufijve t ndjenjave personale dhe ngjron n nj prqafim t zjarrt t gjith universin.
    Poezi kozmike, pra, e jo vetm mistike, e djegur dhe e prvluar prej asaj flake krijuese, q sht dashuri dhe mirsi.
    Q t'i gjejm nj tjetr rival Naimit n dashurin pr t gjitha krijesat e gjithsis duhet t ngjitemi prapa n shekujt dhe t arrijm gjer te Shn Franesku i Asizit; sadoq poeti i yn s'e ka shokun n leteratyrn europjane pr zhanrin e notave t tija. Vese, qllimi i ligjrats s'ime nuk sht t zgjatem mbi kt pik, po t rrah nj nga shtjet m t parrahura dhe m t neglizhuara t bots naimjane: Mendimet e tij fetare. Mbi kt shtje, mjerisht, nuk kemi pasur gjr m sot studime t thella e t posame, pse fytyra e poetit i ka br gjithnj hije fytyrs s fetarit. Madje mund t themi se kjo fytyra e dyt as nuk sht kundruar fare prej studjozave. M'u duk e arsyeshme, prandaj, ta cek kt problem kaq t interesanm n kt mbledhjen t'on amerikane, pse vshtir do t m jepet nj rast tjetr q t jen t gjith s bashku t pranishm prfaqsuesit kompetenta t dy feve: t krishter (katolik dhe ortodoks) e mysliman) (sunit dhe bektashinj). Naimi mendimet e tija fetare na i ka ln n dy libra:"Msime", botuar m 1894 dhe "Fletore e Bektashinjet", q doli m 1896. Me "Fletoren e Bektashinjet", brnda 14 faqesh n proz, Naimi krkon t'u mblatoj bashkfetarve t tij nj far doktrine t shkurtr t Bektashizmit. Besimi esoterik e i rezervuar i ksaj doktrine njihet prej t diturve vetm n mnyr t prgjithshme dhe t prcipt. "T gjitha jan te njeriu, edhe Zot'i i vrtet vet / Se kur desh t dil n shesht bri njerin me fytyrt t tija / Bektashit besojn se njeriu nuk vdes, por vetm ndrrohet' e ndryshohet edh'sht gjithnj ndaj Perndis, se tek i biri pshihet'i ati". Nuk po hyjm ktu n shtje diskutimi filozofik mbi esencn e Bektashizmit, pse ajo nuk hyn n qllimet e kumtess s'on. Do t bjm, prkundr nj pyetje q ka t bj me filologjin e librit: Cilin Bektashizm na mbleton "Fletorja" e Naimit? Bektashizmin tradicjonal ashtu si u trajtua n Shqipri, apo nj Bektashizm t reformuar? Cilat qen burimet mbi t cilat u bazua? Ja nj tem shum trheqse, q meriton t rrihet gjat e gjer, pse ndr dijetar te Perndimit nuk di t jet marr kush me t, prandaj vetm ndonj kompetent shqiptar, q gjenedt ktu, mund t na bj drit. N qoft se me t vrtet Naimi veproi si reformator duke prpiluar "Fletoren e Bektashinjet", duhet nnvizuar ky fakt e duhen vazhduar krkimet pr nj njohje m t thell dhe m t plot t veprimtaris s tij edhe n kt lm.

    Botkuptimi i Naimit pr Perndin

    Po ne besojm se pr veprimtarin fetare t Naimit shum m i interesanm sht libri tjetr, dua t them "Msime", nj broshur nja 50- faqesh, i tr n proz dhe i ndar n katr kapituj: 1) Zot'i math e i vrtet, 2) Ligj' e prjetshme e Shqiptarvet, 4) Thelb'i i Kuranit. "Msime" sht nj nga ato libra q e ln me goj hapur lexuesin e som. Leximi i tij ka qen pr ne me t vrtet nj revelacjon. N kapitullin e par shpjegimi tradicional i qnsis s Zotit sht przier me njohurit se zbulimet shkencore t Perndimit, gj q s'ka t ngjar n librat fetar t Lindjes. Ja ca copa nxier nga botimi i Tirans br m 1942, fq.29: "Msoni diturit' e gjithsis, ahere do t kuptoni fuqin'e mirsin' e Zotit". "Pa shihni gjithsin pa an'e pa funt dhe ligjn e saj t prjetshm'e pa t met". "Yjt pa t nisur'e pa t sosur vin rreth n hapsirt t pa an duke nxituar me vrap t math". "Kurr nuk doln nga udha, q'u shnoj Zoti. Pr t mos prpjekur njri me tjetrin e pr me mos mbetur mb'udh u vuri fuqin heqse dhe fuqin dbonjse!". "Yjt mess u derdhin n drit yjvet rrotullonjs q'u vin rreth atyre, edhe pasuesvet, q kan rrotullonjsit!". "Zoti sht Mbret'i gjithssi, drit e gjithsis! Pr vet esencn e Zotit dhe pr raportin Zot-njeri, Naimi shkruan, f.31: "Lavdat past Perndija, q kreu gjithsin dhe gjithsia sht vet! "Pa kur desh Zot'i vrtet me t math t tij t dilte faqeza n shesh, ahere kreu njerin jet n fytyrt t tija! f.32: "Gjith 'sht fytyr' e Zotit, gjith 'dgjon sht zr'i Perndis". "Zoti me t matht t tij sht nj det pa an dhe ne jemi valt e ". Edhe ktu shohim, pra, nj njsim, nj pshtjellim t esencs s Perndis me natyrn, a si e quan ai, me gjithsin. Nga ky parim si pasoj mund t rriedhin dy prfundime: e para, hyjzimi i njeriut n sa pjes e gjithsis, q pshtjellohet me Perndin; e dyta, mohimi i nj bote tjetr trashendentale, pikrisht si n parimet bektashiane q pam m lart dhe jo si pas parimeve myslimane. Po n "Msime" panteizmi naimian gadi pshpritet, duam t themi se nuk sht nnvizuar aq fort si n pjest tjera t veprave t tij, dhe ja l vndin fytyrs s Zotit tradicional t tri feve monoteiste. Pr t'u shnuar edhe nj pik tjetr me shum rndsi: pozita e njeriut ndaj Perndis, njeriu pr Naimin nuk sht m rob i Zotit, po njeri i lir t gjykoj dhe t zgjedh. E qit kryet ktu arbitri i lir i fes s krishter dhe kshtu kundrshtimi me doktrinn myslimane bhet edhe m i rnd dhe m i pakaprxyeshm. Fatalizmi kuranik duket prej besimit t tij. N kapitullin e dyt, "Urtsija", prsriten shkurtimisht t njjtat koncepte t kapitullit t par. Shum m i interesanm pr kuptimin e qllimeve fetare t Naimit na paraqitet kapitulli i katrt "Thelb'i Kuranit". Ky titull, si pas mendimit t'on, mund edhe ta gaboj n fillim lexuesin, pse kush e lexon me vmendje vren se Poeti largohet shum nga ortodoksija kuranike. Ky largim i detyrohet sidomos disa shprehjeve t Naimit prsa i prket fes s krishter. Influksi i krishter, q vihet re n t gjitha veprat e tija, ktu z nj vnd themelor. Tek "Msime" gjejm fraz t tra t marra nga Ungjilli; kshtu n faqe 33 kndojm: "N ke dy kmisha, njrn epja atij, q s'ka, n t rnin m nj faqe, kthe dhe tjatrn, duaj mikn, duaj dhe armikn, at q s'do t ta bnj tjatri ty, mos bj dhe ti ati, do njeriu i bj at q do t ta bnj edhe ajy ty". N fq.37 disa nga parimet ungjillore:"Mos vith, mos rrmbe, tek s'ke vn mos mer, mos ha gjn'e bots, duaj mmn e atn, duaj motrn'e vllan, duaj ata q ke pran dhe gjith njerzin, kaprxe zemrimn, fali fajn fajtorit, bji mir njerzis, mos u bj i pa-bes, mba fjaln q'ep, kujto Perndin'e duaj varfrin, mos gnje dhe mos prqesh e mos hiq njerzin, mos mpsho, mos shaj, mos rrih, mos qrto, mos prto, po puno, mos u zih, mos u ndaj nga e drejta dhe e vrteta, mos u mburr, mos u lvdo…" N faqe 45: "Po t Mirt than: Martohi e shumzohi".
    Dhe akoma n fq. 69 shkruan: "Zoti i math i fali Krishtit t birt t Maris urtsin'e fjaln'e bukur q n foshnjri, i dha ungjill e dritn. "Krishti u tha shrbtorvet t ti: Kush vjen me mua n'udht t Zotit? Ata ju prgjeqn: neve vim. Pa than: Zot'i vrtet! Besuam 'szbriti teje dhe i ram pas t drguarit tnt, shkrua-na me dshmitart. "Krishti sht shpirt' i Perndis… F.77:"Pa i drgoj ngjllin Maris, dh'e nderoj at dhe Krishtin'e shrbtort'e tija…" N "Lulet'e Vers" Naimi i kushton nj vjersh t tr Krishtit me titullin "Prpara Krishtit"; edhe ktu Poeti e quan "Djalth njeriu i Perndis", dhe, n kundrshtim me sa kishte pohuar n f.69 t "Msimeve", e pranon dshmin ungjillore t vdekjes s Krishtit, q u kryqzua pr shptimin e njerzis e fytyrs s Krishtit

    Aktualiteti i Naimit

    Po marrim lejen, prandaj t'ja u lexojm t tr, pse e djm q sht e vshtir pr shum t shtjen n dor nj kopje t "Lulevet t vers".

    "Djalth njeriu i Perndis,/
    Fytyra jote mua m tregon /
    Ah, t kqiat e njerzis,/
    Q ka punuar edhe po punon".

    Tash vjen vetvetiu pyetja: cilat qen qllimet q e shtytn Naimin t shkruaj nj vepr t till?
    A mos i shkroi "Msimet" pr t zbutur prarjen n mes t Myslimanve dhe t Krishterve?
    Apo pati ndr mend t krijoj nj fe, nj besim, t ri postafat pr shqiptart e prar?
    Nj prgjegje e prer sht e vshtir t jepet sot, pse si thash m par, hetime e studime nuk jan br gjr m sot mbi knd t fsheht t bots fetare t Naimit.
    Kemi tekstet, vrtet.
    Kur lexuesi lexon sidomos kapitullin e par t veprs e ka t qart prshtypjen se Naimi ka pasur me t vrtet ndr mend t'u jepte Shqiptarve nj fe t prbashkt, nj bes kombtare, duke marr pjes nga feja e krishtere e duke i lidhur kto n nj teizm, pikrisht ashtu si ja sugjeronte Bektashizma.
    N f.53-54 shkruan Naimi: "Nj komp ka nj gjuh, gjith sa flasn nj gjuh jan djemt' e nj Mmdheu, edhe t gjith bijt e nj mme dh'e e nj ati, kan dhe nj gjak, nj vetij'e e nj vetdij, nj fytyr' afro e nj mnyr. "Ashtu kan n t vrtet edhe nj bes gjith djemt'e nj Mmdheu, se besojn gjith Zotn'e math e t vrtet, q'sht Zot i jetve dhe i gjithsis pa an, besojn t Mirt, dhe mirsin pr t mir, e ligsin pr t lig, pr'andaj kan t tr bes'e nj fe".
    Mund t mendohet se kapitulli i tret, Ligj'e prjetshm'e Shqiptarvet i asgjson kto supozimet tona, po n realitet nuk sht ashtu.
    Ky kapitull nuk ka ndonj prmbajtje doktrinale; aty Naimi u kshillon Shqiptarve tolerancn m t madhe nga do pikpamje.
    Po edhe n qoft se puna nuk qndron pikrisht kshtu, nj gj mbetet e sigurt: se Naimi me at tejpamjen e tij profetike hodhi hapat e para t vllazrimit, t bashkimit t feve. Na duket, prandaj, se, tamam sot q flitet nga t katr ant pr "ekumenizm", Naimi edhe n kt pik sht m se aktual.



    Kush ishte Profesor Namik Resuli

    Namik Resuli u lind n vitin 1911 n qytetin e Lushnjes prej nga sht dhe origjina e familjes s tij nga m t njohurat n t gjith Myzeqen. N fillimin e viteve '30-t Namiku u diplomua n Universitetin e Firences n n degn e Gjuh-Letrsi Italiane. Pas diplomimit ai u kthe n Shqipri dhe punoi pr shum koh si msues i Letrsis n disa nga gjimnazet e vndit. N vitin 1939 ai botoi pran Shtpis Botuese "Gurakuqi" poemn e famshme "Milosao" t De Rads t ciln e prshtati nga arbrishtja n gjuhn letrare shqipe. Ai botim pati nj jehon t madhe n at koh dhe u cilsua si nj nga veprat m t arrira q ishin botuar pr De Radn. Gjat viteve t pushtimit fashist, Namik Resuli punoi pran Institutit t Studimeve Shqiptare bashk me Ernest Koliqin, Padr Zef Valentinin, Aleksandr Xhuvanin, Hasan Dostin, Padr Anton Harapin etj. Pak koh para mbarimit t Lufts, Namik Resuli u largua nga Shqipria dhe u vendos n qytetin e Torinos pran familjes s bashkshortes s tij italiane. Q nga ajo periudh e deri saq doli n pension n vitin 1971, Namiku punoi si Shef i Katedrs s Gjuhs Shqipe pran Institutit t Studimeve Orientale t Napolit. Gjat asaj kohe ai u muar me studime mbi historin e letrsis shqipe dhe albanologji duke ribotuar veprn e Buzukut. N vitin 1979 gjat nj takimi me shkrimtart dhe artistt, Enver Hoxha e sulmoi ashpr Prof. Resulin duke e quajtur nj bej aristokrat, pr arsye se ai kishte br nj studim pr Faik Konicn. Prof. Namik Resuli vdiq n qytetin e Torinos n fillimin e viteve '80-t. Studimi i botuar m posht pr Naim Frashrin, sht shkruar nga ai n vitin 1968 dhe sht mbajtur n nj sesion shkencor q organizoi Shoqria "Vatra" n vitin 1969 n Detroit.


    (Prgatiti D. Kaloi)
    Gazeta Shqiptare
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 03-08-2006 m 14:00
    shtriji kembet sa ke jorganin ..se te ha bubi.

  3. #3
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    19,943
    Faleminderit
    23
    271 falenderime n 201 postime
    NAIM FRASHERI, apostulli i shqiptarizmes

    Naim Frasheri eshte poeti me i madh i Rilindjes Kombetare shqiptare, atdhetar mendimtar dhe veprimtar i shquar i arsimit dhe kultures shqiptare. Me veprimtarine e dendur letrare dhe me punen, si nje nga udheheqesit kryesore te levizjes per clirim kombetar, ai me te drejte eshte cilesuar "frymezues i te gjithe Rilindjes", dhe si "apostull i shqiptarizmes".

    Naim Frasheri lindi me 25 maj te vitit 1846 ne Frasher te Permetit ku kreu shkollen fillore dhe nisi te mesonte persishten prane teqese bektashiane. Me 1865 familja e tij u shperngul ne Janine ku, se bashku me vellane e tij Samiun, mbaroi gjimnazin grek "Zosimea". Aty ai pati mundesine te njihej me letersine klasike greke dhe romake dhe me historine moderne te Evropes. Mbi kete baze, Naimi percaktoi dhe themelet e botekuptimit te tij. Ne vitin 1870 u kthye ne Shqiperi dhe nen ndikimin e bejtexhinjve u dha pas vjersherimit persisht, duke botuar me vone edhe nje permbledhje lirikash "Tejhyjylat" (Enderrimet, 1885).

    Nen ndikimin e ngjarjeve historike, sidomos te Lidhjes Shqiptare te Prizrenit, njeri nga udheheqesit e se ciles ishte Abdyli, vellai i tij i madh, Naimi braktisi vjersherimin persisht dhe iu kushtua letersise shqipe. Virtytet, zakonet dhe menyra e jeteses se popullit te tij, gjuha, qene nje shkolle e vertete per te dhe do t'i jepnin vepres se tij nje karakter te theksuar kombetar dhe popullor.

    Mergimi i gjate, bashke me mallin per Shqiperine, i dhane rruge dhe punes se tij ne dobi te ceshtjes kombetare dhe veprimtarise se tij poetike. Poema e tij e pare e re ishte "Shqiperia" ku Naimi shpalli krenarine per te kaluaren e shqiptareve, gjendjen e mjeruar ne te cilen ndodhej vendi i tij si dhe deshiren per ta pare ate te lire. Ne Stamboll Naim Frasheri ka qene nder botuesit kryesore te revistave "Drita" e "Dituria", ku u botuan shume vjersha te tij, proza e vargje per shkollat e para shqipe. Ai i kushtoi vemendje dhe perpjekje te vazhdueshme, orientimit ideologjik dhe politik te intelektualeve shqiptare, organizimit te levizjes kulturore patriotike te mergimit shqiptar ne Turqi. Naimi ka qene anetar i Komisionit te Botimeve prane Ministrise se Arsimit ne Stamboll dhe me pas kryetar i saj.

    Ne vitin 1886 Naimi botoi poemen e tij te famshme "Bageti e bujqesi", "Deshira e vertete e shqiptareve", nje poeme ne greqisht, kater libra per shkollat; "Vjersha per mesonjtoret e para", "E kendimit te cunavet kendonjetoreja" (ne dy vellime, me poezi, lexime te ndryshme). Me 1890 doli permbledhja e lirikave "Lulet e veres", "Mesimet", proza poetike "Fjala fluturake", vjersha dhe se fundi me 1898 poema e madhe epike "Historia e Skenderbeut". Per kohen dhe shendetin e Naimit kjo ishte nje pune teper e madhe dhe shume e mundimshme, te cilen mund ta kryente vetem nje njeri me vullnet te pathyeshem.

    Poeti i madh Naim Frasheri luajti, perkrah Samiut e pas Kristoforidhit, nje rol themelor per shqipen e re letrare, te cilen e shkroi me nje pasuri te vecante fjalori e sidomos frazeologjike, duke u mbeshtetur kryesisht ne gjuhen e popullit. Te shumte qene shqiptaret qe banonin ose shkonin ne Stamboll dhe qe e kishin per gezim te njiheshin e te takoheshin me te. Njeri prej vizitoreve e shprehu keshtu mendimin e te gjitheve: "I varfer vinja tek Naim beu, i pasur shkonja; i uret vinja, i nginjet shkonja; pa shprese vinja, kur shkonja ndjenja vetehene te gjalle dhe me shpirt."

    Ndersa Sevasti Qiriazi e ka pershkruar Naimin, "me shtat te mesem dhe te imet, por me nje fytyre te qete dhe me ndjenja te larta, te cilat vetem nje vjershetor i lindur mund t'i kete. Pamja e tij ishte ajo e nje intelektuali te cuditshem, ai ishte magnet dashurie..." Naim Frasheri, ka qene preokupim i perhershem i nje numri te madh studiuesish, te cilet kane prekur ceshtje te larmishme qe kane te bejne me jeten, vepren dhe shembelltyren e tij ne pergjithesi. Si i tille, Naim Frasheri sot eshte nje simbol i vecante kombetar, qe vazhdon te jetoje ne kujtesen e shqiptareve kudo qe jane, ne vetedijen e shume breznive te lexuesve, studiuesve, kritikeve, jeteshkruesve, historianeve, esteteve etj.

    Edhe nje qind e gjashte vjet pas vdekjes se tij, ai jeton shpirterisht, ashtu sic thoshte edhe vete: "Kur me shihni se jam tretur, mos pandehni se kam vdekur".

    Studimet e deritanishme qe jane bere per jeten dhe vepren e tij deshmojne qarte se eshte krijuar nje tradite e lakmueshme, aq me teper kur merret parasysh fakti se krahas shume emrave te studiuesve shqiptare sic jane: Mali Kokojka, Jup Kastrati, Dhimiter Shuteriqi, Alfred Uci, Qemal Haxhihasani, Shaban Demiraj, Rexhep Qosja, Ali Aliu, Nasho Jorgaqi, Sabri Hamiti, Ibrahim Rugova, Sali Bashota etj., ka dhe mjaft emra te studiuesve te huaj, sic jane: Norbert Jokli, Nexhip Alpan, Agnia Desnickaja, Robert Elsie etj.

    Disa aspekte qe lidhen me vepren e Naim Frasherit, sic jane krijimtaria poetike e tij, veprimtaria pedagogjike, botekuptimi panteist, filozofik, fetar, kombetar, ndihmesa ne fushen e gjuhes, ne fushen e perkthimit, lidhjet nderkulturore, permasat humaniste, iluministe, ndikimi i krijimtarise gojore etj., jane vetem disa shtylla kyc, te cilat vazhdimisht sillen nga studiues te ndryshem.

    Dhe sado qe rreth tij jane shkruar dhjetera e qindra studime, perseri figura e tij nuk eshte permbushur teresisht. Ndaj dhe kjo figure e kultures shqiptare gjithnje e me teper behet gjithekohore dhe gjithejetesore.

    ATSH

  4. #4
    Perjashtuar Maska e BARAT
    Antarsuar
    20-07-2006
    Vendndodhja
    Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
    Postime
    2,565
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Naimi: poet shqiptar a poet pers?!

    Bashkbisedim me z. Riza Karami, drejtor i fondacionit kulturor "Saadi Shirazi" n Tiran

    M. S.: ‘prfaqson Naim Frashri n kulturn perse?
    - Naimi Frashri sht nj personalitet q u prket t dy kulturave, shqiptare dhe perse. Nuk i prket vetm Shqipris. Naimi ka shkruar n persisht dhe n shqip. Vepra e tij "Tehajjylat" ("ndrrimet") sht nga m t hershmet dhe sht shkruar persisht. N shqip ajo sht prkthyer para tri dekadash. Naimi shrben si ur lidhse mes kulturs shqiptare dhe asaj perse-iraniane. Ne n Iran kemi nj nderim t veant kur prmendet emri i Naimit. Vet profili i tij mistik dhe letrar ka br q ta meritoj kt nderim. Nj studiues i ktushm, kur ishte para n 1999 n Iran, pati njoftuar se n skedarin e Biblioteks s Teheranit kishte vetm tri fjal-elsa, me t cilat mund t bheshin krkime pr kulturn shqiptare, dy prej t cilave ishin: Shqipria (Albania) dhe Naim Frashri. Kur erdha n krye t fondacionit kulturor "Saadi Shirazi" dhe mu b i ditur ky fakt, mendova se kultura shqiptare ishte shum pak e pranishme n vendin tim. Prandaj, fondacioni i ka kushtuar nj vmendje t veant Naimit, duke br t njohura t gjitha veprat e tij n mjediset shkencore iraniane, duke drguar botimet shqip dhe n gjuh t tjera, n t gjitha institutet krkimore, studimore dhe akademike, me qllim q ato ta ken Naimin si nj pik reference pr Shqiprin. Tani jo vetm veprat e Naimit, por dhe t shum autorve t tjer shqiptar, mund gjenden lirisht, jo vetm n Bibliotekn Kombtare t Iranit, por edhe n bibliotekat shtetrore-universitare dhe n arkiva.

    M. S.: Shum dekada m par orientalisti Hafiz Ali Kora ka njoftuar publikun se Naim Frashri sht autor edhe i nj vepre tjetr n persisht, i poems me titull "Vajtimet e Imam Hysejnit". ‘dihet m shum mbi nj vepr tjetr t Naimit tani, pasi kan kaluar kaq koh? Sa gjasa ka t zbulohet kjo poem?


    - Kur e kam dgjuar pr her t par kt lajm jam gzuar shum. N Iran nuk njihej m par ky fakt. Menjher jam vn n lvizje. Kam kontaktuar miq t mi n Stamboll e gjetk dhe sht zgjeruar numri i krkuesve q duan ta gjejn kt vepr. Hafiz Ali Kora ishte nj orientalist serioz dhe nuk mund ta ket shpikur kt fakt. Prpjekjet e deritashme m kan dhn shenja pozitive shpresdhnse. Ne po bjm ‘sht e mundur q ta gjejm kt vepr. Kemi shkuar pr krkime edhe n Bibliotekn Kombtare ktu dhe kam besim se do ta gjejm kt vepr t panjohur t Naimit n gjuhn perse.

    M. S.: Naimi shkroi shqip poemn fetare "Qerbelaja", e karakterizuar nga studiuesit si letrsi martiro-logjike. Ndrkoh, "Vajtimet e Imam Hysejnit" sht shkruar n persisht. Duke u nisur nga ngjashmria tematike q paralajmron titulli dhe nga t dhna t tjera q mund t keni ju, mendoni se bhet fjal pr dy vepra t ndryshme, apo pr nj variant persisht t s njjts vepr?


    - T dyja veprat duket se trajtojn t njjtn tem. "Qerbelaja" ka lidhje prmbajtjesore me poemn tjetr, "Vajtimet e Imam Hysejnit". Por n poemn e shkruar shqip subjekti sht m i gjer, sepse nuk jan vetm vajtimet e Imam Hysejnit, sht gjith historia e fillimeve t islamizmit. Ndoshta poema e shkruar persisht mund t jet vetm nj pjes e "Qerbelas". N kt t fundit, Naimi shkroi pr nj ngjarje fetare, por njhersh edhe pr zgjimin kombtar t shqiptarve. Mendoj se duhet t jen t afrta jo vetm n subjekt.

    M. S.: A studiohet prodhimtaria letrare e Naimit n historin e letrsis perse? Nse studiohet, cila sht konsiderata e studiuesve pr t? Studiohet si nj poet pers apo si nj shkrimtar i huaj q ka shkruar persisht?


    - Pr her t par jam njohur me rezultatet e disa studimeve t historiografis letrare iraniane rreth Naim Frashrit, rreth nj dekad m par dhe n at koh un nuk e dija se ‘ishte Shqipria. Naimi studiohet n tekstet e historis s letrsis iraniane. N nj prej ktyre teksteve, autort kan shprehur nj konsiderat t lart pr cilsit e larta q bart poezia e Naim Frashrit n persisht. Sipas autorve t ktij teksti, personaliteti i Naimit mund t spikatet prmes dy cilsish. Njra prej tyre lidhet me besimin e tij. Studiuesit pers e konsiderojn Naimin "poet bektashi", duke i atribuuar t gjitha ato vlera q bart kjo deg shum e prparuar n islam. Saktsisht, n historin e letrsis perse sht thn: "Naim Frashri sht poet bektashian mysliman me origjin shqiptare. Duke marr shkas nga beteja e Qerbelas, ai ka shkruar nj poem, me an t s cils ka ngritur ndjenjat kombtare t popullit t tij pr t luftuar kundr pushtuesve t huaj". Veoria e dyt ka lidhje me natyrn prmbajtjesore t poezis dhe me teknikn e t shkruarit t poezis s tij. Studiuesit iranian e radhisin Naimin ndrmjet atij grupi poetsh mistik, q jan ndikuar nga "masnavit" poetike dhe mistike t Rumiut. Naimi dhe Rumiu ngjajn shum. Poezia "Nej" e Rumiut dhe poezia "Fyelli" e Naimit kan t njjtn prmbajtje, t njjtin kod poetik, por kan edhe ngjyresat e vendlindjes s secilit prej tyre. N lidhje me Naimin, studiuesi iranian, Golshani, nj prej m t shquarve t kohs s sotme, thot se "Tehajjulat" e Naim Frashrit nga njra an, tregojn mnyrn e jetess s shqiptarve dhe nga ana tjetr, dshmojn pr pranin e kulturs evropiane. Pikrisht kjo, ndrthurja e fryms s mistiks s "masnavive" t Rumiut me kulturn evropiane t vendlindjes s Naimit, i bn poezit e tij t jen moderne. Vitin e kaluar ne botuam shqip e persisht "ndrrimet", n prkthimin e V. Buharas. Botimin e drguam n institucione kulturore-letrare n Teheran. Atje kan plqyer shum finesn dhe elegancn e t shkruarit te Naimi n t dyja gjuht. N Teheran, Naimin e mirpresin me interes, sepse poezia e tij ka vlera t larta mistike. Studiuesit kan vlersuar lart edhe disa nga poezit e tij shkruar persisht me motive kombtare shqiptare, si "Atdheu", "Nna". Kto jan vlersuar shum nga kritika shkencore.

    M. S.: ‘interesa paraqesin prgjithsisht kulturat lindore pr veprat e Naimit dhe ‘mund t kumtoni nga prvoja juaj pr kt?


    - Gjat kohs q isha pr her t fundit n Iran kemi pasur nj takim kolegsh pr shkmbim idesh dhe atje u shpreh interes i posam pr veprn "Qerbelaja" t Naimit. Un premtova se kur t kthehesha n Shqipri do t‘ua drgoja t gjitha veprat e ktij poeti t fuqishm t tradits shqiptare, jo vetm ato q ka botuar fondacioni, por dhe vepra t tjera, krahas me "Tehajjulat", edhe "Lulet e vers" dhe "Qerbelaja". Interesi sht i gjer. Sa her q vrehet se nj kultur ka ndikuar n nj mnyr apo nj tjetr te tradita e tjetrit, interesi sht i vetvetishm. Kjo nis me marrjen e informacionit. Njohja e ndikimeve tregon prparimin e kulturs s tyre. N kulturn ton, n kulturn iraniane, Naimi ka nj vend t preferuar, sepse ai ka ln vepra t shkruara n gjuhn persisht dhe kjo ka ndodhur edhe n gjuh t tjera. Ne e kemi shprehur kt vlersim edhe prmes nismave t tilla, si emetimi i nj pulle t posame postare q prmban portretin e Naimit, pull q sht vn n qarkullim, bashk me nj zarf filatelik pr koleksionistt, n mos gabohem, n vitin 1997.

    M. S.: Dika m shum pr kt ngjarje?


    - Kjo sht nj pull e propozuar nga shrbimi postar shtetror iranian duke iu referuar n trsi vlerave t veprave t Naimit, q kan qen dhe jan t shumta. Nderimi me nj emision postar sht i rndsishm, sepse figura e Naimit jo vetm popullarizohet, duke qen n duar t qindra mij vetave, por edhe shnjohet n histori, si ndrthurje e orientales me evropianen, q ka Naimi si figur. Kur ka poet t till q kan adhurim n disa kultura, duke i nderuar prfitojn t gjith. Kt vit, pr shembull, UNESCO e ka shpallur si Vitin Ndrkombtar t Rumiut, sepse sht 800-vjetori i lindjes s tij. Por ky nderim u shkon edhe t gjith atyre q jan ndikuar ose jan t afrt me Rumiun, sikurse sht dhe Naim Frashri. Kjo sht nj nga arsyet q ne i kemi propozuar Posts Shqiptare t emetoj nj pull postare filatelike kushtuar 800-vjetorit t Rumiut.

    M. S.: Ju vet far do t organizoni n nderim t ktij jubileu?


    - Do t mbahet nj simpozium shkencor ndrkombtar me pjesmarrje t studiuesve nga thuajse t gjitha vendet e rajonit, si Maqedonia, Greqia, Rumania etj. Si titull mund t ket temn "Rumiu n Ballkan". Gjithashtu, do t hapet nj ekspozit bukinistike me t gjitha veprat e Rumiut, i cili sht prkthyer n mbi 25 gjuh t bots. Kemi filluar punn pr prkthimin e rrfenjave t Rumiut pr fmij dhe ndoshta do t arrijm t prkthejm edhe nj vllim nga "Masnavit" e famshme. Nuk e dim si do t shkoj prpara puna pr emetimin e pulls shqiptare€


    M. S.: Disa tekste t Rumiut jan br tekste kngsh, duke prfshir edhe t rock dhe top-starve perndimor. Disa tekste t kngve t njohura t Madonna-s, si "A Prayer" dhe t tjera, jan marr nga "ord of Paradise" t Rumiut. Si e shpjegoni ju kt?


    - "Masnavit" e Rumiut jan prkthyer n anglisht dhe jan botuar n SHBA n 1 milion kopje. Ka qen libri m i shitur n SHBA n vitin 2004. Kjo do t thot se poezia e tij plqehet n t gjitha kulturat. Nuk sht vetm Madonna q ka marr tekste pr kngt e veta nga "masnavit" e Rumiut. Aktorja e Hollivudit, Demi Moore, ka recituar poezi t tij. Ka pasur edhe nisma skenaristsh t shquar pr t br jetn e tij objekt t filmave artistik.



    Naimi i (pa)njohur


    1. Sipas Tahir Dizdarit, kuptimi i emrit t poetit kombtar t shqiptarve, Naim Frashri, n gjuhn e burimit sht: 1. "gjendje e lumtun, t jetuemit me gjith t mirat"; 2. "nji pjes e parajss simbas konceptit mysliman". Dizdari e lidh emrin e Naimit edhe me rrnjn "nimet" dhe i jep kuptimin "mirsi" (e falun prej hyjit). N t vrtet, emri i plot i poetit kombtar t shqiptarve, sikurse ai vet nnshkruante si zyrtar i ish-Perandoris Osmane dhe n disa vepra t shkruara n gjuht orientale (osmanisht dhe persisht) sht "Mehmet Naim" ose "Muhament Naim". N shqip, ai ka nnshkruar Naim bej Frashri ose vetm me inicialet "N.F". Askush nuk ka shpjeguar deri m tani, duke prfshir dy biograft e njohur t Naimit, Dh. S. Shuteriqin dhe R. Qosjen, pse n formn zyrtare Naimi nnshkruante me emrin paraprirs Mehmet apo Muhamet. Gjithsesi, kjo do t krkonte nj shpjegim, jo pr kureshtje, por pr t lehtsuar krkimet n arkiva, sepse nse do t prdoret edhe m tej vetm forma q njohim ne, Naim bej Frashri, dokumentet q i takojn atij nuk do t gjenden kurr t plota.


    2. Naim Frashri sht i rrall n historin e letrsis shqipe, jo pr meritn e themelimit t bazave t shqipes letrare q kemi sot. Ai sht i rrall mbi t gjitha pr shumllojshmrin e gjuhve t prdorura si gjuh krijimtarie. Shkroi shqip, osmanisht, persisht dhe greqisht. Ka t dhna se mund t ket shkruar edhe arabisht. F. Noli, nj prej figurave m t shumanshme t letrave t bots shqiptare, solli n gjuhn amtare kryevepra botrore, q nga persishtja klasike deri tek anglishtja moderne, por si gjuh krijimtarie ka prdorur vetm shqipen dhe anglishten. Vitet e fundit, vepra e Naim Frashrit po studiohet jo vetm nga shkenca vendse, por edhe nga studiues t huaj. Ndrsa studiuesit shqiptar kan vn n dukje ekzistencn e dy kodeve poetike te Naimi, t nj kodi evropian dhe t nj kodi tjetr klasik pers; ose q Naimi krijoi nj romantizm lindor me kult Perndimin, t tjer studiues, sidomos t huaj, shtjen e shtrojn n nj mnyr m t mpreht: a sht Naim Frashri nj poet m modern n gjuhn shqipe apo n gjuhn perse. Pr m tepr, zbulimi i paraleleve t forta jo vetm midis kodeve poetike, por edhe n motive, n krahasimin e poezive t Naimit me ato t Rumiut (sidomos "Nej" dhe "Fyelli", po edhe "Fjalt e parajss" - vllimi me masnavi i Rumiut botuar n SHBA m 2004 mban pikrisht titullin "ords of Paradise"), e ka br kt pyetje m t rndsishme: poet shqiptar, poet pers, poet shqiptaro-pers, poet shqiptaro-perso-bektashian apo dika tjetr.


    3. Dorshkrimet e Naim Frashrit, q do t shrbenin si piknisje themelore pr t sqaruar shum shtje letrare dhe historike q jan trashguar e kan dal koht e fundit, jan t shprndara sa andej-kndej dhe nj pjes nuk i ka prekur kush me dor ende. Askush nuk e di, pr shembull, ‘prmbajn disa qindra relacione t shkruara nga Naimi n detyrn e kryeinspektorit t botimeve n gjuh t huaja (joosmanisht) gjat viteve 1892-1896. Nj pjes e dorshkrimeve t Naimit, sikurse shkruan Mithat Frashri n kujtimet e tij, i humbn ktij t fundit pak koh pas shpalljes s pavarsis (ai prmend vrshimin e lumit t Semanit etj.). Prpunimi fillestar i fondit dokumentar t Naim Frashrit n arkivat shqiptar (n at mas q jan ruajtur) sht br n vitin 1964. Edhe pse i varfr, ky fond ka dorshkrime dhe shtypshkrime t rralla. Ky fond prbhet vetm nga dokumente q gjenden prjashtimisht n arkiva. Ai sht ruajtur nn kujdesin e shoqrive kulturore-atdhetare shqiptare jasht vendit, vemas n Sofje dhe Bukuresht. Koleksioni i par i dorshkrimeve t Naimit i sht dhuruar arkivave kombtare n vitin 1949, pikrisht n vitin e themelimit t tyre, nga nipi i Samiut Emin Ereri dhe Nazifeja, e shoqja e dr. Ibrahim Temos. Gjurmimet e para pr t mbledhur dorshkrimet e Naimit dshmohet t jen br n vitet 1930, nga Mithat Frashri. N vitin 1933 Mithati i krkonte Visar Dodonit nse mund t gjente ndonj letr origjinale t Naimit. N fondin emror t Naimit gjenden gjithsej pes dosje me dokumente. Dorshkrimi m i hershm sht i vitit 1892. Kurse m i vonshmi sht i vitit 1898. Nga veprat e njohura t Naimit ruhen si njsi t plota: libri "Msime", q u botua n Bukuresht m 1894; "Histori e Shqipris", tekst msimor i botuar n Sofje m 1899 pr nevoja shkollore; poema "Dshir e vrtet e shqiptarve", botuar shqip m 1903, nga shtypshkronja "Mbrothsia" n Sofje. Nj pjes e rndsishme e fondit dokumentar origjinal t Naim Frashrit prbhet nga letrkmbimi. Ve personaliteteve pr t cilt sht folur, Naimi ka pasur letrkmbim edhe me Thimi Markon (nuk duhet ngatrruar me Thimi Mitkon), Vangjel Trpon dhe Halit Brzeshtn, veanrisht n kohn kur ky i fundit ishte n komitetin "Bashkim e prparim". Letrkmbimi i Naimit sht m i dendur n vitet 1892-1896, kur u emrua n detyrn e kryetarit t kshillit arsimor n Ministrin e Arsimit t ish-perandoris osmane. sht ruajtur nj letr e tij pr ministrin e Arsimit, me t ciln krkohet hapja e nj shkolle n Prmet. Naimi prmend n kt letr nj krkes t "Lluka Papa Avramit, qytetar nga Prmeti". Gjat atyre katr vjetve, ai ishte ushtrues detyre pr funksionin e inspektorit pr botimet joosmanisht n gjith Perandorin Osmane (greqisht, frngjisht, armenisht, shqip, bullgarisht, rumanisht). Botoheshin disa qindra libra n vit (m shum se 1000 gjat katr vjetve) dhe pr secilin prej tyre, qoft po t lejohej pr botim, qoft pr t‘u penguar, duhej t shprehej me shkrim. N fakt, asnj prej ktyre relacioneve, q do t paraqitnin ann e panjohur t Naimit si studiues e vlersues i letrsis, nuk njihet deri m sot. Kto dokumente ruhen n arkivin e Ministris s Arsimit t Turqis. Jan osmanisht, pjesa m e madhe t paprpunuara dhe pr m tepr puna vshtirsohet duke e ditur se ka pasur n administratn osmane dhjetra Mehmet Naim, kurse mbiemri n Turqin osmane nuk njihej. N nj letr t asaj kohe, q mendohet t‘i jet drejtuar Halit Brzeshts, Naimi shkruan: "Un kam tre muaj i smur, po tani kam zn e (po e ) marr vethen. M shroj Perndija, i qofsha fal. Se nuk i kam mbaruar punt q u duhen shqiptarve". Jasht fondit emror t Naimit, t dhna t rndsishme dokumentare pr veprimtarin e tij gjenden n fondet e rilindsve t tjer protagonist t veprimit dhe mendimit kombtar. N letrkmbimin ndrmjet Luigj Gurakuqit dhe Asdrenit, t Faik Konics, Jani Vruhos dhe Kristo Luarasit, t Sotir Koleas dhe Sotir Pecit, studiuesit mund t gjejn informata arkivore q vlejn pr t saktsuar data, ngjarje e qndrime t poetit kombtar. Pjes e fondit t Naimit jan edhe shkrimet origjinale pr Naimin. Krijimtari letrare kushtuar figurs s poetit kombtar ruhet nga Spiro Dine, Koto Hoxhi, Jani Vruho (1899), ajupi, Hamit Gjylbegu (1926), Lasgushi, Baba Ali Tomorri (1929), Rauf Leskoviqari (1936). Edhe At Gjergj Fishta, n nj prej kngve t "Lahuts €", evokon "lavdin e Frashrlliut". N fondin e studimeve t hershme pr Naimin, nj pjes ende e panjohur pr publikun, veohen: nj "tesi di laura" e Musine Kokalarit mbrojtur n Itali, nj cikl artikujsh prkujtimor t shkruar n 100-vjetorin e lindjes s poetit nga Hafiz Ali Kora, Gjysh Ali Gjirokastra (Baba Ali Tomorri). Nga albanologt e huaj pr Naimin ka shkruar q hert, ve Holger Pedresenit, edhe orientalisti gjerman, Karl Sus‘hein, i cili, n letrat drguar dr. Temos n mesin e viteve 1930, i quante vllezrit Frashri "njerz t mdhenj e t famshm". Pedersen, n letrat e tij, vlerson se "patriott q kan krijuar letrsin shqiptare jan nga m t mdhenjt mirbrs t kombit shqiptar". Duke veuar rolin e Naimit, ai shprehet se "kryeveprat e tij n proz e n vargje u dhan bashkatdhetarve t tij, shijen e t lexuarit". Pas lufts, fondi i Naimit sht shfrytzuar kryesisht pr nevoja t hartimit t teksteve msimore dhe pr studime monografike. Nga t part q kan shtegtuar npr kt fond, jan Siri Shapllo e Drita Siliqi (1965). Dorshkrime t Naimit ruhen edhe n Bibliotekn e Teheranit, n arkivat rumune e bullgare, n Gjermani e Greqi, n ngulimet shqiptare t Egjiptit dhe n bashksin arbreshe t Italis. Letrsia shqipe qe me fat q pati nj deg t romantizmit perndimor, t mbrthyer fort n kultin e "motit t madh", n kultin e s shkuars; dhe nj deg t romantizmit lindor, t frymzuar prej magjis s t ardhmes, t nj Shqiprie tjetrsoj, ashtu si do t ishte. Romantizmi i Naimit, me mit Perndimin dhe romantizmi i De Rads, me kultin e simpatis pr ekzotikn e Lindjes, krijuan nj baraspesh letrare n botn kulturore shqiptare. N vjershrin e Naimit jan shartuar ideshmria e qytetrimeve perndimore me kodet poetike t lashtsis orientale, sidomos t periudhs klasike t letrsis perse.




    Nga Hesiodi te Kur‘an-i


    - Ndikimet te Naimi -


    Burimi tjetr, ve krkimit t dorshkrimeve t panjohura, sht ai i ndriimit t artit t Naimit sht rileximi. N kt proces ka dal n pah se nj rilexim i mundshm pasurues sht ai q do t mbrrinte te pritsit e letrsis prmes studimit t tipologjis s figurs, t kodit poetik dhe t gjedhes krijuese t Naimit. Kjo bn t nevojshme krahasimin e brendshm dhe t jashtm, me traditn e vendit dhe me zhvillimet kryesore letrare me ndikim ndrkombtar. Sepse kodet poetike, nga vet burimi dhe funksioni i tyre, jan ndrkombtare. N nj far mnyre, shtrimi i shtjes s tipologjis s figurs n veprn e Naimit sht njhersh edhe pranim i debatit pr rolin e nj teknike poetike ndrkombtare pr afirmimin e poetit kombtar. Vetvetiu kjo e zhvendos poetin n nj bashksi tjetr nga ajo e studimeve tradicionale, prej shoqrive atdhetare shqiptare t Rilindjes midis nj bote emrash t shquar q japin e marrin me t prej epokash dhe botsh krejt t ndryshme. Mjafton nj renditje e disa prej atyre emrave q studiuesit i kan prur drejtprdrejt pr krahasim n tekstet e tyre pr t kuptuar se n ‘sistem t ri referimi hyn tashm emri i Naimit, jo n lidhjen tradicionale "i ndikuar/ ndikues", por duke u nisur nga tipologjia e figurs dhe paralelet poetike: Hesiodi ("Punt dhe ditt"), Homeri ("Iliadh e Omirit"), Virgjili ("Bukoliket e gjeorgjiket"), Rusoi ("Kontrata sociale"), Rumiu ("Fyelli" - "Mesnevi"), Kur‘ani (Vers. 143, kreu VII); Muhameti (aforizmat), Petrarka ("Kngtore"), pr t vijuar m tej me poezin popullore t viseve jugore t Shqipris, Bibln, Shn Franceskun, Sollomosin (grek), Hygoin, P. Njegoshin (malazes), Hafizin, Emineskun (rumun), Botevin (bullgar), Atarin. N vjershrin e Naimit jan shartuar ideshmria e qytetrimeve perndimore me kodet poetike t lashtsis orientale, sidomos t periudhs klasike t letrsis perse.




    naimi, si shptonjs i gjuhs shqipe ?!


    - Me poetin Xhevahir Spahiu-


    M. S.: sht nj fakt i njohur se Naim Frashri, pr katr vjet me radh, gjat periudhs 1892-1896, ka qen n detyrn e kryeinspektorit t botimeve n gjuht joosmane (gjuht e popujve t tjer t ish-perandoris, duke prfshir shqipen, greqishten, rumanishten, bullgarishten, por edhe frngjishten e anglishten). N kt detyr, ajo duhej t shprehej me shkrim pr do libr q propozohej t botohej, si n rastin e dhnies s lejes, aq m tepr n rastin e ndalimit. Gjat katr viteve n ish-perandorin osmane jan botuar qindra libra, ndoshta edhe mijra dhe po aq jan refuzuar, n do rast me shkrim. Kto dokumente me sa dihet ruhen n arkivin e Ministris s Arsimit, ku gjenden ende t paprpunuara (pa skedar dhe mjete t tjera informacioni). Zbulimi i dorshkrimeve t Naimit q kan t bjn me vlersimet e tij pr librat do t plotsonte shum portretin e tij. Mund t thuhet se Naimi sht krejt i panjohur si vlersues i letrave, megjithse dokumentet nuk mungojn. Si e prfytyroni trashgimin dorshkrimore q ruhet n arkivat e Turqis osmane prej dors s Naimit gjat viteve 1892-1896 n detyrn si inspektor pr letrsin e huaj (joosmanisht) q botohej nga perandoria?


    - Naimi iku nga Shqipria m 1882. sht pr t‘u evidentuar se Naimi u formua n Shqipri, n Janin. Jo se metropoli ku shkoi nuk i krijonte dot hapsira, prkundrazi, ai ia ajrosi degt dhe ia ujiti rrnjt pr ta madhshtuar, derisa atje u b nj simbol kombtar e deri gati nj profet. Naimi ishte shkolluar n Janin, n "Zosimea". Kjo qe br nj qendr e madhe e dituris n Ballkan, q i kishte t hapura portat nga Lindja, por sidomos nga Perndimi; ishte nj shkoll ku msohej frngjishtja e anglishtja, ku kishte hyr fryma e revolucionit francez, e iluministve, e Volterit dhe Rusoit, q i prmend edhe vet Naimi m von. Nxnsit shqiptar q mbaruan n Janin, qytet n amri, bashkmsuan lirisht me nxns grek, sepse ende nuk ishin zgjuar nacionalizmat agresiv q do t shfaqeshin pas vitit 1850. "Zosimea" ishte si nj akademi, nuk ishte thjesht nj shkoll e mesme. I formuar tashm nga ana kulturore n trojet e vendit t lindjes, n moshn 36-vjeare vendosi t largohet drejt Stambollit, ku dhe plotsoi arsimimin. Naimi ka shkruar n katr gjuh, n shqip, persisht, turqisht dhe greqisht. Si i ka prdorur Naimi kto katr gjuh si gjuh krijimtarie, kjo sht nj minier e madhe pr studiuesit. Ktij krahasimi i ka hyr studiuesi orientalist, Laurant Bica. Ai ka gati nj studim monografik me rreth 200 faqe. Libri i tij titullohet "Naim Frashri n Stamboll". Nj or e m par e presim kt libr me dokumente t reja, sepse ne duhet t dim gjithka mbi poetin ton kombtar, sepse kshtu ndriohet krejt Rilindja jon Kombtare, e cila ndrioi fatet e kombit. Dokumentacioni q gjendet aty lidhet me pozicionin q fitoi Naimi. Ai arriti deri n postin e zvendsministrit. Duhet njohur humanizmi i Naimit, i cili mund t thuhet se i parapriu nj Schengen-i ballkanik, duke prdorur katr gjuh krijimtarie njhersh dhe sepse donte vllazrimin mes popujve, por secili n t drejtn e vet. N detyrn e kryeinspektorit t botimeve n gjuht joosmane Naimi, sigurisht ka shkruar recensione pr botimin ose jo t shum veprave. Por Naimi u ka hapur rrugn librave t mirkuptimit mes popujve, librave q shkruheshin pr lirimin e popujve t shtypur n Ballkan dhe q bnin thirrje q t gjendeshin mnyrat pr pavarsimin e tyre. Un jam i bindur se ai u ka prer rrugn vetm atyre librave q nxisnin urrejtjen n Ballkan. Patjetr q kjo q tham prfshihet n at pjesn e pazbuluar t veprs s Naimit, pr t ciln nuk sht folur kurr m par dhe q mendoj se ende fle n arkivat e ish-perandoris osmane, n arkivat e Ministris s Arsimit t atij shteti (1892-1896), n gjuhn osmane. Vonesa e kshillimit t ktyre dokumenteve mund t ket lidhje qoft me faktin se kjo gjuh tashm konsiderohet e vdekur, ose m sakt shkrimi osmanisht sht i vdekur dhe nuk ka kush t‘i zbardh ato. Shteti duhet ta ket shqetsim t vazhdueshm zbulimin e rrnjve t identitetit t tij. Identiteti nuk zbulohet duke heshtur. Dhe kjo krkon nj strategji kombtare. Ne ende s‘kemi nj vepr madhore q t flas pr jetn e vllezrve Frashri, q sht yllsia m e madhe e letrsis shqipe. Nuk sht se ata bn vetm letrsi. Naimi, prmes letrsis bri atdhe. Ai prcaktoi fatet e ardhshme t Shqipris. Ai shptoi shqipen, duke shptuar njkohsisht kombin.


    M. S.: Me sa kemi njoftim, gjat nj vizite tuajn n Iran ju keni folur pr nj vepr t dyt persisht t Naimit, ve "Tehajjylat". Mund t thoni pak m gjer se cila sht prmbajtja e ftess suaj drejtuar studiuesve iranian pr t prekur Naimin e panjohur, pjesn e pazbuluar t tij?


    - Ka pasur njoftime se Naimi kishte shkruar apo botuar nj libr tjetr t dyt n persisht, prve vllimit "Tehajjylat" - "ndrrimet". Libri i Naimit n persisht nga studiuesit iranian sht barazuar me majat m t larta t artit klasik e bashkkohor persian. Dhe kur themi arti persian, themi pr artin madhshtor poetik q nga fillimi i mijvjearit t dyt e thu, art q ka n ball emra t till si: Firdusiu, Omar Khajami, Rumiu dhe Saadiu i madh. Ishte kjo rrym madhshtore letrare poetike, si e ka vn n dukje dhe Naim Frashri, q i hapi udh Rilindjes Evropiane. Studiuesve iranian u kam br thirrje t gjejm bashkrisht librin e dyt t Naimit persisht, i cili mundet t jet nj variant persisht i panjohur nga ne i "Qerbelas", q e ka shkruar dhe botuar n shqip, por ai e ka botuar edhe n persisht. N poemn "Qerbelaja", Naimi ka luftn e s mirs ndaj s keqes. Ai sht nj humanist i madh i t gjitha kohrave, sepse n qendr t subjektit t veprave t tij ka vn njeriun dhe ngadhnjimin e tij mbi t keqen e mundshme. Prgjrimin pr njeriun, Naimi e ka perndi. Nse gjendet kjo vepr, do t jet nj zbulim i jashtzakonshm. N arkiva gjendet edhe nj botim i prmirsuar i gramatiks s persishtes, nj gramatik shum m e plot se ajo q njihet, e hartuar nga Naimi pr t‘u dhn dor kshtu atyre q donin t forconin komunikimin me profesor persian q ishin n Stamboll. M vjen keq t pohoj se, ndrsa duhen br gjith kto krkime, tani ka njlloj zbehjeje t figurs s tij. Nuk gjen nj student q t dij prmendsh vargje t "Bagti e bujqsia". Libri i tij "Lulet e vers" sht nj libr gjenial. Ve t tjerash, me an t ktij libri, shqiptart msojn shum bukur edhe tani gjuhn shqipe, kudo ku jan npr bot. Nuk gjen n veprn e Naimit nj turqizm, nj arabizm. Ai kish nj vetdije t lart pr at se ‘prfaqson gjuha shqipe.

    gazeta Shqip- 25/05/2007

  5. #5
    Perjashtuar Maska e BARAT
    Antarsuar
    20-07-2006
    Vendndodhja
    Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
    Postime
    2,565
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Naimi dhe muzat greke...

    Nga Dr.Laurant Bica-gazeta Tema

    Ndrsa ishim duke i vn pik studimit ton pr Naimin n krkim pr t saktsuar nj t dhn n botimet greqisht t tij, na ra n dor nj libr i vitit 2000 i studiuesi Dhori Qiriazi, n dy gjuh: greqisht e shqip, pr krijimtarin e Naim Frashrit, me titullin “O eros” (Dashuria). N t prfshiheshin tri vepra t Naimit ton: “Dshira e vrtet e shqiptarve” (1886), “Dashuria” (1895) dhe “Iljadha” e Omirit (Knga e par), prkthimi i saj n shqip (1896). N t hartuesi i botimit, Dhori Qiriazi, na i jepte kto krijime naimiane pr her t par n dy gjuh – greqisht e shqip. Zaten, dy t parat origjinalet ishin shkruar greqisht prej Naimit dhe n krah jepeshin prkthimet e tyre, t bra m pas nga t tjer. Ndrsa me “Iljadn” jepej origjinali greqisht i Homerit dhe prkthimi i vjershruar shqip i Naimit. Botimi n kt mnyr i tyre, greqisht e shqip, ashtu edhe i “ndrrimeve” (Tehajylat) vite m par, n persisht e shqip, nga studiuesi Jorgo Bulo, krijojn hapsira t reja pr studiuesit e sotm t kulturuar e t nesrm, njohs t gjuhve respektive, pr t thn nj fjal t re m t kualifikuar pr poetin ton t kombit. N librin e vet Dhori Qiriazi shkuan nj parathnie me mjaft interes, Sa mir do t ishte q, sikurse „ndrrimet“, t kishte nj studim hyrs, si ka bt studiuesi i letrsis son, zoti Jorgo Bulo. Megjithat, duke e shfletuar at, gjetm disa konstatime dhe ide me vler, q na trhoqn vmendjen, tek t cilat do t ndalemi m posht. N fillim t veprs s par greqisht “Dshira e vrtet e shqiptarve”, botuar n Bukuresht, Naimi ka nj kushtim, q flet shum pr t, aq m tepr q ai ishte n hapat e para t krijimtaris. Ai shkruan: “Nns sime t mbl, Shqipris, Asaj q m dha gjith forcn q kam”. Dhe kt ai e bn pikrisht n nj botim n gjuhn greke, nprmjet t cilit ai i drejtohej kryesisht nj auditori t huaj, duke mos mohuar edhe shqiptart e shkolluar n shkollat greke brenda e jasht perandoris, sigurisht, ata t krishter.

    Veprat e Naimit jasht Perandoris Osmane

    Pas veprs “ndrrimet”, q sht botimi i par i tij n gjuh t huaj, n persisht, brenda Perandoris Osmane, duke mos llogaritur krijimet e tij shqip n revistn “Drita – Dituria” (1884-1885), vjen botimi i tij i dyt, prap n gjuh t huaj, kt radh greqisht dhe jasht perandoris. Natyrshm, vetvetiu lind pyetja: pse Naimi boton prsri n gjuh t huaj, ende pa nxjerr nj botim shqip?

    Prmbledhja me poezi n gjuhn persiane “ndrrimet”, ishte “dallndyshja e par” e krijimtaris poetike naimjane, si e kemi vn n dukje m par. Ndryshe, do ta quanim “divani” me vjersha persisht i Naimit, sepse ai ktu eci n gjurmt e tradits shumshekullore e mijvjeare t poezis persiane dhe debuton me shum sukses si nga pikpamja e gjuhs ashtu dhe e vjershrimit ku ai sht edhe novator, si nuk mungojn t vn n dukje studiuesit e ndryshm persian, madje ndokush arrin ta cilsoj “poet persian”. Ve “divani persisht” i Naimit n fund t shekullit 19, si thot shqipruesi i tij Vehxhi Buharaja, ka nj ndryshim nga divanet e tjera, sepse normal, ata fillojn me nj vjersh pr Zotin, ndrsa Naimi kt vjersh e v nga fundi i prmbledhjes s tij persisht. Pra, Naimi “provon dorn” n persisht, n gjuhn e poezis s Lindjes, ecn n gjurmt e nj poezie me tradita dhe tregon q sht nj mjeshtr i ksaj poezie. Ai i drejtohet jo vetm intelektualve persian, por nj auditori t gjer, atij t elits intelektuale osmane, e cila e njihte gjuhn perse krahas gjuhs arabe dhe krijonte n t.

    N greqishten katheravusa...

    Dhori Qiriazi, n parathnien e tij shkruan se e botoi poemn “Dshir e vrtet e shqiptarve” n greqishten katheravusa, se ishte gjuh jo vetm e intelektualve grek, por e mbar elits intelektuale t krishter t Ballkanit. Para se t ecim m posht, duhet t japim nj sqarim. Ashtu si pr turqishten e vjetr, osmanishten, duhet t themi q ishte gjuha zyrtare (e przier me fjal arabisht e persisht) e Perandoris Osmane dhe ndahej nga turqishtja e popullit, edhe katheravusa ishte greqishtja bizantine mesjetare e cila n rrjedh t shekujve u largua nga gjuha e popullit, q quhet “dhimotiko”. Me krijimin e shtetit grek ajo u b gjuha zyrtare e tij, msohej n shkolla njsoj si osmanishtja dhe, gati deri n fund t shekullit t 20 vazhdoi t ishte e till. Vetm tani von u zvendsua nga greqishtja popullore. Kurse turqit vetm pak koh pas vendosjes s republiks, m 1923, bn reformn e gjuhs (1928) dhe vendin e osmanishtes e zuri turqishtja e re me germa latine, e cila iu afrua gjuhs s popullit, duke u pastruar nga fjalt e huaja. Gjuha katheravusa dhe osmanishte u bn gjuh e administrats, e shkolls dhe e kulturs e letrsis, e elits intelektuale e aristokracis. Aristokracia e vendeve ballkanike si Rumania, Bullgaria etj. pa folur pr Greqin, e prdornin tradicionalisht si gjuh t tyre t kulturs. Pikrisht Naimi kishte parasysh kt elit intelektuale q ishte n krye t shteteve prkatse, plus q t gjith kishin prfaqsuesit e tyre n qytetin kozmopolit t Stambollit, kryeqendra e Perandoris Osmane. Naimi e thuri kt poem n gjuhn greqishte elitare katharevusa duke ecur n gjurm t nj tradite shekullore e mijravjeare t poezis greke. Edhe ktu, me guxim, ai tregoi, sikurse n persisht, kt radh jo m pr Lindjen, por pr Perndimin e perandoris e pr krejt Ballkanin, se mund t debutoj me sukses n fushn e poezis greqisht. Kjo poem n greqisht sht “dallndyshja e dyt” e krijimtaris s Naimit, ku ai e tregoi prsri lartsin e vet n fushn e poezis elitare prap si mjeshtr i saj.

    Kthimi i Naimit n gjuhn shqipe

    Pra, Naimi, duke ecur n gjurmt e dy traditave t fuqishme, n fushn e poezis n persisht e n greqisht, duke e treguar veten e nivelin e vet me sukses, pasktaj, me guxim, iu kthye gjuhs shqipe. Pasi e prezantoi veten n botn intelektuale t kryeqytetit osman dhe jasht tij, ai i hyri poezis shqip dhe krijoi poemn “Bagti e Bujqsia” n shqip. Kjo sht “dallndyshja e tret” naimjane n fushn e krijimtaris poetike, por tashm n gjuhn amtare, e botuar jasht kufijve t perandoris, se brenda saj nuk mundi ta botoj. Shqipja ishte nj gjuh pak e lvruar dhe jo me tradit si dy gjuht e lartprmendura dhe mjeshtri i afirmuar Naim, pasi forcoi pozitat e veta n botn intelektuale, n elitn osmane, iu prvesh prap me kuraj t krijoj tashm, tradit n gjuhn e vet shqipe, e cila, pr m tepr, ishte gjuh e ndaluar, nuk lejohej shkrimi i saj. A ishte Naimi n nivelin e krijimeve t tij n persisht e greqisht? Studiuesi i mirnjohur, i mbrujtur me idealet rilindse, q sht marr me krijimtarin e Naimit, Rexhep Qosja, me hollsi e ka analizuar at dhe na ka zbuluar nntokn e poems “Bagti e Bujqsia” dhe nivelin e lart t saj si nga ana artistike e ideore, ka zbuluar mjeshtrin e madhe t krijuesit Naim.

    Poema “O eros”, krijimi i fundit i Naimit

    “Dallndyshja e katrt” q do t veojm n krijimtarin

    e gjer t Naimit n fushn e poezis sht poema me 8 kng “O eros” (Dashuria), krijimi i fundit i Naimit, sepse shndeti i prkeqsuar nuk e lejoi t shkruaj. Botimet e mpasme ishin shkruar qysh m par. “O eros”, si e tregon titulli, u shkrua n greqisht gati 10 vjet m von pas botimit t divanit persisht “ndrrimet”. Kjo ishte dshmi e nivelit q kishte arritur mjeshtri i poezis Naim pas mbi 10 vjet pune botimesh n poezi e n proz. Ka t ngjar kjo t jet edhe vepra me t ciln ai bashk me krijimet e Abedin Dinos iu paraqitn Akademis s Athins dhe u muan lart prej saj e morn dekoracione, si thuhet n nj burim. Studiuesve t ardhshm t Naimit nuk duhet t’u dal jasht vmendjes studimi i ktyre katr veprave t tij, t cilat jan shkruar n gjuh t ndryshme dhe tregojn lartsin e tij si krijues dhe si mjeshtr i poezis edhe n gjuh t tilla elitare t poezis si persishtja e greqishtja, si dhe debutimin e tij t suksesshm n nj gjuh ku ai krijoi tradit, si ishte gjuha shqipe. Si n gjuht me tradit, si n nj gjuh si shqipja, pothuajse pa tradit, Naimi tregoi guxim. Ai hodhi themelet e tradits t poezis shqip. Brezat e sotm i jan mirnjohs Naimit, ktij mjeshtri t poezis shqip. Mjeshtrin e vet n poezi n gjuht botrore t poezis ai e vuri n shrbim t krijimit t tradits s gjuhs s nns s vet Shqipri, nga e cila ai merrte forcn q kishte. Studiuesit e sotm naimjan duhet t shohin divanin persisht, dy poemat greqisht dhe poemn kryevepr “Bagti e Bujqsia” t tij n veorit e tyre, por edhe prbashksit e tyre, t’i shohin duke i shijuar n origjinalet e tyre, pr t nxjerr n pah lartsin e mjeshtrit t poezis jo vetm n shqip, por edhe n gjuht botrore t saj, t dijetarit Naim, t akademikut Naim. Naimi sht nj figur, nj personalitet i letrsis jo vetm shqipe, por edhe i letrsive t tjera, por kjo gj duhet t dal n pah. Studimi nga specialist t gjuhs perse, iranolog, qofshin shqiptar apo t tjer, apo helenist t specializuar si t greqishtes s vjetr bizantine etj. do t na sjell befasime t reja n lidhje me lartsin e Naimit ton, q e njohim dhe prap s’e njohim si duhet. Te Naimi deri m tani kemi par krijimet e veanta dhe kjo shpesh na ka penguar t shohim t trn. Kemi par drurt e veant, poema t veanta, krijime t veanta dhe kjo na ka penguar t shohim nga lart Naimin, t trin, pyllin. Po t shohim t katr veprat e siprprmendura, n total do t vrejm q Naimi sht mjeshtr i madh i poezis, q i ka kaprcyer me koh kornizat kombtare me t cilat jemi msuar ta shohim deri m sot Naimin ton. Naimi nuk sht vetm nj poet kombtar i yni. Prmasat n kohn kur jetoi ishin perandorake, madje ai i kaprceu edhe ato. Studimet m t thella t krijimtaris s tij, jo vetm n shqip, por edhe n gjuh t huaj dhe zbulimi i mjeshtris artistike duke e krahasuar me poett e kombeve t tjer, do t nxjerr vlerat e tij si poet me kualitetet e larta t mjeshtris s tij n fushn e poezis, thellsit e mendimit naimjan si dhe universin poetik t tij. Naimi sht nj poet q s’na takon vetm ne shqiptarve, por mbar bots. Detyra jon sht q vlerat e tij n rang bote t’ia bjn sa m prezente bots. Nj detyr tjetr e jona sht q veprat e tij t’i propagandojm sa m tepr n bot, me prkthime dinjitoze dhe t shoqruara me studime t thella mbi t e veprn e vet akoma m dinjitoze. Duke ia br prezente bots Naimin ton me tr vlerat e tij, kjo do t trheq edhe vmendjen e albanologve dhe studiuesve t tjer nga bota, t cilt do t sjellin prurje t reja pr Naimin ton.

    Dshir e vrtet e shqiptarve

    Tani le t shohim Naimin e veprat e tij nga nj knd tjetr. Naimi sikurse ata kalorsit e mesjets (e pse jo, edhe vrtet kalors ishte, edhe fisnik ishte – L.B.) n fushn e poezis doli n “sheshin e burrave” dhe i hodhi opinionit perandorak n fushn e letrsis, poezis “dorashkn” pr dyluftim dhe n t ai doli fitimtar. Para se ai t nis betejn pr t afirmuar gjuhn shqipe, letrsin e poezin e saj, ai e hodhi kt “dorez” kalorsiake, e mati veten dhe afirmoi at n gjuht e sprovuara t poezis si persishtja, etj. Ai punon me plan. Nuk ka asgj rastsore te Naimi, qoft n veprimtarin e tij t do lloji, qoft n krijimtarin e tij prfshi edhe at poetike. Divani i tij persisht “ndrrimet” (me t cilin e filloi krijimtarin e tij; edhe titulli flet pr ndrrat e tij, pr t ardhmen e vendit t vet – L.B.) ishte sfida e par q i bri elits intelektuale osmane. Ai i tregoi asaj se n horizontin e letrave po vinte nj yll i ri, nj mjeshtr i poezis persiane. Ai deshi t bj emr me nj kundrshtar t zorshm, n nj fush luftimi tepr t vshtir dhe t rrahur me koh, si ishte persishtja. Ai deshi t radhitej qysh n fillim n krah t fituesve dhe fitoi. Studimi i dijetarit J. Karolidhis pr divanin e tij persisht sht dshmi e gjall pr kt. Autori Naim 11 vjet m pas do t’i shfaq mirnjohjen pr vlersimet e tij. N dyluftim me “persishten” ai mori pikt m t larta. Nuk e themi ne shqiptart; para nesh e than vet perst, rumt, greqishtfolsit e t tjer.

    Vepra “Dshir e vrtet e shqiptarve” ishte nj “dorashk” q u hidhej qarqeve qeveritare e intelektuale t Ballkanit, “u flitej me gjuhn q ata e kuptonin”. Ai zgjidhte si arm armn e tyre “greqishten katharevusa t elits aristokratike t krejt vendeve t Ballkanit (dhe n kt gjuh u drgonte mesazhet e miqsis, humanizmit, pr vesht q dgjonin; am secili n t drejtn e vet, n respektimin reciprok t secilit. Njkohsisht, u kujtonte edhe se kush ishin shqiptart. Edhe n kt dyluftim n terrenin e greqishtes, nj gjuh me tradita t lashta n fushn e poezis, Naimi tregoi se ishte nj mjeshtr dhe nuk i turproi ngjyrat e veta. Prgatitja e marr n gjimnazin “Zosimea” t Janins dhe talenti i tij prej natyre e nxorn fitimtar edhe n kt betej t dyt. U takon studiuesve t sotm dhe t ardhshm q me punime t detajuara dhe t specializuara t nxjerrin vlerat e nj poeme t till n greqisht mbi bazn e njohjes s gjuhs katharevusa, aftsis s Naimit pr t thurur vargje, mjeshtrin e tij artistike, krahasimit me poett bashkkohs grek (kohs s Naimit – L.B.) dhe poemat m t mira t poetve me eminente grek apo greqishtfols t asaj kohe.

    Naimi prkthen “Iljadn” e Homerit n turqisht

    Po m 1886 botohet nga Naimi prkthimi i “Iliads” s Homerit n turqisht, n osmanisht. Naimi, me kt prkthim hidhte nj gur e vriste tre zogj. S pari, ai e bnte kt pr t treguar se gjuha osmane ishte nj gjuh q “prtypte” me sukses dhe arritjet e “atit t vjershris” si thot Naimi, Omirit, (d.m.th. Homerit – L.B.). Kjo ishte nj ndihmes q jepte si shkrimtar n rang perandorak pr gjuhn e shtetit ku jetonte e punonte. Gjuha osmane ishte nj gjuh e kultivuar dhe ishte n gjendje t jepte me tr ngjyrimet e mundshme, poezin e lasht mbi themelet e s cils u ngrit poezia e kombeve t tjer. S dyti, si t thuash, i hidhte “dorashkn” pas greqishtes elitare katharevuse q i kishte rrnjt n mesjetn bizantine, greqishtes s vjetr klasike, t lasht; poezis s lasht greke. Ai e provonte veten si njohs edhe t ksaj gjuhe t antikitetit. Ai afirmonte veten para elits s kryeqytetit osman se ai e njihte greqishten e vjetr qysh n burimet, q nga Homeri, babai i vjershrimit, pr t cilin ai flet edhe n kt vepr n fund t saj. Ai vetm sa provon t prkthej kngn e par. Sipas orientalistit Hasan Kaleshi, prkthimin turqisht, ndryshe nga ai q bri 10 vjet m von n shqip n vjersh, e bn n proz. Edhe kaq mjafton, po t kesh parasysh vshtirsit q ka prkthimi nga kjo gjuh. Kush sht specialist, mund t dshmoj. Edhe n kt dyluftim Naimi tregon para opinionit osman elitar, inteligjencs osmane, q e njeh pas tradits persiane t vjershrimit edhe at greke t re , edhe at katharevuse si dhe traditn antike greke t vjetr, kt radh jo nprmjet vjershrimit n vazhdn e asaj tradite, por nprmjet prkthimit nga ajo gjuh. S treti, Indirekt Naimi, duke prkthyer nga greqishtja e vjetr nj gjuh e poezis klasike, n osmanisht, ai i tregonte elits osmane, qarqeve intelektuale, se e zotronte perfekt edhe gjuhn osmane. Jo thjesht si gjuh pr ta folur, por n tr gjersin e gamn e vet, aq sa ishte n gjendje t prkthente n kt gjuh, t shprehte me mjetet artistike dhe jo vetm at t ksaj gjuhe, arritjet m t mira t mendimit botror n fushn e poezis, t prkthente Homerin, atin e poezis, si e quan vet. Gjuha osmane kishte, deri n kohn e Naimit, 6 shekuj jet, 6 shekuj n t ciln krijohej nj letrsi e tr e sidomos n lmin e vjershris. Edhe ajo nuk ishte e pakt, ishte gjuha zyrtare e nj perandorie. Dhe Naimi tregon se ndonse ishte shqiptar, ai e dinte at me rrnj, e kishte si gjuhn e vet t mms. Ai e kishte folur, shkruar e perfeksionuar q nga vegjlia n sallonin e teqes bektashiane t Frashrit me baballar e dedeler t shquar me kultur t marr n Harasan, Iran, Stamboll, Kairo e gjetk, pa folur pr at se ajo ishte gjuha e prditshme e tij e komunikimit dhe e leximit.

  6. #6
    Perjashtuar Maska e BARAT
    Antarsuar
    20-07-2006
    Vendndodhja
    Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
    Postime
    2,565
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Naim Frashri dhe Librazhdi

    10/06/2007 - milosao(g.sh)


    Nuk dim q Naim Frashri t ket qn n ant e Librazhdit, ose m mir t themi, me siguri nuk i ka par kto vnde. Por, poeti
    i madh ka dgjuar pr to nga dy miqt e tij m t shtrenjt Halit Brzeshta dhe Profesor Ibrahim Brzeshta. Ky i fundit ishte edhe kunati i tij, burri i motrs, Shenishas. Jan pikrisht kta dy miq q i kan folur pr ant e Librazhdit, duke i folur sigurisht edhe pr historin dhe legjendn e Sopotit. Naim Frashri, kur shkroi poemn e tij t famshme Bagti e Bujqsi, t ciln e botoi n vitin 1866, foli duke u knduar hymn maleve t Shqipris me kryet lart n ret. Ndr kto male ai prmend edhe nj t quajtur Mali-Plak. Naimi shkruan: Dhe ti Mali-Plak q me syt e tu ke par/ Luftra t mbdha e pun q kan ngjar녔.1) Ky mal sht pikrisht Mali-Plak mbi Sopotin e Brzeshtn n Librazhd, pr t cilin, knga popullore Kanga e Gjorq Golemit, Princit t Sopotit, thot: N Mal-Plak e mbi Sopot/ Gjorq Golemi kryezot!.2) A nuk ishte Sopoti, sipas legjends dhe historis, kryeqendra e anve t Librazhdit t sotm, q ra i fundit n duart e osmanve? Sipas historis kjo ngjau pikrisht n vitin 1467. Nj mot m par (1466) turqit kishin br gjmn n krahinat tona, porse nuk kishin arritur ti thyenin plotsisht ato an.
    N parathnien e librit Histori e Sknderbeut e Naim Frashrit, t ciln e pata prgatitur pr botim n vitin 1967, kam shkruar: Prsa u takon burimeve popullore, duhet thn se legjenda mbi Sknderbeun jetonte dhe jeton n Shqipri t mesme dhe t veriut dhe Naimi nuk kishte jetuar n kto vise, ndrsa gati asgj nuk ishte mbledhur e botuar prej asaj legjende, t paktn nga shqiptart. Po sht e sigurt se poeti dika dgjoi nga, ndofta nga miku i tij i ngusht, Halit Brzeshta, patriot i muar, mbi legjendn e Sknderbeut dhe t bashkkohsve t tij n Brzesht e n Sopot t Librazhdit. Shenja t kesaj legjende i hasim n veprn e tij.3)
    Dokumentet na thon se nj Ilia Bosi, i cili n vitin 1466-67 arriti t merrte pak ndihm n Venedik, q tu kundrvihej me 12 mij shpirt osmanve agresor, q ai mund t mobilizonte. Sulltan Mehmetit iu desh t vij prsri n vitin 1467 q t bj nj fushat t dyt edhe m farosse pr t shtn m n fund n dor trevat e Librazhdit.
    Legjenda thot se Gjorg Golemi, pra Gjergj Araniti, dhe kryeqendra e tij, Sopoti, u thyen n mnyr t plot nga osmant. Naimi Frashri shkruan kshtu pr Sopotin e Librazhdit n Historin e Sknderbeut: Trimrin e ati Zoti/ me t madhe oshtim/ e rrfen dhe sot Sopoti,/ q nxjerr z e vettim녔.4)
    N t vrtet Gjorgu, sipas historis, kishte vdekur aty nga viti 1457. Si dshmon dokumenti pr Ilia Bosin, ky ishte vn n krye t krahinave si i par vendi dhe ishte hedhur n krye t lufts kundr Turqis. Ilia Bosi ishte organizatori kryesor i rezistencs dhe i qndress s fundit t librazhdasve kundr osmanve n vitin 1467.
    N fakt ishin aranitt kryezott e vendit, sepse e shoqja e Gjergj Aranitit, Despina Araniti, q populli e kujton si Golomara (Mara e Golemve), jetonte akoma n Shqipri. N mos banonte n kto krahina, mund t qndronte n Durrs. Ky ishte edhe fundi i aranitve n Shqipri dhe i njerzve q luftonin nn ta, si prmendet dhe Ilia Bosi.
    N parantez nuk duhet ln pa prmendur se, sipas legjends, Sopoti u muar me tradhtin e nj gostivarasi, t nj shpataraku me llagapin Bezhani, si dhe t nj Bosi.
    Si dihet, poema e gjat e Naim Frashrit Historia e Sknderbeut, botuar n vitin 1898, ishte ndr 2-3 veprat e fundit t botuar at vit nga autori. Libri sht nj ritregim n vjersh i jets s Heroit Kombtar, sipas tregimit t historianit t madh shkodran, Marin Barleti. N kt vepr Naim Frashri ka aste kur ai, n at histori, prmend drejt pr s drejti, ose trthorazi, viset e Librazhdit, q ran n duart e osmanve nj vit para se t mbyllte syt Kastrioti, ky dhndr i Aranitit. Pra, prmend viset e Aranitve.
    Naim Frashri, n librin e tij Historia e Sknderbeut, prmend edhe emra t tjer nga trevat e Librazhdit dhe pikrisht lumin Shkumbin dhe fshatin Xhyr: Armikt kishin hyr/ tek shkon Shkumbini me val,/ edhe del prposh n Xhyr,/ e kishin marr mal녔.5)
    Sikundr shihet, nuk sht pa interes, por sht me interes t veant q poeti yn kombtar Naimi, n dy nga veprat m kryesore t tij, t botuara m 1886 dhe 1898, sht marr dy her me kto krahina dhe kt e ka br sepse Baba Halit Brzeshtn e kishte mik t shtpis dhe Ibrahim Brzeshts i kishte dhn motrn.6)
    ____________________
    1) N. Frashri: Bagti e Bujqsi, VEPRA T ZGJEDHURA, Tiran 1980, faqe 76;
    2) Sh. Zharri: Kanga e Gjorq Golemit, Princit t Sopotit, rev. SHKOLLA KOMBTARE, Nr. 16-17, Tiran 1938, faqe 22;
    3) Dh. Shuteriqi: Parathnie e librit N. Frashri: Histori e Sknderbeut, Tiran 1967, faqe 9;
    4) N. Frashri: Histori e Sknderbeut, Tiran 1967, faqe 113;
    5) N. Frashri: Histori e Sknderbeut, artikull i cituar, faqe 110;
    6) Dh. S. Shuteriqi: Naim Frashri-Jeta dhe vepra, Tiran 1982, faqe 46;
    *) Paisi me shnime A. Alcani;


Tema t Ngjashme

  1. Mid'hat Frashri, themeluesi i Balli Kombtar
    Nga shendelli n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 14
    Postimi i Fundit: 25-08-2010, 11:39
  2. Prgjigje: 6
    Postimi i Fundit: 07-02-2009, 15:10
  3. Ambasadori egjiptian n Tiran, pinjoll i vllerzve Frashri
    Nga Xhuxhumaku n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 21-07-2005, 19:13
  4. Sami Frashri dhe vepra e pabotuar e tij
    Nga shendelli n forumin Gjuha shqipe
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 01-10-2003, 10:55
  5. Kur dashuronte Mit'hat Frasheri
    Nga Albo n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 10-12-2002, 22:56

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •