Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 20 prej 20
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e Bleti002
    Antarsuar
    26-04-2002
    Vendndodhja
    Brenda rruzullit tokesor...
    Postime
    57
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Fjala shkencore ne Kur'an

    FJALA SHKENCORE NE KUR'AN

    N baz t kahit konkludojm se Kur'ani ngjan n qenje t gjall, kurse fjala Kur'anore n qeliz...? Qelizat prtrihen dhe n nj qenje t gjall n t shumtn e rasteve prngjajn n njratjetrn, kurr nuk prsriten por gjithher ndryshohen. Nj gj e njjt sht edhe te fjala Kur'anore. Vrejm se po ato fjal prsriten me qindra her n Kur'an, po n t njjtn koh konstatojm se ato nuk jan prsritje. Fjala Kur'anore doher ka domethnije e kuptim t ri. Na shpije kah trsia n hollsit. Degzohet n deg sikurse fara q jep rrnjn, trungun, degt dhe gjethet, pastaj lulet dhe frytin... Ajo gjithnj sht (t themi) portokalli, q nprmes hollsive t tija shfaqet krcyelli i vrtet i portokallit. Ajo sht lidhshmri organike, prkatsisht KRIJES e gjall. Edhe sikur disa her ta lexojm Kur'anin, do her do t kuptojm dika t re n t. Ta marrim prshembull fjaln Shkenc n Kur`an. Do t vrejm se shkenca n fillim vjen n kuptimin rrethor, n form vshtrimi, n krijimin e qiejve dhe t toks. Pak m tej do t shohim se si vshtrimi do t detajizohet:Si jan krijuar devet, dhe si sht ngjitur qielli, si jan prqndruar malet dhe si sht krijuar toka... Kjo sht biologji, astrologji, gjeologji, gjeografi dhe dituri tjera sot t njohura. Kur'ani, pastaj na hedh kundrimin n ann tjetr: Thuaj: Udhtoni npr bot dhe shikoni si kan prfunduar ata m par... Ky sht nj vshtrim historik, ose: Udhtoni npr bot q t shihni ate q Ai e ka krijuar prej asgjs (hiit)... Ky sht vshtrim mbi evolocjonin dhe vshtrimi mbi racat.

    Ta vshtrojm ajetin vijues: Ne ojm erra t cilat pllenojn (mbarsojn)... Mufesirt e hershm, kt ajet e komentuan si alegori. Errat i ndjekin rrt dhe zbret shi i cili e pllenon tokn. Sot, kjo sht fakt se era i ndjek rrt e elektrizuara pozitive dhe ndeshen me ato negative, ather pasojn vettimt, bubullimat dhe zbret shiu. Dhe e dyta, sot dijm se bota bimore ekzistojn mashkull dhe femr. Me ndihmn e ers, ecila e shprndan pluhurin prej lules n lule, kryen mardhnijes seksuale (t tyre) dhe kshtu bota vazhdon m tej.

    I Lartsuar sht Ai q krijoi ifte t gjitha (dy lloje) nga ka mbin nga toka, nga vet at (njerzit) dhe nga ka ata nuk dijn. (Jasin:36). Njeriut t shekullit t shtat asnjher nuk i shkoi mendja se edhe materia e bimt n prgjithsi jan ifte. Rryma elektrike e zbuluar kohve t fundit nuk sht gj tjetr ve rezultat i dy poleve (negative dhe pozitive). Thrmia e atomit q deri von mendohejk se sht pjesa m e vogel e materies prbhet nga brthama t cilen e rrethojn elektronet, kurse vet brthama e atomit prbhet nga protonet dhe neutronet. Pra do gj n gjithsi (ve Allahut t vetm) sht ift.

    Ata t cilt prve Allahut marrin mbrojts, jan t ngjajshm me merimangn, t cilat vehtes i thurin shtpi, kurse shtpia m e dobt, vrtet sht shtpia e merimangs, le ta dijn (El Enkebut : 41) Vemendjen e trheq fjalia Shtpia e merimangs sht m e dobta... Aty nuk thuhet pejza ose rrjeta, por shtpia. Kjo i ka shkaqet dhe arsyet e veta. Shkenca zbuloj se pejza e (rrjets s) merimangs, sht m e fuqishme se ato prej elikut, pr tri her. Esht gjithashtu m e fuqishme dhe m elastike sesa peri i mundafsht. Ajo pr merimangn paraqet kshtjell dhe strehimore t sigurt. Pse Kur'ani ather thot se Ajo sht m e dobta, duke e prfunduar ajetin me fjaln: Sikur ta dijn ata kt. Kjo msheftsi u zbulua kohve t fundit: - Merimanga femr sht ndrtuese e shtpis. Ajo e thur rrjetn dhe sundon n teritorin e saj. Pas mbarsimit (femra) e mbyt mashkullin dhe e han. T rinjt, posa dalin prej vezve e han njritjetrin. do mysafir q i afrohet rrjets, ajo e mbyt dhe e han. Ajo pra sht zhdukse e jo shtpi. Ajo sht shtpia m e dobt pr t gjith ata q duan t strehohen. Shkenca vetm tash po i zbulon thnijet e Kur'anit para m shum se 14 shekujsh.

    Falnderimi i qoft Atij q ka krijue ift prej do gjje, ka mungullon prej toks dhe prej vet atyre (ift dhe prej atyre q ata nuk dijn. (Jasin : 36) Ka qen e njohur se i Gjithdijshmi i ka krijue n ifte, njerzit, shtzt, xhint e edhe bimt, por jo edhe sendet: Edhe prej do gjje ne krijuam ift pr ju q mendoni. Shkenca i zbuloj edhe kto: - Elektriciteti e ka polin pozitiv dhe negativ,- Magnetizmi sht i polizuar n dy ant,- N atom gjenden elektronet dhe pozitronet, prutonet e neutronet.- N kimin organike, ekzistojn molekula e djatht dhe e mngjr, - N kohn e fundit, prve materjes u zbulua edhe antimaterja. Shkenca, u pajtua me Kur'anin se kosmosi sht i krijuar n gjasht etapa: - Arkaike (m e vjetra)- Parapalezoike (gjendje e flakt),- Eozoike (lajmrohet jeta e par),- Palezoike (peshqit),- Neozoike (shtazt), dhe - Kenozoike (m t prsosurat).

    Ne kemi msue se para miljarda vitesh, bota ishte nj cop materje dhe ngjau EKSPLODIMI I MADH n thelbin e asaj mase t madhe t materjes dhe copat e mdha t materjes filluan t fluturojn n t gjitha ant. Nga ky eksplodim sht krijuar sistemi Diellor dhe Galaksia. Kto jan zbulimet q shkeca i bri kohve t fundit. Kurse nj arab analfabet n shkretir, prpara m shum se 1400 vjetsh, ka mund t dij pr teorin e EKSPLODIMIT TE MADH dhe RRITJEN E GJITHESIS, apo jo?! Dhe ja ka ka thn sipas udhzimit t Zotit: A nuk e shohin mosbesimtart se qiejt dhe toka kan qen nj trsi, porse ne i kemi ndar n pjes pjes...? Ai sht icili e ka krijue natn dhe ditn, Diellin dhe Hnn. Ttra notojn nn kupn e qiellit... (XXI:33). Nse i shtrojm nj pyetje nj biologu, Kur ka filluar jeta? Ai do t na thoshte se jo fort moti shkenca e zbuloj q para miljarda vitesh metrja ecenciale n det ka filluar t prodhoj protoplazmn, prej s cils ka rrjell ameba, e prej atij lloi t detit jan zhvilluar t tra gjallesat. Me fjal tjera, tr jeta rrjell nga deti, nga uji... Para 14 shekujsh, sigurisht se asnjfar shkenctari apo poeti nuk do t ja qllonte ktij zbulimi shkencor, kurse analfabeti i shkretirs, i udhzuar prej Allahut tha: ...Dhe ne nga uji krijojm do gj t gjall. A nuk do t besojn. Ve tm sot shkenca zbuloi se materia n fillim ishte nj trsi e palvizshme dhe se ishte n form t gazt, e nxeht, e trash dhe ngjitur, pastaj u shkaktua nji shprthim (me urdhrin e Allahut) n kt materie para m shum se 5.000.000.000.000 vjetsh. Kshtuq ajo trsi filloi t zhvillohet dhe t largohet, ndrsa materia u vu n lvizje t prhershme, si thot Allahu i lartsuar. Dhe qiellin Ne me duert Tona e krijuem, dhe Ne patjeter e zgjerojm at.

    Ai (Allahu) e mbulon ditn me natn, q me t shpejt e ndjek at... (El-A'raf:54) ...Ai (Allahu) natn ia mbshtjell (vendit t) dits dhe diten ja mbshtjell nats... (Ez-Zumer:5) Ti (O Zot) e fute naten n ditn dhe Ti (O Zot) e fute diten n nat... (Ali Imran:27). Ja pra si Kur'ani paralajmron se nata dhe dita ndjekin njra tjetren vazhdimisht, e nj gj e till nuk ndodh prve nse toka sht e rrumbullakt, e kjo sht ajo q thirri Galileu (meq ndoshta nga muslimant kishte dgjuar nj gj t till), t cilin kisha e ndoqi pr ta likuiduar. Jurij Gagarini pas kthimit nga udhtimi i tij rreth Toks, tha se kishte vrejtur ndjekje t shpejt t errsirs dhe drits mbi tok pr shkak t rrotullimit t saj.

    Mendimtari prendimor krkoi t ndaj shkencn nga feja, sepse feja e tij (e krishter) i thoshte: Pema e cila iu ndalua Ademit, pr t'a ngrn ishte pema e dituris dhe pasi ai ngrni prej saj, atij ju shtue dituria (syeltsia). Kshtu shkruan Dhjata e Vjetr (Teurati), kurse klerikt e komentuan se kur Ademi ngrni nga ajo pem iu shtue ditunia e amshueshme gj e cila shkaktoi hidhrimin e Zotit ndaj tij dhe e largoi nga mshira e Tij. Shkenca prparoi vetm ather kur u muar nj kahje krejtsisht e kundrt dhe jo m shum se para dy shekujve. Kurse para m shum se 1400 vjetve Kur'ani filloi revelimin me fjalt: Mso, Lexo, Studjo... Dietart e dijn se cilsia me t ciln Allahu nderoi Ademin ishte e kundrt me at q ishte thn n Teurat. Dituria ishte shkak i ndeerimit t Ademit e jo shkak i przanies s tij. N Kur'an 1400 vjet m par u tha: Mandej e msyu qiellin (krijimin e qiellit) e ai ishte tym. Dhe atij e edhe toks i tha 'Qasuni urdhrit Tim me dshir apo me dhun'. Ata t dya than: 'po i qasemi me dshir. (Fusilet 11). Shkenca njher kt tym e quajti mjegull, por vetm n kohn e fundit zbuloi se ai nuk sht mjegull por tym, sepse mjegulla jan t ftohta, kurse ky tym i ekzistencs prmban nj sasi t nxehtsis. Tymi prbhet nga gaznat e prziera me materie t ngurt e sht i errt. I till ishte tymi prej t cilit filloi ekzistenca. Prandaj sot shkenca fjalen e gabuar mjegull e zavendsoi me fjaln Tym gj q Kur'ani e bri 1400 vjet m par.

    Mikroskopi u zbulua n shekullin XVI, kurse shkenca deri n shekullin 19 nuk dinte se njeriu u krijue n etapa. Kur'ani kt e ka treguar 1400 vjet m par kur ka thn: sht me ju q Allahut nuk i shprehni madhrin q meriton. Kur Ai ju krijoi n disa etapa. (Nuh 13-14). Kto etapa Kur'ani i ka emruar me emra t posam: far (nutfeh), gjak i ngjizur (alekah), Cop mishi (mugdah), Eshtra (idham), dhe n fund mveshja e eshtrave me mish. Shkenca jo fort motit ka zbuluar se njeriu u krijue prej bashkdyzimit t sekrecioneve t mashkullit dhe femrs. Ajo pik e sperms prqndrohet n mitr si nj kokrr (far) gjashtditshe. Pra veza e fekonduar fillon e zhvillohet gjasht dit para fekondimit. Ajo q ka filluar ndarjen i prngjan shushunjs (ushujzs). Kt etap Kurani e ka prmendur si gjak i ngjizur (aleka). Por n etapn cop mishi (mugdah) i prngjan nj sendi t prtypur n form makzi apo druri. Embrioni merr formen e njeriut pas 40 apo 42 ditve, sepse n kt periudh embrioni fillon t marr veorit e njeriut. Kur'ani thot: Ai ju krijoi juve n barqet e nnave tuaja, krijim pas krijimi (etap pas etape) n tri errsira... (Ez-Zummer 6). E shkenca sot i spjegon se embrioni zhvillohet n mbrendi t mbshtjellsve t errt t cilat jan:

    1. Muri i jashtm i barkut t femrs, 2. Muri i mitrs, 3. Plhura e mbrendshme e cila e mbshtjell embrionin. Ndarjet shkencore t zhvillimit embrional n barkun e nns jan t komplikuara dhe t pakuptimta, sepse kjo ndarje bazohet n numra, t cilat sipas Kur'anit i prmendem m par. Pr ndarjen q spjegon Kur'ani Prof Moor thot se sht ndarje e plot dhe e prsosur shkencore, ndarje e leht e kuptueshme dhe e dobishme. N nj hadith profeti as ka thn: do njri prej jush krijohet n barkun e nns 40 dit... Dhe Kur fara (n mitr) mbush 42 net, Allahu e drgon nj engjll q i jep formn... Shkenca vetm kohve t fundit vrtetoi, se embrioni ditn e 42-t prjeton nj ndryshim.

    Esht vrtetuar shkencrisht se n kohen e akullt npr t ciln ve ka kaluar toka, tokat arabe kan qen kopshte e lumenj. Akullnajat jan shtresuar n polin e ngrir t veriut, mandej ka fillue lvizja e tyre n drejtim t jugut dhe kur i jan afruar gadishullit arabik, natyrisht ka ardhur deri te ndryshimi i klims. Kshtu tokat arabe kan qen m s shumti n bot t mbuluara me kopshte e lumenj. Shkenca vrteton gjithashtu se kjo gjendje do t prsritet. Koha e dyt e akullt ka filluar. Kto akullnaja do t lvizin edhe nj her prej polit t veriut n drejtim t jugut dhe tash jan n rrug q tu afrohen zonave t afrta me tokat arabe. Njra prej argumenteve t forta pr kt konstatim, eshte ajo q dgjoni se ;do dimr furtunat e akullta godasin vendet n veri t europs dhe Ameriks. Kjo ka qen rrug e gjat dhe e mundimshme shkencore pr ta zbuluar, kurse para 1400 vjetve Muhamedi as ka thn: Nuk do t vij momenti (kataklizma) deri t rikthehen tokat arabe n kopshte e lumenj (transmeton Muslimi, kap. i Zekatit, Njsia 18, hadithi 60).

    Kur'ani thot: A nuk din ata t cilt nuk besuan se qiejt dhe toka ishin t ngjitura, e Ne i ndam ato t dyja dhe ujin e bm baz t jets s do sendi... (El Enbija 30). Pr kt pjes Kur'anore profesori Alfred Korner njri ndr shkencart m t njohur botror n lmin e gjeologjis tha: Jam i sigurt se para 1400 vjetve, personi q nuk kishte far njohurie rreth fiziks brthamore sipas mendimit tim ishte i pa mundur ta zbuloj at me an t mendjes s tij se toka e qiejt kan pas t njjtn baz, etj.

    Para 1400 vjetsh n Kur'an u tha: Ai lejoi dy detet t puqen ndrmjet vete. Ndrmjet atyre t dyve sht nj pengues q ata t dy nuk e kaprcejn... (Err-Rrahman 19-20). Shkenca ka aarijtur njohuri se detrat e njelmt nuk jan ashtu si i shohim ne - nj det, por detra t ndryshme t cilat ndryshojn nga njri tjetri me dendsi, njelmsi dhe nxehtsi. Kjo pr her t par u dijt m 1942. Me prsosjen e satelitve dhe me ann e studimeve nga largsia esht br e mundur t fotografohen zonat detare dhe kufinjt detar n mes pjesve t ndryshme oqeanike. Nga andej vrehen detra me ngjyra nga m t ndryshmet. Disa detra i shohim me ngjyr t kaltr t mbydhur. Disa me ngjyr t zez, disa t tjer anojn kah ngjyra e gjelbr. Shkaku i ndryshimit t ktyre ngjyrave sht ndryshimi i temperaturs mbi siprfaqen e detrave, mirpo nse ndalesh pran deti nuk mund t'i vresh kto ndryshime. Kto jan mburoja e nuk shihen me an t teknologjis. Po me far teknologjie i pa Muhamedi as...? Nse pjesa e dyt e ajetit, shkencrisht vrtetohet kshtu, ather si spjegohet pjesa e par tij ku thuhet: Ai lejoi dy detet t puqen n mes vehte... Mendimi i komentatorve t njohur t kuranit thon se MERXHE ka kuptim etimologjik me przie. Dhe m n fund shkenca bri nj zbulim tjeter. Detrat przihen me njri tjetrin. Ujtar e detit Mesdhe hyjn n ujin e oqeanit Atlantik dhe anasjelltas, dhe n mes tyre sht nj penges ujore n shkall t pjerrt. Uji i dy deteve gjat kalimit n tjetrin, kalon npr kt penges e gjat kalimit npr t i humb veorit e tij, e merr veorit e detit npr t cilin kalon.

    N kaptinn Err-Rrum, ajeti 1-3 thuhet: Elif Lam, Mim. Bizantint (romakt) u mundn n tokn m t afrt (m t ult), por pas disfats s tyre ata do t ngallnjejn. Kjo na jep me kuptue se ai sht vendi m i ult i rruzullit toksor vendi ku u mundn bizantint, e ai historikisht ishte vendi afr Kudsit (Jerusalemit). Shkenca kt t vrtet e zbuloi para pak dekadash.

    Shkenctart mendojn dhe thon se fetart apo feja ka ndez luftn ndrmjet njerzve n tr boten. Por ne po i pyesim, athua prse pakti i Varshavs, pakti i Natos e Kombet e Bashkuara i montojn kto arm t shumta brthamore n kozmos, n detra, mbi tok e nn t? A mos pr shkak fetar?

    Kshilltari shkencor i presidentit Karter Frank Pres, kryetar i Akademis s shkencave pr Amerik, shkroi nj libr n t ciln paraqiti disa zbulime t reja shkencore. N t, n faqen 488 ka sqaruar formen e kodrs e cila ka form shtylle. N faqen 413 shohim fotografin e nj kodre, ku kodra sht nj pjes e vogl, ndrsa rrnjt e thella duken nn shtresen e fundit. Kurse n faqen 435 thot: Kodrat luajn rrol me rndsi n prforcimin e kores s siprfaqes s toks. Por Kurani kt e ka thn m shum se 1400 vjet m par: Kurse kodrat ia prforcoi (En Naziat 32). Dhe kodrat i bri si shtylla (En Nebe 7), Dhe Ai vuri kodra (t forta) n tok ashtu q ajo t mos lkundet me ju (En Nahl 15).

    Profesor Armstrong, astronaut dhe shkenctar i njohu n Amerik q punon pr agjensin e hulumtimeve astronomike n gjithsi - NASA, vuri n dukje zbulimin e ri shkencor lidhje me metalin e hekurit. Ai thot: N do element bashkohen grimca t vogla t elektroneve, protoneve etj, mirpo q t bashkohen kto grimca n brtham t do elementi nevoitet fuqi. Fuqia e nevojshme pr formimin e atomit t hekurit duhet t jet sa katr her energjia e tr sisietmit diellor. As energjia e diellit, e toks, e hns e saturnit e planeteve tjera s bashku nuk mjafton n formimin e nj atomi t hekurit. Nisur nga ky fakt shkenctart thon se ky sht element i huaj, i cili si i formuar ka arrijtur n tok e nuk sht formuar n t. Kt dukuri Kur'ani e ka sqaruar 14 shekuj m par kur ka thn: Ne e kemi zbritur edhe hekurin, q n t ka forc t fort dhe dobi pr njerz (El-Hadid;25).

    Njmend, ata q mohuan argumentet tona, do t'i hedhim ata n zjarr. Sa her q u digjen lkurt atyre, Ne ua ndrrojm n lkura t tjera q ta shijojn dnimin. Allahu sht i plotfuqishm dhe i drejt n at q vepron (En-Nisa:56). Vetm disa vjet m par mjeksia zbuloi se dhembjen e ndjen vetm lkura ku gjenden shqisat ndijuese. Ather a nuk sht ajeti i lartshnuar nj sinjalizim pr kt? Pr ndryshe, far kuptimi ka fjala e Allahut: Sa her q u digjen lkurt atyre, Ne ua ndrrojm n lkura t tjera q ta shijojn dnimin(zjarrin). Muhamedi as nuk jetoi n kohen ton q t zbulonte di t till me mjetet bashkkohore t mjeksis, por at e msoi njohsi i do fshehtsie, Krijuesi i njerzimit, se djegia e thell e lkurs shkatrron indet nervore me an t dhembjes. Kshtu para 1400 vjetve dha njohuri pr indet nervore nn lkur...

    At q Allahu dshiron ta udhzoj, ja zgjeron zemren atij pr (ta pranuar) Islamin. Kurse at q dshiron ta lr t humbur, gjiksin e tij ia bn shum t ngusht sikur t ngjitej n qiell (lartsi t larta)... (El-En'am:125). Ky ajet zbulon dy fshetsi: e para, sa m lart q t ngritet njeriu nga rruzulli toksor, aq i ngushtohet frymmarrja, e kjo sht ajo q shkenca bashkkohore e dshmoi. E Dyta; se njeriu nj dit do ta vrjetoi kt vetvetiu dhe do t ngjitet n lartsi qiellore. Ja pra jan ditt tona q i vrtetojn kto tyhnie kuranore.

    All-llahu sht ai q ngriti qiejt me shtylla q nuk i shihni... (Err-Rra'd:2) Ajeti sqaron se qiejt (t cilt jan shtat, q shkenca ende nuk i ka zbuluar) dhe toka kan shtylla por t padukshme. Sot dieatt vrtetuan kt thnije duke zbuluar se planett qndrojn n pozicionet e tyre sipas ligjit t gravitacionit, t cilin e krijoi Allahu i lartsuar, andaj planetet q/ndrojn n pozicionet e tyre prndryshe do t shkatrrohej do gj.

    O turm e exhinve dhe e njerzve, nse keni mundsi t dilni prej kufinjve t qiejve e t toks, ju dilni, por nuk do t mundeni t dilni pos me nj fuqi t fort (q ju n kt koh t shekullit t shtat nuk e posedoni) (Err-Rrahman:33) Zhvillimi teknin bashkkohor argumentoi apo praktikoi kt fjal t Allahut xh sh me urdhrin e tij. Pra Allahu u thot njerzve se ju mund t'i kaloni kufinjt e qiellit vetm nse posedoni ndonj fuqi t madhe, e dihet se far fuqie e madhe nevoitet pr arjen e qiellit.

    Edhe kuajt (i krioji Zoti yt) edhe mushkat edhe gomert, pr t'ju hipur atyre dhe si stoli, e Ai do t krijoi (pr hipje) ka ju (tani) nuk dini. (En-Nahl: . Shtazt e prmendura n fillim ishin mnyra e vetme e transportimit t asaj kohe. Por Allahu thot se n t ardhmen do t krijoi mnyra t reja (t cilat njeriu i shekullit t shtat nuk i dinte. Koha e veturave dhe e aeroplanve e vrtetoi kt. Por meq Allahu nuk prcaktoi, nuk do t thot se nuk mund t bhen edhe zbulime t reja n kt pikpamje.

    E ti (Muhamed dhe ti njeri) sheh kodrat dhe mendon se ato jan t palvizshme, ndrsa ato kalojn sikurse kalojn ret, (kjo sht) mjetria e Allahut q prsosi do send, e Ai sht hollsisht i njohur se 'punoni. (En-Neml:8 Ajeti sinjalizon se toka rrotullohet, pr ndryshe do t thot lvizja e kodrave? Ky realitet u zbulua pes shekuj m par nga Koperniku t cilin Kisha e akuzoi si mosbesimtar dhe e dogji n turren e druve n vitin 1543. Nuk mund t thuhet pra se Koperniku qe i pari ai q e dha kt realitet, sepse Kur'ani e ceku kt 1400 vjet m par.

    Ne i drgojm errat mbarsuese e nga qielli (ret) lshojm shi... (El-Hixhr:22) Sot sht b e njohur se ngurtsimi i avullit t ujit n form t pikave t shiut nuk ndodh edhe nse lagshtia n atmosfer arrin 400%, derisa t bashkohen n thrmia shum t vogla t kripura apo n form akulli a t cilat i bartin errat, dhe kur ata takohen me atmosfer t lagsht fillon t dendsohet ajo dhe pastaj me urdhrin e Allahu lshehet shiu nga to. Gjithashtu me ann e ers edhe bimt mbarsohen duke e prcjell faren prej njrs n tjetren.

    Dhe ne qiellin ua bm si nj kulm t sigurt, por ata refuzojn ajetet tona. (El-Enbija:32). Qielli pra sht ai q mbron token sikurse kulmi shtpin. Vall prej a e mbron at? Dietart bashkkohor thon: Sikur shtypja atmosferike toksore t ishte pak m e ult se q sht nga rruzulli toksor, ather shkndiat e shumta q ajn horizontet e jashtme do ta godasin token n t gjitha pjest e saj. Dhe me kt rast do t ndizej do gj ndezse, ather qielli nuk do t ishte mburoj. Biologu Frenk Alen n librin e tij Zoti zbulohet n shekullin e dituris thot Toka sht e mbshtjellur me nj materie t gazt ecila prmban gaznat e nevojshme t jets dhe ajo ngrihet mbi rruzullin toksor m teper se 500 milje. Kjo mbshtjellje e toks arrin dendsin e nevojshme q ta pengoj derdhjen e miliona shkndive vrasse pr do dit n tok... Dhe kjo mbshtjellje atmosferike ruan shkallen e nxehtsis s nevojshme pr jet. Poashtu ajo bart avullin e oqeaneve dhe te deteve n vendet e largta brenda kontinenteve ku edhe shndrrohet n si i cili ringjall Token pas vdekjes s saj. Kurse shiu sht burimi kryesor i ujit t mbl, i cili sikur t mos ekzistonte, toka do t shndrrohej n nj shkretir pa shenja jete...

    Betohem n vendqndrimin e yjeve. E ky betim sht i madh sikur ta dini... (El Vakia:75-76) N kohen kur u shpall Kur'ani, kjo ishte krejtsisht e pakuptueshme. Por sot ne e dim se grupi i yjeve m t largta me qiellin ton sht larg nesh afro 700.000 mij vjet drite, kurse drita pr nj sekond kalon 300.000 km. Mirpo vendqndrimi i yjeve edhe sot e ksaj dite po i mundon dietart. Koha kur dietart do t mund ta vizatojn harten e tyre, do t jet nj koh e re pr historin njerzore. Dietari i Astroanutiks James Jines, thot: Studimi i vendqndrimit t yjeve do ta jap elsin e nj panorame m t bukur q ka par syri i njeriut, do t na mundsoj shikimin e nj qielli t uditshm e t gjr edhe do t kuptojm nga ajo far nuk kishim kuptuar. Sikur t kemi mundsi t'i skicojm vendqndrimet e yjeve prgjithsisht, nj gj e till do t na ofronte sqarimin e realitetit t gjithsis.

    Ai (Allahu) sht q bri Diellin shndrits, e hnn e bri drit... (Junus:5). I madhrueshm sht Ai q krioji yjet n qiell dhe vendosi n t nj shndrits (Diellin) dhe nj hn ndriuese (El-Furkan:61). Nga kto dy ajete kuptohet se Dielli sht shndrits (shndrit vetiu), ndrsa hna e huazon dritn. Shkenca kt e spjegoi kohve t fundit, kur u tha se Dielli sht i zjarrt, ndrsa hana e huazon dritn nga Dielli.

    Edhe Dielli udhton pr n cakun e vet. Ky sht prcaktim i ngadhnjyesit, t Dijshmit (Jasin:3 Ky ajet sinjalizon zbulimet m t reja shkencore se: Dielli ka dy lvizje kaluese ka lindja rreth nj ylli shum t madh. Esht interesant se i njjti ajet kuranor lexohet n dy kiraete (mnyra leximit). i pari si spjeguam deri tash kurse n t dytin thuhet se udhton pa cak, pa kufi, pandrprer. N kuptimin e par nnkuptohet rrotullimi i diellit rreth atij ylli t madh, kurse nnkuptimi i dyt njofton rrotullimin e tij rreth boshtit t vet pandrprer.

    Zotit tnd nuk mund t'i fshihet as n tok as n qiell, as sa grimca m e vogl se ajo e m e madhe, e do gj sht e shkruar n librin e qart (Junus:61). Deri von mendohej se atomi sht thrmia m e vogl. Por Kur'ani thot se Allahut nuk i fshihet asgj, as grimca m e vogl. Pastaj arrijti shkenca t'i ndaj atomin n protone dhe neutrone q jan pjest m t vogla se atomi. Nga pjesa e ajetit ... n tok as n qiell dietart bashkohor than se po t njjtat thrmi jan edhe n qiell. Ata pra thon se e gjith gjithsia sht nga thrmiat e atomit. Allahu Alem!

    A nuk bm Ne Token t prshtatshme (pr jet)? Ndrsa kodrat i bm shtylla t saj. (En-Nebe': 6-7) M 1956 dijetart zbuluan se malet e larta kan rrnj t thella n tok t cilat luajn rrolin e shtyllave. Gjat hulumtimeve u zbulua se trashsia e siprfaqes s toks nn male arrin 35 km, derisa n siprfaqe tjera rreth 5 km. E sikur t mos ekzistonte nj gj e till, nuk do t'a mbante toka. Kodrat dhe shtyllat e saja jan identike, sepse t gjitha ato jan t ngulitura n tok, e poashtu edhe kodrat.Ngulitja e shtyllave dallohet sipas ngurtsis forms dhe mass s ngulitur n Tok, e poashtu edhe kodrat. M interesante nga e gjith kjo sht se shtyllat duhet t jen prgaditur para ngulitjes s tyre n tok, e poashtu edhe kodrat, sepse ato u formuan nga veprimet xhveshse, pastaj i paraqiti ato shtypja ansore e kontinenteve t vjetra. Shtyllat nuk mund t nguliten vetiu n tok por duhet nj fuqi e jashtme q t'i ngulit ato, kshtuq edhe kodrat u nguliten me ndihmen e nj fuqie t jashtme q t'i ngulit ato, kshtuq edhe kodrat u ngriten me ndihmen e fuqis shtypse vertikale, etj.

    Betohem n detin e ndezur. (Et-Tur:6). Dhe kur detet t vlojn si zjarr i flakruar (Et-Tekvir:6)Dhe kur detet t eksplodojn (El Infitar:3) Hulumtimet shkencore vrtetuan se nntoka sht zjarr i flakur, e posarisht nndetet. Ndoshta shumkush nuk beson se mund t ndizet uji, i cili e shuan zjarrin, por nj gj e till u vrtetua kur u hodhen bombat atomike kur u hodhen bombat atomike n ishujt e Japonis n fund t lufts s dyt botrore. Ato bomba e ndan ujin n hidrogjen dhe oksigjen, me rast u gogjen nji numr i madh i japonezve.

    E kur qielli t ahet dhe kur yjet t shkatrrohen. Kur qielli t plcas.Dhe kur qielli t sht rrjepur. E kur qielli t ahet e t bhet kuq si vaji i shkrir... etj. Kto jan ajetet q vrtetojn at q tha D. Valter nga Universiteti i Kanzasit i cili kishte qndruar duke vshtruar planetet dhe yjet 15 vjet. Ai ishte i bindur se yjet bashk me diellin me hnn dhe token do t ahen e do t shkapaderdhen dhe galaktika e jon do t tretet n gjithsin e gjr. do gj q ka fillim ka edhe mbarim. Dietari Amerikan Edvard Ksil thot: Zbulimet shkencore pa qllim vrtetuan se gjithsia ka fillimin dhe nuk munmd t filloj vetun. Kurse dijetari James Jeens thot: Gjithsia nuk asht pa fillim.

    Kurani thot: Ose veprat e tyre jan si errsirat n det t thell t cilin e mbulojn val mbi val dhe mbi ato ret e dendura, pra errsira njra mbi tjetrn sa q nuk mund t shohsh as dorn e vet. Atij t cilit Allahu nuk i jep drit, ai nuk ka pr t pasur drit. (En Nur 40). Deri sot shkenca nuk ka qen n dieni pr kto errsira. Por sot shkenca spjegon ato q Kurani na spjeguar 1400 vjet t shkuara dhe thot: Shkenca i zbuloi kto pas prdorimit t nndetsve n thellsi t mdha. Njeriu nse zhytet n thellsi nn 200 metra, nuk mund t mbes gjall. Por nndetset kan br t mundur studimin. Errsirat q shtresohen njra mbi tjetren formohen nga dy shkaqe. Kto dy shkaqe jan rezultat i humbjes s ngjyrave shtres pas shtrese. Rrezet e drits prbhen nga shtat ngjyra Kur kto rreze zbresin n uj shtat ngjyrat shprndahen dhe kshtu pjesa e lart absorbon ngjyrn e kuqe n dhjet metrat e siprme. Nse nj zhyts, zhytet n thellsi prej 30 metrash, e lndon trupin e i del gjak e dshiron ta shoh at, nuk mund ta shoh ngjyrn e kuqe, sepse rrezet e kuqe nuk ekzistojn. Pas ksaj uji absorbon ngjyrn e portokallt e n thellsi prej 50 metrash, fillon ta absorboj ngjyrn e verdh, kurse n thellsi prej 100 metrash absorbon ngjyrn e gjelbr e kshtu me radh. Ndrkaq n thellsi prej 200 metrash uji absorbon ngjyrn e kaltr. Kto jan errsira njra mbi tjetren si thot Kur'ani. Sa i prket shkakut t dyt ai ndodh pr shkak t pengesave q pengojn dritn sepse rrezet ndriuese q zbresin nga dielli, nj pjes t tyre e absorbojn ret kurse pjesen tjeter e shprndajn dhe kshtu formohet errsir nn re. Kjo sht errsira e par, e kur zbresin rrezet ndriuese n detin e valosur, ato refletohen n siprfaqen e valve dhe japin shklqim. Thellsia detare ndahet n dy pjes kryesore, kurse n mes ekziston nj val ndarse. Kjo val e mbrendshme nuk sht zbuluar deri n vitin 1900. Nn kt val gjindet errsira kshtu q edhe peshqit n kto zona nuk shohin me syt e tyre por ata posedojn burime drite n trupin e tyre... Nndetset n kto zona duhet t prdorin burime drite artificiale q t shohin rrugen e tyre.. Athua kush e lajmroi Muhamedin pr kto gjra q shkenca i zbuloi pas 1400 vjetve. Ai sht Allahu, Krijuesi i ksaj mrekullie. sht e vrteta, Kur'ani prmban edhe shum thnije t tjera, pr t cilat shkencs i mbetet ti zbuloj m von. Disa mendojn se Kur'ani sht vet shkenca, por nj gj e till refuzohet sepse Kur'ani pik s pari sht fjal e Zotit, kurse shkenca sht mendim apo prpjekje p zbulimin e fjalve t Zotit. Shkenca ndonjher mund t dshtoj, kurse fjalt e Zotit asnjher nuk dshtojn. Kur'ani sht nxits i madh pr zbulime, por ai nuk sht vet shkenca sepse sht mbi shkencen. Ai sht burimi kurse shkenca gjurmuesi. Ai na zbulon t kaluaren, t tashmen dhe t ardhmen. Me nj fjal fillimin dhe mbarimin, kurse shkenca nuk e bn kt.
    __________________________________________________ __

    ( Marre nga forumi.albasoul.com < Mesime nga Kur'ani> teme e cila eshte nisur nga 'Muslimani' ).
    Sikur t gjith drut n tok t jen lapsa dhe sikur detit t'i shtohen edhe shtat dete (e t jen me ngjyr), nuk do t mbaronin fjalt e All-llahut(do t shterroheshin detet, do t soseshin lapsat, e jo mrekullit e Zotit). All-llahu sht ngadhnjyesi i urt.

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e Bleti002
    Antarsuar
    26-04-2002
    Vendndodhja
    Brenda rruzullit tokesor...
    Postime
    57
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Mrekullite shkencore te Kur'anit

    MREKULLITE SHKENCORE TE KUR'ANIT

    Ketu dua te sjelle nje liber rreth mrekullive shkencore te Kuranit, te shkruar nga Abdul Mexhid Zendani.

    _________________________________

    Bismilahirr Rrahmanirr Rrahim
    N emr t Allahut, Bmirsit t prgjthshm, Mshiruesit

    "Ne do t'ua bjm atyre t mundshme q t shohin argumentet tona n horizonte dhe n vetn e tyre, derisa tu bhet e qart se ai (Kur'ani), sht i vrtet. A nuk mjafton q Zoti yt sht dshmitar pr do gj?" (Fussilet, 53)

    Falenderimi i takon Allahut, Zotit t gjitha botve!
    Paqja dhe shptimi qoft mbi Muhammedin a.s., familjen, shokt dhe gjith ata q ndjekin rrugn e tij, deri n ditn e gjykimit.

    Kto jan debate shkencore t zhvilluara me katrmbdhjet dijetar bashkkohor t sferave t ndryshme, t cilat i kam prmbledhur n nj videokaset me titull: "Ai, Kur'ani, sht i vrtet!"

    N kt libr q po u ofroj lexuesve do t paraqesim n vazhdim debatet e zhvilluara, n mnyr q t njihen t vrtetat shkencore rreth t cilave flasin disa ajete kur'anore. Ato dshmojn se Islami porosit dhe urdhron prvetsimin e shkencs dhe dijes dhe se shpallja hyjnore nuk mund t bie ndesh kurrsesi me t vrtetat e pakontestueshme shkencore.

    ...autori



    Pjesa I

    Paqja dhe mshira e Allahut qoft mbi ju.

    ETAPAT E KRIJIMIT T NJERIUT (A)

    Allahu e drgoi Muhammedin a.s. (alejhis selam) pejgamber pr mbar njerzimin, ashtu si thot Allahu i madhruar:

    "Ty Muhammed, t drguam mshir pr t giitha botrat" (El Enbija, 107)

    Muhammedi a.s. u drgua pejgamber pr nomadt e shkrettirs.Ai u drgua edhe pr dijetart e kohs son.U drgua pejgamber pr njerzit e intelekteve t ndryshme. Pejgambert q u drguan para Muhammedit a.s. iu drguan vetm popullit t tyre.Allahu n Kur'an thot:

    "do popull pati udhzues, pejgamber "(Err Rr'ad, 7)

    Ndrkaq, misioni i Muhammedit a.s. sht pr mbar njerzimin. Prandaj Allahu i madhruar mrekullin e Muhammedit a.s. e veoi nga mrekullit e pejgamberve t mparshm.

    Mrekullit e pejgamberve para Muhammedit a.s. i shihnin vetm bashkkohsit e tyre.Koh pas kohe, sa her q njerzit largoheshin nga besimi i vrtet, Allahu u drgonte atyre pejgamber, duke iu dhn mrckulli, q ti ftonin njerzit n besimin n Nj Zot t Vetm, besimin n Allah.Muhammedi a.s. sht pejgamber i fundit i Allahut deri n Ditn e gjykimit. Dhe Allahu bri q mrekullia e tij t jet e prhershme.

    Nse krkojm nga ithtart e feve t tjera q t na tregojn mrekullin e Musait apo Isait, ata do t prgjigjen se s'munden. Ata s'mund t na tregojn shkopin e Musait dhe as t na tregojn Isain se si i ngjallte t vdekurit me emrin e Allahut. Ata do t thon se ne kto i besojm duke iu prmbajtur shnimeve historike. E nse pyetet myslimani pr mrekullin m t madhe t Muhammedit a.s., ai do t prgjigjet se sht Kur'ani i shenjt.

    Ky sht Kur'ani, mrekullia e prhershme. Ai gjndet n duart tona dhe secili mund t'a studioj at q gjednet n t.

    Allahu i Lartmadhruar thot:

    "Thuaj, cili send ka dshmin m t madhe?Thuaj: Allahu sht dshmues mes nesh e jush.Mua m sht shpallur ky Kur'an q me t t'ia trheq vrejtjen juve dhe atij q i komunikohet. (El En'ain, 19)

    Mrekullia e Kur'anit sht dija dhe shkenca q gjendet n t.

    Allahu i Lartmadhruar thot:

    "Po, Allahu dshmon pr at q ta zbriti ty, At t'a zbriti sipas dijes s Vet. (En Nisa, 116).

    Bashkkohsit tan, studiuesit, profesort e universiteteve dhe gjenit e mendimit njerzor, mund t'a studiojn dijen dhe shkencn q gjendet n Librin e Allahut.N kohn ton dijetart kan ecur shum para n t studiuarit e universit.

    Edhe Kur'ani flet mnbi universin dhe qenien njerzore. Cili sht rezultati?

    Ky sht Keeth More (Kith Mur), njri nga dijetart m t mdhenj n anatomi dhe embriologji. Nga ai u krkua q t jap mendimin e tij shkencor rreth vargjeve kur'anore dhe thnieve t Muhammedit a.s. q i prkasin sfers s specializimit t tij.

    Profesor Mur, sht autor i ktij libri, (The Developing Human, clinicially oriented embryollogy, Keith L. Moore). Ky libr sht prkthyer n tet gjuh: gjermane, ruse, japoneze, kineze, italiane, portugeze, angleze dhe boshnjake.

    Kur krkuam nga ai t jap mendimin e tij mbi disa vargje kur'anore dhe thnle t Muhammedit a.s. q kan t bjn me fushn e specializimit t tij, i befasuar dhe i mahnitur PROF MUR tha:

    "Si sht e mundur q Muhammedi para 1400 vitesh t'i prshkruaj kaq saktsisht fazat e zhvillimit t embrionit n mitrn e nns, gj q u zbulua nga shkenca bashkkohore, vetm para 30 vitesh?! "

    Mahnitja e tij s shpejti u shndrrua n kureshtje. Ai i paraqiti mendimet e tij n disa simpoziume shkencore dhe mbajti ligjratn me titull "Prputhshmria n mes embriologjis dhe asaj q gjendet n Kur'an dhe Sunnetin".

    Ky sht doktor Abdullah Nasifi, ish-dekani i universitetit t mbretit Abdul Aziz.Ai na prezanton prof. Mur pr t mbajtur ligjratn e tij: Ligjruesi yn i sotm sht doktor Kith Mur, prof. i anatomis dhe embriologjis n universitetin e Torontos, n Kanada. Ai evoloi gradualisht derisa arriti n kt shkall. N fillim ai punoi 11 vjet n universitetin Lina Peg, n perndim t Kanadas. 6 vjet m par u b prgjegjs i anatomis dhe embriologjls n universitetin e Torontos.

    Ka udhhequr shum shoqata ndrkombtare si sht shoqatat e dijetarve t anatomis dhe embriologjis n Kanada dhe Amerik, shoqata e dijetarve t biologjis ku prfshihen edhe anatomia, embriologjia, biokimia etj. sht zgjedhur antar i shoqats mbretrore t mjeksis n Kanada, antar i akademi iidrkombtare pr biologji, antar n shoqatn e anatomis pr Amerikn e Veriut dhe at Latine.

    Ka shkruar nj numr librash e mes tyre disa libra n anatomi dhe embriologji. Ka botuar tet libra q konsiderohen manual pr studentt e mjeksis, t cilat jan prktliyer n gjasht gjuh: italiane, gjermane, portugeze, spanjolle, greke dhe kineze.

    Profesor KITH MUR thot:

    "Kam knaqsin q marr pjes n shpjegimin e vargjeve kur'anore dhe thnieve t Muhammedit a.s., q flasin mbi krijimin e embrionit.Jam plotsisht i bindur, se kto fakte, Muhammedit i kan ardhur nga Zoti, sepse kto informacione shkencore, shkenca i zbuloi koht e fundit pas nj pune shum t lodhshme. Dhe ky sht fakt binds pr mua, se Muhammedi sht i drguari i Zotit."

    Mendoni mbi at q tha ky profesor i madh, i cili sht ndr dijetart m t famshm botror n shkencn e embriologjis. Prof. Kith Mur kur i studioi vargjet kur'anore, q kan t bjn me sfern e specializimit t ti tha: "Gjithsesi Muhammedi duhet t jet i drguar i Zotit."

    Prof.Mur kur e pa shushunjn q gjendet n moale dhe e krahasoi me embrionin n etapn (q Kur'ani e prshkruan) "gjak i ngjizur", - "alaka", gjeti ngjashmri t madhe mes tyre. Pastaj ai tha: "Vrtet embrioni n etapn gjak i ngjizur i prngjan plotsisht ksaj shushunje". M pas, ai solli vizatimin e embrionit n etapn alakah dhe, pasi e vuri pran nj fotografie t ksaj shushunje moalore, bri nj krahasim sqarues midis tyre dhe kt ia paraqiti mjekve n disa simpoziume shkencore, sikurse shihet n fig. 1. (a,b)

    Prof.Kith Mur gjithashtu sqaroi se embrioni n kt etap sht i ngjitur n mitrn e nns, gj e cila kuptohet edhe nga vet fjala arabe "alakah", q nnkupton "dika q ngjitet".

    a) sliushunja moalike

    b) embrioni n ditt 24-25 n etapn "gjaku i ngjizur".

    fig. 2

    N kt figur shihet ngjashmria n mes shushunjs (alakah) dhe embrionit t njeriut n etapn "gjaku i ngjizur" t cilin Zoti xh.sh. e emroi "alakah".

    Pra, fjala "alakah" e prmendur n Kur'anin e shenjt, nnkupton njkohsisht edhe gjakun e mpiksur, edhe dika q varet e ngjitet.

    Prof. Mur gjithashtu thot se, kur embrioni gjendet n etapn "gjak i ngjizur", gjaku sht i mbyllur n ent e tij, para se t kryhet mbshtjellja e embrionit me mbshtjellsin e tij. Kshtu embrioni i ngjan "gjakut t ngjizur". Pra, fjala kur'anore "alakah" prfshin t gjitha cilsit e embrionit.

    Kush e informoi Muhammedin a.s. pr kt?

    Prof.Mur flet edhe mbi embrionin, kur ai kalon n etapn tjetr, t ciln Kur'ani e prshkruan me fjaln "mudga", q do t thot "mish i prtypur".

    Ai solli nj cop balte t thar dhe e kafshoi me dhmb. Pastaj solli nj fotografi t embrionit dhe bri krahasimin n mes tyre, ku u pa qart se vrtet embrioni i ngjante plotsisht mishit t prtypur "mudgah". fig.2.

    fig. 2

    Shum revista kanadeze botuan rezultatet shkencore t prof.Mur. Koht e fundit prof.Mur shfaqi n TV kanadez serialin me tre pjes mbi prputhshmrin mes asaj q ka thn Kur'ani famlart, para 1400 vitesh dhe asaj q ka zbuluar shkenca bashkkohore sot.

    Pastaj Prof.Murit i bhet pyetja: Prof. besoni ju se Kur'ani sht fjal e Zotit?

    Ai prgjigjet: "Nuk gjej ndonj vshtirsi q ta pranoj kt."

    M pas i bhet pyetja tjetr: "Si e besoni Muhammedin a.s. n kohn, kur ju besoni edhe Isain?"

    Ai prgjigjet: "Jam i bindur se q t dy ata jan t s njjts shkoll".

    Pra, dijetart botror n kohn ton, jan n gjendje t provojn se ky libr sht zbritur nga Allahu. Ashtu si thot i Lartmadhruari:

    Po, Allahu dshmon pr at q t'a zbriti ty, at ta zbriti sipas dijes s Vet." (En Nisa, 166)

    Pra, ata e din se Muhammedi a.s. sht i drguari i fundit i Allahut.

    "N emr t Allahut, Bamirsit t Prgiithshm, Mshiruesit!

    "E atyre q u sht dhn dija, e din se kjo q t sht shpallur nga Zoti yt, sht e vrtet dhe udhzon n rrugn e t Gjithfuqishmit dhe t Lavdruatit." (Sebe, 6)

    ETAPAT E KRIJIMIT T NJERIUT (B)

    Falnderimi i takon Allahut, Zotit t t gjitha botrave.

    Paqja dhe shptimi qoft mbi t drguarin ton, Muhammedin a.s., famlljen, shokt dhe ata q e ndjekin rrugn e tij derisa t jet jeta.

    Ky libr (The Developing Human, Clinicially Oriented Embryology) sht manual shkencor q sht baz n shkencn e mjeksis botrore. sht prkthyer n tet gjuh. Autori i tij sht prof. Keith Moore (Kith Mur).Kur n Amerik u formua nj komision pr t zgjedhur librin m t mir n bot t shkruar prej nj autori, ky libr u zgjodh m i miri.

    U takuam me autorin e ktij libri. Atij i treguam shum vargje kur'anore dhe thnie t Muhammedit a.s. t cilat kan t bjn me fushn e specializimit t tii, me shkencn e embriologjis.

    Ai u pajtua me ato q i treguam. Pastaj i tham:Prof. ju n librin tuaj keni prmendur Mesjetn, keni thn se n at koh shkenca e embriologjis s'ka qen e zhvilluar dhe se sht ditur shum pak mbi t. N kohn kur tek ju mbizotronte errsira e Mesjets, n gadishullin arabik u shpall Kur'ani i shenjt. Muhammedi a.s. njerzve u transmetoi fjaln e Zotit. Ve t dhnave t tjera shkencore, n Kur'an giejm edhe prshkrimin e prpikt t krijimit t njeriut dhe etapat n t cilat kalon embrioni. Prof. ju jeni shkenctar me fam botrore, pse nuk u treguat objektiv dhe t'i shkruanit kto t vrteta n librin tuai ?!

    - Ai u prgjigj: "Faktet jan tej ju, na i ofroni ato."

    Ne iu prgjigjm krkess s tij. Prof. e mbajti fjaln dhe u tregua i guximshm dhe kshtu n ribotimin e tret ai i vendosi citatet kur'anore. Ky botim sht prkthyer n tet gjuh dhe sht shprndar n mbar botn.Kt e lexojn shkenctart m me emr q zotrojn gjuht: angleze, ruse, kineze, japoneze, gjermane, italiane, portugeze dhe boshnjake. Pra, dijetart e mdhenj, q flasin kto gjuh, tani i lexojn shtesat e bra nga doktor Kith Mur, n kt ribotim.

    Prof. Mur, n librin e tij me titull "Shekujt e Mesjets", ve t tjerash shkruan: "Prparimi i shkencs n Mesjet, ishte shum i ngadalshm, dhe n lidhje me shkencn e embriologjis pothuaj se nuk dihej asgj.

    Ndrkaq n Kur'anin famlart, librin e shenjt t myslimanve, prmendet se njeriu krijohet nga przierja e tajiteve t mashkullit dhe femrs. N Kur'an ka shum vargje, ku aludohet n at se njeriu krijohet nga nj pik sperine dhe tregohet se ajo vendoset n mitrn e femrs si nj far gjasht ditshe. sht i njohur fakti se veza e fekonduar, pasi ka filluar t ndahet, fillon t zhvillohet 6 dit pas fekondimit.Kur'ani i shenjt thot gjithashtu se sperma zhvillohet dhe bhet gjak i ngjizur, q n gjuh arabe prshkruhet me fjaln "alakah". Veza e fekonduar, pasi ka filluar t ndahet, i, pmgjan shushunjs dhe n kt etap mund t shihet forma e embrionit.

    a) shushunja moalike (alekah)

    b) embrioni n ditt 24-25 n etapn "giaku i ngiizur" (alekah)

    fig. 3

    N fig. 3. tek vizatimi a dhe b shihet ngjashmria midis embrionit n etapn q Kur'ani e prshkruan me fjaln" alakah", q nnkupton " gjakun e ngjizur" dhe shushunjn moalike.

    Kurse forma e embrionit, n etapn q Kur'ani e prshkruan me fjaln "mudgah", q do t thot "cop mishi i prtypur", i prngjan nj sendi t prtypur n form emakezi, si shihet n figurn 4.

    fig. 4

    Kur e shohim kt figur, fitohet bindja se n t shohim gjurmt e dhmbve q e kan prtypur. Pasi t kalojn 40 ose 42 dit, embrioni merr formn e njeriut dhe nuk i prngjan m embrionit t kafsh, sepse embrioni i njeriut n kt periudh fillon t fitoj veorit e njeriut, si shihet n, fig. 5.

    fig. 5

    Allahu i madhruar n Kur'an thot:

    "Ai u kryoijuve n barqet e nnave tuaja, kiijim pas krijimi, n tri errsira." (Ez Zumer6)

    Ky varg Kur'anor aludon n at se embrioni zhvillohet n brendi t tre mbshtjellsve t erret, q jan:

    1) Shtresa e jashtme e barkut t femrs;

    2) Shtresa uterinare;

    3) Membrana amniokorionike.

    Pr shkak t hapsirs, nuk mund t diskutojm rreth disa referencave t tjera, t cilat jan paraqitur n Kur'anin e shenjt dhe q kan t bjn me zhvillimin embrional t njeriut.

    Ky sht artikulli q shkruajti prof. Keith Moore (Kith Mur), gjat studimit t tij shkencor, i cili sht shprndar n mbar botn. Falenderimi i takon Allahut.

    Prof. Mur, u bind gjithashtu se ndarjet e tanishme n shkencn botrore, rreth etapave t zhvillimit t embrionit n mitrn e nns jan t ndrlikuara dhe t pakuptueshme dhe nuk ndihmojn aspak n kuptimin e etapave t embrionit, sepse kjo ndarje bazohet n numra, si etapa nr. 1, etapa nr.2, nr.3, nr.4, nr.5 etj.

    Ndarja q sht prmendur n Kur'an nuk bazohet n numra, por bazohet n format e dalluara dhe t qarta. N librin e Zotit, n Kur'anin e shenjt, ndarja prshkruhet me fjal, si: far, gjak i ngjizur (alakah), cop mishi i prtypur (mudgah), eshtra, veshj a e eshtrave me mish dhe fornmi i krijess.

    Pr kt ndarje kur'anore, e cila bazohet n forma t caktuara, t cilat dallohen nga njra-tjetra, prof. Mur thot se: "sht nj ndarje e prsosur shkencore, e leht, e kuptueshme dhe e dobishme".

    N nj simpozium shkencor ai tha:

    "Embrioni n mitrn e nns sht i mbrojtur nga tre mbshtjells ose tri shtresa:

    1) shtresa e jashtme e barkut t femrs;

    2) shtresa uterinare

    3) membrana amnikorionike

    sikurse shihet n fig. 6.

    fig. 6

    Etapat e zhvillimit embrional t njeriut jan t ndrlikuara pr shkak t ndryshimeve t vazhdueshme q pson ai. Prandaj tani ekziston mundsia q t instituclonalizohet nj rregull i ri pr prshkrimin e etapave t embrionit duke prdorur termat dhe kuptimet q jan prmendur n Kur'an dhe Sunne. Ky rregull i ri dallohet pr nga thjeshtsia, saktsia dhe prputhshmria me embriologjin e sotnie. Studimet e shumta t Kur'anit dhe Sunnetit. gjat katr viteve t fundit, bn t mundur zbullinin e shum t rejave rreth embrionit, para t cilave habitet mendja njerzore. Sipas historis s shkencs embriologjike, sht e qart se n shekullin e 7-t, nuk sht ditur asgj n lidhje me etapat e embrionit, t cilat arritn t zbulohen n shek. e 20-t, prandaj prshkrimi i etapave t embrionit n Kur'anin e shenjt, nuk sht bazuar n njohurit shkencore t shek. t 7-t.

    Prfundimi i vetm logjik sht se kto prshkrime Muhammedit a.s. i jan shpallur nga Zoti, sepse ai nuk mundi t'i dinte kurrsesi kto t vrteta t hollsishme, kur dihet se nuk dinte madje as shkrim e lexim.

    Pastaj doktor Murit i tham: Ajo q that ju sht e vrtet, por nga faktet e Kur'anit dhe Sunnetit, n lmin e shkencs s embriologjis, juve u sht vn n dispozicion pak.Pse nuk tregoheni objektiv duke e zgjieruar kt sfer shkencore me sqarimin e t gjitha citateve kur'anore dhe haditheve, t cilat kan t bjn me fushn e specializimit tuaj?

    Prof. Mur tha: Un kam shkruar disa shkrime dhe i kam radhitur n vende t prshtatshme n kt libr shkencor, q ka t bj me embriologjin. Ndrkaq q nga ky moment ju autorizoj juve q t shtoni n librin tim kto shtesa islame duke prfshir t gjitha citatet kur'anore dhe hadithet rreth t cilave kemi biseduar dhe diskutuar, duke i vendosur ato n vende t prshtatshme.Sqaroni aspektet shkencore t Kur'anit n kt libr."Un e bra nj gj t till. Pasta, doktor Mur shkroi nj parathnie n lidhje me kto shtesa islame dhe ky sht libri t cilin e propozoi vet doktor Kith Mur.

    Ne kemi kontrolluar do faqe, n t ciln ka t dhna shkencore rreth embrionit, dhe n to kemi vendosur citate kur'anore dhe thnie t Muhammedit a.s., t cilat kan t bjn me ato t dhna shkencore. Ne sot jemi dshmitar se tek mendjet m t ndritura njerzore po arrihet zhdukja e paragjykimeve dhe e urrejtjes ndaj Islamit.

    N emr t Allahut, Bamirsit t Prgjithshm, Mshiruesit

    "E atyre q u sht dhn dija, e din se kjo q t sht shpallur nga Zoti yt, sht e vrtet dhe udhzon n rrugn e t Gjithfuqishmit dhe t Lavdruatit." (Sebe, 6)

    RRETH QENDRAVE NERVORE N LKUR DHE PRSHKRIMIT T TYRE KURANOR

    "Nuk ka Zot tjetr prve Allahut, Muhammedi sht i drguari i Tij"

    Me kto fjal prof. Taxhasun deklaron pranimin e fes Islame. Kjo ndodhi n simpoziumin e tet t mjeksls n Riad, n Arabin Saudite.

    Ky sht prof. Taxhatan Taxhasun, prgjegjs i anatomis dhe embriologjis n universitetin Shajng Maj n Tajland dhe njhersh sht dekan i fakultetit t mjeksis n kt universitet.

    Kontaktin e par me t e patm, kur i treguam disa vargje kur'anore dhe thnie t Muhammedit a.s., t cilat kan t bjn me sfern e specializimit t tij n shkencn e anatomis. Pasi ia treguam ato, ai tha: "Edhe ne kemi n librat tona t shenjta budiste, citate q prshkruajn n mnyr t prpikt etapat embriologjike."

    Ne i tham se dshironim t'i njihnim ato prshkrime dhe t dinim se far sht shkruar n ato libra rreth embrionit.

    Profesori na premtoi se pas nj viti do t na i sjell ato. Kur erdhi pas nj viti pr t taktuar studentt e mjeksis, n universitetin e mbretit Abdul Aziz, ia krkuam citatet q na kish premtuar, por profesori krkoi falje duke thn se un u premtova duke mos e verifikuar kt gj, por pas krkimeve dhe hulumtimeve q bra, pash se n librat budiste nuk kishte citate, t cilat flasin pr etapat embriologjike.

    Pas ksaj ne i ofruam prof ligjratn e shkruar nga doktor Keith Moore, me titull: "Prputhshmria mes embriologjis dhe asaj q sht thn n Kur'an dhe Sunne". Kur e pyetm se a e njihni prof. Kith Mur, na u prgjigj se prof Moore sht ndr dijetart m t mdhenj botror n kt fush. Pasi e lexoi ligjratn e tij u befasua.

    Ne i bm prof. Taxhasonit disa pyetje n fushn e anatomis, ca prej t cilave kishin t bnin me djegiet e lkurs. Ai tha: "Nse djegia e lkurs sht e thell shkakton humbjen e do lloj ndieshmrie." I tham se me siguri ju intereson t dini, se n librin e shenjt, n Kur'anin famlart, para m shum se 1400 vitesh, sht aluduar mbi kt, ku thuhet se pabesimtart, n Ditn e Ringjalljes, do t dnohen me dnim n ferr dhe sa her q t'u digjen lkurt, Allahu do t'ua riprtrij atyre lkurn q ta ndiejn ndshkimin. Ktu pra, aludohet n at se qendra e ndjeshmris s diegieve ndodhet n lkur. Teksti kur'anor n lidhje me kt thot:

    Vrtet ata q mohuan argumente Tona, do t'i hedhim n Zjarr. Sa her q atyre tlu digien lkurt, ne ua ndrrojm me lkur t tjera q ta shijojn dnimin. Allahu sht i Plotfuqishm dhe i Mnur. (En Nisa, 56)

    A pajtoheni se kjo q sht thn para 1400 vitesh n Kur'anin e shenjt ka t bj me indet natyrore q gjenden n lkur dhe me ndjeshmr in e saj?

    Prof Taxhason tha "Po! Pajtohem se kjo ka t bj me qendrn e ndjeshmris s diegieve, sepse ne vargun kur'anor thuhet se, kur dikush bn mkat, do t dnohet n botn tjetr dhe, pasi t digjet lkura, Allahu do t'i krijoj atij lkur t re, q t ndiej prsri dhimbje dhe kjo gj do t prsritet vazhdin-tisht. Kjo do t thot, se q para 1400 vitesh n Kuranin e shenjt aludohet n at se qendra e ndjeshmris gjendet n lkur."

    sht e vrtet se lkura sht qendra e ndjeshmris s djegieve. Nse ajo digjet plotsisht, ndjeshmria humbet. Prandaj Allahu i madhruar n Ditn e Gjykimit do t'i dnoj pabesimtart me riprtritjen e lkurs, sa her q t digjet ajo.

    Allahu i madhruar, n Kur'anin famlart, thot:

    "Vrtet ata q mohuan argumentet Tona, do t'i hedhim n zjarr Sa her q aty t'u digien lkurt, Ne ua ndrrojm me lkur t tjeras q ta shijojn dnimin. Allahu sht i Plotfuqishm dhe i Mnur (En Nisa, 56)

    Kshtu ne prof. Taxhasonit i prmendm disa vargje kur'anore dhe thnie t pejgamberit, Muhammedit a.s. dhe e pyetm at:

    A sht e mundur q, Muhammedi a.s. kto njohuri t'i ket marr nga ndonj burim njerzor?

    Profesori u prgjigj se s'sht e mundur nj gj e till!

    E pyetm: Ather nga i mori kto dije? yes Ai vazhdoi dhe tha: Ju pyes un juve se nga i mori Muhammedi kto njohuri?!

    Ne i tham: Nga Allahu i madhruar Ai tha: Kush sht Allahu? Ne i tham: Allahu sht Krijuesi i gjithsis. Urtsia tregon t urtin, dija n kt univers tregon se sht dhn nga i Gjithdituri, prkryeshmria e universit tregon se sht vepr e Gjithnjohsit Mshira dshmon se sht dhn nga Mshiruesi. Rregulli unik dhe sistemi i prkryer i universit dshmon, se sht vepr e nj Krijuesi t Vetm, t Lartsuar dhe Madhshtor."

    Prof. Taxhasun u pajtua me tr kto q tham. M pas ai u kthye n vendin e tij, ku mbajti shum ligjrata mbi kt fenomen, t cilin e njohu dhe e studioi. M pas m njoftoi se disa student e kan pranuar fen Islame, pas ligjratave q mbajti ai. Pastaj erdhi koha e simpoziumit t 8-t t mjeksis, n Arabin Saudite. N salln e madhe e cila ishte caktuar pr mbajtjen e simpoziumit shkencor, me titull: " Fenomeni shkencor n Kur'an dhe n Sunnet", ai gjat katr ditve dgjoi nj numr profesorsh musliman, dhe jomusliman, t cilt ligjruan mbi fenomenin shkencor n Kur'an dhe n Sunnet. N fund t ktyre ligjratave, u ngrit prof. ;Taxhata Taxhasun, duke thn : "Gjat 3 viteve t fundit u thellova n studimin e prkthimin e Kur'anit t shenjt, t cilin ma dhuroi prof. Abdul Mexhid Ez Zendani. Vitin e kaluar prof. 'Muvaz m dha ligjratn e prof. Ez Zendanit dhe prof. Keith Moore, duke krkuar nga un q t'i prkthej ato n gjuhn tajlandeze dhe t'u mbaj disa ligjrata muslimanve n Tajland. Un iu prgjigja krkess s tij. Kt mund ta shihni n kasetn q ia dhash atij, e cila prmban studimet e mia dhe at q kam kuptuar nga konteksti i thnieve. Un besoj vrtet se do gj q sht prmendur n Kur'an para 1400 vjetsh sht e vrtet e -qndrueshme dhe mund t shpjegohet prmes shkencs. Pejgamberi Muhammed s'dinte t shkruante dhe t lexonte. S'ka dyshim se ai sht i drguari i Zotit, i cili na solli t vrtetn Kjo e vrtet atij iu dha prmes shpalljes nga Krijuesi, Gjithnjohsi i do gjje. Ky Krijues s'ka dyshim se sht Allahu.

    Prandaj besoj se erdhi koha q t deklaroj se:

    "S'ka Zot tjetr prve Allahut dhe se Muhammedi sht i drguari i Tij".

    S fundi ju falenderoj pr prgatitjen e mrekullueshme t ktij simpoziumi, i cili qe n nj shkall t lart dhe t sukseshme. Pjest t cilat jan prgatitur pr video, padyshim jan arritur me mund. Jam interesuar mjaft jo vetm n aspektin shkencor, por kam kontaktuar edhe me shkenctar duke shfrytzuar kt rast t shklqyeshm, q t lidh miqsi me ta.

    Padyshim dhurata m e shtrenjt dhe m e vlefshme q fitova me prqafimin e fes islame sht besimi se: "S'ka Zot tjetr prve Allahut, Muhammedi sht i drguari i Tij. Kshtu u bra mysliman.

    Allahu sht Thns i s vrtets.

    "N emr t Allahut, Bamirsit t Prgiitlishm, Mshiruesit".

    "E atyre q u sht dhn dija, e din se kjo q t sht : shpallur nga Zoti yt, sht e vrtet dhe udhzon n rrugn e t Gjithfuqishmit dhe t Lavdruarit. " (Sebe,6)


    RRETH THNJEVE T PROF. KRONER N LIDHJE ME T DHNAT KURANORE RRETH GJEOLOGJIS DHE FORMIMIT T TRUPAVE



    PROF ALFRED KRONER :

    "Shum t vrteta t prmendura n Kur'an nuk qe e mundur q t vertetoheshin n at koh, mirpo sot prmes shkencs bashkkohore u b e mundur t vertetohet ajo q u tha n Kur'an dhe n Sunne, para 1400 vitesh."

    PROF ABDUL MEXHID EZ ZENDANI

    Ky sht prof. Alfred Kroner, njri ndr shkenctart m t njohur botror t gjeologjis. U b i njohur n mesin e shkenctarve me kritikat q u bri teorive t dijetarve m t mdhenj botror, n lmin e gjeologjis. U takuam me t dhe i ofruam disa citate kur'anore dhe thnie t pejgamberit, Muhammedit a.s. M pas diskutuam rreth tyre.

    N fund prof. Kroner tha: "Duke menduar m thell rreth ktyre shtjeve dhe rreth asaj se nga i mori Muhammedi ato njohuri, kur dihet se ai ishte beduin dhe analfabet, besoj se sht e pamundur q vet ai, t mund t sillte njohuri kaq t sakta mbi gjithsin dhe krijiniin e saj. Kto njohuri shkenctart i zbuluan vetm para disa vitesh me ann e mjeteve t sofistikuara bashkkohore."

    Pr t provuar faktin se Kur'ani nuk sht rezultat i nj njeriu analfabet, si ishte Muhammedi a.s., prof. Kroner mori shembullin kur'anor, i cili flet mbi at se gjithsia n fillim ishte nj trsi.

    N Kur'anin e shenjt thuhet :

    "A nuk e din mosbesimtart se qiej dhe toka ishin nj trsi e Ne i ndam ato dhe ujin e bm baz tjets s do sendi." (El Enbija, 30)

    Fjala e prmendur n Kur'an "RETKAN", sipas komentatorve t shquar t Kur'anit, Ibn Abasit, Muxhahidit dhe t tjer (Allahu qoft i knaqur me ta), do t thot se qiejt dhe toka ishin t ngjitura, e pastaj u ndan.

    Prof. Kroner mori si shmbull kt citat ur'anor, pr t vertetuar se kjo e vrtet e prmendur n Kur'an s'mund t ishte rezultat i mendjes s Muhammedit a.s. dhe as i njohurive njerzore t asaj kohe.

    Prof. Kroner gjithashtu, shprehet:

    "Nj njeri q nuk dinte asgj mbi fizikn nukleare, sipas mendimit tim, sht e pamundur q para 1400 vitesh me mendjen e vet t zbulonte se toka dhe qiejt ishin nj trsi apo dhe shum shtje t tjera rreth t cilave biseduam s bashku."

    Sa her q i jepej rasti, prof. Kroner mundohej t'i shmangej prgjigjes. M kujtohet nj rast, kur ne biseduam s bashku rreth vendeve arabe dhe e pyetm at: "A nuk ishin vendet arabe t gjelbruara dhe t pasura me kopshte dhe lumenj?"

    "Po" - u prgjigj ai. I tham: "E kur ka ndodhur kjo?" Ai tha: "N kohn e akullnajave, akujt e grumbuIluar n Polin e Ngrir t Veriut filluan t rrshqasin drejt Jugut dhe, kur ato i ishin afruar relativisht gadishullit arabik, ndryshoi temperatura, gj q bri q ky gadishull t ishte nj ndr vendet m t pasura me kopshte, lumenj dhe t reshura." E pyetm profesorin : "A do t jet prsri gadishulli arabik me kopshte dhe lumenj?" "Po" - tha ai. "Kjo sht e vrtet shkencore"

    U befasuam me fjalt e tij dhe i tham: "Ju thoni se kjo sht e vrtet shkencore, kur kjo shtje ka t bj me t ardhmen?"

    PROF. KRONER tha: "Koha e re e akullnajave ka filluar. Akulli pr her t dyt ka filluar t rrshqas nga Poli i Veriut n drejtim t Jugut. Tani ai ka marr rrugn e tij n drejtim t gadishullit arabik. Dshmi pr kt sht ajo q dgjojm mbi fortunat e forta, t cilat prfshijn vendet veriore n Evrop dhe Amerik. Kjo sht dshmi mbi at q tham. Shkenctart kan edhe fakte t tjera rreth ksaj shtjeje dhe kjo sht e vrtet shkencore."

    Pastaj i tham profesorit: "Kt q that ju, shkenctart arritn ta zbulojn pas nj kohe t gjat hulumtimesh dhe me mjete t sofistikuara, t cilat lehtsuan dhe mundsuan kt zbulim. Ndrkaq kjo e vrtet sht prmendur, nga i drguari i Allahut, Muhammedi a.s. para m shum se 1400 vjetsh. N hadithin e transmetuar nga Muslimi, Muhammedi a.s. thot:

    "Nuk do t shkatrrohet bota, derisa vendet arabe t mos mbushen me kopshte e lumenj."

    E pyetm profesorin: "Kush e informoi Muhammedin a.s. se vendet arabe kishin qen t pasura me kopshte dhe lumenj?" "Romakt" - u prgjegj ai. M'u kujtua se ai gjithmon donte t gjente rrugdalje. Vendosm t'i bjm nj pyetje tjetr: "E kush e njoftoi at, se kto vende prsri do t mbushen me kopshte e lumenj?"

    Gjithnj mundohej t gjente rrugdalje, por kur e kuptonte t vrtetn tregohej i guximshm dhe e shprehte mendimin hapur. M n fund prof. Kroner pohoi: "Kjo patjetr duhet t jet shpallur nga Zoti."

    Pas diskutimit t gjat q bm me t, ai deklaroi: "Besoj se t gjitha shtjet q jan prmendur n Kur'an, t cilat kan t bjn me tokn dhe krijimin, si dhe me shkencn n prgjithsi jan t vrteta, t padiskutueshme. Kto mund t vrtetohen shkencrisht. Prandaj mund t themi se Kur'ani sht libr q prmban t vrteta shkencore konize. Vertetimi i shum fakteve t paraqitura n Kur'an n at koh ishte i pamundur. Sot shkenca bashkkohore sht n gjendje t vertetoj at q tha Muhammedi a.s. para 1400 vjetsh".

    Allahu sht Thns i s vrtets. N librin e Tij, n Kur'anin e shenjt Ai thot:

    "Kurani sht kshill pr t giitha botrat. Ju giithsesi do ta kuptoni kt, madje qoft edhe m von" (Sad, 87, 8

    "N emr t Allahut, Bamirsit t Prgjithshm, Mshiruesit".

    "E atyre q u sht dhn dija e din se kjo q t sht shpallur nga Zoti yt, sht e vrtet dhe udhzon n rrugn e t Gjithfuqishmit dhe t Lavdruatit. (Sebe, 6)


    PRSHKRIMI I JASHTM DHE I BRENDSHM I ETAPAVE T KRIJIMIT T NJERITJT N KURAN

    Falnderimi i takon Allahut, Zotit t t gjitha botrave.

    Paqja dhe shptimi qoft mbi t drguarin ton, Muhammedin a.s., familjen, shokt dhe ata q e ndjekin rrugn e tij derisa t jet jeta.

    Ky sht profesor MARSHALL XHONSON, prgjegjs i Katedrs s anatomis dhe drejtor i institutit "DANIEL", n universitetin "TOMAS XHEFERSON" n Filadelfia t SHBA-s. Me t u takuam n simpoziumin e shtat t mjeksis n Arabin Saudite.

    Ishte caktuar nj komision q do t studionte IXHAZIN-MREKULLIN shkencore n Kur'an dhe Sunne. Sapo u takuam n kt komision ai na pyeti se cila sht tema e komisionit ton?

    Ju prgjigjm duke i thn se tema e komisionit ton sht t shqyrtuarit e lidhshmris n mes asaj q sht prmendur n Kur'an dhe Sunne, para 1400 vjetsh dhe asaj q sht zbuluar nga shkenca bashkkohore. Ai pyeti se far konkretisht?

    Ju prgjigjm duke i thn se shkenca ka zbuluar se krjimi i njeriut kalon n disa perioda dhe kto perioda jan prmendur n Kur'an para m shum se 1400 vjetsh.

    Ishte ulur dhe u ngrit n kmb duke thn: JO, JO, s'ka mundsi!

    I tham: Ulu doktor! Ai thot: NUK ULEM!... 'jan kto fjal q thoni?!

    Kuptuam se far tronditje shkaktuan kto fjal tek profesori!

    Ai sht ndr dijetart m t shquar n Amerik. Ai e di se njerzimi e zbuloi mikroskopin n shek. e 16-t. Mjekt edhe n shek. e 17-t besonin se njeriu formohet si krijes plot n spermn e cila del nga mashkuIli, si shihet n kt figur.

    fig. 7

    Kt vizatim e bn mjekt e asaj kohe pr t dshmuar se njeriu krijohet nga sperma e mashkullit. Kjo bindje vazhdoi deri n shek. e 18-t.

    Kur e zbuluan vezn femrore, n shek. e 18-t ata e ndrruan mendinn duke thn se njeriu formohet si nj krijes e plot n vezn e femrs, sepse ajo sht m e madhe!

    Kshtu ata e injoruan rolin e mashkullit, si e injoruan m par, n shek. e 17-t rolin e femrs.

    N gjysmn e shek. t 19-t dijetart filluan t zbulojn se krijimi i embrionit t njeriut kalon n disa etapa.

    Prandaj profesor Marshall Xhonsonit kur iu tha se kjo gj sht prmendur n Kur'an para m shum se 1400 vjetsh, ai u ngrit n kmb duke e mohuar nj gj t till me z t lart.

    U ngritm dhe i ofruam Kur'anin, duke i thn: Urdhro, lexo!

    Ne ia lexuam vargun Kur'anor n gjuhn arabe dhe ai e lexoi prkthinn e tij, n gjuhn angleze. Ia lexuam fjalt e Allahut t madhruar n Kur'an, ku thuhet:

    "Dhe Ai sht q krijoi llojet. mashkullin dhe femrn, nga pika e fars q hidhet (en-Nexhm.45,46)

    "'sht me ju q Allahut nuk ia shprehni madhrin q e meriton?! Aiju krijoi n disa etapa!" (Nuh. 13-14)

    Ai ju krijoi juve n mitrn e nnave tuaja, etap pas etape, n tirierrsira! Ky sht Allahu, Zoti juaj! (ez-Zumer6)

    Ai u ul dhe tha: Kjo mund t ket 3 shpjegime:

    I pari: Mund t jet rastsisht! U habitm me t!

    Atij i ofruam mbi 25 vargje kur'anore, t cilat flasin mbi kt tem. I tham:

    A mundet, vall q t gjitha kto vargje t jen t rastsishme?! Pastaj Kur'ani i ka emrtuar kto faza si: "NUTFE", q do t thot "pik uji"; "ALAKAH" q do t thot dika q ngjit; "MUDGAH", q do t thot "mish i prtypur", pastaj ka prmendur formimin e eshtrave, veshjen e eshtrave me mish dhe krijimin tjetr. Pra, kto faza Kur'ani i ka emrtuar! A sht e mundur q kjo t jet rastsisht?! Ai tha: JO. Pastaj i tham: Po ather si mund t jet?

    Mund t thuhet se Muhammedi pati nj mikroskop t madh - tha ai!

    - Tham: Ju e dini se kto perioda paraqesin hollsi dhe detaje. Kto gjra, t cilat i zbuloi shkenca dhe i prmendi Kur'ani, s'mund t arrihen prvese nprmjet nj mikroskopi t prsosur, e ai q do t kishte nj mikroskop t till patjetr q do t kishte arritur nj teknik t lart. Sikur t ishte kshtu. kjo do t manifestohej n jetesn e tij, n t gjitha rrethanat. Patjetr q kto arritje do t'i kish marr nga brezat paraardhs dhe do t'ua trashgonte brezave pasardhs.

    Pas ksaj ai qeshi dhe tha: "N nj panair kam par mikroskopin e par q u zbulua n bot. Ky mikroskop e zmadhon fotografin 15 her, dhe fotografia s'del e qart".

    Jo, Muhammedi a.s. nuk pati ndonj aparat ose mikroskop, pra nuk ngelet gj tjetr, ve t themi se Muhammedi sht i drguari i Allahut.

    Pas ksaj ai u muar me kto studime q kishin t bnin me mrekullin shkencore t Kur'anit. N disa seminare t tij, ai u prqndrua n periodat e embrionit. Profesor MUR dhe disa t tjer diskutuan mbi pamjen e jashtme t embrionit, ndrsa profesor Xhonson u paraqit me seminarin e tij, mbi prshkrimin e sakt q Kur'ani i bn embrionit nga forma e jashtme dhe prbrja e brendshme e tij.

    Prof Xhonson tha:

    "N realitet Kur'ani i prshkruan periodat e jashtme t embrionit, por ai gjithashtu i prshkruan edhe periodat e brendshme t tij gjat krijimit zhvillimit, duke i vrtetuar ndryshimet kryesore q pson ai, gj t ciln e kan zbuluar dijetart e sotm. Faleminderit!"

    Kt figur q e shohim, na tregon periodn t ciln Kur'ani e prshkruan me fjaln "MUDGAH", q do t thot "mish i prtypur". Ai e prdori kt si argument n mesin e argumenteve t tjera q ai solli. (fig.

    Figura e ktij mishi t prtypur gjegjsisht "MUDGAH" na paraqet pamjen e jashtme t embrionit. Si e shohim ai sht n form harku dhe n fund t ktij harku ka gjurm, t cilat u prngjajn gjurmve t dhmbve, duke na dhn kshtu pamjen e mishit t prtypur.

    Ne shohim njtje, plasaritje n form t lakuar q na jep pamjen e mishit t prtypur si e prshkruan Kur'ani me fjaln "MUDGAH". Kjo cop mishi ka gjatsi prej 1 cm.

    Nse at e ndajm n dysh dhe duam t'i shpjegojm pjest e brendshme t saj, do t shohim se pjest m t mdha kan filluar t formohen si sht e qart n figurn 8.

    N figurn 8, shohim se nj pjes e gjymtyrve kan filluar t formohen, kurse pjesa tjetr akoma s'ka filluar t formohet, dhe nse dshrojm q ta prshkruajm kt cop mishi, sikurse thot profesor Marshall Xhonson, ather si t themi?

    T themi se ajo sht e formuar.. kjo do t nnkuptoj pjesn e cila sht e form uar, nse themi se sht e paformuar do t nnkuptoj pjesn e cila s'sht e formuar. Prandaj patjetr, kur ta prshkruajm kt cop mishi n prbrjen e saj t brendshme - thot PROFE SOR XHONSON, duhet ta prshkruajm ashtu si e ka prshkruar Kur'ani, ku thuhet:

    Pastaj (ju krijojm) prej nj cop mishi q sht e formuar ose e paformuar" (el-Haxhxh, 5)

    "Un si dijetar - thot PROFESOR XHONSON mund t merrem vetm me gjra q mund t'i shoh saktsisht, mund t kuptoj embriologjin, zhvillimin e biologjis, mund t kuptoj fjalt, t cilat m prkthehen nga Kur'ani...

    Si ua solla m par shembullin, sikur un t imagjinoj q t jetoj n at koh me kto dije q kam msuar deri m sot, s'do t'i prshkruaja gjrat ashtu si jan prshkruar n Kur'an. Un nuk e shoh se ka ndonj shkas apo fakt i cili tregon, se Muhammedi a.s. zotronte ndonj mjet, i cili ia mundsoi marrjen e ktyre njohurive nga ndonj vend. Pr kt arsye nuk shoh asgj, q e bn t pamundur t kuptuarit se ishte frymzim ose SHPALLJE HYJNORE, t ciln ai arriti ta transmetoj."

    Ky sht profesor MARSHALL XHONSON, i cili n fillim nuk pranoi t dhnat shkencore n Kur'an, kurse m von mbajti seminare n nj numr simpoziumesh pr to. Kur u krkua q t jap mendimin e tij rreth asaj q ka zbuluar shkenca me t ciln vrtetohet ajo q ka thn Kur'ani famlart dhe Sunnet, ai tha: "Po, Kur'ani sht SHPALLJE nga Zoti ". S'ka rrugdalje tjetr pr njerzimin vese t pranoj at q pranuan kta dijetar. Vrtet Allahu i madhruar i shpalli Muhammedit a.s. Kur'anin me dijen e Tij dhe i premtoi njerzimit se gjat zhvillimit t tyre do t zbulojn at q do t verttoj se Kur'ani sht libr i Zotit, ashtu si thot Allahu i madhruar:

    "E ju gjithsesi, m von do ta kuptoni vrtetsin e Kur'anit." (Sad,8 .

    Gjithashtu Allahu i madhruar thot:

    "do lajm e ka afatin e realizimit e m. vonju do ta kaptoni. (el-Etiam, 67)

    Dhe n nj varg tjetr Kur'anor, Allahu thot:

    "Ne do t'ua bjm atyre t mundshme q t shohin shenjat Tona n horizonte dhe n veten e tyre derisa t'u bhet e qart se Kurani sht i vrtet. A nuk mjafton q Zoti yt sht dshmitar pr do gi. kapitulli: (Fussilet,53)

    "N emr t Allahut, Bamirsitt prgjithshm, Mshiruesit.

    E atyre q u sht dhn dija, e din se kio q t shtshpallur nga Zoti yt, sht e vrtet dhe udhzon n rrugn e t Gjithfuqishmit dhe t Lavdruatit" (Sebe, 6)

    RRETH PRPUTHSHMRIS S DISA ZBULIMEVE N EKZISTENC ME T DHNAT KURANORE



    PROF. JUSHJUDI KOZAN

    "Jam shum i impresionuar me t zbuluarit e s vrtets n Kur'anin famlart".

    PROF EZ-ZENDANI

    Paqja dhe mshira e Allahut qoft mbi ju!

    Ky profesor flet n gjuhn e tij japoneze. sht profesor JUSHJUDI KOZAN, drejtor i institutit astronomik n Tokio.

    N fillim i treguam disa vargje kur'anore t cilat flasin pr fillimin e krijimit dhe pr at q toka dhe qielli ishin nj. Prof. Jushujdi kur e lexoi domethnien e ktyre vargjeve kur'anore, filloi t na pyes mbi Kur'anin dhe kohn kur ka zbritur ai. I treguam se Kur'ani ka zbritur para m shum se 1400 vjetsh. Ne e pyetm rreth ktyre t vrtetave, me t cilat kishin t bnin vargjet kur'anore. Ai na u prgjegj dhe pas do prgjigjeje ne i lexonim nga nj varg kur'anor. I magjepsur dhe i habitur, ai tha:

    "Vrtet Kur'ani e prshkruan universin nga pika m e lart e ekzistencs. do gj para tij sht e hapur. Ai prej t cilit ka ardhur Kur'ani e sheh do gj n univers. Asgj s'sht e fshehur pr T."

    -E pyetm pr periudhn kohore, kur qielli ishte nj mas fillestare gazore. Na u prgjegj se faktet q vertetojn kt, jan t shumta. Tani thot prof. Kozan, kjo gj sht br e dukshme dhe e qart. Sot ne shohim yje n qiell t cilat prbhen nga kjo mas gazore, mas e cila sht baz e universit si shihet n kt fotografi.

    Kjo fotografi u b koht e fundit nprmjet anijeve kozmike. N kt fotografi sht fotografuar nj prej galaktikave dhe shihet qart se ajo sht e prbr nga tymi.

    Shikoni ant e kuqe t galaktiks, e cila gjendet n fillim t flakrimit, kurse n mes ku flaka sht e fort, shihet ndriim. Kshtu pra kto yje t shhdritshme n fillim ishin tym ose mas gazore.

    I gjith universi ishte tym ose mas gazore. Profesorit i lexuam vargun kur'anor ku thuhet:

    "Pastaj Zoti iu drejtua qiellit i cili ishte tym dhe atij dhe toks i tha: NENSHTROJUNI urdhrit Tim me dshir ose me dhun! Ata t dy than: Po i nnshtrohemi me dshir" (Fussilet,l1)

    Disa diietar duke folur mbi fazn fillestare t qieIlit, thon se ai ishte "MJEGULLNAJ". Profesor Jushjudi Kozan, thot se fjala "mjegullnaj" nuk i prshtatet prshkrimit t br me fjaln "TYM" n Kur'an, sepse mjegullnaja sht e ftoht, kurse ky tym prmban nj sasi nxehtsie. Prandaj prshkrimi m i mir sht me fjaln "TYM". Pra, kjo q thot profesor Kozan prputhet plotsisht me ajetin kur'anor.

    Kshtu ai filloi t shpjegoj vargjet q ia lexonim. N fund e pyetm:

    'far mendoni mbi kt fenomen profesor, pr t cilin ju jeni dshmitar? Shkenca me prparimin e saj po zbulon sekretet e universit. Shum nga kto sekrete jan prmendur n Kur'an, ose n thniet e Muhammedit a.s. A mendoni se ky Kur'an t cilin na solli Muhammedi a.s. mund t jet produkt i mendjes njerzore?

    PROF KOZAN n ligjratn e tij tha:

    "Jam i impresionuar shum me zbulimin e s vrtets n Kur'an, para nesh astronomt u morn me studimin e pjesve t kufizuara n qiell, kurse ne jemi prqndruar n t kuptuarit e ktyre pjesve, sepse nprmjet teleskopit ne mund t'i shohim t gjith pjest kryesore n qiell e gjithashtu nprmjet t lexuarit t Kur'anit marrim edhe prgjigjen e pyetjeve. Besoj se un mund ta gjej rrugn time t ardhshme pr studimin e universit."

    PROF EZ. ZENDAN

    Pra, si e shohim ai thot se s'sht e mundur q, Kur'ani t jet produkt i mendjes njerzore. Gjithashtu ai thot: Ne dijetart n studimet tona jemi prqndruar n nj pjes t vogl, ndrsa kush e lexon Kur'anin ka para vetes tabllo t nj prshkrimi t gjr mbi universin.

    PROF. KOZAN, gjithashtu tha:

    Un njoha nj metod t re n studirnin e universit. At duhet ta vshtrojm n mnyr t gjithanshme dhe jo n mnyr t pjesrishme. Un do t'i prmbahem ksaj metode dhe, pasi lexova Kur'anin e u njoha me kto vargje kur'anore, t cilat flasin mbi universin, zbulova metodn e t studiuarit tim n t ardhmen. N seminaret e mia t ardhshme do t kem nj vshtrim t gjithanshm, gj t ciln e fitova nga libri i Allahut.

    PROF. EZ ZENDANI

    I lartsuar je o Zot, i lartsuar je Ti, o Allah!

    Ja, dijetart e Lindjes dhe t Perndimit po i prulin kokat e tyre n shenj respekti ndaj Kur'anit famlart.

    Kur'ani sht argument i Muhammedit a.s. Esht mrekulli e prhershme dhe e vazhdueshme, sht mrekulli e gjall, i cili i bind muslimant dhe jomuslimant e kshtu do t'i bind brezat e ardhshm deri n Ditn e Gjyqit.

    "Po Allahu dshmon pr at q t'u zbiit ty, at ta zbiiti sipas dijes s Vet" (en Nisa, 166)

    "Dhe thuaj: Falenderuar qoft Allahu, e Ai do tlua tregoj argumenter e Veta dhe do ti njihni ato... " (En Neml,93)

    "N emr t Allahut, Bamirsit t prgjithshm, Mshiruesit!

    "E atyre q u sht dhn dija, e din se kjo q t sht shpallur nga Zoti yt, sht e vrtet dhe udhzon n rrugn e Githfuqishmit dhe t Lavdruarit" (Sebe, 6)


    ISLAMI DHE SHKENCA



    Falnderirni i takon Allahut, Zotit t t gjitha botrave.

    Paqja dhe shptimi qoft mbi t drguarin ton, Muhammedin a.s., familjen, shokt dhe ata q e ndjekin rrugn e tij derisa t jet jeta.

    Mendimi perndimor zhvilloi nj betej t fort dhe t rrept mes fes dhe shkencs. Dijetari perndimor s'mund t pranoj se ekziston prputhshmri midis fes dhe shkencs. Dhjata e Vjetr thot se pema q iu ndalua Ademit a.s. n Parajs, Xhenet, ishte pema e "njohjes" dhe Ademi a.s., pasi hngri frytet e saj, sipas Dhjats s Vjetr fitoi "aftsin e njohjes".

    Pr kt arsye evropiant m shum se dy shekuj diskutuan rreth pranimit ose mospranimit t arritjeve shkencore t cilat vinin nga vendet muslimane. Kto lloj dijesh konsideroheshin nga priftrinjt mkat shum i madh. Dshmi pr kt sipas tyre ishte pema "e njohjes", me ngrnien e frutave t s cils, Ademi a.s. fitoi "aftsin e njohjes" gj q sipas tyre ai fitoi zem rimin e Allahut dhe u dbua nga Parajsa.

    Pr kt arsye dijetart perndimor refuzuan dijet shkencore t bots myslimane, madje i luftuan ato, duke i konsideruar mkat. Por, m von, n perndim, kur dijetart fituan betejn ndaj kishs dhe inkuizicionit t saj, pr t'u hakmarr ndaj saj ata hodhn posht do gj q kishte t bnte me fen...

    Prandaj, kur njeriu flet me nj dijetar perndimor mbi lidhjet q ekzistojn mes fes dhe shkencs, ai i befasuar thot: 'thua ?! S'ka mundsi!!

    Dijetart perndimor nuk e njohin fen islame. Ata nuk e din se Islami lartsoi dijen dhe dijetart. Islami dijetart i bri dshmitar menjher pas engjujve, t cilt dshmojn se s'ka Zot tjetr ve Allahut (i cili sht Nj, s'ka lindur dhe s'sht i lindur. Askush dhe asgj s'sht i barabart me Allahun). Allahu i Lartmadhruar n Kur'anin famlart, thot:

    "Allahu dshmoi se nuk ka Zot tjetr prve Tij, kt e dshmuan edhe engijt e dijetart. (Ali Imran, 1

    Dije se nuk ka Zot tjetr prve Allahut. (Muhammed, 19)

    Kur ne flasim me nj dijetar perndimor mbi fen islame dhe shkencn, ai mendon se ekziston i njjti raport si sht n mes fes s tyre dhe shkencs.

    M pas ata mbesin t mahnitur, kur hasin n fen islame t vrtetat e qarta dhe t pakundrshtueshme shkencore. Nj ndr ata dijetar sht edhe XHULI SAMSUN, profesor i gjinekologjis n universitetin NORTH WESTERN, n ikago t SHBA.

    Kur u takuam n fillim, ai dyshonte nse kto citate ishin n Kur'an dhe n thnie t Muhammedit a.s. Pasi e vertetoi nj o,,j t till dhe u ndesh me citatet kur'anore, q flasin mbi gjenet dhe ndryshimet q pson embrioni n periodat e para, kur ai sht pik uji etj. Pastaj pa prshkrimin preiz q i bn Kur'ani krijinut t njeriut, si dhe vetit q trashgohen nga kto kromozome.

    N kto kromozome gjenden cilsit e njeriut q do t lind; ngjyra e syve, e lkurs, e flokve dhe shum cilsi tjera. Pra, njeriu q n kto kromozome sht i prcaktuar.

    Kto kromozome jan n fazn, kur embrioni sht nj pik uji. Kjo do t thot se njeriu sht i prcaktuar q kur embrioni sht nj pik uji.

    Allahu i Lartmadhruar n Kur'an thot:

    ... sa mohues i forte sht ai (njeriu)! Prej ka e krijoi Allahu at? At e krijoi prej nj pik uji dhe e prcaktoi" (Abese 17,1

    N embrion gjat 40 ditve t para formohen t gjitha organet dhe t gjitha pjest jan t ngjitura njra me tjetrn. (fig. 10).

    Pra, organet fillojn t krijohen dhe embrioni ka formn e harkut.

    I drguari i Allahut, Muhammedi a.s. thot:

    " Vrtet donjeri nga ju fortnohet n mitrn e nns s tij n dyzet ditt e para... "

    Profesor Xhuli Samsun e mori kt hadith dhe hadithin tjetr, ku Muhammedi a.s. thot: "Kur embrioni i kalon 42 dit Allahu e drgon engjllin pr t'i dhn formn atij ". Ai bri krahasimin mes ktyre 2 thnieve t Muhammedit a.s. dhe konstatoi se ajo qe i ndante kto dy hadithe ishte numri 40.

    Prof. Samsuni pasi i pa kto t dhna t detajuara dhe preize, n nj simpozium, shprehu mendimin e tij rreth ksaj shtjeje, duke thn:

    "Nga kto dy thnie t Muhammedit a.s. mund t nxirren n mnyr preize ndryshimet q i pson embrioni n 40 ditt e para. Nj gj e till u vertetua edhe nga biseduesit e dits s sotme. Kto t vrteta shkencore q prmbajn hadithet nuk njiheshin n at koh, prandaj ato s'jan t bazuara n dijet a asaj kohe. Kto thnie t Muhammedit a.s. jan reflektim i njohjes (shpalljes) hyjnore".

    PROF. EZ ZENDANI

    Ai gjithashtu thot: Feja mund t'i paraprij shkencs n mnyr t suksesshme!

    Mos t harrojm se disa fe mbajn qndrim negativ ndaj shkencs. Por ky profesor thot se feja mund t'i paraprij shkencs me sukses dhe ai ka parasysh fen islame.

    Nse hyjm n nj fabrik dhe n dor kemi katalogun, me lehtsi do t kuptojm at q sht n t. Ndrsa ai q hyn n fabrik dhe s'ka asgj n dor, s'do ta ket t leht t kuptoj at q sht n t.

    PROFESOR XHULI SAMSUN u drejtohet dijetarve me kto fjal: Un besoj se s'ka kundrshtim mes njohurive shkencore dhe shpalljes islame. Islarni i prkrah dhe i nxit metodat shkencore. Shfaqja kur'anore e cila iu zbulua Muhammedit a.s., para 1400 vjetsh aludon n t vrtetat shkencore rreth t cilave u diskutua n simpozium. Kjo dshmon se : KUR'ANI SHT FJAL E ALLAHUT.

    PROF. EZ ZENDANI

    Po... Muslimant prsri mund t jen pishtart e dijes, sikurse ishin m par, duke ia dhn dijes vendin q menton ajo dhe duke e br "dijen" dshmi pr besimin n Allahun, xh.sh. Zotin e universit, dhe n vr tetsin e pejgamberis s Muhammedit a.s. T vrtetn e thot Allahu i Madhruar:

    "Ne do tua bjm atyre t mundshme q t shohin shenjat Tona n horizonte dhe n veten e tyre derisa t'u bhet e qart se Kurani sht i vrtet. A nuk mjafton q Zoti yt sht dshmtar pr do gi!" (Fussilet, 53)

    "N emr t Allahut, Bamirsit t prgjithshm, Mshiruesit!

    "E atyre q a sht dhn dija, e din se kjo q t sht shpallur nga Zoti yt, sht e vrtet dhe udhzon n rrugn e t Gjithdishmit dhe t Lavdruatit (Sebe,6)



    * Kur Ademi a.s. i tha emrtimet e sendeve, t cilat Allahu ia kishte msuar m par, emrtime t cilat engjjt nuk i dinin, ather Allahu i urdhroi engjjt q t pruleshin para Ademit, si shenj respekti pr dijen q ai kishte. Pra, ngrnia efrutev e t pems sndaluar nuk ishte shkaku i vrtet pr dbimin e Ademit a.s. nga Parajsa, sepse qysh m par Allahu e kish paracaktuar at q t ishte mkmbs i Tij n tok. Madje, Ademi a.s. zotronte aftsin e njohjes qysh para se t vendosej n Parajs, dhe t hante nga frutet e pems s ndaluar. Pr hir t aftsis s njohjes q zotronte Ademi a.s., engjjt para se Ademi a.s. t hynte ne Xhenet iu pruln atij n shenj respekti.

    ARGUMENTET Q GJENDEN N DETE DHE OQEANE



    Falnderimi i takon Allahut, Zotit t t gjitha botrave.

    Paqja dhe shptimi qoft mbi t drguarin ton, Muhammedin a.s., familjen, shokt dhe ata q e ndjekin rrugn e tij derisa t jet jeta.

    Ky sht profesor Haj. Me t bm nj udhtim n det q t na tregonte mbi disa dukuri detare, t cilat kishin t bnin me temn e seminareve tona, rreth mrekullis shkencore n Kur'an dhe n Sunnet.

    Profesor Haj sht ndr dijetart m t njohur t oqeanologjis n Amerik. Gjat ktij udhtimi e pyetm mbi shum dukuri detare si dhe rreth siprfaqes s deteve dhe asaj q e ndan pjesn siprfaqsore t deteve dhe thellsirave t tyre. E pyetm gjithashtu edhe mbi pengesat ujore n mes t ujrave t deteve dhe lumerjve dhe ai na u prgjigj n mnyr t hollsishme pr t gjitha kto. Kur filluam t merremi me sqarimin e pengesave n mes t detrave t kripur, ai shpjegoi se detet e kripur s'jan nj det ashtu si i sheh syri, por ata jan dete t ndryshm, kan shkall t ndryshme temperature, kripe dhe dendsie si shihet n kt fotografi.

    fig.11

    N kt fotografi shohim vijat e bardha, q simbolizojn pengesat q gjenden n mes deteve. do penges bn ndarjen n mes dy deteve t ndryshm, t cilt ndryshojn nga temperatura, prqindja e krips dendsia, gjallesat ujore dhe oksigjeni.

    Kjo fotografi me kt pamje pr her t par sht br n vitin 1942, pasi dijetart vendosn qindra pika studimi mbi det pr t studiuar veorit e tii.

    Do t shohim n vijim at q ndan detin Mesdhe nga oqeani Atlantik. Ktu n mes gjndet trekndshi q tregon malin e Tarikut, sipas t cilit ka marre enirin ngushtica e Gjibraltarit (rrjedh nga fjala Xhebel-kodr dhe Tarik sipas Tarik ibn Zijad-it). Ktu shohim me ngjyra t qarta at q dallon ujrat e deteve. Kjo gj nuk duket me sy, mirpo tani ajo sht e vrtet shkencore. Prsosja e satelitve ka br t mundur studimin e deteve. Kshtu me ndihmn e tyre u b nga lartsi t mdha fotografimi i deteve. Pra, kta satelit mundsuan fotografimin e ktyre deteve si dhe kufijt q ndajn detet apo thn m mir ajo q ndan detet nga njri - tjetri. (fig. 1 1)

    "Ai i lejoi dy detet q t puqen mes vete. Ndrmjet atyre t dyve sht nj penges q ata nuk e kaprcejn." (Err-Rrahman 19, 20)

    Pra, si e shohim kjo penges sht ajo q i ndan detet. Dijetart mysliman rreth komentimit t ktij vargu kur'anor dhan dy mendime.Grupi i par tha:

    Fjala "merexhe" e prdorur n kt varg kur'anor n kuptimin etimologjik ka kuptimin e "przierjes", q sipas tyre do t thot se Zoti i przien dy detet, kurse fjala "n mes atyre t dyve sht nj penges" dhe fjalia "ata nuk e kaprcejn", nnkupton at q uji i njrit det s'mund t kaloj ujin e detit tjetr.

    Grupi i dyt duke iu prgjigjur grupit t par tha:

    Meqnse mes tyre ka pengesa dhe n fund t vargut kur'anor thuhet se ata nuk e kaprcejn pengesn, ather si thoni se fjala "merexhe" do t thot "przierje".

    Ndrkaq zbulimet shkencore treguan domethnien e vrtet t ktyre vargjeve kur'anore. Pra, ujrat e detit Mesdhe przihen me ujrat e oqeanit Atlantik dhe anasjelltas dhe n mes tyre ka penges ujore. Kur uji i njrit det e kalon kt penges dhe kalon n detin tjetr fillon t humb veorit e tij, duke marr vetit e ujit tjetr. Kjo prputhet plotsisht me prshkrimin kur'anor ku thuhet se "asnj det nuk e kaprcen detin tjetr". Pra, me kalimin e Ujit nga njri det n tjetrin, uji q kalon pengesn fillon t marr veorit e ujit tjetr. Me zhvillimin e shkencs u b i mundur kuptimi i drejt i vargjeve kur'anore duke dshmuar kshtu edhe nj her mbi mrekullin e Kur'anit*.

    Me profesor Haj biseduam mbi kt fenomen t prmendur n kt varg kur'anor dhe vargje t tjera kur'anore. N fund e pyetm: "'far mendoni mbi kt fenomen t cilin Po e shihni n vargjet kur'anore t cilat zbritn para m shum se 1400 vjetsh e q na prshkruajn hollsisht krijimin dhe shum fenomene t tjera, t cilat ishin t pamundura q t njiheshin n at koh?

    Shkenca bashkkohore sot sht dshmitare pr kt duke na sqaruar at q Kur'ani e prmendi para 1400 vjetsh. far mendoni ju mbi kt?

    PROFESOR HAJ - "Jam shum i impresionuar q gjenden t tilla dije n Kur'anin famlart. S'mund ta di se nga kan ardhur ato. sht shum interesante q kto vargje shkencore gjenden n Kur'an dhe vazhdimisht po punohet n zbulimin e domethnieve t vargjeve t tij."

    -Domethn ju e mohoni se kto vargje kur'anore mund t jen produkt i mendjes njerzore. Ather nga kan ardhur kto njohuri?

    "Besoj se vrtet kto jan prej Zotit"

    PROF EZ ZENDANI

    Pra, Kur'ani sht fjal e Zotit, i cili iu shpall Muhammedit a.s. i drguari i fundit i Allahut, Muhammedi a.s. ka thn:

    "Allahu do t drguari t Tij, i dha at q e besonin njerzit. Kurse mua m'u dha Kur'ani, Shpallja e Allahut.Lus q t kem numrin m t madh t ithtarve n Ditn e Gjykimit* * ".

    Ky sht Kur'ani, mrekulli e prsosur dhe argument i qart pr mbar njerzimin deri n ditn e Gjykimit.

    "N emr t Allahut, Bamirsit t prgjithshm, Mshiruesit!

    "Atyre q u sht dhn dija, e din se kjo q t sht shpallur ty nga Zoti sht e vrtet dhe se udhzon n rrugn e Fuqiplotit, t Lavdruarit. (Sebe,6)

    * Oqeanografi i famshm francez, Jacque Yvs-Cousteau (Zhak Kusto) q e ka kaluar jetn e tij n zbulimet e nndetit dhe q konsiderohet nj autotite i madh n kt fush, shpjegon:

    "Po marrim n analiz disa hipoteza n lidhje me pengesat q ndajn nga njra-tjetra masat ujore t dy deteve t ndryshm. N fund t krkimeve pam se si masa ujore, ashtu edhe veotit si t Detit Mesdhe, ashtu edhe t Oqeanit Atlantik, ishin t ndryshme nga njra-tjetra. Sipas fakteve, kto dy masa ujore, bashkohen n Ngushticn e Gjibraltarit, ku prqindja e krips dhe dndsia e tyre duhet t ishin t barabarta. Por pam q nj gi e lill, prgjat zonave t takimit t t dy deteve nuk po ngjiste aspak. Pra, ujrat nuk po prziheshin me njri-tjetrin. Si prfundim i krkimeve q ne bm, rezultoi se ekziston nj penges e mahnitshme ujore q pengonte przierjen e ujrave. Kapiten Costeau kto ia shpjegoi mikut t tij, i cili q m par ishte br musliman, Dr Maurice Bucaille. Ky, pasi i thot q kjo dukuri nuk sht dik e re dhe se kt Kur'ani i Madhruar e ka shpjeguar qysh para 14 shekujsh n mnyr t qart, Costeati, i cili, i mahnitur nga kjo, tha kto fjal: Dshmoj se me t vrtet Kurani sht Fjala e Zotit. Kshtu, ai u b musliman.

    **Transnieton Buhariu n "Vlerat e Kur'anit, kapitulli I- hadithi 4981 nga Ebu Hurejre.

    SHFAQJA E SMUNDJEVE DHE EPIDEMIVE ME PARAQITJEN E AMORALITENT



    PROF PARSAN

    "Un nuk e kam t vshtir t pranoj se ky sht frymzim ose shpallje, i cili i sht zbritur Muhammedit a. s. pr sqarimin e shtjeve."

    PROF EZ ZENDANI

    Ky sht proefesor PARSAN, prgjegjs i anatomis n fakultetin e mjeksis n Kanada. Me t na njohu doktor MUR. Doktor Mur na tha se ka dijetar objektiv t cilve u intereson e Vrteta, e ndr ta sht edhe profesor Parsan.

    Ky profesor sht autor i njohur. Ka disa libra, q i ka shkruar n fushn e gjinekologjis. N kto libra ai ka shtuar disa nga ato q jan prmendur n Kur'an dhe n thniet e Muhammedit a.s. Ai paraqiti nj numr studimesh n disa simpoziume, n mes t cilave sht edhe seminari i tij i mbajtur mbi thniet e Muhammedit a.s. t cilat i transmeton koleksiohuesi i njohur i haditheve, Muslimi.

    Muhammedi a.s. thot: "Kur embrioni bn 42 net, Allahu drgon engjllin, i cili i jepformn atij, i krijon t dgjuarit, t parit, mishin, lkurn dhe eshtrat, pastaj engjlli thot: 0 Zoti im, mashkull apo femr? Zoti yt bin at q do. "

    Sikurse e shohim n kt forografi kjo pamje e piks s ujit (spermes) sht n ditn e 35-t. N kt koh nuk dallojm formn e njeriut.

    fig. 12

    Kjo fotografi q shohim tani sht br, kur embrioni mbushi 42 dit. Deri tani, sikurse thot profesor Parsan, nuk vrehet aspak pamja e njeriut. Tani shohim kt fotografi t qart, t ciln na e ka ofruar kompania "SIBA". Kjo kompani kt fotografi t embrionit, kur ai mbushi 42 dit ua ofroi mjekve t gjith bots.

    Pas ksaj jave, konkretisht n javn e 7-t, pikrisht pas dits s 42-t ndryshon pamja e embrionit, si shihet n fotografi. Fjalt e Muhammedit a.s. t cilat i dgjuam m par thon: "Kur embrioni mbush 42 net, Allahu drgon engjllin, i cili i jep formn atij, i krijon t dgjuarit, t parit, mishin, lkurn dhe eshtrat... ashtu si e pam m par n fotografi.

    Profesor Parsani paraqiti studime mbi lidhshmrin e Kur'anit dhe shkencs bashkkohore. N mes t studimeve t tij sht edhe studimi mbi prmbajtjen e fjalve t Muhammedit a.s., t cilat na i transmeton Hakimi dhe Bejhekiu.

    Muhammedi a.s. thot:

    "Sa her q shfaqet imoraliteti n mnyr t hapur n nj popull, tek ai popull do t bien epidemi dhe shum smundje t tjera q nuk ekzistonin mpar."

    PROFESOR PARSAN na shpjegon nj pjes nga punimi i tij. Ai thot:

    "Tani sht pranuar se ndryshimet negative q ndodhin n mitr kan t bjn me moshn e grave, numrin e marrdhnieve seksuale dhe numrin e lindjeve. Marrdhniet intime reciproke jan shum t rndsishme. Dashuria e shfrenuar mund q n nj shkall t madhe t shkaktoj kancerin. Pasoja dhe rreziku nga marrdhniet jo legjitime seksuale si dhe marrdhniet seksuale n mnyr jo t rregullt jan prmendur nga Muhammedi a.s. q para 1400 vjetsh.

    Besoi se jam n rregull. Sa her a shfa et imorali teti n mnyr t hapur n nj popull, tek ai popull do t bjer epidemia dhe shum smundje t tjera q nuk ekzistonin m par.

    Fjala "fahishe" e prdorur n hadith nnkupton tradhtin, homoseksualizmin, pederastin, lesbizrnin e t gjitha format e tjera t amoralitetit.

    Dshmi pr kt jan edhe smundjet e kohs s sotme ndr t cilat sht SIDA dhe HERPESI.

    PROF. EZ ZENDANI

    Ky sht shpjegimi q i bri profesor PARSAN fjalve t Muhammedit a. s. "Sa her q shfaqet imoraliteti n innyr t hapur n n j popull, tek ai popull do t bien epidemi diie shum smundje t tjera q nuk ekzistonin m par".

    N Amerik dhe Evrop, pasi u legjitimua homoseksualizmi, prostitucioni dhe imoraliteti me t gjitha format e tij, me shpejtsi filluan t prhapen smundje t cilat po krcnojn ardhmrin e ktyre vendeve.

    T vrtetn e ka thn i drguari i Allahut, Muhammedi a.s. Kto jan smundje t reja t cilat prhapen mes njerzve duke mbjellur tek ata frik dhe panik.

    Profesor PARSAN dha nj kontribut t madh n kt aspekt. Kur u krkua mendimi i tij mbi kt fenomen, t cilin e njohu vet dhe mori pjes me studimet e tij.

    Prof. RPARSAN tha:

    "M sht shpjeguar se Muhammedi a.s. ishte njeri i zakonshm dhe nuk dinte shkrim e lexim. Ai jetoi para m shum se 1400 vjetsh, ishte analfabet e dha sqarime dhe shpjegime t thella dhe t detajuara (hollsishme) q prputhen uditrisht me shkencn.

    Un personalisht nuk mund t them se kjo u b rastsisht. Ka shum gjra q jan prmendur saktsisht. Prandaj sikurse doktor MURI dhe un s'e kam t vshtir q t pranoj me logjikn time se Kur'ani sht frymzim ose SHPALLJE HYJNORE q i sht dhn Muhammedit a.s. pr sqarimin e shtjeve.

    PROF. EZ ZENDANI

    Po, Kur'ani sht SHPALLJE E ZOTIT, t cilin e zbriti nga dij a e Tij.

    Allahu dshmon pr at q ta zbtiti ty, i cili ta zbriti nga dija e Vet. (En-Nisa: 166)

    Kur'ani sht udhzim, dshmi dhe argument, sht udhrrfyes dhe atij i drejtohemi. sht e vrtet e amshueme, deri n Ditn e Gjykimit.

    "N emr t Allahut, Bamirsit t prgjithshm, Mshiruesit!

    "Atyre q u sht dhn dija, e din se kjo q t sht shpallur ty nga Zoti sht e vrtet dhe udhzon n rrugn e Fuqiplotit, t Lavdruaiit!" (Sebe, 6)


    T DHNA NATYRORE DHE GJEOGRAFIKE



    Falnderimi i takon Allahut, Zotit t t gjitha botrave.

    Paqja dhe shptimi qoft mbi t drguarin ton, Muhammedin a.s., familjen, shokt dhe ata q e ndjekin rrugn e tij derisa t jet jeta.

    Si mund t'u sjellim argumente mbi fen islame atyre t cilt nuk e flasin gjuhn arabe dhe nuk e njohin mrekullin gjuhsore t Kur'anit n origjinalin e tij, n gjuhn arabe!?

    A duhet q edhe ata q nuk e njohin gjuhn arabe, ta msojn at dhe t'i prvetsojn shkencat e saj, n mnyr q t kuptojn mrekullin gjuhsore t Kur'anit.

    S'ka dyshim se Allahu sht i Mshirshm ndaj atyre q nuk e njohin gjuhn arabe, prandaj solli argumente t mjaftueshme n Kur'an pr t gjith njerzit, t cilt jan t ndar n popuj, flasin gjuh t ndryshme, jetojn n vende dhe koh t ndryshme. Sot me ne sht profesor BALMAR, njri prej dijetarve m t njohur t gjeologjis n SHBA. Ishte kryetar i shoqats, e cila organizoi kremtimin e 100-vjetorit t shoqats gjeologjike amerikane.

    Kur u takuam me t i treguam pr mrekullin shkencore t Kur'anit dhe t Sunnetit (thnieve t Pejgamberit a.s.). U befasua. M kujtohet nj rrfim i bukur.

    Fillova me t duke i thn se Kur'ani prmend pjesn m t ult t siprfaqes toksore dhe tregon se kjo gjendet afr xhamis "AKSA", n KUDS (Jerusalem).

    Kur'ani prshkruan betejn e cila u zhvillua n mes persianve dhe bizantinve dhe n kt prshkrim aludohet pr at q tham m par. N Kur'anin famlart, lexojm:

    "Elif, Lam, Mim! Bizantint u mundn n pjesn m t ult, por pas disfats s tyre ata do t ngadhnjejn." (Err-Rrum, 1,3)

    Fjala e prdorur n vargun kur'anor "EDNA" nnkupton "pjesn m t afrt" dhe "pjesn m t ult".

    Komentatort e Kur'anit, Allahu qoft i knaqur me ta, e kan komentuar kt fjal sipas shpjegimit t par, duke thn se me kt nnkuptohet pjesa m e afrt me tokn arabe. Mirpo kjo fjal ka edhe kuptimin e dyt, pra nnkupton edhe pjesn m t ult. Kshtu n Kur'anin famlart nj fjal prmban n vete shum kuptime dhe do kuptim ka domethnien e vet. Muhammedi a.s. thot: "M sht dhn t folurit prmbledhs".

    Kur studiuam pjesn m t ult t siprfaqes toksore, zbuluam se kio sht pjesa n t ciln u zhvillua kjo betej.

    "Bizantint u mundn n pjesn m t ult"

    Kur i treguain pr kt profesor Baimarit, ai tha:

    -Jo, ka shum vende m t ulta se kjo pjes dhe prmendi disa vende n Evrop dhe Amerik.- Ne i. tham:

    -Doktor ne e kemi verifikuar kt gj, Ai kishte globin, n t cilin ishin shnuar vendet m t larta dhe m t ulta toksore. Pastai ai tha se kjo gj sht e leht, se ky glob na tregon vendet m t ulta dhe e rrotulloi globin q ta shihnim at pjes rreth xhamis "AKSA" n KUDS (Jerusalem). Aty shihej nj shigjet e cila tregonte se aty gjendej pjesa m e ult e rruzullit mbi siprfaqen e globit. Shpejt ndryshoi dhe tha se kjo sht e vrtet. Pastai filloi t shpjegoj duke folur mbi globin dhe tha se vrtet kio pjes sht m e ulta n siprfaqen toksore.

    "Vrtet, kjo pjes e cila gjendet pran Detit t Vdekur, sht pjesa m e ult".

    PROF EZ ZENDANI

    Profesor BALMARI u magjeps, kur pa se Kur'ani e prshkruan t kaluarn, se si ka filluar krijimi i toks, se si jan formuar malet dhe se si mbijn bimt. Se si Kur'ani prshkruan t gjitha kto, malet dhe ato q gjenden mbi to, pastaj prshkruan gjendjet n t cilat kaloi toka, ajo q ndodhi n gadishullin arabik, ai prshkruan gjendjen e vendeve arabe dhe t rruzullit toksor n t ardhmen.

    Profesor Balmar thot se ky libr sht i uditshm. Ai na prshkruan t kaluarn, t tashmen dhe t ardhmen.

    Mirpo ashtu si edhe dijetart e tjer ai nuk ka qndrim t prer n fillim, po m von ata e shprehin at q besojn. Kshtu ai n Kajro paraqiti seminarin e tij rreth mrekullis shkencore t Kur'anit famlart n shkencat e gjeologjis.

    PROF BALMAR seminarin e tij e prfundoi me kto fjal:

    "Un nuk e di se n far shkalle t kulturs ishin njerzit q jetonin n kohn e Muhammedit a.s., nuk e di as nivelin e tyre shkencor.. Nse gjendja ishte ashtu si edhe tek popujt e tjer ku njohurit ishin n nj shkall shum t ult, ku s'kishin mundsit e sotme, s'ka dyshim se kto njohuri t cilat ne i lexoim sot n Kur'an jan DRIT nga DIJA e ALLAHUT, t cilin Allahu ia shpalli Muhammedit a.s. ".

    Ai prfundoi duke thn:

    "Jam marr me studirnin e historis s hershme t Lindjes s Mesme dhe nuk kam hasur t dhna t tilla dhe prderisa n at koh s'kishte ksisoj t dhna, ky fakt na forcon bindjen se Allahu nprmjet Muhammedit drgoi pak dije nga dija e Vet, t ciln t e fundit po e zbulon shkenca moderne. Ne do t vazhdojm t merremi me aspektin gjeologjik n Kur'an."

    PROF EZ ZENDANI

    Kshtu pfundon profesor Balmar. Ky sht nj prej dijetarve m t niohur t gjeologjis s sotme n SHBA.

    Ai sht kmbnguls q t pranoj t vrtetn, ta paraqes at dhe ta shpjegoj, por ka nevoj pr nj q t'ia tregoj t vrtetn.

    N Perndim dhe Lindje u zhvillua nj luft e pandrprer n mes religjionit dhe shkencs. Kjo patjetr duhej t ndodhte, sepse t gjitha religjionet e mparshme u shtrembruan dhe u devijuan.

    Prandaj Allahu i madhruar ia shpalli Muhammedit a.s. Kur'anin q t prmirsoj at q u shtrembrua dhe u devijua m par nga dora e njeriut.

    Ndoshta dikush pyet: Si mund t pranojn njerzit nga ne fen islame, kur ne kemi ngelur prapa dhe nuk i prmbahemi plotsisht fes son?!

    Prgjigja sht se dija ua hap syt dijetarve dhe ata i shohin t vrtetat shkencore n Kur'anin famlart dhe shohin realitetin e muslimanve.

    sht shkenca ajo q n mnyr t vazhdueshme po e lartson Islamin dhe jan dijetart e mdhenj ata t cilt po prulin kokat e tyre n shenj respekti ndaj Kur'anit, librit t Allahut dhe thnieve t Muhammedit a.s.

    Njerzit t cilt Allahu i krijoi me natyr t pastr mund t jen t qet vetm duke besuar n fen e vrtet. Njerzit pa besim t drejt jan t shqetsuar dhe t tronditur shpirtrisht.

    Sot jetojm n kohn kur dokush e shpreh at q beson. Kur dijetart e kuptojn t vrtetn ata e shprehin at pa marr parasysh asgj.

    Gjat emisioneve tona dgjuam dijetar t cilt e pranuan mrekullin e kohs son, mrekullin e gjall e t prhershme derisa t jet jeta.

    Ata e pranuan Kur'anin famlart.

    N emr t Allahut, Bamirsit t prgjithshm, Mshiruesit!

    Atyre q u sht dhn dija, e din se kjo q t sht shpallur ty nga Zoti yt sht e vrtet dhe se udhzon n rrugn e Fuqiplotit, t Lavdishmit!" (Sebe, 6)

    _______________________

    Mare nga: http://www.horizonti.com/libri/mreku...ran/index.html

    _______________________

    ( Marre nga forumi.albasoul.com < Mesime nga Kur'ani> teme e nisur nga 'Muslimani' ).
    Sikur t gjith drut n tok t jen lapsa dhe sikur detit t'i shtohen edhe shtat dete (e t jen me ngjyr), nuk do t mbaronin fjalt e All-llahut(do t shterroheshin detet, do t soseshin lapsat, e jo mrekullit e Zotit). All-llahu sht ngadhnjyesi i urt.

  3. #3
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    23-01-2003
    Vendndodhja
    gostivar
    Mosha
    34
    Postime
    16
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    kontributi i muslimaneve ne shkence

    Kontributi i muslimanve n shkenc Nga universiteti i Endalusit, nn ndikimin e civilizimit lindor Islam, i cili u shndrrua n civilizimin internacional, nga prkthimet Europjane t legjislaturs Islame, lindi lvizja rilindase Europjane (Renesansa) n shekullin katrmbdhjet dhe pas tij. Poashtu lindi edhe nj lvizje e re shkencore, sidomos metoda eksperimentale n shkenc.

    Feja islame shndriti me civilizimin e tet, derisa halifi nuk mundte t merrte asnj mendim, pa e lshuar fetvan Shejhyl - islami, apo mftiu, n baz t sherjatit. Derisa xhamija ishte xhami (vendtubim, vendkuvendim, vend edukim, vend lutje); derisa imami e luante vrtet rrolin e imamit (prijsit fetar, politik, ushtarak, arsimor dhe edukativ t nj xhemati); derisa imami ishte n nivelin m t lart arsimor, edukativ dhe moral, sesa xhemati i vet; derisa zeqati ishte zeqt me plotkuptimin e fjals; derisa haxhillku nuk ishte turizm, por ishte kongres islamik i prfaqsuesve t t gjitha viseve islame; derisa agjrimi nuk bhej me iftar e me syfyr, por n radh t par me zemr, me shpirt e me ndrgjegje; derisa kurbani nuk ishte nj ceremoni, nj adet, por nj obligim moral; derisa Kurani nuk u lexohej t vdekurve pr shpirt t tyre, por u lexohej e u spjegohej njerzve pr s gjalli, n mnyr q frytet e Kuranit ti shfrytzoj n kt bot; derisa ekzistonte toleranca dhe harmonia fetare, bota islame kishte eprsi n do pikpamje mbi botn e krishter. Kjo periudh e art ishte njmijvjeare, deri n fundin e shekullit XVII, kurse nga shekulli XVIII e deri n ditt tona, bota islame sht duke prjetuar nj kriz, prkundr bots s krishter, e cila duke i prvetsuar disa nga parimet e islamit, ajo mu n kt periudh historike, u prtri, u ringjall dhe arrijti prosperitetin e saj. Kshtu pr s afrmi u b nj rrokad, krishterizmi u shndrrua n islamin modern, kurse islami u shndrrua n krishterizmin primitiv.

    Historiant e Grenads, kan shnuar se Amir Jusufi Bin Islamil, i cili erdhi n pushtet (t Grenads), pas Muhamed Rabit, ka ngritur punkte arsimore dhe e ka financuar ate n do qytet dhe fshat. Kshtu donjri kishte mundsi q t ndiqte msimet n t. N do vendbanim, me 12 ose m shum banor, kishte ndrtuar nga nj shkoll dhe xhami me shpenzime t qeveris. Amir Jusufi, u mbshtet fuqishm n nj dihciplin t promovuar me ushtrimin e namazit. Namazi kolektiv i s premtes ishte shum i rndsism, andaj u b detyrim (ligjor) i obligueshm pr do musliman. Dita e xhuma ishte dit pushimi, dit ibadeti, dit e vizitave t t smurve, dit argtimi. Nse smundja apo paaftsia, e pengonte ndonjrin pr tu prezentuar n xhemat, tr xhemati e ndjejshin vehten t obliguar q ta vizitojn. Qytetart e pasur dhe bmirs, ishin t obliguar me dekretin mbretror, t interesoheshin pr njerzit e paaft dhe pr sigurimin e vendbanimeve t tyre. Kur vdiste i zoti i shtpis s ndonj familjeje, icili e lente ate pa mjete t nevojshme pr ekzistenc, ather zyrtart e regjistronin at rast dhe q nga ai moment, shteti merrte prgjegjsin pr at familje. Historia nuk shnon ndonj koh kur varfrija, papunsia dhe urija, jan t panjohura, ve kohs s sundimit t Amir Jusufit n Grenad pr 20 vjet t sundimit t tij. Derisa nj dit, kur masa e popullit t Grenads, zente t falte namazin e Idul Fitrit (bajramit t ramazanit) nj agjent i mbretit t Krishter (fqinj), nxitoj nga turma dhe i dha nj goditje vdekjepruse Amir Jusufit.

    Kordoba n mesjet kur arriti qytetrimin Islam kishte 1.000.000 banor, 200.000 shtpi, 600 xhami, 80 institucione msimore dhe librarin publike me m shum se 600.000 volume. Thn ndryshe ajo ishte qendra m e madhe kulturore n Europ. Prej vet intelektualve t krishter, thuhet se kultura Islame ka patur ndikim mjaft t madh n gravitimin e dijetarve m t njohur t krishter. Bile roli i ipeshkve, ka qen q me mesazhin e veprave Islame ta shndrrojn n mesazh t krishter .

    Muslimant ishin ata q e bartn thesarin e filozofis Greke n Perndim. Me frutet e kontributit t tyre, Sot shrbehet Europa. Qyeteti HEREFORD gjat shekullit XI ka qen qendr e vrtet Angleze pr studime arabe. Pak m von mund t thuhet se prkthimi i Kuranit, i inicuar nga Petri i Madh (1155), i ka nxit prkthyesit e mvonshm, t prkthejn nga filozofija, sidomos n qytetin TOLAND, sepse veprat e filozofis, ishin m t preferueshme. Pas shkatrrimit t Perandoris Romake, jan njohur vetm nj ose dy vepra t Aristotelit, por nga viti 1125, e kndej, u gjetn prkthimet e disa veprave t Aristotelit nga Boethiusi q deri ather njiheshin si t humbura. Me kt rast, jan b edhe ngatrresa, sepse libri q njihet me titullin TEOLOGJIA e Aristotelit, i sht mveshur Aristotelit, sepse prndryshe sht i Platonit. Pastaj LIBER DE CAUSIS, prmban nj pjes nga libri i Perikleut: Elementatio Theologica. N t njjtn koh n Prendim, kan fillua t prkthehen vepra origjinale t autorve musliman, si DE INTELLECTA e Kindiut (873 - 270 H) dhe DE INTELLECTA e Ebu Nasr El Farabiu.







    --------------------------------------------------------------------------------






    LVIZJA ISLAME 2001 G O S T I V A R Ky web site prmban matrialin qe botohet tek Revista mujore LVIZJA ISLAME me prbajtje nga sferat e ndryshme te jets shoqrore, politike, fetare dhe shkencore. Faqeja sht prshtatur q t mund t shikohet edhe me rezulucion 800 x 600 me browsein e Inrenet Explorerit kontaktoni me ne

  4. #4
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    08-12-2002
    Vendndodhja
    Gostivar
    Mosha
    34
    Postime
    61
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Shkenca ne Andaluzi

    [Kultura Islame ishte pa dyshim nje kulture e bazuar ne
    literature. Ne shekullin e nente, libraria e manastirit te
    St.Gallit ishte me e madhja ne Europe. Ajo kishte 36
    volume. Ne te njejten kohe, libraria e Kordoves permbante
    500,000. Por sidoqofte ky nuk ishte i vetmi mjet nga i cili
    u krijua kultura e Spanjes Islamike. Islami me tolerancen e
    tij dhe inkurajimin e te dyjave fushave te dijes, ate
    sekulare dhe fetare, krijoi klimen e nevojshme per
    shkembimin e ideve. Llogaritet se sot neper bibliotekat
    Perendimore dhe Lindore ka rreth 250,000 doreshkrime Arabe,
    perfshi ketu dhe koleksionet private. Ne shekullin e 10
    kishte biblioteka private te cilat kishin rreth 500,000
    libra. Duke konsideruar keto fakte mund te themi se shume
    libra duhet te jene zhdukur, dhe bashke me to edhe arritjet
    e shume shkollareve dhe shkencetareve, librat e te cileve
    nqs do te ishin ruajtur mund edhe te ndryshonin rrjedhen e
    historise. Edhe ne kohen e sotme, nje pjese shume e vogel e
    teksteve egzistuese shkencore Arabe jane studiuar, dhe do
    te duhen vite per te formuar nje ide me te sakte per
    kontributin e shkencetareve Muslimane ne historine e
    ideve.]-
    --
    Kristianet mesjetare te Spanjes paten krijuar nje legjende
    sipas se ciles Rodericku, Mbreti i fundit i Vizigotheve,
    ishte pergjegjes per futjen e Arabeve ne Gadishullin Iberik
    sepse, duke thyer fjalen e tij, ai pati celur dyert e nje
    pallati te shenjte per te cilin qe betuar se nuk do ta
    prekte.

    Per sa i perket Perendimit, pushtimi Arab celi nje pallat
    te shkelqyer. Pas renies se Perandorise Romake, Vandalet,
    Hunet dhe Visigothet e cane me zjarr rrugen e tyre permes
    gadishullit Iberik, duke formuar keshtu mbreteri te dobeta,
    te cilat zgjaten per sa kohe kishte placke lufte, dhe u
    shkaterruan me njera tjetren. Me vone, ne vitin 711, pa
    ndonje paralajmerim erdhen Arabet, te cilet qendruan aty,
    rane ne dashuri me token dhe krijuan shoqerine e pare
    civile ne Europe qe prej kohes kur legjionet Romake u
    dorezuan ne luften e pabarabarte kunder hordhive barbare.

    Spanje ne fillim eci perpara nen pushtetin e Umayyades, e
    cila krijoi atje nje dinasti pasi humben chalifatin ne
    lindje ndaj Abbasideve. Ne fillim, kultura e oborrit
    Umayyad ne Kordove ishte e ardhur. Stili, jo vetem ne
    veshje por edhe ne letersi ishte nje imitim i atyre te
    kryeqytetit te Abbasideve Bagdatit. Shkollaret nga toka me
    te largeta te lindjes ishin gjithmone te mirepritur ne
    oborrin mbreteror te Kordoves, ku koleget e tyre do te
    degjonin me endje per gjithshka qe ishte diskutuar ne
    kryeqender, cfare vishnin njerezit, cfare kengesh
    kendoheshin, dhe mbi te gjitha, cfare libra lexoheshin.

    Kultura Islame pa dyshim qe ishte nje kulture librash.
    Futja e letres nga Kina me 752 dha nje shtytje ne
    mesimdhenie dhe shprehje idesh, te cilen bota kure nuk e
    kishte njohur me perpara. Librat u bene te zakonshem madje
    edhe me shume sec kishin qene ne Rome, dhe
    pakrahasueshmerisht me te lirese sa ishin ne Perendimin
    Latin, ku ende vazhdinin te shkruheshin neper materiale te
    shtrenjta. Ne shekullin e 12, nje burre shiti 120 pende
    are(nje pende e barabarte me 0,4 ha) per te blere nje Liber
    te Oreve. Ne shekullin e nente, libraria e manastirit te
    St.Gallit ishte me e madhja ne Europe dhe permbante vetem
    36 volume. Ndersa ajo e Kordoves kishte 500,000. Diferenca
    e madhe kulturore ndermjet Lindjes dhe Perendimit ne
    Mesjete mund te thushet se ishte edhe per shkakune se
    Arabet kishin letren ndersa Perendimi jo.

    Sidoqofte nuk ishte vetem letra ajo qe ndikoi ne krijimin e
    kultures ne Spanjen Islamike. Islami me tolerancen e tij
    dhe inkurajimin e te dyja dijeve, ajo sekulare dhe fetare,
    krijoi nje klime te pershtatshme per shkembim idesh. Oborri
    mbreteror i Kordoves, njesoj si ai i Baghdatit ishte i
    hapur si per Muslimanet, Hebrejte dhe Kristianet, dhe nje
    bishop i mirenjohur u ankua se cunat e rinj Kristiane po
    studionin me teper Arabishten, sesa Latinishten. Ky eshte
    nje prove qe verteton faktin se Arabishtja, ne nje kohe
    shume te shkurter, ishte bere gjuha nderkombetare e
    shkences, sic eshte Anglishtja sot.


    Kultura Islamike ne Spanje filloi te lulezonte me teper
    gjate kohes se Abd al-Rahman II i Kordoves - Ne kete kohe
    Arabishtja u perhap gjeresisht midis jo-Muslimaneve
    vecanerisht neper qytete dhe coi ne nje lulezim te
    aktiviteteve intelektuale te te gjitha llojeve.

    Ne nje rend mbreteror, shijet dhe preferencat e mbretit i
    japin tonin shoqeise ne pergjithesi, dhe 'Abd al_rahmani
    II, i cili ishte shume i interesuar si ne fe ashtu dhe ne
    dijen sekulare ishte i vendosur qe ti tregonte botes se
    oborri i tij mbreteror nuk binte me poshte se oborri i
    Khalifeve te Baghdatit. Per kete arsye, ai vazhdimisht
    ftonte shkollare te ndryshem duke u ofruar atyre shuma te
    majme per ti bere ata qe te jetnonin ne keto toka te cilat
    ne Lindje konsideroheshin provinca. Si rezultat, shume
    poete, filozofe, historiane dhe muzikzne emigruan ne
    Andaluzi dhe hodhen atje themelet e tradites intelektuale
    dhe sistemit edukativ te cilat e bene Spanjen aq te
    perparuar pe 400 vjet.

    Nje tjeter rezultat ishte dhe formimi i nje infrastrukture
    te librarive - si publike dhe private - xhamive, spitaleve
    dhe institucioneve kerkuese. Kjo beri qe shume shkollare te
    famshem nga Lindja, pasi morren vesh keto gjera u nisen per
    ne Perendim. Ata me mbrapa terhoqen studentet e tyre, pasi
    ne boten Islame nuk ishte ndonje gje e jashtezakonshme qe
    nje student te udhetonte mijera milje per te ardhur dhe
    studiuar ne kembet e profesorit te tij.

    Nje nga me te hershmit e ketyre shkollareve ishte 'Abbaz
    ibn Firnas i cili vdiq ne vitin 888 A.D, i cili neqoftese
    do te kishte jetuar ne Florencen e Medicit do te kishte
    qene "Nje Rilindas" . Ai erdhi ne Kordove per te dhene msim
    muzike, e cila ne ate kohe konsiderohej nje dege e
    mathematikes - por meqe nuk ishte nje njeri qe mjaftohej me
    pak- shume shpejt ai iu fut mekanikes se fluturimit. Ai
    ndertoi nje pale krahe te bera nga pupla ne nje kornize
    druri, dhe u perpoq te fluturonte - duke imituar keshtu
    Leonardo da Vincin i cili do te bente te njejten gje pas
    600 vjetesh.

    Fatmiresisht 'Abbazi shpetoi dhe, pa u diskurajuar, e ktheu
    mendjen e tij ne ndertimin e nje planetariumi ne te cilin
    planetet do te rrotulloheshin - do te ishte me te vertete
    shume interesante te diheshin detajet e ketij mekanizmi. Ai
    gjithashtu stimuloi fenomene te tilla sic ishin rrufete dhe
    vetetimat te cilat pa dyshim ishin nje sukses. Me vone
    'Abbazi iu kthye problemeve matematikore te lidhura me
    regullsine e faqeve te kristaleve dhe krijoi nje formule
    per prodhimin e kristaleve artificiale.

    Duhet kujtuar se nje njohuri dhe arritje te tilla kane
    ardhur deri ne ditet tona vetem me shans. Llogaritet qe sot
    ka rreth 250,000 doreshkrime Arabe ne bibliotekat
    Perendimore dhe Lindore, perfshi ketu dhe koleksionet
    private. Sidoqofte ne shekullin e 10 kishte biblioteka te
    tilla qe kishin brenda deri 500,000 libra. Mund te thuhet
    se miliona libra duhet te jene zhdukur, dhe bashke me to
    dhe arritjet e shume shkollareve dhe shkencetareve te
    medhenj , librat e te cileve neqofte se do kishin shpetuar
    mund edhe te kishin ndryshuar rjedhen e historise. [Me
    1500, me teper se nje milion libra perfshi ketu edhe pune
    unike te kultures Moore u dogjen ne Granda sic deshmon
    Kamen.] Ndersa sot, vetem nje pjese e vogel e teksteve
    shkencore Arabe eshte studiuar, dhe do te duhen shume vite
    per te formuar nje ide fikse per kontributin e Muslimaneve
    ne historine e ideve.

    Nje nga fushat me te studiuara ne Spanje ishin dhe shkencat
    natyrale. Megjithese shkollaret Andaluziane nuk kontribuan
    aq shume sa koleget e tyre ne Lindje, puna e tyre ishte ajo
    qe pati me teper efekt ne perparimin e shkences dhe
    teknikes, sepse ishte Spanja dhe shkollaret e Andaluzise
    ata qe cuan keto ide ne Perendim.

    Asnje shkolle perkthimi e krahasueshme me Shtepine e Dijes
    Al-Ma'mun nuk e gzistonte ne Spanje, dhe mund te kuptohet
    se shkollaret e Andaluzise nuk e vrane mendjen shume per
    shkencat natyrale derisa perkthimet e Shtepise se Dijes
    arriten tek ta.

    Interesi ne matematike, astronomi dhe mjekesi ishte
    gjithmone gjalle per shkak te dobise se tyre praktike -
    matematika per qellime tregetare, llogaritjet e ligjeve te
    komplikuara Islame per ndarjen e pasurise, dhe si baze per
    te matur distancen. Astronomia ishte e perdorshme per te
    percaktuar kohen e faljes dhe kalendaret, dhe po ashtu
    studimi i mjekesise nuk ka nevoje per ndonje koment. Hyrja
    e ideve Aristoteliane megjithese me nje veshje Arabe rriten
    dyshimin ne Perendimin konservator, dhe duhej pak kohe para
    se opinioni publik do te pranonste idene se Logjika
    Aristoteliane nuk ishte ne konflike me Fjalen e Shenjte.

    Nje pjese e ketij dyshimi ne idete e dala nga shkollaret e
    oborrit Abbasid ishte edhe dallimi i vogel qe egzistonte
    midis shkences dhe pseudo-shkences. Ky ishte nje dallim te
    cilin Muslimanet e paten bere shume me heret se sa
    shkollaret Perendimore, te cilet, edhe gjate Rilindjes,
    ngaterronin astronomine me astrologjine, kimine me
    al-kimine. Ibn Hazm, shkencetar Andaluzian i shekullit te
    11 dhe shume konservator, eshte shprehur shume ne lidhje me
    kete pike. Njerezit te cilet mbronin efikasitetin e
    talismaneve, magjise, alkimise dhe astrologjise ai i quajti
    genjeshtare te pafytyre.

    Studimi i matematikes dhe astronomise ishte paralel. Libri
    i famshem i Alkhwarizmit Llogaritja e Integraleve dhe
    Ekuacieneve arriti ne Andaluzi shume heret, dhe u be
    themeli i nje spekullimi te mevonshem. Ne kete liber,
    Al-Khwarizmi sqaronte ekuacionet algjebrike si shumezimi,
    pjestimi, matjet e siperfaqes dhe ekuacione te tjera.
    Al-Khwarizmi ishte i pari qe futi perdorimin e numrace
    Indiane sic i quajti ai ose Arabe sipas nesh. Menyra
    ekzakte e transmetimit te ketyre numrave - dhe vlera te
    cilet ata permbanin - nuk dihet, por keto simbole kishin
    nje ndryshim shume te vogel ne Lindje dhe Perendim te
    trojeve Islame, dhe disa nga numrat qe perdoren sot e kane
    preardhjen nga ato te perdorura ne Andaluzi. Puna e
    Al-Khwarizmit, e cila tani mbijeton vetem ne nje perkthim
    Latin te shekullit te 12, dhe perkthimi i Elementeve
    Euklidiane u bene dy themelet e matematikes ne Andaluzi.

    I pari matematikan dhe astronom origjinal i Andaluzise
    ishet Maslama al-Majriti i shekullit te 10. Ai erdhi mbas
    shkencetareve te tjere shume te pergatitur si Ibn
    Abi'Ubaida i Valencias i cili ne shekullin e nente ishte
    nje astronom i famshem, po ashtu emigranti nga Baghdadi,
    Ibn Taimiyyah, i cili ishte po ashtu nje fizikan dhe
    astronom, megjithate al-Majriti mbetet i vecante. Ai shkroi
    nje numer librash ne matematike dhe astronomi, studioi dhe
    permiresoi perkthimin Arab te Almagestit te Ptolemeut dhe
    zgjeroi dhe korrektoi tabelat astronomike te al-Khwarizmit.
    Ai krijoi gjithashtu tabela konvertimi per datat e
    kalendrit Persian dhe atyre te Hijras duke bere te mundur
    keshtu qe per here te pare ngjarjet e ndodhura ne Persi te
    datoheshin me saktesi.

    Al-Zarqali, i njohur ne Perendim me emrin Arzachel, ishte
    nje tjeter matamatikan dhe astronom i famshem i cili punoi
    ne Kordove ne shekulline e 11. Ai bashkoi njohurite teorike
    me aftesite teknike, dhe u dallua shume ne ndertimin e
    instrumentave precize per matjet astronomike. Ai ndertoi
    nje ore uji e cila jepte kohen e sakte dhe datat e muajit
    henor. Ai kontriboi gjithashtu ne permbledhjen e Tabelave
    te famshme Toledane te cilat ishin te dhena stronomike
    shume te sakta. Libri i tij i Tabelav i shkruar ne formen e
    nje almanaku (almanak eshte nje fjale Arabe e cila do te
    thote klime, dhe percakton pozicionin e henes) permban
    tabela te cilat bejne te mundur gjetjen se ne cilen date
    muajt Coptike , Romane, henore dhe Persiane fillojne; te
    tjerat japin pozicionin e planeteve te ndryshem ne nje kohe
    te caktuar; dhe disa te tjera bejne te mundur percaktimin e
    eklipseve henore dhe djellore. Ai gjithashtu permblodhi
    tabela shume te vlefshme te lartesise, dhe gjatesise; shume
    nga punet e tij u perekthyen si ne Spanjisht ashtu dhe ne
    Latinisht.

    Nje tjeter i famshem ishte dhe al-Bitruxhi (shkollaret
    Latine te mesjetes e therrisnin ate Alpetragius), i cili
    zhvilloi nje teori te re te levizjeve yjore dhe shkroi
    Libri I Formes ne te te cilin ideja e tij kristalizohet.

    Influenca e ketyre puneve astronomike ishte shume e madhe.
    Sot pershembull, konstelacionet yjore ende mbajne emrat e
    vene nga Astronomet Muslimane - Acrab ( nga aqrab 'Akrep'),
    Altair (from al-ta'ir, "fluturuesi"), Deneb (nga dhanb,
    "bisht"), Pherkard (nga farqad, "vic") - po ashtu dhe fjale
    si zenith, nadir dhe azimuth jane ende ne perdorim ne ditet
    e sotme, fjale te cilat jane perdorur ne pune e shkollareve
    Anadaluziane.

    Por shkenca me e perparuar e Muslimaneve ishte mjekesia.
    Interesi ne mjekesi shkon mbarapa ne kohet me te hershme.
    Profeti Muhammad (pbuh) ka thene se egziston nje ilac per
    cdo semundje, dhe e dinte se disa semundje ishin ngjitese.
    Kontributi i madh i Arabeve ishte qe ta bente mjekesine te
    bazuar ne shkence dhe te eliminonte supersticionin dhe
    praktikat e demshme popullore. Mjekesia konsiderohej shume
    teknike, dhe nje fushe qe kekonte studim te gjate dhe
    trainim. Shume kode u formuluan per te regulluar sjelljen
    profesionale te doktoreve. Nuk ishte e mjaftueshme qe te
    kishe vetem njohuri te njeaneshme per te praktikuar
    mjekesine. Cilesite morale ishin te detyrueshme. Ibn Hazmi
    thote se nje doktor duhet te jete i urte, i kuptueshem,
    shoqeror, i mire, ne gjendje te mbaje fyerjet dhe te
    pranoje kriticizmin; ai duhet ti mbaje floket e shkurter,
    dhe po ashtu edhe thonjte e prere; ai duhet te veshe rroba
    te pastra dhe te bardha dhe te sillet me dinjitet.

    Para se doktoret te fillonin praktiken e tyre ata duhej te
    kalonin nje provim, dhe neqofte se kalonin duhej te merrnin
    betimin Hippokratik i cili, neqofte se thyhej mund te conte
    deri ne ndalimin e zanatit.

    Spitalet ishin te organizuar ne po kete menyre. Me i madhi
    ishte ne Kordove dhe kishte uje te rjedhshem dhe banja,
    kishte reparte te vecanta per trajtimin e semundjeve te
    ndryshme, cdo seksion kishte ne krye nje specialist.
    Spitalet duhet te qendronin hapur per 24 ore ne dite, te
    merrnin ne dorezim rastet urgjente dhe te mos i kthenin
    pacientet mbrapa.

    Fizikanet Muslimane shtuan shume gjera te rendesishme ne
    dijen mjekesore te cilen e trasheguan nga Greget. Ibn
    al-Nafis per shembull, zbuloi qarkullimin e vogel te gjakut
    qindra vjet para Harveyt dhe dha gjithashtu idene e
    karantines per semundjet ngjitese.

    Nje tjeter shembull eshte Ibn Xhulxhul i cili lindi ne
    Kordove me 943, u be nje fizikan i famshem ne moshen 24
    vjec ( ai filloi studimet e mjekesise ne moshen 14 vjec)
    dhe permbldhi nje shkrim ne De Materia Medica e
    Dioscorides, dhe nje permbledhje per ilacet e nryshme te
    gjetura ne Andaluzi. Ne librin e tij Kategorite e
    Fizikaneve, i bere me kerkesen e nje nga princave Umayyad,
    ai na jep nje histori te profesionit mjekesor nga koha e
    Aeskulapiusit deri ne ditet e tij.

    Gjate shekullit te 10 Andaluzia prodhoi nje number te madh
    fizikanesh. Shume prej tyre shkuan ne Baghdad, ku studiuan
    punet mjekesore Greke nen perkthyesit e famshem Thabit Ib
    Qurra dhe Thabit ibn Sinan. Pasi u kthyen, ata u vendosen
    ne ndertesen qeveritare ne qytetin al-Zahra. Nje nga ata
    ishte dhe Ahmad ibn Harran, i cili u vu ne krye te
    dispenserise e cila jepte kujdes mjekesor falas si dhe
    ushqim per pacientet.

    Ibn Shuhaid, i njohur gjithashtu dhe si nje doktor
    popullor, shkroi nje veper per perdorimin eilaceve. Ai
    njesoj si shume bashkekohes - i rekomandonte ilacet vetem
    neqoftese pacienti nuk kishte rezultat nga dietat dhe
    shprehej se neqoftese ato duhej te perdoreshin, ilacet e
    thjeshta duhej te ishin primare ne te gjitha rastet me
    perjashtim te atyre me seriozeve.

    Al-Zahrawi [i njohur ne Perendim me emrin Albucasis], i
    cili vdiq me 1013, ishte kirurgu me i famshem i Mesjetes
    dhe ishte mjeku i oborrit i al-Hakam II, po ashtu puna e
    tij e madhe, Tsrifi u perkthye ne Latinisht nga Gerardi i
    Kremones dhe u be nje nga tekstet me te perdorura ne
    universitetet Europiane nga fundi i mesjetes. Seksioni mbi
    kirurgjine permbledh nje numer ilustrimesh te instrumenteve
    kirurgjikale te cilat ishin elegante, praktike dhe kishin
    saktesi te madhe. Po ashhtu atje pershkruhen lithotritet,
    kirurgjia dentare, trajtimi i plageve dhe frakturave.

    Ibn Zuhr, i njohur dhe si Avenzoar i cili vdiq me 1162,
    lindi ne Seville dhe fitoi nje reputacion te madh neper
    Afriken veriore dhe Spanjen. Ai pershkroi abceset dhe
    tumoret mediastinale per here te pare, dhe po ashtu beri
    eksperimente origjinale ne terapi. Nje nga punet e tij
    Tasyir u perkthye ne Latinisht me 1280 dhe u be nje liber
    shume i perdorshem.

    Nje tjeter dege e zhvilluar shume nga interesi ne mjekesi
    ishte dhe studimi i botanikes. Botanisti me i famshem
    Andaluzian ishte Ibn Baitari, i cili shkroi nje liber te
    famshem te quajtur Zgjedhja i Ilaceve te Thjeshta dhe
    Ushqimit. Kjo veper eshte nje radhitje alfabetike e bimeve
    mjekesore te te gjitha llojeve, shume nga te cilat e
    rriteshin ne Spanje dhe Afriken e Veriut dhe per te cilat
    ai kaloi nje pjese te madhe te jetes se tij per ti
    mbledhur. Kudo qe eshte e mundur ai jep emrin Berber, Arab
    dhe disa here edhe Roman te bimes, keshtu qe per linguistet
    puna e tij eshte me shume interes. Ne cdo artikull ai jep
    informacion per pergatitjen e Ilacit dhe administrimin e
    tij, qellimin dhe dozen.

    I fundit nder fizikanet e medhenj Andaluziane ishte dhe Ibn
    al-Khatibi, i cili ishte gjithashtu nje historian i
    famshem, poet dhe burre shteti. Midis veprave te tij, ai
    shkroi nje ne teorine e ngjitjes se semundjeve: " fakti i
    infektimit behet i qarte per studiuesin kur ai e sheh se
    kur krijon kontakt me te semurin shfaq simptomat tek ai,
    ndersa ai qe nuk eshte ne kontakt nuk ka problem, po ashtu
    transmetimi mund te behet dhe nepermjet veshjes, vatheve,
    apo eneve te ushqimit."

    Ibn al-Khatib ishte perfaqesuesi i fundit i traditave
    mjekesore Andaluziane. Shume shpejt mbas vdekjes se tij,
    energjite e Muslimaneve te Andaluzise do te harxhoheshin ne
    betejn e gjate kunder repushtuesve Kristiane.

    Nje tjeter fushe me interes per shkollaret e Andaluzise
    ishte studimi i gjeografise dhe shume nga punet me te mira
    te Muslimaneve ne ket fushe e paten origjinen atje.
    Interesat ekonomike dhe politike paten pak influence ne
    zhvillimin e gjeografise, por mbi tegjitha ishte
    kurioziteti i tyre per boten dhe banoret e saj qe motivuan
    shkollaret per te kaluar jeten e tyre duke pershkruar token
    dhe banoret e saj. Hapat e pare u ndermorren ne Lindjen
    Muslimane, kur "Librat e Rrugeve" sic quheshin, u shkruan
    per perdorimin e postjereve te Khalifave Abbaside. Sume
    shpejt, raporte te ndryshem per toka te largeta, produktet
    e tyre tregetare dhe tiparet fizike u permblodhen per
    informimin e Khalifeve dhe ministrave te ti. Perparimet ne
    astronomi dhe matematike e bene kalimin e ketij
    informacioni neper harta me te lehte, dhe shume shpejt
    hartografia u be nje disipline e vecante.

    Al-Khwarizmi i cili beri aq shume per perparimin e
    matematikes, ishte gjithashtu nje nga gjeografet me te
    hershem. Duke e bazuar punen e tij ne informacionin e
    gatshem ne perkthimin Arab te Ptolemyt, al-Khwarizmi shkroi
    nje liber te quajtur Forma e Tokes, i cili permblidhte
    harta te qiellit dhe tokes. Ne Andaluzi, kjo pune u vazhdua
    ehde nga Ibn Muhammad al-Razi -Rhazes - i cili vdiq me 936,
    dhe shkroi gjeografine themelore te Andaluzise per qellime
    adminstrative. Muhammad ibn Yusuf al_Warraq, nje
    bashkekohes i al-Razit, shkroi nje veper te ngjashme e cila
    pershkruante topografine e Afrikes Veriore. Mardheniet e
    gjera komerciale te Andaluzise bene te mundur mbledhjen e
    nje informacioni shume te gjere nga tregetaret qe
    ktheheshin nga zona shume te largete si pershembull
    Balltiku. Ibrahim Ibn Yaqub, per shembull, i cili udhetoi
    neper shume vende te Europes dhe Ballkanit ne shekullin e
    nente la shume itinerare te udhetimeve te tij.

    Dy burra te cilet shkruan ne shekullin e 11 dhe mblodhen
    shume informacion te trasheguar nga parardhesit e tyre dhe
    e permblodhen ate ne nje forme te lexueshme. Njeri nga ata,
    Al-Bakri eshte vecanerisht interesant. Ai lindi ne Salte me
    1014, dhe ishte djali i governatorit te provinces se
    Huleves dhe Saltes. Al-Bakri ishte nje minister i
    rendesishem i oborrit mbreteror te Sevilles, dhe ndermori
    shume misione diplomatike. Nje shkencetar i afirmuar, si
    dhe shkrimtar ai shkroi vepra ne histori, botanike dhe
    gjeogarfi po ashtu edhe poezi dhe proze. Nje nga dy punet e
    tij te rendesishme gjeografike iu kushtua gjeografise se
    Gadiushullit Arabik me vemendje te vecante ne ruajtjen e
    emrava te vendeve te ndryshem. Kjo pune klasifikohet ne
    menyre alfabetike, dhe jep emrat e fshatrave, qyteteve,
    monumentev dhe zonave te ndryshme te cilat ai i gjeti neper
    hadithet dhe historite. Puna tjeter e madhe e tij nuk ka
    mundur te arrije deri me sot, por ishte nje trajtim
    enciklopedik i te gjithe botes.

    Al-Bakri e rregulloi materialin e tij ne baze vendi - duke
    dhene nga pak informacion historik per cdo regjistrim - dhe
    po ashtu pershkruan njerezit, zakonet, klimen,
    karakteristikat, gjeografike dhe qytetet me te medhaja - me
    anektoda per ato. Ai thote pershembull per banoret e
    Galicias: "ata jane mashtrues, te piste dhe lahen nje here
    apo dy here ne vit madje dhe atehere me uje te ftohte; ata
    asnjehere nuk i lajne rrobat derisa te girsen vete sepse
    mendojne qe pissleku i mbledhur si rezultat i djerses se
    tyre iu zbut trupin."

    Ndoshta gjeografi me i famshem i te gjithe kohrave ishte
    al-Idrisi, "Straboja i Arabeve." I lindur me 1100 dhe i
    edukuar ne Kordove, al-Idrisi udhetoi shume dhe vizitoi
    Spanjen, Afriken e Veriut, dhe Anatoline, derisa ai me se
    fundi qendroi ne Sicily ku dhe u punesua nga Mbreti Norman,
    Roger II, per te shkruar nje gjeografi sistematike te
    botes, e cila egziston edhe sot, dhe njihet me emrin "Libri
    i Rogerit".

    Ne kete liber, al-Idrisi pershkruan boten duke ndjekur
    ndarjen Greke te saj ne shtate "klima" te gjitha te ndara
    ne 10 seksione. Te gjitha keto klima jane te shenuara ne
    harte - dhe keto harta jane shume t sakta po te kemi
    parasysh kohen kur u bene. Ai jep distancen midis qyteteve
    te mdhaja, pershkruan zakonet, njerezit, prodhimet dhe
    klimen e te gjithe botes se njohur deri atehere. Ai madje
    jep te dhena edhe per udhetimin e nje lundruesi Moroccan i
    cili humbi rrugen neper Atlantik, lundroi per mese 30 dite,
    dhe u kthye me te dhena per nje toke pjellore te banuar nga
    njerez te eger. Te jete Amerika???

    Informacioni i permbleshur ne Librin e Rogerit u gdhen ne
    nje planisfere argjendi, e cila ishte nje nga mrekullite e
    kohes.
    Andaluzia gjithashtu nxorri dhe dy autoret e dy nga librat
    me interesante te udhetimive qe ushkruan ndonjehere. Qe te
    dy egzistojne ne gjuhen Angleze. I pari eshte nga Ibn
    Jubair, sekretar i guvernatorit te Granades i cili me 1183,
    beri Hajjin, dhe shkroi nje liber per udhetimin e tij te
    quajtu Udhetime. Libri eshte ne formen e nje ditari dhe jep
    te dhena me detaje per Mesdheun lindor ne kohen e
    kryqezatave. Ai eshte shkruar me nje stil elegant, dhe
    permban komentet inteligjente te ketij njeriu tolerant.

    Eksploruesi me i famshem i te gjithe Andaluzise ishte Ibn
    Battuta - turisti me i madh i kohes se tij - dhe mbase i te
    gjithave. Ai shkoi ne Afriken e Veriut, Siri, Makkah,
    Medina dhe Irak. Ai shkoi ne Jemen, lundroi neper Nil,
    Detin e Kuq, Asia Minor, dhe Detin e Zi. Po ashtu shkoi ne
    Krime dhe Konstandinopoje, Afghanistan, India dhe Kina. Ai
    vdiq ne Granada ne moshen 73 vjecare.

    Eshte e pamundur qe te permenden te gjithe shkollaret e
    Andaluzise te cilet iu kushtuan studimit te historise dhe
    linguistikes. Qe te dyja keto fusha ishin nga shkencat
    sociale me te preferuara, te kultivuara nga Arabet dhe qe
    te dyja kishin aritur nje nivel artistik ne Andaluzi. Per
    shembull, Ibn al-Khatib, teorine e semundjeve ngjitese e te
    cilit e kemi permndur me siper, ishte autor i historise me
    te shkelqyer te Granades qe ka arritur deri ne ditet tona.

    Ibn al-Khatib lindi me 1313, prane Granades, dhe ndoqi
    edukimin tradicional te kohes se tij - ai studioi
    gramatike, poezi, shkencat naturale, dhe ligjin Islamik po
    ashtu si dhe Kuranin. Babai i tij i cili ishte nje zyrtar i
    rendesishem, u vra nga Kristianet me 1340. Ligjvenesi i
    Granades e ftoi te birin qe te zinte postin e sekretarit te
    Departamentit te Korespodences. Ai shume shpejt u be nje
    njeri i besuar i guvernatorit dhe fitoi nje pozicion te
    larte.

    Me gjithe karjeren e tij politike, Ibn al-Khatibi e gjente
    kohen qe te shkruante me teper se 50 libra per udhetimet,
    mjekesine, poezine, muziken, historine, politiken dhe
    teologjine.

    Aritjet e Ibn al-Khatib ishin rivalizuar vetem nga ata qe
    ishin bashkekohesit e Ibn Khaldun, historiani qe kerkonte
    te zhvillonte dhe shpjegonte regullat e pergjithshme te
    cilat udhehiqnin ngritjen dhe zbritjen e zhivilizimit.
    Vepra e tij voluminoze, shtate volume histori,eshte quajtur
    " Libri i shembujve dhe i permbledhjeve nga informacionet e
    hershme dhe te vona ne lidhje me kohen e Arabeve,
    jo-Arabeve dhe Berbereve".Volumi i pare, qe quhet dhe
    Hyrje [Muqaddimah] jep nje analize te thelle dhe te
    detajuar te shoqerise Islame dhe te shoqerise ne
    pergjithesi, per te cilen ai i referohet vazhdimisht dhe
    kulturave te tjera me qellim krahasimi. Ai jep nje analize
    te sofistikuar se si shoqeria u zhvillua nga nomadizmi
    tekqendrat urbane dhe se si dhe pse keto qendra u prishen
    dhe se si ato perfundimisht ju dhane pushtuesve qe ishin me
    te pazhvilluar. Shume nga pyetjet qe u ngriten prej Ibn
    Khaldum akoma nuk kane mare vemendjen e mendimtareve ashtu
    sic duhet. Gjithesecili qe eshte i interesuar ne problemet
    e ngritjes dhe renies te civilizimit prishjen e qyteteve
    dhe mardhenieve ndermjet shoqerive teknollogjikisht te
    perparuara dhe atyre tradicionale duhet te lexoje Hyrjen ne
    Histori te Ibn Khaldun. [ [Bibliografia e Ibn Khaldun]

    Nje tjeter aktivitet intelektual ne Andaluzi ishte dhe
    filozofia, por eshte e pamundur te besh me shume se nje
    veshtrim ne kete studim te veshtire. Nga shekulli i nente
    shkollaret Andalusian, ashtu si dhe ata te Bagdatit, duhet
    te mereshin me problemet theologjike te shfaqura nga
    prezantimi i filozofise Greke ne kontekstin Islam. Pyetja
    qendrore ishte:- Si mundet arsyeja te pajtohet me
    shpalljen.

    Ibn Hazm ishte nje nga te paret qe u mor me kete
    problem.Ai suportonte disa koncepte Aristoteliane me shume
    entuziazem dhe i hidhte poshte te tjerat. Per shembull, ai
    ka shkruar nje komentim shume te gjate e te detajuar mbi
    "Posterior Analects" te Aristotelit
    qe erreson punen mbi llogjike. Ibn Hazm duket sikur ska
    pasur probleme te lidhte llogjiken me Islamin. Ne fakt ai
    jep shembuj te ilustruara se si llogjika mund te perdoret
    per te zgjidhur problemet legale te percaktuara nga
    Shari'ah. Asgje nuk ilustron mundesine e asimilimit te
    ideve te huaja nga Islami dhe i aklimatizon ato me mire se
    fjalet e Ibn Hazm ne Hyrjen e punes se tij:-"Le te jete e
    ditur se ai qe e lexon kete liber do gjeje se dobishmeria e
    kesaj lloj pune nuk eshte e limituar vetem tek nje
    disipline, por perfshin gjithashtu dhe Kur'an-in, hadithet
    dhe vendimet persa i perket se chfare eshte e lejueshme dhe
    cfare jo, dhe cfare eshte e obligueshme dhe cfare eshte
    ligjore."

    Ibn Hazm e konsideron llogjiken si nje vegel te vlefshme,
    dhe filozofine te jete ne harmoni ore me e pakta jo ne
    konflikt, me shpalljen. Ai eshte pershkruar si " Nje nga
    gjigandet e Historise se Islamit," por eshte e veshtire te
    nje gjykim te konsiderushem per nje njeri qe shkroi me
    shume se 400 libra, shumica e te cilave kane humbur ose
    qendrojne akoma ne doreshkrim.

    Ibn Bajjah, te cilin shkollaret perendimore e therisnin
    Avempace, ishte nje tjeter filozof i madh Andaluzian. Por
    ishte Averroes-Ibn Rushd_- qe fitoi reputacion me te
    madh.Ai ishte nje Aristotelian i zjarte, dhe puna e tij
    pati nje efekt te gjate, ne perkthimin e tyre latinisht, ne
    zhvillimin e filozofise Europiane.[ Bibliografia e Ibn
    Rushd]

    Inovacionet teknologjike Islamike gjithashtu lojten rolin e
    tyre ne trashegimin e al-Andalus te Evropes mesjetere.
    Letra eshte permendur, por ka dhe te tjera te nje rendesie
    shume te madhe- mulliri me ere, teknika te reja te
    perpunimit te metalit, punimi i qeramikes, arti ndertimit,
    te endurit dhe agrikultura. Njerezit e al-Andaluz kishin
    pasion per kopshtarine, kombinonin dashurine dhe bukurine
    me interesin ne barnat mjekesore. Dy traktate te
    rendesishme ne agrikulture- njera e te cilave pjeserisht e
    perkthyer ne Romance ne mesjete ishin perkthyer ne
    al-Andaluz. Ibn al-'Awwam, autori i njeres prej ketyre
    traktateve, radhit 584 lloje bimesh dhe jep inctruksione
    precize lidhur me kultivimin dhe perdorimin. Per shembull,
    ai shkruan se si te krijosh hibrid, te ndalosh parazitet
    dhe insektet tek bimet, si te besh esenca dhe parfume nga
    flora etj.

    Kjo fushe e aritjeve teknologjike akoma nuk eshte shqyrtuar
    ne detaje, por ajo ka nje influence aq te thelle ne
    kulturen materiale te Evropes mesjetare, sa dhe
    komentatoret Muslimane ne Aristotle kishin tek
    intelektualet e Evropes mesjetare. Per kete ishin arti i
    civilicimit, arti qe e bente jeten nje kenaqesi se sa nje
    ngarkese, dhe pa te cilen spekullimet filozofike jane ne
    ushtrim shterp.
    Cka eshte ne Tok eshte vetem Tok

  5. #5
    i shplodhur
    Antarsuar
    28-11-2002
    Vendndodhja
    Boston
    Mosha
    37
    Postime
    288
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    nje kasete te ketij materiali mund ta gjeni per 12$ ne faqen blej.com tek dokumentaret me titullin "Kur'ani-Liber i se vetrtetes (deshmi mbi te dhenat shkencore)" Eshte programi i drejtuar nga Zoti Zendani. Une e bleva dhe mbeta shume i kenaqur.

  6. #6
    i shplodhur
    Antarsuar
    28-11-2002
    Vendndodhja
    Boston
    Mosha
    37
    Postime
    288
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Mace, ma bere qejfin me interesin qe po tregon.....

    Kaseta eshte ne shqip, eshte nje dokumentar i dubluar ne shqip dhe i transmetuar nga TVSH-ja para disa vitesh. Eshte shume interesant.

    Fokusohet me teper ne perputhjen e deshmive shkencore te permendura ne Kur'an dhe arritjeve te fundit ne lemin e bilogjise, anatomise, gjeologjise etj..
    Nuk eshte i ngarkuar me predikime fetare, por eshte nje sinteze e intervistave dhe bisedave me zerat me te njohur te shkences sot ne lidhje me keto deshmi.

    Si psh. Ne Kur'an permendet se femija qendron ne fetus i mbeshtjelle ne tre erresira, ne tre shtresa, fakt ky qe u vezghua vetem kete shekull, e plot te tjera.

    Une them se ja vlen te shpenzosh pak nga e PAFUNDMJA koha jote , tung!

  7. #7
    neper drite Maska e mbreta
    Antarsuar
    29-04-2004
    Postime
    297
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Lightbulb

    me pelqeu shume kjo qe keni shkruajtur Bleti, vertete eshte shume interesante dhe kisha deshiruar qe ende te lexoj gjera te tilla impresionante
    te lumte

  8. #8
    i/e regjistruar Maska e DoGrU_YoLL
    Antarsuar
    15-05-2004
    Vendndodhja
    earth
    Mosha
    42
    Postime
    2
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Me pelqejn te gjitha keto materiale,pa dyshim jane shume interesante dhe te vleshme per neve,per te gjithe ata te cilet duan te pasurohen me dituri nga mrekullit e k'uranit,edhe une shume shpjet insha-Allah do ta paraqes nje material, Si eshte shtrembuar e koplet historia e kaluar,per tani shendet dhe me te mia
    Selam

  9. #9
    Perjashtuar Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    922
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Shkencat dhe roli i njerzimit ne to.

    NDIKIMI I ISLAMIT NE LEMINE E SHKENCAVE MATEMATIKO - NATYRORE


    MENDIMI SHKENCOR GJATE SHEKUJVE

    Mendimi shkencor, pa dyshim,doher ka inicuar progres, t cilin njerzimi e ka realizuar n epoka t ndryshme t historis s tij. Njeriu, duke shfrytzuar metodat eksperimentale, qysh n fillim t historis s tij, ka arritur t gjej rrugn, me t ciln ka arritur deri te e vrteta shkencore, e cila prfshin shkencat natyrore themelore: kimi, fizik, matematik, astronomi, gjeologji, biologji si dhe aplikimin e shkencs n mjeksi, bujqsi, teknik, farmaci, veterinari etj. Shum historian, t cilt miren me historin e shkencs dhe kulturs, tregojn vetm pr dy periudha:Periudha Greke dhe Periudha e Renesanss Evropiane duke mos prfillur plotsisht rrjedhat kulturore t popujve lindor, t cilat i kan paraprir Periudhs Greke t zhvillimit t mendimit shkencor (Kinez, Sumer, Asir, Babilon, Fenikas si dhe kultura dhe civilizimi i egjiptasve t vjetr). Kshtu shumica prej tyre Periudhn e Aleksandris ia bashkangjesin asaj Greke. Aleksandria ka qen prijse pr disa shekuj me radh n mendimin shkencor. sht e vrtet se ajo ka qen vazhdim i Periudhs Greke, por n tokn egjiptase me qendr n Aleksandri, me universitet t vjetr, me bibliotek t pasur dhe muze t mdha. Gjja e tret, t ciln dshirojm t theksojm dhe e cila i prket historis s shkencs dhe mendimit shkencor sht mosprfillja e rolit t shkenctarve arab, t cilt n Periudhn Islame kan prkthyer n gjuhn arabe,kan prparuar, pasuruar dhe zgjeruar shum shkenca dhe t mbrrimet kulturore t popujve perndimor dhe t popujve t tjer. Veprat e shkenctarve arab kan qen literatur themelore n universitetet evropiane deri n fund t shek. XVII. Shum historian, t cilt shikojn gjrat objektivisht dhe i japin mirnjohje shkenctarve arab dhe pohojn se pa ta shkenctart e Renesanss Evropiane do t ishin t detyruar t fillojn prej nga kan filluar kta, e me kt edhe karvani i zgjimit kulturor do t vonohej disa shekuj. N kt pjes do t tentojm t tregojm epokat e ndryshme shkencore, para se t tregojm se ka kan kontribuar shkenctart arab n fushn e shkencave natyrore.



    1. PERIUDHA M E VJETR

    Disa historian konsiderojn se njohurit shkencore kan filluar qysh nga epoka e gurit, kur njeriu para 400.000 vjetsh ka br arm dhe vegla prej guri me form t caktuar, q sht nj dshmi se t menduarit mbi formn dhe prdorimin i ka paraprir formimit t tyre. Pa dyshim se njeriu i par n tentimet e tij ka dshtuar, bile shum her. Ato jan forma primitive t provave e t eksperimenteve, n t cilat ai ka gabuar dhe i ka prmirsuar gabimet e veta deri,sa m n fund,ka gjetur rrugn pr zgjidhjen e problemeve t veta t prditshme, e me te edhe rrugn kah shkenca dhe e vrteta shkencore. Kshtu, njeriu para m tepr se 30.000 vjetsh ka ditur pr vizatim, ndrsa para 15.000 vjetsh ka filluar t merret me bujqsi dhe n kt mnyr prej vjeljes s frutave t gatshme ka kaluar n prodhues, dhe ka prodhuar m tepr se sa ka qen e nevojshme pr jet. Me kalimin e kohs ka msuar kohn m t mir pr mbjellje dhe korrje. Kt e ka lidhur me ort e puns dhe t pushimit, ditn dhe natn, lvizjen e diellit,t hns dhe t trupave t tjer qiellor. Me zhvillimin m t shpejt t kulturs dhe t civilizimit njerzor vjen deri te shfaqja e jets n bashksi dhe ather, njeriu prej kohs s gurit kalon n kohn e metalit (bronzs, hekurit). Me zhvillimin m t shpejt t kulturs dhe afarizmit t ndrlikuar ka ardhur deri te zhvillimi i tregtis,te prdorimi i numrave dhe n prdorimin e letrs s "gozhduar". N baz t ktyre u formuan civilizime dhe kultura t larta buz lumenjve dhe n luginn e Nilit n Egjipt, n meslumenjve (Mesopotami) te asirt,te babilonasit,te sumert dhe pas meslumenjve te indust (Indi) dhe te kinezt. N kto vende ka shklqyer shkenca dhe mjeshtria: astronomia, matematika, minerologjia, teknika, mjeksia, balsamimi etj. Mendimi shkencor,n kt periudh m t vjetr,i ka dhuruar njerzimit shum forma komoditeti dhe luksi, t cilt kan qen t panjohura pr njerzimin n fillim t historis s saj. Ather njeriu, u vendos n banesa, ndrtoi tempuj (faltore) dhe varreza, u mor me mjeksi, prodhoi letrn, qelqin, ngjyrn dhe tesha, prgatiste aroma dhe barra dhe n fund shpiku shkrimin dhe me te, ka shnuar diturin e vet n papirus dhe n mure t tempujve me hieroglife te egjiptasit e vjetr, ndrsa te asirt dhe babilont n pllakn e argjilit me letr t "gozhduar".



    2. PERIUDHA GREKE

    T arriturat shkencore t popujve lindor kan kaluar te grekt dhe, nga shekulli i VII p.e.r., shklqen kultura dhe shkenca greke. Shum shkenctar grek filluan t merren me shkenc dhe filozofi, duke dhn supozime dhe teori t ndryshme. M t shklqyeshmit n mesin e tyre ishin: Talesi i Miletit (rreth 640-546 p.e.r. njri prej "shtat dijetarve" t cilin Aristoteli e emrton si themelues t filozofis natyrore,t fiziks dhe themelues t shkolls filozofike t Miletit. Ai ka msuar se uji sht arhe dmth. burim i do gjje ekzistuese; Anaksimandri i Miletit (rreth 610-546 p.e.r. filozof grek, nxns i Talesit,I cili pr burim dhe strehim t do gjje e ka marr apeiron-in dmth. ajo q sht e pacaktuar,e padefinuar,e pafund); Anaksimeni i Miletit, (585-528 p.e.r. filozof grek, nxns i shkolls s Miletit, ka msuar se ajri sht arhe, dmth. burim i do gjje q ekziston); Hipokrati (460-377 p.e.r.) mjek grek, njkohsisht mjeku m i madh i kohs antike, n kohn e Perikleut ka udhhequr shkolln n ujdhesn Kos, me veprimtarin e vet ka prfshir m s miri diturin mjeksore t kohs s vet dhe ka qen inicues i shrimit klinik. Teoria e tij bazohet n ndryshimin e lngjeve trupore. Njra ndr teorit kryesore t tij sht shrimi i vet fuqis s natyrs. Etika e tij sht themel i betimit me t cilin e betohen mjekt, (Betimi i Hipokratit); Pitagora nga Somosa (shek. VI p.e.r.) filozof grek dhe matematicient, themelues i shkolls, i cili ka msuar se numri sht thelbi dhe principi i do gjje q ekziston dhe se bota sht sistem harmonik i numrave dhe marrdhnieve t tyre. Teorema e Pitagors, tabela e shumzimit dhe sistemi dekad sht nxitur nga kjo shkoll, Demokriti (460-370 p.e.r.) filozof grek, ka ndrtuar sistemin atomistik t filozofis s natyrs,se ekziston vetm atomi dhe hapsira e zbrazt,se shpirti sht ndrtuar prej "atomeve m t zgjedhura (elegant, delikat) t zjarrit",se pamja sht pasqyrim mekanik i kushtzuar me figura, t ciln kjo e kushtzon, i prshkruhen fragmente mbi jetn korekte, i cili prmban elemente t etiks eudajmonistike, drejtimi filozofik, i cili gzimin dhe lumturin e konsideron motiv kryesor, shkakun dhe qllimin e t gjitha aspiratave tona; Sokrati (470-399 p.e.r.) filozof grek, msimi i tij shnon preorientimin e filozofis nga kosmologjike-ontologjike kah antropologjike-etike t pyetjeve, filozofin e tij e karakterizon metoda e posame: pas konfirmimit t kundrthnieve dhe t panevojshmris me kuptime dhe bindje t zakonshme konstatohet mungesa e dituris dhe pas provave sistematike dhe me ndihmn e analizave t shumta, shembujve (indukcioni) bashkbiseduesi t bindet vet dhe t vij deri te e vrteta, kuptimi n form t definicionit t shprehjes s dituris, e cila sipas paragjykimit n form t paqart dhe n ndrdije ka ekzistuar m par; Platoni (427-347 p.e.r.) filozof grek, nxns i Sokratit dhe msues i Aristotelit. Filozofija e tij bazohet n teorin e forms, sipas s cils ndryshimet individuale t gjrave t bots s ndjenjave jan imitim i paprsosur i formave transcedente dhe formave t prgjithshme t pandryshuara (ideja) e kuptueshme vetm e kontenplacionit t shpirtit. Njohja sht kuptim i pavdekshmris s shpirtit n botn e forms, Aristoteli (384-322 p.e.r.) filozof grek, msues i Aleksandrit t Madh t Maqedonis, themelues i shkolls peripatetike (Likej). S bashku me Platonin sht filozofi m eminent i shekullit t vjetr. Ka msuar se ontike sht primare, ajo sht individuale (supstanca), q sht bashkimi i materies dhe forms, me 'rast forma sht doher prezente n materie si mundsi dhe tendenc e saj. Materia dhe forma jan ketgori relative, me 'rast bota sht sistm i hierarkis dhe teologjis, n maje t s cils sht nj form e vetme e pastr, iniciator i plvizshm i do gjje q lviz - Zoti. Logjikn e ka themeluar n msimin e tri principeve t mendimit t shndosh; principi i identitetit,i kundrthnies dhe eliminimi i t trets. N etik ka prfaqsuar audajmonizmin racional dhe n te ka themeluar doktrinn mbi virtytin (vlern) intelektual dhe virtytet e karakterit. Kjo e dyta sht prmbajtja racionale e arsyeshmris n mes t dy ekstremeve. Emrat e ktyre filozofve edhe sot e ksaj dit dgjohen dhe prmenden. Mendimi shkencor n kt periudh greke i ka dhuruar njerzimit m shum se cila do periudh tjetr para ksaj si n lmin e filozofis dhe t shkencs,ashtu edhe n teori dhe ligje, t cilat njerzimi m par nuk i ka njohur. Kshtu njerzimi u njohtua me ligjet e kimis,me teorin e elementeve, dhe t numrave,me teorin atomistike t Demokrtitit,me teorin e Hipokratit n mjeksi,me teorin e Pitagors n matematik, me teorin e Platonit n gjeometri,anatomi, biologji dhe minerologji, duke marr nga msuesi i par, Aristoteli, m shum se prej cilitdo tjetr. Shkenca greke zotronte dhe Athina mburrej me Akademin e Platonit dhe me Liken e Aristotelit. Kultura dhe shkenca greke dominonte edhe n vendet fqinje, t cilt dikur kan pasur kultur t zhvilluar, por q ska qen e fort e t duroj mendimin shkencor t vrullshm grek. Kjo sht shkas pr shum historian q periudhn greke ta marin si fillim t vrtet t mendimit shkencor, edhe pse sht e qart se kultura dhe shkenca greke nuk ka mundur papritmas t paraqitet n kt nivel, duke mos shfrytzuar kulturat, t cilat kan paraprir. Historikisht jan vrtetuar kontaktet dhe lidhjet e shkenctarve grek me shkenctart egjiptas n brigjet e Nilit dhe me babilonasit n Mesopotami. Nuk ka dyshim se mendimi shkencor n periudhn greke ka br krcim t madh dhe i ka dhuruar njerzimit komoditt shpirtror dhe kultur materiale. Kjo periudh e art e civilizimit dhe kulturs greke, fatkeqsisht ndrpritet me vdekjen e Aleksandrit t Maqedonis, mbret i Maqedonis dhe djali i Filipit II dhe Olipis, njri prej udhheqsve m t mdhenj botror, nxns i Aristotelit. Me ndihmn e tij ka ardhur deri te paraqitja dhe zgjerimi i kulturs helene n Lindje, e cila ka qen przierje e kulturs greke dhe asaj t Lindjes s Afrt. Pasi q Aleksandrin nuk ka pasur kush ta trashgoj, udhheqsit e tij (dijadost) filluan luftn mes vete pr pushtet. N kt luft psuan shum shkenctar,ndrsa shumica kan qen t detyruar q ta lshojn Greqin.


    3. PERIUDHA E ALEKSANDRISE

    Nj numr i madh shkenctarsh grek emigruan pas Ptolomeut n Aleksandri t Egjiptit. Ptolomeu ishte adhurues i shkencs dhe mbrojtjes i shkenctarve. Pr kt arsye nuk sht pr t'u uditur q nj numr i madh i shkenctarve e lshoi Athinn dhe shkoi n Aleksandri ku e themeluan Universitetin e Aleksandris qysh n shek. III p.e.r.dhe kshtu krijuan kulturn dhe civilizimin e lart. N kt mnyr ata e bartn qendrn e krijimit t shkencs dhe t kulturs prej Athins n Aleksandri. Universitetin e themeloi Ptolomeu,kurse Stratoni plot 20 vjet e udhhoqi Universitetin dhe n fund prsri kthehet n Athin dhe vazhdon punn n Like edhe 8 vjet Universiteti i Aleksandris nuk ka pasur vetm institutin, por ka pasur edhe bibliotekn me mijra vllime si dhe muzeun me laboratorium, kopshtin zoologjik dhe kopshtin botanik. Kshtu Aleksandria bhet prijatare e rilindjes kulturore dhe ishte drit e shkencs pr disa shekuj me radh. Mendimi shkencor n kt koh ua dhuroi njerzimit, kulturn, t ciln m par nuk e ka pasur. Kjo u b me ndihmn e disa shkenctarve si: Ptolomeu, Arhimedi, Galeni, Dioskoridi, Oribasios, Berklis, Theon dhe vajza e tij Hypatija. Kta kan ln shum vepra shkencore. Mjafton t theksoj vetm Ptolomejun (Claudius Ptolomej, astronom grek, matematicient dhe gjeograf, prfaqsues i shkolls s Aleksandris, krijues i sistemit botror,t bazuar n teorin gjeocentrike - Toka paraqet pikn e caktuar t palvizshme,pra sht qendra e sistemit diellor, planeteve, yjeve dhe t kometave, t cilt sillen rreth saj. Ky sistem vlente deri te koha e Kopernikut, i cili vrtetoi rrotullimin e dyfisht t planetve: rreth aksit t vet dhe rreth Diellit vepra e tij Almagest n astronomi, e dyta n gjeografi, e treta n optik).Ta prkujtojm Euklidin dhe veprn e tij t shquar Elementet e gjeometris뒒, Galeni dhe vepra e tij n mjeksi, Dioskoridi dhe vepra e tij n botanik, Theonea dhe vepra e tij n matematik, Oribasiosa dhe vepra e tij n mjeksi dhe shum t tjera. Kto vepra ishin literatur kryesore, e cila sht prkthyer, studiuar dhe analizuar gjat shekujve mesjetar. Universiteti i Aleksandris ishte qendr e krijimtaris aktive intenzive shkencore. Shenctart n kt Universitet i kan plotsuar dhe prparuar shum njohuri shkencore. Pr fat t keq, biblioteka e Aleksandris sht djegur shum her. Bibliotekn e ka djegur Julia Cezari gjat ikjes, ose at e ka djegur masa e popullit, e cila ka detyruar pr t ikur, ndrsa Mark Antonio,ia dhuroi Kleopatrs 200.000 vllime nga biblioteka e Azis s Vogl q ta kompenzoj kt humbje t madhe. Biblioteka e Aleksandris edhe pas ksaj psoi disa djegie dhe, n fund,njra prej tyre e shkatrroi plotsisht. Pr shkak t konfrontimit n mes t krishterve dhe idhujtarve, shkenctart pr her t dyt ishin t detyruar t emigrojn. Rruga ata i onte tash kah Lindja ku nj koh ndejtn n Edes, pastaj vazhduan kah drita, e cila shklqente nga Lindja Arabe, kah Bagdadi, kryeqyteti i Abasitve. Njerzimi ka shkuar pas mendimit shkencor, sepse ajo i ofronte rehati dhe kultur.



    4. PERIUDHA ISLAME

    Islami i ka dhn nxitim t madh shkencs. Mugjizja m e madhe e Islamit sht Kur'ani, ndrsa ajeti i par sht Ikre (lexo, mso, studio). N shum ajete t Kur'anit islami krkon q t mendohet pr mbretrin e qiellit dhe Toks,pr kozmosin dhe pr qeniet e gjalla n t, si dhe prej ka jan krijuar? Ajetet e Kur'anit bjn qart dallimin n mes t atyre q din dhe t atyre q nuk din,atyre q i kan kontribuar shkencs dhe q nuk i kan kontribuar. I drguari i Zotit xh.xh. Muhammedi a.s. i ka dhn prparsi mbledhjes shkencore, ndaj mbledhjes pr shkak t dhikrit. Ai ka ndar njerzit n tri kategori: alimt, nxnsit dhe njerz t tjer t zakonshm. Ai i ka dhn detyr do myslimani q ta krkoj shkencn ose dijen prej djepit deri n varr, t krkoj shkencn edhe n Kinn e largt. Ai ka br krahasimin n mes t ngjyrs s lapsit t shkenctarit dhe gjakut t shehidit, duke i dhn prparsi do her t parit. Ai ka thn se nj hap n rrugn e shkencs sht m mir se njqind marshime ushtarake. Ka shum ajete dhe hadithe, (sht e pamundur t numrohen tgjita) q stimulojn fort krkimin e shkencs. Pr kt arsye kur jan rregulluar marrdhniet brenda Shtetit Islam, i cili territorialisht shtrihej prej Kins n lindje e deri n Franc n perndim, shkenctart islam menjher filluan veprimtarin prkthyese n t gjith lmenjt e shkencs. Ata kan prkthyer vepra nga kultura e grekve, romakve, nga kultura e Persis, Indis, Kopte, Arameje dhe nga gjuha hinduse. Kan prkthyer me mijra libra dhe kan themeluar shum biblioteka. Kalift dhe Emirt, me bujari, i kan ndihmuar shkenctart n veprimtarin e tyre. Kalifi Harun ar-Reshid ka marr haraqin n libra, ndrsa kalifi Al-Me'mun peshn e veprs s prkthyer e ka paguar me ari. Para se u themeluan shkollat, oborri i kalifit, shtpia e shkenctarit, bibliotekat, xhamit dhe mesxhidet kan luajtur rolin e universitetit, t cilat i vizitonin studentt nga t gjitha vendet e bots. do kush q krkonte shkencn n at koh, gjente vendin ku prfitohet dituria,gjente msuesin para t cilit ka msuar dhe mjetet materiale me t cilat ka qen e siguruar ekzistenca e tij gjat shkollimit. Kshtu xhamit: Al-Mensur n Bagdad, Al-Emevi n Damask, Al-Azhar n Kajro, Al-Kajrevan n Tunis, Al-Karavijin n Marok, Kutuba n Endeluzi (Andaluzi-Spanj), xhamia e madhe n San, Bejt al-Hikmet n Bagdad, Dar al-Ilm n Mosulu, biblioteka Ibn Sevar n Basra, Ibn ash-Shatir n Siri dhe Dar al-Hikmet n Kajro kan qen vatr t shkencs dhe t mendimit shkencor, institute n nivel m t lart, t cilt kan punuar n kuadr t kalifve dhe mbretrive t disa oborreve mbretrore si kto: Al-Me'mun, Nizam al-Mulk, Nureddin Zenki, Al-Hakim bi Emirill-llahi, Sallahuddin Ejub dhe shum t tjer, t cilt zn vend m t lart kur sht fjala pr shkenc, pr veprimtari shkencore dhe pr prkrahjen, t ciln njerzit eminent ia kan dhn. N kt rreth t shndosh shkencor, n nj atmosfer t mendimit t lir dhe t krkimit shkencor, lindi nj numr i madh shkenctarsh, t cilt mund t numrohen n kapacitetet m t mdha t t gjitha kohrave. Gjuha arabe ishte gjuh e shkencs, me t jan shkruar shum vepra, t cilat jan lexuar n t gjitha vendet e Shtetit Islam. Aktiviteti i prkthimit shklqente, prjetoi lulzim t madh dhe pastaj erdhi periudha e krijimit origjinal n lmenjt e ndryshm shkencor. Jan prkthyer shum vepra shkencore, ndrsa me koh u krijuan edhe vepra origjinale. Mendimin shkencor e kan pasuruar me teori t reja,mirpo shikimet dhe mendimet e tyre, fatkeqsisht, i jan atribuar t tjerve. Ata kan folur pr evolucionin,pr krijimin dhe zhvillimin e jets si dhe ndikimin e mjedisit n qeniet e gjalla. Rreth ktyre disa shekuj para Lamarkut dhe Darvinit, kan shkruar Ibn Miskavej, Ihvan as-Safa dhe Ibn Haldun. Kan caktuar ligjin e prgjithshm t gravitetit dhe kan precizuar kuptimet themelore t mekaniks: shpejtsin, peshn dhe hapsirn edhe pse kto m von i jan prshkruar Njutnit. sht vrtetuar se pr kto kan shkurar Al-Hazin e shum t tjer me qindra vjet para Njutnit. Ibn al-Nefis disa shekuj para Herfit ka sqaruar qarkullimin e vogl t gjakut, ndrsa Ibn al-Hejsem natyrn e drits, shpejtsin dhe ligjin e thyrjes s saj shum m hert se shkenctart evropian. Prve ktyre, shkenctart arabo-islam kan matur gjatsin e meridianit t Toks, kan regjistuar barasditn pranverore dhe vjeshtore, kan caktuar dimensionet e planeteve dhe largsin ndrmjet tyre para Galileit, Keplerit dhe Kopernikut. Dukshm e kan prparuar edhe astronomin. Njohjet astronomike kan plotsuar dhe kan zgjeruar Al-Bettani, Al-Fergani, Al-Kindi, Al-Havarizmi, As-Sufi e shum t tjer. Al-Havarizmi ndr t part ka prdorur numrat n matematik, n vend t llogaritjes shkrimore (me shkrim). Ai ka caktuar dy seri t numrave: e para sht njohur me emrin si numra indian, e dyta sht e njohur me emrin gabare, ose numra arab. Seria e par e numrave prdoret dendur n lindjen arabe, ndrsa e dyta prdoret n pjesn perndimore arabe dhe n Evrop. Al-Havarizmi gjithashtu ka sistematizuar diturin e shprndar deri ather nga matematika, duke ia vn themelet e aritmetiks dhe t algjebrs. Shkenctart arab gjithashtu kan shkruar nj numr t madh veprash nga biologjia, mineralogjia, astronomia, matematika, kimia, farmacia, trigonometria, gjeometria, mjeksia, muzika etj. sht e pamundur t ceken t gjitha meritat, q kan dhn pr prparimin e shkencs dhe t mendimit shkencor si p.sh. Ibn al-Hejsem, Al-Bejruni, Al-Kindi, Al-Gafiku, Al-Bagdadi, Al-Kazvini, Ibn Miskavejh, Al-Gjahiz, Gjabir ibn Hajjan, Ibn an-Nefis, Ibn al-Bejtar, Davud al-Antaki, Al-Makidisi, Al-Bettani, Al-Fergani, Al-Idrisi, Ibn Magjid, Ad-Dejnuri, As-Sufi, Ibn Hamza, Ibn Junus, Ar-Razi, Al-Gjeldeki, Al-Havarizmi, Musa Ibn Shakir etj. Veprat e ktyre shkenctarve kan qen literatur themelore n universitetet evropiane deri n fund t shek. XVII. Shum historian perndimor i japin mirnjohje shkenctarve islam pr meritat q kan pr kulturn e njerzimit. "Ne evropiant" thot Cagori "mendojm se kemi dhn dhe kemi vrtetuar shum teori, shikime dhe mendime, por n fund prap konstatohet se arabt n to na kan kaluar (ln mbrapa). Popujt arabo-islame kan bartur flamurin e rilindjes kulturore disa shekuj me radh, n kohn kur Evropa ka qen n detin e errsirs. Mendimi shkencor n periudhn islame i dhuroi njerzimit shum forma t rehatis, kulturs, mirqenies, duke ua dhurar msuesin Al-Farabi dhe Ibn Sina". Sikur t kishte vazhduar zgjerimin e saj ky zgjim i prgjithshm shkencor, renesansa evropiane me t ciln Evropa sot mburret, do t ishte vepr e popujve islam. Por Bagdadi ra para sulmit t mongolve dhe tatarve, m von t Turqis dhe kolonizmit t Evrops perndimore ... dhe Evropa u zgjua.



    5. PERIUDHA E RENESANSS EVROPIANE

    N kohn kur civilizimi dhe kultura arabe, n periudhn islame, filloi t dobsohet dhe t zhduket, Evropn e kaploi vala e re e zgjimit kulturor. Evropiant kan pranuar t arriturat arabe n fushn e shkencs dhe t kulturs. Shekulli XIII sht periudha e prkthimit nga gjuha arabe n at latine dhe njkosisht znja fill e universiteteve t Paristi, Oksfordit, Kembrixhit, univeristeteve n Itali dhe n vendet tjera evropiane. Nj numr i madh i shkenctarve dhe profesorve universitar kan ndikuar fuqishm n zgjimin e mendimit shkencor evropian. N mesin e tyre vend t posam zn Robert Grost, Albert Megnus, Roxher Bekon etj, gjat shekullit XIV dhe XV. Pasojn edhe zbulimet e mdha gjeografike kshtu q Vasko de Gama lundron rreth Afriks dhe arrin deri te arkipelagu i Malezis. Kapiteni i anijes n kt rrug ishte Ibn Mexhid. Kristofor Kolombo duke krkuar rrugn pr n Indi arriti n Amerik. Zbulimi i shtypit kah gjysma e shek. XV paraqet kths n zgjimin kulturor t Evrops. Ather bhet ringjallja e kulturs dhe e civilizimit grek dhe arabo-islam. Shum vepra greke dhe arabo-islame n lmenjt e ndryshm shkencor jan publikuar dhe kshtu jan prhapur. Emrat m t shklqyeshm t renesanss evropiane jan: Frensis Bekon, Rene Dekart, Isak Njutn, Johan Kepler, Nikolla Kopernik, Galileo Galileu, Gjordano Bruno, Antoan Lavuazije, Lui Paster, Robert Koh, arlls Robert Darvin, Zhan Batist de Mone Lamark, Zhorzh Kivje, Xhon Dalton etj., t cilt kan ndikuar fort n zhvillimin e shkencs dhe t mendimit shkencor n periudhn e zgjimit t Evrops. Me zbulimin e mikroskopit bhet revolucion edhe n shkencat biologjike (Anton von Levenhuk). Me themelimin e universiteteve dhe institucioneve t tjera shkencore, hapen horizonte t reja t njohjes. U b ndarja e shkencave natyrore, ndaj ishte i pamundur arsimimi i gjithanshm i njeriut sikur m par. N vend t arsimimit encikolopedik u kalua n specializime n disa lmenj t shkencave. T gjitha kto nxitn zbulime t rndsishme, t cilat s shpejti njeriun e shpiejn n kohn atomike dhe raketore.



    6. PERIUDHA E RE

    Nuk sht aspak leht t caktohet kufiri ndrmjet periudhs s renesanss evropiane dhe kohs s re. Shumica mendojn se koha e re n t vrtet sht vazhdim i periudhs s renesanss. Mendimi shkencor, me shpejtsi t madhe, ka shtyr njeriun prpara. Ai duke vn n shrbim fuqin e avullit t ujit, shum shpejt sundoi mbi elektricitetin, ndrsa me thyerjen (zbrthimin) e atomit, njeriu krceu n kohn atomike dhe raketore dhe, m n fund, me anije kozmike filloi pushtimin e gjithsis. Prparimi i tekniks i kontriboi edhe prparimit t ekonomis, radiotekniks dhe televizionit. Ne sot, me prpikri, flasim pr strukturn e atomit, pr viruset dhe pr bakreriet, duke u mbshtetur n mikroskopin elektronik, i cili zmadhon me qindra mijra her, lansojm raketa disa fazshe, ndaj ksaj apo asaj planete me shpejtsi mbi 70.000 km/h, ndrsa udhtimi pr n Hn me prdorimin e lnds djegse atomike do t zgjas disa or.

    Me zbulimin e spektoroskopit njeriu i kuptoi elemetet e planeteve dhe t trupave t tjer qiellor. Me qzbulimin e penicilinit, sulfapreparateve dhe t antibiotikve t tjer jan arritur suksese t mdha n mjeksi, n shrimin e smundjeve t ndryshme. T dy luftrat botrore n mas t madhe kan ndikuar si n zhvillimin e mendimit shkencor, po ashtu edhe n orientimin e krkimveve shkencore. Prparim i madh sht arritur n industrin ushqimore dhe n lmin e sintezs s materialeve organike. Me zbatimin e ktyre rezultateve u b i mundshm prodhimi i materialeve t ndryshme sintetike: kauukut, benzins, fijeve artificiale dhe mjete t ndryshme, t cilat prdoren pr pastrimin kimik.

    N Luftn e Dyt Botrore t dy blloqet punonin ngutshm n zbulimin e fshehtsis s energjis atomike. Aleatt, t part ia arritn qllimit, ndaj njerzimi pr her t par u bind n fuqin shkatrruese t energjis nukleare me an t bombs atomike, e cila u gjuajt n Hiroshim dhe Nagasaki. Prej asaj dite e kndej dgjojm pr reaktort nuklear, t cilt prodhojn elemente radioaktive: arin, jodin, fosforin dhe stronciumin, t cilt prdoren pr shrimin e shum smundjeve. Gjithashtu dgjojm pr centralet elektrike, t cilt i vn n lvizje energjia atomike, dhe pr stacionet n t cilat me destilimin e ujit t detit prfitohet uji i mbl. N kt mnyr do t zgjidhet problemi i ushqimit t njerzimit, q, dita- dits, sht n rritje e sipr. Prve ksaj n kohn e re shkenctart kan arritur q, me rrugn kimike, t prfitojn ngjyrat sintetike, fijet sintetike, kauukun sintetik dhe kshtu t rrisin siprfaqen mbjellse me grur n t cilat m par jan kultivuar bimt industriale prej t cilave jan prfituar kauuku natyral, ngjyra dhe fije t ndryshme natyrale. Prparim i madh sht arritur n kohn e re si n bujqsi me zbatimin e mjeteve agroteknike, po ashtu edhe n industri dhe n komunikacionin toksor, detar dhe ajror. do dit dgjojm pr zbulimet n lmenj t ndryshem shkencor, kshtu q edhe ata q jan specializuar n degt e caktuara, sht e pamundur ta prcjellin zhvillimin e shpejt t mendimit shkencor. Njeriu pr nj koh shum t shkurtr, q nuk sht m tepr se 1% n krahasim me jetn e tij n Tok, me ndihmn e mendimit shkencor krceu nga koha e gurit n at t metalit, n kohn e avullit, kohn e elektricitetit, kohn e atomit, e ku dihet se deri n cilt kufij do t arrij n nj t ardhme t afrt.



    KONTRIBUTI I ARABVE N FUSHN E SHKENCAVE NATYRORE

    N hyrje t ktij ekspozimi shkurtimisht sqaruam t arriturat shkencore t muslimanve dhe kontributin e tyre n zhvillimin e mendimit shkencor dhe n ndrtimin e kulturs dhe t civilizimit njerzor. Tham se arabt kan pasur rolin ndrmjetsues ndrmjet shkencs greke dhe asaj t epoks s re dhe, krahas ruajtjes s kulturs greke, shum dituri greke i kan prparuar, zgjeruar dhe prsosur. Por me pushtimet dhe shkatrrimet mongole dhe tatare, m von edhe turke dhe me kolonizimin e Evrops perndimore, e cila fatkeqsisht arriti ti shlyej faqet m t ndritshme t s kaluars arabe, vala e zgjimit kulturor n botn arabe u ndrpre. N periudhn e krijimit shkencor dhe kulturor arabo-islam shklqyen disa emra, t cilt mund t numrohen ndr shkenctart m t njohur t mendimit shkencor t epoks s re. Veprat e tyre ishin tekste shkollore pr studim m t lart n universitetet evropiane deri n fund t shek. XVII. N shkencat natyrore, posarisht n fushn e fiziks, matematiks dhe astronomis, rezultate t rndsishme kan shnuar: Ar-Razi, Al-Kindi, Ibn al-Hejsem, Ibn an-Nefis, Ibn Sina, Al-Bejruni, Xhabir Ibn Hajjan, Al-Havarizmi, Al-Bettani, Al-Buzgjani, As-Sufi, Al-Kashi, Al-Antaki, Al-Bagdadi, Al-Hazin, Al-Kazvini, Al-Gafiki, Ibn Al-Bejtar, Al-Dumejri,- Al-Gjahidh, Az-Zehravi, Ibn Tufejl, Al-Farabi, Ibn al-Avvam, Ibn Junus, Ibn Hamza, Al-Gjeldeki, Al-Makdisi, Al-Idrisi etj. do njri prej tyre ishte jashtzakonisht i talentuar dhe gzonte autoritet n rrethanat shkencore t kohs s vet. Ishin fort t bindur q pr zhvillimin e shkencave natyrore, prve teoris ishte i domosdoshm edhe eksperimenti. Kur teoria dhe ekspreimenti bashkohen, ather sht e mundur t arrihet deri te njohuria shkencore. Me kto msime shkenctart arabo-islam me t vrtet mund t konsiderohen paraardhs t Bekonit dhe t shkenctarve t tjer evropian, t cilt jan skolastik dhe logjiks formale i kundrvihen me metoda t kuptimit dhe t cilt nisen nga eksperimenti. Njohuria e par sipas Xhabir Ibn Hajjanit mund t arrihet vetm me ndihmn e eksperimentit. Ai nxnsit e vet i ka kshilluar se n shkencat natyrore duhet t bazohen vetm n eksperimente dhe t vrejn mir shkaqet t kuptojn udhzimet, sepse do shkenc ka metodn e vet t hulumtimit. Me punn shkencore, sidomos me metodn me t ciln jan shrbyer n krkimet shkencore, arabt n shkencat natyrore kan arrritur rezultate shum t rndsishme. Kan kuptuar se metoda racionale vetvetiu nuk mjafton dhe se dituria nuk mbshtetet vetm n arsye, por edhe n eksperiment. Vetm n kt mnyr,thot Drajeri,kan arritur rezultate t larta dhe t rndsishme n matematik, astronomi, gjeometri, trigonometri, fizik dhe n shkenca t tjera natyrore. Shkenctart arab n kt mnyr kan vendosur themelet e metodave t reja t metodologjis s puns krkimore shkencore. Ata kan pasur aftsi t madhe vzhguese. Jan shbyer me eksperimente, matjet me instrumente t ndryshme i kan konstruktuar vet. Al-Hazin ka konstruktuar aparatin pr matjen e peshs s trupave n uj dhe ajr, Al-Bejruni, aparatin pr prfitimin e peshs specifike t shum mineraleve,t lngjeve dhe trupave, t cilat treten n uj, ndrsa Ibn Junus lavjersin, t cilin astronomt arab e kan prdorur n eksperimentet e tyre.Ata kan matur shtypjen atmosferike dhe kan ditur se trupi sht m i leht n ajr se sa n tok. Kan ditur prbrjen dhe ndrtimin e atmosfers, kan ditur se troposfera sht m e ult dhe shtresa m e dendur e mbshtjellsit t gazt t Toks, n krahasim me shtresat m t larta n t cilat gazet jan shum t rralla. N matematik, posarisht n fushn e gjeometris dhe t progresionit aritmetik, matematicientt arab kan arritur rezultate shum t mdha, ndrsa prmes hulumtimeve t progresioneve fuqimisht kan ndikuar n formimin e llogaritjes diferenciale dhe integrale si dhe t tabelave logaritmike. Al-Bejruni n mnyr shum precize ka caktuar peshn specifike t 18 metaleve deri te decimalja e katrt, e cila nuk ndryshon nga llogaritjet m t reja n kohn ton n t ciln jan zbuluar instrumentet m t prsosura. Mnyra e tij e prfitmit t ktyre peshave u sht e njohur shkenctarve perndimor. Ar-Razi ka prshkruar 25 instrumente t metalit dhe t qelqit, t cilt nuk kan qen t njohura deri ather. Al-Idrizi, Al-Hazin, Al-Bejruni dhe shkenctar t tjer kan caktuar ligjet themelore t gravitetit. Nga vepra Mizan Al-Hikmet, t ciln e ka shkruar Al-Hazin,shihet qart se ai ka pasur paraqitje t qarta t marrdhnies ndrmjet shpejtsis, peshs dhe hapsirs. Gjithashtu Ibn Miskavejh, Ibn Haldun dhe Ihvan as-Safa kan folur disa qindra vjet para Darvinit pr evolucionin dhe zhvillimin e jets, si dhe pr ndikimin e rrethins n qeniet e gjalla. T gjitha kto, si dhe shum argumente t tjera, tregojn pr prparsit e arabve n shum disiplina shkencore. Argumenti i pamohueshm sht q Ibn al-Hejsem, Al-Hazini, Al-Bejruni, Xhabir ibn Hajjan, Ibn Sina dhe shkenctar t tjer arab kan qen t domosdoshm pr paraqitjen e Kopernikut, Njutnit dhe t shkenctarve t tjer t renesanss evropiane.



    MATEMATIKA, ASTRONOMIA DHE FIZIKA

    1. ARITMETIKA



    Ndoshta sht e para dhe, njkohsisht merita m e madhe e arabve n matematik dhe astronomi, n prdorimin e numrave n vend t llogaritjes s gjat me shkrim, e cila ka qen deri ather.Kur u njohn arabt me t arriturat e matematicientve t lindjes, prej hindusve (Indi) morn numrat: shifrat hinduse dhe gabare. T parat edhe sot prdoren n pjesn m t madhe t Lindjes s Afrt arabe, ndrsa e dyta n pjesn perndimore arabe dhe n Evrop. Muhamed ibn Musa Al-Havarizmi sht matematicient i par arab i cili i prdori numrat hinduse n matematik. Libri i tij Bazat e matematiks, i pari i ktij lloji, sht prkthyer n gjuhn latine dhe ka qen vepra burimore pr matematicientt evropian. Po ashtu edhe matematika pr disa shekuj ka qen e njohur me emrin e ktij algoritmi. Arabt,pavarsisht nga popujt tjer n vend t sistemit seksagezimal, t prhapur deri ather, kan ndrutar sistemin e vet decimal n matematik. N sistemin decimal, me t ciln jan shrbyer, prve vlers numerike ka pasur edhe vendin e vet. Prve krijimit t sistemit decimal n matematik, arabt prdorn edhe shenjn hinduse pr zero,kurse prmes tyre edhe Evropiant n shekullin mesjetar me term: chiffre, cipher, zero. Arabt kan qen zbulues edhe t vijs thyesore, si edhe t presjes decimale (dhjetore). Matematicienti arab Gijasuddin Gjemshid al-Kashi n veprn e tij t njohur Ar-Risala al-Muhtijja (Rrethi) ka llogaritur marrdhnien mesatare ndrmjet perimetrit t rrethit dhe diametrit t saj n thyesn decimale. Madhsin 2d ka dhn me decimale 16 shifrore n kt mnyr 2d=16,283185071795865. Shum vepra arabe nga aritmetika jan prkthyer n gjuhn evropiane.N to matematicientt arab kan prshkruar numrat e plot, thyesat, mbledhjen, zbritjen, shumzimin, pjestimin dhe rrnjzimin. Ata kan pasur sistemin e vet llogarits dhe realizimin e operacioneve llogaritse. do detyr e kan zgjidhur n disa mnyra. Matematicientt arab gjithashtu kan njohur edhe kan zgjidhur proporcionet gjeometrike dhe aritmetike. Proporcionet gjeometrike dhe aritmetike i kan zbatuar n problemet e ndryshme teorike dhe praktike. Me shkathtsi dhe origjinalitet kan operuar me progresione. Ata kan themeluar ligjin mbi mbledhjen e progresioneve, katrorve dhe kubeve, si dhe themelet e rrnjzimit.



    2. ALGJEBRA

    Arabt, t part e kan prdor fjaln algjebr me kuptimin q e ka edhe sot. Al-Havarizmi ka sistematizuar njohurit e shprndara deri ather nga kjo lmi dhe, n mnyr t fuqishme, ka ndikuar n zhvillimin e algjebrs te evropiant. Algjebra dhe aritmetika e tij kan qen burim i vetm prej t cilit matematicientt evropian kan nxjerr dituri gjat gjith shekullit t mesm. Pr kt arsye me t drejt mund t thuhet se Al-Havarizmi i ka vn themelet e aritmetiks dhe algjebrs. Matematicientt arab kan zgjidhur edhe barazimet e shkalls s dyt me nj dhe dy t panjohura, si dhe barazimet e rendeve t larta. Ata kan njohur edhe gjendjen n t ciln rrnja ka pasur kuantitet imagjinar, sikur q me rrugn gjeometrike kan zgjidhur disa barazime t shkalls s dyt. Al-Havarizmi n veprn e saj Algjebra n kapitullin mbi siprfaqet dhe problemet gjeometrike, ka zgjidhur me rrugn algjebrike, prej nga shihet se arabt ndr t part kan prdorur algjebrn pr zgjidhjen e problemeve gjeometrike dhe n kt mnyr i kan kontribuar procesit t algjebrizimit t gjeometris. sht e vrtet se matematicientt grek dhe ata t Indis kan ditur dhe kan zgjidhur barazimet e shkalls s dyt. Po ashtu sht vrtetuar se edhe Al-Havarizmi ka qen i njohur me t mbrrimet greke dhe indiane n lmin e matematiks, por sht e vrtet se nuk sht hasur asnj vepr, e cila s pakut do t ishte e ngjashme me veprn e Al-Havarizmit. Ka gjas se para Al-Havarizmit nuk ka ekzistuar shkenca e quajtur algjebr. Madhsia e tij qndron n at se ai ka sistematizuar diturin e shprndar deri ather, duke i vn themelet e ksaj disipline shkencore, njsoj sikur Njutini q i vuri themelet e dinamiks duke sistematizuar disa dituri t njohura deri ather nga kjo lmi. "Mendja e njeriut ishte e hutuar (e shtangur) kur pa se ka kan punuar arabt n fushn e algjebrs" thot Cagori. Si po duket ishte e nevojshme t mblidhet aritmetika e Indis dhe gjeometria e Greqis dhe n baz t ktyre t mund t formohet algjebra. Aritmetika greke ka qen jo produktive aq sa ka qen gjeometria produktive. N aritmetik kan prdor germat si shenj njsie, dhjetshe dhe qindshe. Operacionet me kto germa, e sidomos shumzimi dhe pjestimi, kan qen shum t vshtira. Arabt para Al-Havarizmit kan prdor sistemin e njjt t llogaritjes. Duke vrejtur peshn e ksaj Al-Havarizmi ka kaluar n prdorimin e numrave dhe kshtu bri revolucion n kt lmi t veprimtaris njerzore. Arabt ndr t part kan prdorur edhe simbolet n matematik. Pr rrnjn kan prdorur germn gjin, germn e par t fjals gjezer, ndrsa sot si simbol prdoret V. Pr t panjohurn kan prdor germn shin, germn e par t fjals shenj, ndrsa sot n matematik prdoret shenja X. Pr X2 kan prdor germn e par t fjals me lev x mim, ndrsa pr X3 germn kaf, pr barazim germn lam, ndrsa sot prdoret shenja =. Pr pjestim kan prdor tre pika \, ndrsa sot prdoret :, shenja pr mbledhje ka qen lidhsja vav, ndrsa sot prdoret shenja +. n baz t ksaj barazimi 52=12x+54 sht shkruar n kt mnyr: 5 ml 12 sh 54 sikurse 49 q sht shkruar n kt mnyr: gjim/49. Me prdorimin e simboleve sht br nj hap i madh n matematik. Matematicientt m t njohur arab, t cilt jan shrbyer me simbole ishin: Al-Havarizmi, Ebu Kamil, Kosta ibn Luka, Sinan ibn al-Fatah, Al Kalasadi, Behauddin al-Amil, Gijusudin Gjemshid, Al-Kijashi, Ibn al-Hejsem, Sabit ibn Kurra, Al-Kahvi, Al-Hajjani etj. Sabit ibn Kurra, Al-Hazin, Al-Hajjan, Ibn al-Hejsem dhe Al-Kahvi.Kta me rrugn gjeometrike kan zgjidhur barazimet e shkalls s tret dhe kshtu, me zbatimin e gjeometris, kan zgjidhur problemet algjebrike. N kt mnyr ata kan vn themelet e gjeometris analitike me t ciln matematika ka lulzuar n shekujt e ardhshn. Ata kan njohur edhe rrnjt iracionale. Al-Havarizmi sht i pari q ka prdor fjaln iracional si shenj e numrit, i cili nuk ka rrnj, si dhe ka gjetur rrugn, dhe mnyrn si mund t llogarisim vlerat e prafrta t numrave dhe kuantitetet prej t cilve sht e pamundur t nxiren rrnjt. Ibn Junus dhe Ibn Hamza e kan njohur edhe vlern praktike t logaritmave. Ata kan prgatitur rrugn pr gjetjen e tabelave logaritmike. Shumzimin dhe pjestimin e kan zvendsuar me mbledhje dhe zbritje. M von teorin e logaritmave e kan prpunuar m detalisht Gjon Nejper (John Napier 1550-1617 matematicient Skotlandez) dhe Herih Brigg.



    3. GJEOMETRIA

    Shum shkenctar arab kan prpunuar gjeometrin greke dhe kan zgjidhur shum probleme gjeometrike n mnyr t kundrt prej Euklidit (sh, III p.e.r. matematicient i Greqis s vjetr, vepra e tij Elementet prej 13 librash, ku gjendet postullati i njohur i Euklidit, jan themele t gjeometris elementare) dhe Apollonia nga Perge (rreth 262-180 p.e.r., matematicient i Greqis s vjetr). Matematicientt arab kan shkruar figura t ndryshme gjeometrike, siprfaqet gjeometrike dhe kan br analiza t problemeve gjeometrike. Me analizn gjeometrike kan zgjidhur problemet aritmetikore Kndin e kan ndar n tri pjes t barabarta. Ibni al-Hejsem n krkimet shkencore mbi dritn dhe caktimin e piks reflektuese n pasqyrat sferike, cilindrike, konike, konkave dhe konvekse ka prdorur planimetrin dhe stereometrin. Ai po ashtu ka sqaruar si dhe n 'mnyr mund t vizatojm dy drejtza t marrura sipas dshirs nga dy pikat e rrethit t njohur deri te pika periferike e rrethit q me tangensin e asaj pike t formoj dy knde t barabarta. "dokush, q e lexon veprn Zgjidhja e dyshimeve t Euklidit nga Ibn al-Hejsem thot dr. Musherrifa, do t shoh n te shkenctarin e matematiks s pastr me plot kuptimin e fjals." Al-Bejruni n veprn e tij ka parashtruar dhe ka zgjidhur shum probleme. Kjo ishte mnyr e re dhe origjinale e zgjidhjes s problemeve n mnyr t kundrt me ato t filozofve dhe t matematicientve grek. N veprnTeza, pr prfitimin e tetivis n rreth me veori t vijs s lakuar, Al-Bejruni ka dhn formn e re pr llogaritjen e siprfaqes s trekndshit me ndihmn e kateteve, formula e cila dallohet nga formula,q ka zbatuar matematicienti greko-aleksandrias Heroni plak i Aleksandris (matematicient dhe fizikan i Greqis s vjetr, i lindur n Aleksandri n shek. I e.re. ka zbuluar ligjin e reflektimit t drits, ka shpikur shum instrumente pr matje dhe makina t thjeshta). Nasrudin at-Tusi ka treguar t metat e Euklidit n paralele, n komentin e tij Elementet e Euklidit, e cila sht prkthyer n gjuhn latine. Profesori Kadri Tukan konsideron se Evropa u njoftua me gjeometrin si shkenc vetm prmes arabve. Arabt gjeometrin e kan ndar n dy pjes: mendore dhe shqisore. Gjeometria shqisore merret me studimin e t gjitha atyre q mund t shihen dhe q i ndjejm me prekje. Ajo drejtprsdrejti shpie kah eksperienca zejtare dhe industriale, posarisht n siprfaqet q u nevojiten puntorve dhe pronarve t pronave t patundshme, ndrsa gjeometria mendore sht ajo, e cila shpie kah njohja e shkencs. Ajo sht element i dituris dhe gjja e domosdoshme e do mendimtari dhe matematicienti. Me kt rast mund t theksojm edhe mendimin e Platonit, i cili gjeometrin si dhe veprimtarin edukuese t saj n form t mendimit logjik dhe prfundimtar e ka vlersuar shum. Ai ka thn se filozofis i nevojitet ura, e cila sht ndrtuar nga matematika dhe nga gjeometria. sht e pamundur t prfshihen t gjitha shkrimet, q arabt i kan ln trashgim nga fusha e gjeometris. Ajo ka qen hobi dhe knaqsi e shumics. Muhamed al-Bagdadi ka shkruar nj vepr shum t gjer mbi figurat gjeometrike, e cila ndr t tjerash prfshin edhe shtat artikuj pr trekndshin, nnt pr katrkndshin dhe gjasht pr peskndshin. Al-Havarizmi n veprn e tij Algjebra ndr t part ka treguar se si figurat gjeometrike mund t shprehen me barazime algjebrike dhe anasjelltas dhe si do barazim algjebrik mund t shprehet me rrugn gjeometrike. Smiti n veprn e tij Historia e matematiks Al-Bejrunin e numron ndr matematicientt m t mdhenj t kohs s vet, Al-Bejruni ka hulumtuar lmin e ndarjes s kndit n tri pjes t barabarta dhe ka vendosur themelet e hartografis. Njra prej veprave m t mdha dhe m t rndsishme t Al-Bejrunit sht teza e prfitimit t tetivs n rreth, me veori t vijs s lakuar. Sabit ibn Kurra, n lmin e gjeometris analitike ka qen shum i frytshm dhe origjinal. Ka shkurar shum vepra nga algjebra dhe ka sqaruar marrdhniet ndrmjet algjebrs dhe gjeometris. Veprat e tij flasin mjaft pr veprimtarin e tij. N mes tjerash ka shkruar: Hyrja n elementet e Euklidit, Trekndshi knddrejt, Koni barabrinjs, Katrkndshi dhe diagonalja e saj, Figurat gjeometrike t Euklidit, Korigjimi i algjebrs me argumente t gjeometris etj. Djemt e Musa ibn Shakirit kan prdorur mnyrn e vizatimit t elipss, e cila sht e njohur sot, si dhe kan prdorur formuln e Heronit pr llogaritjen e siprfaqes s trekndshit nse jan t njohura katetat e saja. Veprat m t njohura t tyre nga gjeometraia jan: Figurat gjeometrike, Koni, Rrethi dhe knddrejti. T gjitha kto vepra jan prkthyer n gjuhn latine. Al-Buzgjani gjithashtu sht njri nga matematicientt e mdhenj, posarisht n gjeometri, n t ciln ka plotsuar Al-Havarizmi dhe ka vazhduar procesin e algjebrizimit t gjeometris dhe anasjelltas, gjeometrizimin e algjebrs, ndrsa Ibn Junus ka zgjidhur disa probleme t rnda nga gjeometria e trupave sferik.



    4. TRIGONOMETRIA DHE ASTRONOMIA

    N qoft se grekt kan vn themelet e gjeometris, arabt kt e kan br n trigonometri. Nse gjeometria sht greke, ather trigonometria sht arabe. Arabt t part kan shkruar n mnyr sistematike dhe shkencore pr kt lmi t matematiks. Me prdorimin e sinusit ata kan zgjidhur shum probleme t trigonometris, Al-Buzgjani, Al-Tus, Al-Bejruni dhe Al-Hazin kan futur tangensin n funksione trigonometrike, ndrsa Xhabir ibn Efleh dhe At-Tabrizi kan zbuluar marrdhniet ndrmjet sinusit dhe tangensit, si dhe marrdhnie t tjera t ngjashme me to. Al-Bejjruni ka shkruar shum vepra trigonometrike. Ai ka ditur pr teoremn e sinusit dhe ka llogaritur vlern natyrale t sinusit dhe t tangensit si dhe vlerat natyrale t funksioneve t tjera trigonometrike. Shkenctart arab jan marr edhe me astronomi. Pasiq njerzit n baz t lvizjes s trupave qiellore, shikonin fall (hiromani), dhe lexonin ardhmrin n baz t yjeve, ather astronomia ngatrrohej me astrologji. Por megjithkt, njohja e astronomis si shkenc ishte e domosdoshme edhe pr prcaktimin e kohs t disa ceremonive fetare, si p.sh. koha e namazit, koha e agjrimit, caktimi i drejtimit t Kibles etj. Pr kt arsye shkenctart arabo-Islam kan filluar prpunimin e t arriturave t popujve lindor; asirve, haldejve,dhe t indianve n astronomi dhe astrologji, si dhe veprat nga astronomia dhe astrologjia t grekve dhe aleksandriasve, posarisht Sistemin e madh matematikor t astronomis뒒 t Ptolomeut. N kt mnyr shumics i sht dhn rasti t plotsojn dhe t zgjerojn t arriturat e ktyre popujve me veprat e tyre pr astronomin dhe astrologjin. Vepra e par, e cila sht prkthyer prej greqishtes n arabishte sht Astronomia e mendimtarit Hermes.
    Ebu Xha'fer al-Mensur, halifi i dyt nga dinastia e Abbasive ishte shum i entuziazmuar me astrologt, t cilt e kan prcjell gjithmon n udhtimet e tij. Ai e urdhroi Muhamed ibn Ibrahim al-Gazzavin q t prkthej n gjuhn arabe veprn Lvizja e trupave qiellore, t ciln Al-Gazzavi n prkthim e titulloi Sind Hind i Madh. Me kt vepr u punua deri n kohn e Al-Me'munit kur Al-Havarizmi me shkurtimin e veprs i bri tabelat e veta t njohura astronomike. "Al-Havarizmi n t, si thot Al-Kifti -i bashkoi kuptimet astronomike t persianve dhe t indianve si dhe Sistemin e madh matematikor t astronomis t Ptolomeut. Gjat kohs s sundimit t Al-Mensurit, Ebu Jahja al-Batrik prktheu n gjuhn arabe Qudripatritumin e Ptolomeut nga astronomia si dhe shum vepra t tjera nga gjeometria, fizika dhe shkenca t tjera natyrore, t cilt halifi i krkoi nga mbreti i Bizantit. N kohn e halifit Al-Mehdi, shum shkenctar kan punuar npr observatoriume, ndrsa gjat periudhs s sundimit t Al-Me'munit Jahja ibn Mensur dhe Musa ibn Shakir kan shkruar tabelat e tyre t njohura astronomike. N kt periudh u korrigjua Almagesta e Ptolomeut. Nj numr i madh i shkenctarve ishte i entuziazmuar me astronomi. Ata kan shkruar shum vepra nga astronomia, kan br vzhgime t vlefshme dhe kan prsosur shum isntrumente astronomike. N mesin e tyre posarisht shquhen: Sabit ibn Kurra, Al-Belhi, Hunej ibn Is-hak, Al-Abbadi, Al-Bettani t ciln Laland (Juseph Jerome Le franais de Lalande, 1732-1807, astronom franez, bibliografia astronomike e tij sht kronika e shkencs s kohs n t ciln ka jetuar) e numron n mesin e 12 astronomve m eminent botror,ktu bjn pjes edhe Sehl ibn Beshshar, Kosta el-Ba'lebeki, Al-Kindi, Al-Buzgjani, Ibn Junus, Al-Sagati, Al-Kahvi, Al-Bejruni, At-Tusi, Al-Hazin, Al-Fergani e shum t tjer. Ata e kan prpunuar Sistemin e madh matematikor t astronomis뒒 dhe kan pranuar sistemin gjeocentrik t Ptolomejit, sipas t cilit Toka paraqet qendrn rreth s cils rrotullohen Dielli, Hna dhe trupa t tjer qiellor, pastaj pohimi i tij se Hna sht m i afrt ndaj Toks, pas tij Merkuri, Venera, Dielli, Marsi, Jupiteri dhe Saturni. T gjitha kto trupa bjn rrotullim t plot rreth toks pr 24 or. Kan matur dimensionet e planeteve dhe largsin ndrmjet tyre. Matjet e tyre dhe kuptimet astronomike kan qen n fuqi gjat tr mesjets deri n kohn e revolucionit t madh astronomik dhe t paraqitjes s Keplerit, Galileit dhe Kopernikut, t cilt me vzhgime kritike dhe me studimin e diturive paraprake kan arritur t zbulojn dhe t vrtetojn saktsin e sistemit heliocentrik, sipas t cilit Toka dhe t gjith planett tjer rrotullohen rreth Diellit. Duhet t theksojm se disa shkenctar arab e kan hedhur posht sistemin gjeocentrik. Ata kan konsideruar se Toka dhe planett tjer t sistemit Diellor kan lvizje t dyfisht: rotacion dhe revolucion. Ibn al-Hejsem, Al-Bejruni, Al-Bettani dhe Al-Fergani kan matur madhsin e Toks dhe kan vrtetuar se ajo ka formn e rrumbullakt. Ata kan ngritur shum observatoriume dhe kan br tabela astronomike, kan llogaritur gjatsin e vitit Diellor, kan kontrolluar pozicionet e shum yjeve dhe t planeteve, kan caktuar barazditn pranverore dhe vjeshtore, kan shkruar pr njollat e Diellit dhe n mnyre kritike jan kthyer n Sistemin e madh matematikor t astronomis뒒. "Shkenctart arab me veprat e tyre n lmin e astronomis" si thot Sarton "kan prgatitur dhe trasuar rrugn e renesans s madhe astronomike". Abdurrahman as-Sufi ka shkruar vepr t madhe, t ilustruar me yjet e palvizshm, n t ciln gjenden mbi 1420 yje dhe planete t ilustruar n form t njerzve dhe t kafshve, emrat e t cilve edhe sot e ksaj dite jan n prdorim (Arusha e Madhe, Arusha e Vogl, Peshku, Akrepi, Virgjresha etj.) Gjithashtu duhet t theksojm se shumica e shkenctarve nuk kan besuar n t shikuarit fall (hiromani) dhe n parashikimin e ardhmeris me ndihmn e yjeve si p.sh. Al-Kindi, Al-Farabi, Ibn Sina, Ibn Hamza, Ibn Tufejl etj. Ibn Sina dhe Al-Kindi, astrologjin dhe t shikuarit fall me ndihmn e yjeve kan konsideruar marrzi pa argumente dhe pa analogji, por edhe prkundr ksaj Al-Kindi ka qen shum i interesuar pr zanafilln dhe zhvillimin e astrologjis. Ibn Hazm mendon se yjet nuk paraqesin kurrfar ndodhie n ardhmri, po ashtu nuk kan ndikim n punn ton, n qoft se me kt nuk nnkuptohet ndikimi natyral i tyre te njeriu, n siprfaqen toksore dhe ujore t Toks. Me ndikimin e tyre n siprfaqen ujore t Toks ata e rrisin lagshtin e ajrit dhe shkaktojn batica dhe zbatica. Ibn Tufejl sht i bindur se ekziston ligji unik i sistemit kozmik, universaliteti i t cilit reflektohet n uj, n ajr, te bimt, n njeriun, te kafsht dhe te do gj q ekziston. "Bota sht nj trsi" thot ai "unik dhe lviz n kufijt e ligjit dhe sistemit t caktuar. M shkurt, shumica e shkenctarve arab astronomin e kan konsideruar m tepr si matematik e bazuar n vzhgime dhe n llogaritje. Shkenctart arab kan ngritur shum observatoriume, kan prsosur shum instrumente astronomike, kan br vzhgime t vlefshme dhe kan shkruar shum vepra nga astronomia. Al-Fergani i njohur n Evrop me emrin Alfraganus, prmes veprs s tij "Bazat e astronomis" n mnyr t fuqishme ka ndikuar n renesansn evropiane. Vepra e tij si dhe Trigonometria e trupave sferik i Al-Bejrunit dhe Al-Buzgjanit jan studiuar n universitetin e Bolonjs n Itali. Xhabir ibn Efleh n veprn e vet "Astronomia" n baz t vzhgimeve dhe matjeve arriti t vrtetoj se Marsi pas Hns dhe Veners sht trupi qiellor me afr Toks. Koperniku gjat prpunimit t lvizjes s trupave qiellor ka pasur n dor veprn e Xhabir ibn Eflehit. Ebu Is-hak al-Betrugji, nxns i Ibn Tufejlit me veprat e tij shkencoro-astronomike ka arritur t tund kuptimet e Ptolomeut dhe n kt mnyr i ka kontribuar Kopernikut q t rrzoj sistemin gjeocentrik, i cili shekuj me radh konsiderohej si i sakt. Astronomia e Al-Betrugjinit sht prkthyer n gjuhn latine. Veprn e ka prkthyer Mishel Skot m 1217 n Toledo, ndrsa sht shtypur n Bolonj m 1220.


    Pa dyshim se Koperniku gjat prpunimit t sistemit heliocentrik ka pasur n dor Sistemin e madh matematikor t astonomis뒒 t Ptolomeut dhe Lvizja e trupave qiellor뒒 t Al-Ferganit si dhe punimet e shkenctarve arab n lmin e trigonometris s trupave sferik. Duke u konsultuar me veprat e cekura Koperniku arriti t ndryshoj fotografin e bots dhe t vrtetoj konstatimet e mparshme mbi sistemin heliocentrik. Ndr astronomt mjaft t njohur t she. X e.r. sht edhe Al-Kahvi. Ai prej observatoriumit t Bagdadit ka vzhguar lvizjen e trupave qiellor. Ka shkruar disa vepra mjaft t rndsishme nga kjo lmi, t cilt jan prkthyer n shum gjuh evropiane. Shumica mendojn se Njutni ka shfrytzuar veprat e tij gjat themelimit t llogaritjes diferenciale dhe integrale. Halift dhe sunduesit e disa oborreve mbretrore rndsi t madhe i kan dhn astronomis. Pr kt arsye ka ardhur deri te prkthimi i shum veprave greke nga astronomia dhe ngritja e shum observatoriumeve n t gjitha vendet e shtetit t madh Islam, t cilt kan qen t furnizuar me t gjitha instrumentet dhe aparatet e njohura deri ather pr vzhgimin e trupave qiellor. Gjat kohs s dinastis s Emevive sht ngritur observatoriumi n Damask, ndrsa gjat kohs s Al-Me'munit n Bagdad, n Damask dhe n vende t tjera t shtetit islam. N Periudhn e Fatimidve sht ndrtuar observatoriumi Al-Hakim, n malin Mukattam afr Kajros. Prve ksaj ishte i njohur, posarisht me instrumentet precize dhe kuadr t specializuar, edhe observatoriumi Al-Merga, t ciln ka ngritur Nasirudin at-Tusi. Pos ktyre, observatoriumet t mdha dhe t njohura kan qen: Dar al-Hikmet n Bagdad, Ibn esh-Shatir n Siri dhe shum t tjer n Andaluzi (Spanj), Egjipt dhe pjes t tjera t shtetit t madh Islam. Ndr instrumentet m t rndsishme q jan prdorur n krkimet astronomike ishin: amilar, astrollab, drndafilja e errave, kompasi, asa Tusi, kuadranti, ithat-el-evter dhe shum t tjer. Disa prej ktyre instrumenteve i kan konstruktuar vet, pavarsisht nga popujt tjer, ndrsa disa i kan prsosur dhe i kan plotsuar si p.sh. astrollabin dhe kompasin. Al Fezzari ndr t part nga shkenctart arab ka konstruktuar astrollabin dhe ka shkruar veprn Operacionet me astrollabin e rrafsht. Vepra e Al-Bejrunit, e njohur me emrin Kanon al-Mes'udi, sht njra ndr veprat m t mdha t llojit t till,q prfshin 142 kapituj. Prve ksaj Al-Bejruni ka shkruar edhe shum vepra t tjera t rndsishme n t cilat ka prpunuar sistemin koordinativ gjeografik, ka folur mbi kohn dhe meteorologjin,mbi kometet dhe instrumetet e astronomis. Al-Havarizmi gjithashtu ka shkruar shum vepra nga astronomia. N mesin e tyre m t njohura jan tabelat e astronomis t njohur me emrin Sindi Hind i vogl. Al-Kindi, t cilin shum historian e numrojn n mesin e tet astronomve m t njohur t shekullit t mesm, ndrsa italiani Xherollamo Kardano (1501-1576, matematicient, mjek, astrolog dhe filozof i natyrs, i cili ka dhn formuln pr zgjidhjen e barazimit t shkalls s tret) Al-Kindin e numron n mesin e 12 personave gjenial, t cilt jan paraqitur n bot, duke pasur parasysh faktin se Al-Kindi ka ln disa vepra shum t rndsishme nga astronomia. M t njohura ndr to jan: "Batica dhe Zbatica" "Qielli Azur" N veprn "Qielli Azur", e cila sht prkthyer n gjuhn latine, Al-Kindi mendon se ngjyra e kaltrt nuk sht karakteristik vetm pr qiellin, por edhe pr drita t tjera, t cilat zn fill prej grimcave t pluhurit dhe t avullit n atmosfer.

    Djemt e Musa ibn Shakirit jan autor t veprs nga mekanika, e njohur me emrin "Hijel beni Musa". Shumica konsiderojnn si nj nga veprat e para n kt lmi. Prfshin rreth 100 konstruksione mekanike. Prve ksaj ata kan shkruar edhe shum vepra shkencore, kryesisht nga mekanika. Atyre u atribohet se kan gjetur ligjin e prgjithshm t gravitetit ndrmjet trupave qiellor. Toka e trheq do trup t gjuajtur lart, ndrsa Dielli trheq Tokn dhe planett tjer dhe n prgjithsi, dy trupa pa marr parasysh se ku gjenden trhiqen ndrmjet veti. Kan shkruar nj numr t konsiderueshm t veprave shkencore mbi qendrat e gravitetit, ndrsa me krkesn e halifit Al-Me'mun kan br matjen e perimetrit t Toks npr pole. Prve ksaj ata kan ndrtuar observatoriumin n Bagdad prej nga kan br vzhgimin e trupave qiellor. Veprat e tyre jan prkthyer, shum hert, n gjuhn latine,e pastaj prej latinishtes n gjuh t tjera. Sabit ibn Kurra ndr t part ka prkthyer Allmagestin n gjuhn arabe dhe ka nxjer ekstrakte t shkurta prej saj. Ka punuar n observatoriumin e Bagdadit. ka prcjellur lvizjen e Diellit dhe n baz t ksaj ka llogaritur vitin Diellor. Veprat m t njohura t tij, jan "Hyrja n Allmagest", "Shkaqet e znies s Diellit dhe t Hns", "Figurat Gjeometrike t Allmagestit", "Lvizja e trupave qiellor", "Formimi i Kozmosit" etj. Al-Sufi, sipas Sartonit, sht njri ndr astronomt m t mdhenj Islam. Prej veprave t shumta q ka shkruar, m t njohura jan: "Yjet e palvizshm", "Libri i instruksioneve (kshillave) dhe Vendet e rrezatimit". Ka vzhguar lvizjen e trupave qiellor, ka caktuar dimensionet e planeteve, ka caktuar barazditn pranverore dhe vjeshtore dhe ka shkruar tabelat m precize astronomike. Shumica e konsiderojn si pik kalim prej kohs s Platonit kah renesansa e madhe astronomike evropiane. Sartoni veprn "Yjt e palvizshm" konsideron si tri vepra m t mdha dhe m t njohura te myslimant. Vepra ka ilustrime t yjeve n form t njeriut dhe t kafshve. Al-Buzgjani dhe Al-Megjriti kan qen astronom t mdhenj. I pari ka qen antar i observatoriumit Sheref ed-Devlet dhe ka shkruar disa vepra, prej t cilave m t njohurat jan: "Allmagesti dhe Tabelat astronomike", ndrsa i dyti ka qen astronom i njohur i Andaluzis. Ka shkruar disa vepra nga astronomia, t cilat jan prkthyer, shum hert, n gjuhn latine. N mesin e tyre, posarisht, shquhen Astrollabi dhe Komentim i Allmagestit. Ibn Junus ka br vzhgime astronomike nga observatoriumi Al-Hakim n malin Mukattam afr Kajros. Observatoriumi ishte i furnizuar me t gjitha instrumentet e mundshme astronomike. Ibn Junus aty ka shkruar tabelat e njohura astronomike. Zigj al-Hakim, t ciln Sedillot e pandeh si vepr m t madhe pas Allmagestit. Prve ksaj Ibn Junus ka shkrua edhe disa vepra shum t rndsishme nga astronomia. Nga mali Mukkatan n vitin 978 ka vzhguar znien e Diellit dhe t Hns. Ai ka konstruktuar lavjersin dhe ka zbuluar ligjin e oshilimit t tij si dhe mundsin e aplikimit t lavjersit n matjen e kohs disa qindra vjet para Galileut. N mesin e astronomve arab vend t posam z edhe Al-Hazin. Prve tabelave astronomike ai ka shkruar edhe veprn "Mizan al-Hikmet", e cila sipas Sartonit sht vepra m e madhe, t ciln mendja mesjetare ka mund ta krijoj. N t Al-Hazini flet pr gravitetin. do lvizje sipas Al-Hazimit si ajo planetare po ashtu lvizja e trupit t hedhur shkaktohet pr shkak t forcave trheqse ndrmjet vet masave t trupave. Al-Bettani, prve tabelave astronomike "Zigj as-sabi" ka shkruar shum vepra t tjera astronomike. Ai, n baz t lvizjes s Diellit, ka llogaritur gjatsin e vitit Diellor dhe ka vrtetuar mundsin e znies s plot t Diellit, e cila shkaktohet kur ndrmjet saj dhe Toks sht Hna. Ather shihet vetm mbshtjellsi i jashtm i Diellit. Ka caktuar edhe apogjen e Diellit n lvizjen e dukshme dhe ka konstatuar se n pikn n t ciln Toka sht m e largt nga Dielli ka ndryshuar nga koha e Ptolomejit. Prve ksaj Al-Bettani ka folur edhe pr ndrrimin e hns dhe pr lvizjen e trupave t tjer qiellor. Veprat e tij jan prkthyer n shum gjuh evropiane. Karlo Nolino m 1899 ka botuar tabelat e tij nga astronomia.



    5. FIZIKA DHE MEKANIKA

    Ibn Sina n veprn e vet Esh-Shifa ka shqyrtuar problemin e shpejtsis s tingullit (zrit) dhe t drits. Ai thot se drita sht m e shpejt se tingulli. Nse nj trup godet trupin tjetr n nj largsi t caktuar, s pari do t shihet goditja se sa t dgjohet tingulli, sepse tingullit, n krahasim me dritn, i nevojitet koh dhe hapsir npr t ciln do t prcillet. Vettima shihet, ndrsa bubullima dgjohet m von, por nuk shihet. Nse kjo ndodh s bashku,pra n t njjtn koh, ather vettimn do ta shohim n t njjtin moment, ndrsa bubullimn pak m von, sepse tingullit (zrit) pr ndryshim nga drita i nevojitet koh q t kaloj hapsir t caktuar dhe t arrij deri te ne. Kt kuptim t Ibn Sinas e hedh posht Ibn al-Hajthem dhe n baz t eksperimenteve vrteton se edhe drita ka shpejtsi t caktuar dhe pr prhapjen e saj i nevojitet koh. Ret, sipas Ibn Sinas, formohen me kondenzimin e avullit t ujit n ajr, i cili pastaj n form t lngt apo t ngurt bie n tok n form t shiut, bors, breshrit etj. Shum historian Ibn al-Hajthemin e numrojn si fizikanin m t mir t t gjitha kohrave, veanrisht n lmin e optiks, Evropa e njeh me emrin Al-Hazin. Nga lmia e fiziks ka shkruar rreth 25 vepra. Ibn al-Hejthem me aplikimin e metods induktive n shkencat natyrore ka qen paraardhs i Bekonit dhe shkenctarve t tjer evropian. Ai shkroi disa vepra shum t rndsishme nga optika: Natyra e drits, Shpejtsia e drits, Reflektimi dhe thyerja e drits dhe ka sqaruar shum dukuri natyrore si p.sh. ylberin dhe ka vrtetuar se rrezet e drits shkojn prej trupit kah syri e jo anasjelltas. Shumica e konsiderojn njrin ndr shkenctart m t mdhenj t fiziks eksperimentale pr shkak t eksperimenteve q ka br nga lmia e prhapjes s drits s trupave, t cilt rrezatojn dritn vetanake si dhe dritn e trupave q rrezatojn me dritn e kthyer t yjeve. Profesori Mustafa Nezif konsideron njrin prej shkenctarve m t mdhenj t fiziks aplikative. Ai teorin e ka zbatuar n praktik. Ka konstrukuar shum insturmente dhe ato i ka prdor n praktik. Ibn al-Hejthem i vuri themelet e optiks. Ndikimi i tij n zhvillimin e shkencs mbi dritn nuk sht m i vogl se sa ndikimi i Njutnit n zhvillimin e mekaniks. Al-Bejruni sht fizikan i njohur arabo-islam, veanrisht n lmin e mekaniks dhe t hidrostatiks. Ka shkruar disa vepra mjaft t rndsishme. N to ka shpjeguar shtypjen, ekuilibrin dhe ligjin e lvizjes s lngjeve. Djemt e Musa ibn Shakirit kan shkruar veprn e njohur Mekanika, e cila konsiderohet si vepra m e madhe e ktij lloji. Prve Mekaniks kan shkruar edhe vepra t tjera t njohura mbi qendrat e gravitacionit. Ballton, antar i Akademis s Shkencave t Ameriks konsideron se Ibn al-Hejsem me veprn e tij "Mizan al-Hikmet" fuqimisht ka ndikuar n zhvillimin e fiziks dhe, n prgjithsi, t mendimit shkencor te arabt. Ibn al-Hejsem ka sqaruar se ligji i Arhimedit se prve te lngjet mund t aplikohet edhe te gazrat. Ai para Toriqelit (Evangellista Toriqeli 1608-1647, fizikan dhe matematicient Italian, bashkpuntor i Galileut,I cili ka zbuluar barometrin dhe ndikimin e shtypjes atmosferike dhe ka caktuar ligjin e rrjedhs s fluidit prej ens,q njihet si ligji i Toriqelit) ka br eksperimente me gypin barometrik dhe ka vrtetuar se ajri ka pesh. Ajri ka peshn e vet dhe fuqin e vet sikurse lngu.Ai ka vrtetuar se sa m e madhe t jet dendsia e ajrit, aq m e vogl sht pesha e trupit n ajr. N baz t ksaj Ibn al-Hejsem me t drejt mund t konsideroht paraardhs i Toriqelit, Paskalit, Bojlit dhe t shkenctarve tjer. Punimet e tij jan t konsiderueshm edhe n lmin e gravitetit. Ai ka arritur t zbuloj edhe bazat e ligjit t mekaniks q fatkeqsisht, u jan prshkruar shkenctarve evropian t shek. XVII. Punimet shkencore t Ibn al-Hejsemit, Al-Bejrunit dhe t shkenctarve tjer arab kan qen literatur standarde dhe themelore n universitetet evropiane deri n fund t shek. XVII. Shkenctart evropian kto i kan shfrytzuar n hulumtimet e tyre t mtejshme.



    T ARRITURAT ARABE N FUSHN E BIOLOGJIS, KIMIS, FARMAKOLOGJIS, MIERALOGJIS DHE GJEOLOGJIS

    sht e pamundur t prfshihen t gjitha veprat q kan shkruar shkenctart arab n kto lmenj. Shumica prej tyre kan qen shum t frytshm, posarisht n biologji, n kimi, n farmaci (pr shkak t afrsis s ktyre disiplinave shkencore me mjeksin). Ndrmjet tyre hasim edhe n matematicient, astronom dhe fizikan shum t njohur, t cilt prve matematiks, astronomis dhe fiziks kan studiuar edhe mjeksin. Ibn al-Hejsem i njohur me punimet e tija n lmin e optiks ka shkruar edhe disa vepra mjaft t njohura nga lmi i mjeksis. Ibn Sina, i njohur si mjek dhe si filozof, disa kapituj t veprs s vet t madhe Kanoni i Mjeksis뒒 i ka kushtuar farmacis. N to ai ka prshkruar shum bim shruese, mnyrn e prfitimit t drogs dhe prdorimin e tyre n shrimin e smundjeve. Po ashtu edhe disa kapituj t veprs s dyt t madhe "Esh-Shifa" ia ka kushtuar biologjis. N ata kapituj Ibn Sina ka prshkruar shum bim, ka folur detajisht mbi mnyrn e shumzimit, mbi absorbimin dhe bartjen e ushqimit te talofitlt dhe bimt me sistem prues. Prve bots bimore Ibn Sina ka folur edhe pr botn shtazore. Ka prshkruar shum lloje t kafshve toksore dhe ujore. Detajisht ka folur mbi krcn (rroc,lloj qershie) dhe eshtrat, venat dhe arteriet, lkurn dhe muskujt, sistemin nervor, sistemin e organeve t tretjes, organet e frymmarrjes, organet pr qarkullimin e gjakut, organet e shumzimit etj. Pa dyshim se Ibn Sina dhe shum shkenctar t tjer arab, t cilt jan marr me botn bimore dhe shtazore, kan studiuar strkuturn e organeve me prerjen e tyre. Vetm n kt mnyr mund t sqarohet prshkrimi i tij i muskujve t zgjatura t zorrve, t cilt bjn lvizje t ngjashm me lvizjen e skrrajs gjat tretjes s ushqimit, pastaj transferit ose bartjes, pastaj muskujt lidhs, t cilt kan rolin e bashkimit ose lidhjes s muskujve t zgjatur dhe t muskujve transfer barts. Kanoni i Mjeksis뒒 i tij pesmbdhjet her sht prkthyer dhe botuar n gjuh t ndryshme, ndrsa sht studiuar n universitetet evropiane deri n fund t shek. XVII. Prmes Kanonit t Mjeksis뒒 Ibn Sina ka ndikuar fuqimisht n zhvillimin e mendimit shkencor evropian n periudhn e zgjimit t saj.



    1. KIMIA

    Xhabir ibn Hajjan konsiderohet njri ndr kimistt m t mdhenj arab. Ai ka vn themelet e kimis shkencore. Para tij kimia ka pas kryesisht karakter t shkathtsis bazuar n eksperienc. Me shkathtsi dhe me eksperienc para Xhabir ibn Hajjanit jan prfituar disa metale, ngjyra, plhura, qelqi, yndyrrat, errat e ndryshme dhe mjetet, t cilat e pengojn kalbjen. Duke u marr me pun eksperimentale Xhabir ibn Hajjan ka treguar rndsin e eksperimentit. Ai prej nxnsve t tij ka krkuar precizitet dhe kujdes gjat zhvillimit t eksperimentit n kohn kur teoria e katr elementeve ka qen ende n fuqi dhe kur sht menduar se me kombinimin e ktyre elementeve mund t fitojm do materie, t ciln dshirojm ta fitojm. Pr kt arsye, metalet jofisnike shumica jan munduar t'i shndrrojn n metale fisnike dhe n kt mnyr t arrijn deri te ari. Xhabir ibn Hajjan ka vrejtur se gabimi i kuptimit nuk sqaron shum dukuri, t cilat ai i ka vrejtur n eksperimentet e veta. Ai gjat ndarjes s substancave t pastrta nga przierjet natyrale ose artificiale ka prdor metodn e tharjes (evaporacionit). Prve metods s tharjes ai ka prdor edhe metodn e kullimit (filtrimit), pastaj metodn e destilimit, disolucionit, kristalizimit, sublimit dhe metodn e kalcinimit. Me punn eksperimentale Xhabir ibn Hajjan ka arritur t prfitoj shum materiale si dhe t'i njoh vetit e tyre kimike si p.sh. argjend-nitratin, acidin azotik etj. Ai ndr t part ka vrtetuar se me przierjen e argjend-nitratit me tretjen e krips s kuzhins prfitojm fundrinn e bardh n form t djathit, sikur q ka vrejtur se bakri jep ngjyr fisnike t gjelbrt. Ai ka vrejtur dallimin ndrmjet destilimit dhe filtrimit. Me destilim e ndajm lngun prej materieve t tjera, t cilat gjenden n lng, ndrsa me filtrim i ndajm materiet e forta e t patretura n lng. Pr t prfituar cinobr ose sulfatin e zhivs, Xhabir ibn Hajjan n shishe dhe en t porcelanit ka qitur zhivn dhe squfurin. M von zhivn e ka przier me squfurin n en dhe ka vendosur n furr. Pas 24 orve zhiva, me reaksion kimik, sht shndrruar n gur t kuqe t ashtuquajtur cinobr. Cinobri n prgjithsi nuk sht material i ri. Zhiva dhe squfuri me rrug kimike jan shndrruar n grimca t imta e t thjeshta, t padukshme pr syrin, me bashkimin e t cilve sht prfituar cinobri. Me gjas ekziston ndonj ngjashmri ndrmjet paraqitjes s njsive kimike t Xhabir ibn Hajjanit dhe hipotezs atomike t Daltonit, e cila m von sht arritur n teorin atomike dhe me t ciln ka sqaruar ligjin e marrdhnieve t peshave atomike (John Dalton, 1766-1884, kimist dhe fizikan anglez, ka dhn teorin atomike, themelet e kimis moderne, ka dhn ligjin e proporcioneve t shumzuara, ka prshkurar rregullimin e shqisave t pamurit n njohjen e ngjyrave dhe sipas tijmosdallimi I ngjyrave sht quajtur daltonizm.Ai sht marr edhe me krkime sistematike meteorologjike). sht e njohur se veprat e Xhabir ibn Hajjanit jan prkthyer n gjuhn latine dhe kan qen literatur themelore gjat shekullit t mesm. Pr te dhe pr veprat e tij jan shkruar shum studime. Shkenctart m eminent t perndimit si p.sh. Kupp, Holmyard, M.Barthelot, P.Kraus, G.Sarton etj. me shqyrtim t veant kan treguar mbi Xhabir ibn Hajjanin dhe kontributin e tij n zhvillimin e kimis si shkenc. Helmyard, Xhabir ibn Hajjanin e numron ndr shkenctart m t mdhenj arab, ndrsa Sartoni thot se shum shkenctar sot nuk jan n gjendje t kuptojn se kto njohuri dhe kto punime shkencore nga kimia mund t'i prshkruhen njeriut, i cili ka jetuar n shekullin e dyt hixhri. Duhet t theksojm se Al-Kindi, Ibn Sina dhe shkenctart arab nuk kan besuar n mundsin e transformimit t metaleve jofisnike n ari dhe n argjend. Pr Al-Kindin ajo ishte ndje e pafrytshme dhe humbje e kohs. Ebu Bekr ar-Razi ishte mjek dhe kimist mjaft i njohur arab. Disa e numrojn ndr kimistt, i cili ka vn themelet e saj. Ka konstruktuar dhe ka prshkruar mbi 20 instrumente metalike dhe t qelqit. Kimia ka ln gjurm edhe n mjeksin e tij, kshtu shrimin e shum smundjeve ia ka prshkruar reaksioneve kimike, t cilt ndodhin n trup. Materiet kimike i ka ndar n minerale, bimore, shtazore dhe t prfituara (derivate). Ar-Raziu ka prgatitur edhe acide. Acidin sulfurik, t cilin e ka quajtur vaj sulfurik, ka prfituar me nxemjen e sulfatit t gjelbrt. Ai ka prgatitur edhe alkoolin me destilimin e materieve t ndryshme dehse dhe sheqerit t fermentuar. Alkoolin e ka prdor si bar. Ndr kimistt e njohur sht edhe Al-Megjrit. Ai ka shkruar nj vepr mjaft t gjer nga kimia, e cila sht prkthyer n gjuhn latine. Shum shkenctar jan marr me kimi edhe pse nuk kan qen kimist t njohur si p.sh. Davud al-Antaki, Ibn al-Bejtar, Ibn Mejmun, Ibn an-nefis, Az-Zehravi etj.



    2. BOTANIKA

    N mesin e shkenctarve arab, botanika, ka pasur adhurues t shumt. Ajo ka qen lnd mjaft e dashur. Por duhet pranuar se botanikn shumica nuk e kan studiuar si shkenc t veant, por n kuadr t mjeksis, ndoshta pr shkak se shum barra dhe droga jan prfituar ekskluzivisht prej bimve. Ndoshta n kt drejtim e kan prcjellur Hipokratin (baba i mjeksis), i cili ka krkuar t studiohen bimt shruese dhe rrethina n t ciln jeton njeriu me qllim q t gjendet mnyra e mjekimit. Pr kt arsye kan filluar t studiojn bimt para se ta shfrytzojn rrnjn, krcelin, gjethin, lulen dhe frytin. Prve prshkrimit t bimve shruese dhe mnyrs s prfitimit t drogs, ata gjithashtu kan prshkruar shum toka pjellore n t cilat rriten bimt shruese dhe bimt e tjera. Ibn Sina n librin e dyt t veprs s tij t madhe "Kanoni i Mjeksis" ia ka kushtuar bots bimore. Librin e ka ndar n shum kapituj, n t cilt detajisht dhe mjaft gjersisht, ka folur mbi bimt shruese. Prve q ka treguar cilsit themelore t ktyre bimve, ai ka prcjellur edhe shkrimet e grekve t vjetr, q kan shkruar pr bimt shruese dhe pr bimt tjera: Galeni, Dioskoridi etj. Ibn Sina n kt vepr ka pasqyruar zhvillimin e bots bimore prej talofitit deri te myshqet, fiert, diela e luleve si dhe krcellt drunor. Ka folur pr bashksit e bimve, pr familjet, si dhe pr llojet e ndryshme t s njjts familje, pr bimt fisnik dhe pr bimt tjera, pr shprndarjen zonale t bimve, pr tokn produktive n t ciln zhvillohen dhe rriten bimt, pr ngjyrn e bimve, pr frytet e lngta dhe t thata, pr gjethin e gjr dhe t ngusht, me rrethplot konveks. Prve ksaj Ibn Sina ka dhn emrat e bimve n gjuhn greke dhe n gjuh t tjera. Ka br dallimin ndrmjet bimve, t cilat rriten t kultivuara dhe n gjendje t egr n natyr. Ka prshkruar gjatsin dhe trashsin e shum krcejve t bimve, pastaj gjethin, frytin dhe organet e tjera. Ka folur pr frytshmrin periodike t bimve. Ka treguar llojllojshmrin e ers dhe t shijes s bimve, e me kt ka qen paraardhs i Karla Metzaes, e cila m 1934, me ndihmn e ekstraktit bimor, ka shkruar pr personifikimin e bimve. Ibn Sina te kjo bot bimore sht shrbyer me shembujt e natyrs si burim t par, ndrsa burimi i dyt ka qen prodhim i that i bims: lvorja, fryti dhe lulja deri te t cilt ka arritur te shitoret e ndryshme ku shiteshin bimt shruese. Duke shfrytzuar kto dy burime, Ibn Sina ka dhn prshkrimin e mbi 400 bimve t ndryshme, kryesisht shruese. Prve Kanonit t mjeksis뒒, Ibn Sina disa pjes t veprs s dyt t madhe "Esh-Shifa" ia ka kushtuar bots bimore. N ata kapituj ka br fjal pr organet gjenitale mashkullore dhe femrore t bimve si dhe mnyrn e shumzimit. Bimt, sipas Ibn Sinas, njsoj sikur edhe kafsht, n mnyr instinktive e ndjejn nevojn pr ushqim. Ushqimi i bimve bhet me rrugn natyrore,pra me trheqjen e organeve bimore, e jo me vullnet dhe dshir. Sistemi i ushqimit sht argumenti i jets, por jo i vetdijes dhe puns s vetdijshme. Ibn Sina ka folur pr frytet e bimve dhe pr bimt bregdetare, si dhe pr bimt t cilat rriten n toka t njelmta, ranore, moalore dhe malore, pastaj pr shartimin,pr pyjet gjethrnse dhe gjethmbajtse (halort). N mesin t botanistve t njohur arab ka qen edhe Ibn al-Bejtar, i lindur n Spanj. Ibn al-Bejtar ka vizituar Afrikn veriore: Algjerin, Marokun dhe Tunisin. Ka qen kryetar i botanistve t Egjiptit. Ka studiuar shprndarjen zonale t bimve t Afriks veriore dhe t Siris. Ka qen shum i njohur edhe si mjek me eksperienc. Veprat m t rndsishme, q ka shkruar n fushn e mjeksis, farmacis dhe botaniks jan: "El-Xhamiu fi mufredati-l-edvijeti ve-l-agdhijeti" (Leksikoni mbi drogat dhe ushqimin) dhe "El-Mugni fi-l-edvijeti" (Kompendij mbi drogat). N veprn e par, me radhitje alfabetike, ka dhn prshkrimin e disa qinda bimve mjekuese, ka treguar pr Galenin, Diskoridin dhe shkenctart tjer grek, detajisht ka prshkruar prgatitjen e barrave, prdorimin e tyre, dobit, dmet etj. Prve Ibn al-Bejtarit ndr botanistt shum t njohur arab kan qen, Davud al-Antaki dhe Abdel-latif al-Bagdadi. I pari n veprn e vet "Tazkirat Davut", e cila m shum ka kuptim farmaceutik dhe mjeksor, ka dhn shprndarjen zonale t bimve, ka folur pr vjeljen e bimve, ka dhn emrat e bimve n gjuhen arabe dhe n shum gjuh t tjera, ndrsa i dyti ka dhn pasqyrn detaje mbi florn e Egjiptit. N mes t tjerash ka prshkruar bananen, palmn, manin, fikun egjiptian, limonin, bostanin, akacien, trangullin, iibunin etj. Bima mjekuese ballsamuese, si thot Al-Bagdadi, gjendet vetm n rrethinn e Heliopolisti n Egjipt, n nj siprfaqen prej rreth 400 ari. Bima sht aromatike. Prej saj prfitohen materiale t ndryshme mjekuese, n rend t par vaji eterik, i cili prdoret n mjeksi. Abdel-latif al-Bagdadi ka jetuar n kohn e Salahudin-Ejubit. Ka qen profesor n Universitetin Al-azhar t Kajros dhe n Emevi t Damaskut. Al-Kazvinit me Kosmografin뒒 e vet po ashtu i takon nj vend i dalluar n mesin e botanistve arabo-islam. Ka prshkruar nj numr t pakufishm t bimve t lashta, ka folur mbi sjelljen ditore t disa luleve dhe ka treguar interesim t madh pr bimt shruese. Ibn Sejjid n veprn e vet "Al-Muhassis" vmendje t posame i ka kushtuar zhvillimit t bots bimore sipas radhs, duke prshkruar prve drurit edhe gojushn dhe lloje t ndryshme t barit, ndrsa Al-Idrisi ka prshkruar bimt, t cilat Dioskoridea nuk i ka shnuar n pasqyrn e vet t bots bimore si p.sh. tamarindin, xhenxhefilin, xhenxhefilin kinez, mrsin etj. Al-Idrisi, konsideron se Dioskoridi, ka br kt qllimisht pasiq shumica e ktyre bimve gjendet jasht zons bimore t Greqis. Al-Idrisi ka treguar edhe literaturn me t ciln sht shrbyer Dioskoridi. N mes tjerash ka pasur n dor veprat e Galenit, Hunjejna ibn Is-hakit, Ibn Gjulgjula dhe Az-Zehravit. Ka shkruar me rendin alfabetik gjat numrimit dhe komentimit t emrave t disa bimve n gjuhn arabe, latine, persishte, greke dhe gjuh t tjera. Gjithashtu me radhitje t njjt edhe Al-Daudi, Al-Dejnuri, Al-Gafiku, Al-Kurtubi dhe Ibn as-Suri kan dhn pasqyrn e shum llojeve t bimve. N mes tjerash kan prshkruar: fikun indian, karanfilin, zymbylin etj. Ad-Dejnuri, i njohur si sheik i botanistve arab, gjat prshkrimit t bimve dhe organeve t tyre ka marr natyrn si burim t par dhe t vetm. Ai,i vetmi nga shkenctart arab, ka ln pas dore ann mjekuese t bims. Flitet se n prcjelljen e tij ka qen piktori, i cili ka vizatuar me ngjyra etapat e ndryshme t zhvillimit t bims. Muhamed ibn Jusuf al-Havarizmi dhe Ad-Daudi kan prshkruar shum lloje t bimve. I pari n veprn e vet Mefatihu-l-ulumi (elsat e shkencs) n mes tjerash ka prshkruar edhe kto bim: zymbylin, genciann, solanimun, nigrum etj. ndrsa i dyti n veprn e tij Neshetu-n-nufusi ma'rifeti-n-nebati ve-l-ahgjari ve-l-eshgjari (Libri voluminoz mbi identifikimin e bimve, gurve t mueshm dhe pemve (drunjve)), vmendje t posame i ka kushtuar: xhenxhefilit, rrshirs s pishs etj. N mesin e botanistve arab vend t merituar z edhe Al-Kurtubi. Ai ka prshkruar me qindra lloje t bimve. N mes tjerash ka prfshir edhe kto: bungun, korianderin, anason (glikanxo), drurin e terpentins, qepn, genciann, barin e detit, hashashin, bimt prej familjes s solanacave, ricinusin, mrsina (myrtys), plepin etj. Pa dyshim se bimt shruese jan lnd e par e pazvendsueshme n prodhimin e barrave,prandaj kan trhequr vmendjen e pjess drmuese t botanistve arab. Por, shumica prej tyre, krahas bimve shruese, kan studiuar edhe bimt joshruese. Ata vmendje t posame i kan kushtuar edhe kultivimit t bimve, e cila sht bukur shum larg shfrytzimit t shrueshmris s bimve.



    3. ZOOLOGJIA

    Shum shkenctar arab, prve bots bimore, kan studiuar edhe botn shtazore. Shumica, duke ndjekur Aristotelin, kan shkruar vepra me vler t prhershme. N to kan studiuar jo vetm kafsht, prodhimet e t cilave kan aplikim n mjeksi, por edhe ato, prodhimet e t cilave nuk kan kurrfar aplikimi n industrin e barrave. Ibn Sina disa kapituj t veprs s vet t madhe "Ash-Shifa", ia ka kushtuar zoologjis. N to ka prshkruar lloje t ndryshme t kafshve. Prej organizmave ujor, ka prshkruar shum lloje t peshqve dhe t bretkocave, si dhe organizma t tjer, t cilt vazhdimisht jetojn n uj ose prkohsisht dhe ato q jan t ngjitur pr baz si shpuzort, guacat etj. Po ashtu n kt vepr ka br fjal edhe pr eshtrat, venat, arteriet, membranat, lidhjet dej-dej si dhe lvizjet e dshiruara dhe mekanike t kafshve. Ibn Sina, pastaj ka treguar si dhe n 'mnyr zhvillohen funksionet e ndryshme te kafsht. Ka shqyrtuar se si tretet ushqimi, frymarrjen e organizmit, si bhet qarkullimi i gjakut, si dhe n 'mnyr bhet shumzimi i disa kafshve etj. Ka dhn prshkrimin e shum grupeve t kafshve: zogjve, peshqve, rrshqitsve, amfibeve dhe sisorve. Pa dyshim se Ibn Sina, si dhe shum shkenctar arab kan studiuar strukturn e organizmave me an t prerjes. Vetm n kt mnyr ka mundur t prshkruaj muskujt e lmuar t lukthit, t cilt bjn tretjen e ushqimit. Gjithashtu shum botanist si Ibn el-Bejtar, Davud el-Antaki etj. prve bots bimore kan studiuar edhe botn shtazore. Al-Bagdadi vmendje t posame i ka kushtuar bots shtazore t Egjiptit. N mes tjerash gjrsisht ka br fjal pr peshqit, zogjt, breshkat dhe kuajt e Nilit, ndrsa Al-Kazvini n Kozmografi, n baz t organeve t lvizjes ka br klasifikimin e kafshve. Botn shtazore sipas mnyrs s lvizjes e ka ndar n grupe dhe kt prsri n baz t njjt n nngrupe. Al-Kazvini ka folur edhe pr mbledhjen e ushqimit dhe prgatitjen e tmotjeve, pastaj pr blett dhe eksperiencn e tyre gjeometrike n brjen e gjashtkndshit knddrejt, t cilin ndonjher nuk mund ta vizatoj as matematicienti m i mir. N Kozmografi Al-Kazvini ka prshkruar disa qindra lloje t kafshve. Ibn Sejjid n disa kapituj t veprs s vet t madhe "Al-Muhassis" ka njoftuar pr shum veori dhe cilsi t kalit, deves, dashit, sqapit, qenit, zogut, blets, merimangs, thnegls dhe kafshve t tjera. Posarisht i ka kushtuar vmendje dhe, n mnyr precize, ka prshkruar disa organe te kafsht, q sht shum me rndsi pr ata q merren me morfologji, shkencn e cila studion formn dhe ndrtimin e organeve, ndrsa Al-Xhahiz n Zoologjin뒒 e vet, e cila prfshin shtat kapituj, botn shtazore ka ndar n tri grupe: 1 rrshqitsit 2. peshqit 3. amfibt, zogjt dhe sisort. Kt sistematizim ai e ka br n baz t organeve pr lvizje. Grupin e fundit e ka ndar n katr nngrupe: njeriu, kafsht shtpiake, egrsirat dhe insektet. Duke folur pr sisort Al-Xhahiz ka njoftuar edhe pr delfint dhe balenat, banor t prhershm t detit, t cilt edhe pse jetojn n uj prap i takojn sisorve. Prve ksaj Al-Xhahiz, botn shtazore e ka klasifikuar n baz t organeve t zrit: njeriu dhe kafsht. Njeriu shrbehet me t folurit e artikuluar dhe shqipton fjalt sipas rrokjeve, ndrsa te kafsht sht e kundrta. Ato, formojn tinguj t ndryshm t paartikulluar si p.sh. cicrim, lehje, blegrim, hingllim, pallje, ulurim etj. N disa pjes t librit Al-Xhahiz ka folur mbi prdorimin e dhmbv te sisort, ndrsa te t tjert mbi formimin e mlqis dhe zhvillimin e embrionit te zogjt, ndrsa n pjesn e tret t librit hollsisht ka treguar gjithka pr pllumbin e egr, i cili sht, si thot, shum interesant si nga mnyra e ndrtimit t erdhes po ashtu edhe nga aspekti i rritjes s zogjve t vet. Ka folur edhe pr smundjen e pllumbit t egr dhe pr mnyrn e shrimit, pastaj ka vazhduar ekspozimin e vet pr mizat, fluturn, petritin, pupzn, thnegln, grerzin etj, dhe n pjesn e katrt prap ka folur pr thnegln, majmunin, derrin, gjarprin, petritin, minin krcyes egjiptian, karakalecin dhe perkn. Al-Xhahizi ka studiuar edhe strukturn e organizimit me prerje. Ai ka br eksperimete me kafsh. Disa kafshve u ka dhn t pijn alkool q t konstatoj se far ndikimi ka alkooli n organizmin e kafshs, ndrsa t tjert i ka vendosur nn enn e qelqit q t mund t vzhgoj dhe t konstatoj sjelljen e tyre. Prve Al-Xhahizit edhe Ad-Dumejri ka qen zoolog i madh. Me rend alfabetik ka numruar dhe ka prshkruar disa kafsh. Mendimin e vet e ka forcuar me shum hadithe dhe me shum tekste poezie paraislame arabe. Ka prshkruar: luanin, deven, lepurin, ngjaln, patn, fajkonin, laradashin, pleshtin, gomarin, lopn, hitin, krokodilin dhe qindra kafsh t tjera. Ai n kt pasqyr t bots shtazore ka pasur n dor veprat e zoologve grek dhe arab; Aristotelit, Al-Xhahizit, Ibn Sejjidit, Al-Kazvinit etj. Ad-Dumejri si edhe shum shkenctar arab pr shkak t shkrimit encikolopedik n nj pjes t librit kan prfshir: zogjt, peshqit, insektet dhe rrshqitsit, e me kt edhe shprndarjen zonale t kafshve, pastaj poezin dhe letrsin, me ka kan br veprn vllimore, t dobishme dhe njkohsisht t leht pr lexim.

    4. FARMAKOLOGJIA

    Tham se farmakologjia si dhe botanika nuk jan studiuar si shkenca t veanta, por jan studiuar n kuadr t mjeksis. Poashtu theksuam se gati t gjith shkenctart arab, t cilt kan shkruar n kta lmenj, kto dy disiplina shkencore i kan futur n shrbim t mjeksis. Ibn Sina disa pjes t veprs s vet t madhe "Kanoni i Mjeksis" i ka kushtuar farmacis. N to detajisht ka prshkruar shum bim shruese dhe minerale prej t cilave prodhohen barra dhe droga t ndryshme. Gjithashtu edhe Al-Bejruni, Ibn al-Hejsem, Sabit ibn Kura, Ar-Razi dhe shkenctar t tjer arab kan shkruar vepra t mdha dhe shum t rndsishme nga kjo lami. Ar-Bejruni si dhe Ar-Razi kan shkruar veprn me titull: Farmacia, ndrsa Ibn al-Hejsem Librin e mjeksis. Ibn al-Bejtari n veprn e vet Doracak pr drogat ka treguar si dhe n 'mnyr, me prpunimin e lnds s par bimore, shtazore dhe t mineraleve, mund t prfitojm barin. Ai n trsi ka prvetsuar t arriturat e grekve t vjetr nga lmi i farmacis, biologjis dhe t mineralogjis. N dor ka pasur Anatomin e Galenit dhe Florn e Dioskoridit. N veprn Doracaku mbi drogat Ibn al-Bejtari ka folur pr prdorimin e barit, ndikimin e dobishm dhe t dmshm, ka treguar n lloje t ndryshme t bimve, me prpunimin e t cilve prfitohen vajrat e ndryshme eterike dhe yndyrrat si p.sh. trndafili, pelini, bathra e verdh ose e bardh etj. Davud al Antaki, n veprn "Tezkiret", vmendje t veant i ka kushtuar sezonit t vjeljes s bimve, mnyrs s ruajtjes dhe t shprndarjes zonale t bots bimore, ndrsa Ibn an-Nefis gjat shrimit t smundjeve t ndryshme m shum sht mbshtetur n rregullimin e ushqimit t t smurit se sa n prdorimin e barrave pr 'arsye, n nj mas t madhe, sht bojkotuar nga ana e farmaceutve arab. Mirpo, prve ksaj Ibn an-Nefis disa pjes t veprs s vet t madhe ia ka kushtuar farmacis. Al-Idrisi n "Botanikn" e vet ka prshkruar shum lloje t bimve shruese dhe t bimve t tjera. Ai n kt pasqyrim t bots bimore ka pasur n dor veprat e botanistve grek dhe arab: Dioskoridit, Galenit, Hunejin ibn Is-hakut, Ibn Shizuanit, Ibn Xhulxhulit, Az-Zahravit etj. Muhamed ibn Jusuf al-Havarizmi dhe Abdurrahman ad-Dauni kan qen farmacist t mdhenj. I pari n veprn e vet "Miftahu-l-ulumi", prve analizs detaje t smundjes ka shkruar edhe pr barrat e thjeshta dhe t prbra, t cilat prodhohen prej bimve shruese dhe mineraleve t ndryshme si p.sh. mastika, zymbyli, xhenxhefili, citrat, fosforin, ekstraktet bimore, qumshtin dhe rrshira t ndryshme, ndrsa i dyti n veprn "Nuz-hetu-n-nufusi ve-l-efkari fima'rifeti-n-nebati", prve prshkrimit t zanafills s dyt t bimve dhe t mineraleve ka prshkruar edhe mundsin e aplikimit t tyre n mjeksi, ka folur pr prbrjen dhe prgatitjen e helmeve, vers, ekstrakteve t vajit dhe t yndyrs. N mes t farmacistve t njohur arab sht edhe Al-Kurtubi. Ai n veprn Interpretimi i emrave ka shpjeguar se si dhe n 'mnyr mund t prfitojm barrat me prpunimin e lnds s par bimore, shtazore dhe mineraleve. Prej bimve shruese, prodhimet e t cilv prdoren si lnd e par n prodhimin e barrave, ka cekur kto: hashashin, fierin, vruvn, prej mineraleve boraksin, sulfatin e bakrit, cinobrin, acidin squfurik t murm, ndrsa prej kafshve varonin dhe disa t tjer.



    5. MINEROLOGJIA DHE GJEOLOGJIA

    Mineralet dhe minerologjia si shkenc kan trhequr nj numr t madh t shkenctarve arab. Shkenctart arab kan pranuar teorin greke sipas s cils tr bota sht ndrtuar prej katr elementeve: ajrit, ujit, dheut dhe zjarrit. Grekt kan menduar se me kombinimin e shkatht t ktyre elementeve mund t prfitohet do materie q dshirojm. Ky mendim ka trhequr shum shkenctar arab t krkojn "gurin e dituris" me t ciln metalet jo fisnik do t shndrronin n argjend dhe ari. Por shumica prej tyre kan konsideruar si endje t pafrytshme dhe humbje t kohs. N kt periudh t alkimis nj numr i madh i shkenctarve arab, sht marr me kimi mjekuese. Ata kan studiuar mundsin e prdorimit t mineraleve kundr smundjeve t ndryshme. Vend t merituar n mes t arabve ijatrokimist (kimia mjekuese) kan qen Ibn al-Bejruni dhe Davud al-Antaki. Ndrsa n mesin e minerologve arab Al-Bejruni ka shkruar disa vepra shum t rndsishme nga kjo lmi. Shumica e numrojn n gjeologt m t mdhenj dhe konsidrojn se sht e pamundur t shkruhet nga kjo lmi e mos t theksohet kontributi i tij n zhvillimin e ksaj disipline shkencore. Al-Bejruni si dhe Al-Hejsemi kan caktuar peshn specifike t shum metaleve, ndrsa Al-Kazvini detajisht ka folur mbi gurt e mueshm: diamantin, rubinin, zymrytin etj., pastaj mbi arin, argjendin, bronzn, hekurin, plumbin dhe prpunimin e tyre, mbi naftn, fosforin dhe minerale t tjera dhe lndt e para n tok. Shumica e shkenctarv arab, prve minerologjis kan studiuar edhe gemologjin, petrografin, oqeanografin, litosfern dhe degt t tjera t gjeologjis. Utarid ibn Muhamed al-Hasib sht, si thot Sarton, shkenctari i par n gjirin e arabve, i cili ka shkruar veprn nga lmi i gemologjis me titull "El-Xhevahiru ve-l-ehxharu (Gurt e mueshm), e pas tij vend t merituar zn edhe Al-Kindi, Al-Bejruni dhe At-Tifasi. Ndr shkenctart arab, t cilt kan studiuar mbshtjellsin e fort t toks, vend t merituar z edhe Ibn Sina. Ai ka shkruar disa vepra shum t rndsishme nga kjo lmi. N to ka analizuar prbrjen, ndrtimin dhe zanafilln e litosfers. Ka treguar mbi ndikimin reciprok t forcave t brendshme dhe t jashtme n mbulesn e fort t Toks. Ndikimi i forcave t brendshme sipas tij shfaqet n lvizjen e kors s toks, aktivitetit t vullkaneve dhe termeteve. N mesin e shkenctarve t njohur arab, t cilt kan studiuar relievin e toks, zanafilln dhe zhvillimin e tij sht Al-Mes'udi. Ai, si edhe Ibn Sina, ka treguar n forcat e brendshme dhe t jashtme, t cilat me ndikimin reciprok formojn relievin e siprfaqes s toks. Al-Mes'udi ka folur mbi qarkullimin e ujit n natyr, mbi rrjedhjen e ujrave dhe fundrimin e krips n det. Duke studiuar zhvillimin gjeologjik t kors s toks Ibn Sina, Al-Bejruni, Al-Mazini, Al-Gafiki dhe shkenctart t tjer arab, kan treguar edhe n gurzimin e mbeturinave t bimve dhe t shtazve n shkmbinjt e litosfers. N veprn e vet t madhe "Esh-Shifa" Ibn Sina thot se Toka n t kaluarn e largt t saj ka qen e pabanuar. N kohn m t lasht t saj nuk ka shenja jete, ndrsa m von n shkmbinjt e saj hasim n shum mbeturina t gurzuara t bimve dhe t kafshve. Arabt dhe myslimant qysh gjat shekullit mesjetar, thot Sarton, kan pasur pasqyr t qart mbi evolucionin, zanafilln dhe zhvillimin e jets. Ibn Maskavejh, Al-Kazvini, Ibn Haldun, Ihvan as-Saffa dhe shkenctart tjer arab kan pohuar se materiet mineralore jan baz e jets n tok. Nga materiet minerale, me an t evolucionit kan zn fill bimt, prej bimve kafsht, ndrsa sipas mendimit t disave, paraardhs i njeriut t sotm ka qen majmuni. Shkenctart arab gjithashtu kan shkruar numr t madh veprash nga hartografia. Hartografin m s shumti e kan studiuar pr shkak t caktimit t lokacioneve t ndonj vendi, drejtimin e Kibles dhe meridianin fillestar. Prve Al-Havarizmit hartograf t njohur kan qen: Al-Magdisi, Al-Ilstahir dhe Al-Belhi. Ata kan hartuar shum harta gjeografike.



    Konkluzion

    Duke rezimuar ekspozimet e deritashme mund t thuhet se shkenctart arab n periudhn islame, me punimet e veta shkencore, kan kontribuar n zhvillimin e mendimit shkencor,n ndrtimin e kulturs dhe t civilizimit njerzor. Ata kan prkthyer n gjuhn arabe t arriturat shkencore t grekve dhe trashgimin kulturore t popujve tjer, t cilt i kan paraprir historis. Gjuha arabe ka qen gjuh shkencore. Me t jan shkruar vepra, t cilat jan lexuar n t gjitha pjest e Shtetit Islam, e cila territorialisht shtrihej prej Kins n lindje deri n Franc n perndim. Shumica konsiderojn se Ibn al-Hejsem, Al-Kindi, Ibn Sina, Al-Farabi, Al-Bejruni, Al-Havarizmi dhe shkenctar t tjr arab kan qen t domosdoshm pr paraqitjen e Galilejit, Keplerit, Njutnit, Kopernikut dhe shkenctarve t tjer t renesanss evropiane. Prmes veprave t tyre shkenctart arab kan ndikuar fuqishm n renesansn evropiane. Me prdorimin e numrave n baz t sistemit decimal n matematik ata kan br revolucion t vrtet n shum lmi t veprimtaris njrzore. Ibn an-Nafis disa shekuj para Harfijs ka sqaruar qarkullimin e vogl t gjakut (qarkullimi pulmunal), ndrsa Ibn al-Hejsem natyrn e drits, shpejtsin dhe ligjet e thyerjes s saj shum m hert se shkenctart evropian. Ibn Miskavej, Ibn Haldun dhe Ihvan as-Safa kan shkruar dhe kan folur mbi evolucionin, zanafilln dhe zhvillimin e jets disa shekuj para Darvinit, ndrsa Al-Idrisi, Ibn Hazm dhe Ibn al-Hejsem kan folur mbi gravitacionin shum m hert se Njutni dhe shkenctart tjer evropian t shekullit XVII. Shkenctart arab kan matur gjatsin e meridianit toksor, ndrsa me ndihmn e saj edhe madhsin e Toks, kan caktuar dimenzionet e planeteve dhe largsin e tyre ndrmjet veti, kan konstruktuar nj numr t madh instrumentesh nga astronomia dhe kan vn themelet e kimis shkencore. Ata kan vendosur themelet e metodologjis s re n punn krkimore shkencore dhe me kt kan qen paraardhs i Bekonit, Dekartit dhe shkenctarve t tjer t renesanss evropiane. Por vala e zgjimit kulturor, e cila kishte kapluar botn arabe, u ndrpre me pushtimin dhe shaktrrimin e mongolve dhe t tatarve, m von me deprtimin e turqve dhe n fund me kolonizimin e Evrops perndimore, e cila tentoi t shlyej faqet m t ndritshme t s kaluars islame. Sikur t gjitha kto t mos kishin ndodhur, renesansa evropiane do t ishte vepr e popujve islam. Arabt kan luajtur rolin ndrmjetsues ndrmjet epoks greke dhe epoks s re shkencore. N periudhn islame ata kan qen fort nn ndikimin e grekve t vjetr, por gjithashtu kan ndikuar fuqimisht n shkenctart e renesanss evropiane, t cilt kan qen t njohur me t arriturat shkencore t arabve prmes prkthimeve t veprave arabe n gjuhn latine dhe n gjuh t tjera evropiane. N kt pasqyrim t shkurtr vrejtm ndikimin e islamit dhe t arabve n renesansn evropiane n fushn e shkencave natyrore.
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 28-04-2005 m 16:33

  10. #10
    Perjashtuar Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    922
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Citate nga Historiane te famshem te Shkences


    Shkrimtaret perendimore shpesh here perdorin fjalet arabe ose muhamedane per te pershkruar muslimanet dhe fjalen 'civilizimi arab' per te pershrkuar 'Civilizimin Islam'. Ne disa raste te tjera, fjalet Saracenis dhe maure perdoren gjithashtu per muslimanet ( arabe dhe jo-arabe) nga pjese te ndryshme te Evropes, Afrikes, Arabise dhe Azise. Sipas nje tradite te Profetit Muhamed (s) cdokush gjuha e pare e te cilit ishte arabishtja ishte nje arab pa marre parasysh origjinen e tij etnike, vendlindjen, dhe nenshtetesine. Arabishtja ishte mjeti i komunikimit ne te gjithe boten muslimane deri para disa shekujsh. Gjate 800 - 1500 e.r. te gjitha veprat shkencore shkruheshin ne arabisht. Ishte vetem pas kolonizimit te tokave muslimane qe kjo praktike u be shume me pak predominuese dhe ne shume raste edhe u eliminua fare.




    Xhorxh Sarton rreth shkencetareve muslimane ne librin "Hyrje ne Historine e Shkences""

    Do te jete e mjaftueshme ketu te permendim disa emra te famshem: Xhabir ibn Haijan, el-Kindi, el-Khuarizmi, el-Razi, el-Fargani, Thabit ibn Kurra, el-Batani, Hunejn ibn Ishak, el-Farabi, Ibrahim ibn Sinan, el-Mesudi, el-Tabari, Ebul Uafa, 'Ali ibn Abas, Abul Kasim, Ibn el-Xhezar, el-Biruni, Ibn Sina, Ibn Junus, El-Kashi, Ibn el-Haitham, 'Ali Ibn 'Isa el-Gazali, el-Zarkab, Omar Kajami. Nje liste madheshtore emrash e cila nuk do te ishte shume e veshtire te shtohej. Ne qofte se ndokush ju thote juve qe kohet e Mesjetes ishin te varfera shkencerisht, mjafton t'i citoni keto emra atij, emra te cilet lulezuan brenda nje kohe te shkurter, 750 deri ne 1100 e.r.






    "Duhet te tregoj me keqardhje menyren sistematike me te cilen letersia evropiane ka vazhduar te nxjerre jashte veshtrimit detyrimet tona ndaj muhamedaneve. Sigurisht qe keto detyrime nuk mund te fshihen me. Padrejtesia e gjetur ne zemerimin fetar dhe ne mendjemadhesine nacionaliste nuk mund te vazhdoje perjetesisht. Arabet kane lene pershtypjet e tyre intelektuale mbi Evropen. Ata i kane shkruar ato ne qiell dhe cdokush qe lexon emrat e yjeve mund t'i lexoje ato.





    Robert Brifolt ne "Fromimi i Njerezimit"

    "Ishte nen ndikimin e arabeve dhe ringjalljes se kultures prej maureve dhe jo ne shekullin e 15-te, qe nje ringjallje e vertete ndodhi. Spanja dhe jo Italia ishte djepi i rilindjes se Evropes, e cila pas zhytjes se vazhdueshme poshte e me poshte ne barbarizem, kishte arritur thellesite me te erreta te injorances dhe degjenerimit ne kohen kur qytetet e botes Sarakenike, Bagdati, Kajro, Kordova, dhe Toledo, ishin qendrat e civilizimit dhe veprimtarive intelektuale. Qe nga kohet kur ndikimi i kultures se tyre filloi te ndihet, filloi edhe tronditja e jetes se re.

    "Ishte nen paraardhesit e tyre ne Shkollen e Oksfordit (trashegimtare te muslimaneve te Spanjes) qe Roxher Bejkon mesoi gjuhen arabe dhe shkencat arabe. As Roxher Bejkon dhe as adashe te mevonshem nuk mund te lavderoheshin si ata qe prezantuan metodat eksperimentale. Roxher Bejkon nuk ishte asgje me teper se sa nje nga apostujt e shkences dhe metodes muslimane ndaj Evropes kristiane; dhe ai asnjehere nuk deklaroi qe njohja e arabishtes dhe shkencave arabe ishte per beshkekohesit e tij rruga e vetme drejt shkences se vertete. Diskutime rreth asaj se kush ishte inisiatori i metodave eksperimentale jane pjese e keqinterpretimeve te medha te origjines se civilizimit evropian. Metoda eksperimentale e arabeve ishte qe nga kohet e Bejkonit gjeresisht te perhapura dhe te kultivuara me shume zell neper te gjithe Evropen.

    "Shkenca eshte kontributi me i rendesishem i civilizimit arab ndaj botes moderne; por frytet e saj u mblodhen me vone. Vetem shume kohe me vone pasi kultura maure ishte zhytur ne erresire, gjigandi i cili i kishte dhene jete kesaj kulture filloi te ngrihej. Nuk ishte vetem shkenca ajo qe i risolli jeten Evropes. Shume influencime te tjera prej Civilizimit Islam i komunikuan shkendijat e tyre te para jetes se Evropes.

    "Megjithese nuk ka asnje aspekt ne zhvillimin evropian ne te cilin ndikimi i kultures islamike te mos jete i pranishem, ne asnje vend tjeter nuk eshte kaq e qarte se sa ne gjenezen e asaj fuqie e cila perben forcen e dallueshme te botes moderne dhe forcen e fitores se saj, shkencat natyrore dhe shpirti shkencor.

    "Borxhi i shkences tone ndaj asaj te arabeve nuk konsiston ne zbulimet e medha dhe teorive revolucionare. Shkenca i detyrohet shume me teper kultures arabe, i detyrohet vete ekzistences se saj. Astronomia dhe matematika e grekeve ishin nje import i huaj qe asnjehere nuk u aklimatizuan ne kulturen greke. Greket sistematizuan, gjeneralizuan, dhe teorizuan, por rruget e vrojtimeve, mbledhja e diturive pozitive, obzervimet e perzgjatura dhe te detajuara dhe kerkimet shkencore ishin te gjitha se bashku te panjohura per temperamentin grek. Vetem ne Aleksandrine Helenike mund te gjendej ndonje afrim i veprave shkencore i bere ne boten e lashte dhe klasike. Ajo qe ne quajme shkence lindi ne Evrope si nje rezultat i nje shpirti te ri kerkimor, metodave te reja eksperimentale, obzervimeve, matjeve, zhvillimit te matematikes, ne nje forme te panjohur nga greket. Ky shpirt dhe keto metoda u prezantuan ne boten evropiane nga arabet.

    "Ka shume mundesi qe pa arabet, civilizimi modern evropian nuk do te kishte lindur ndonjehere; eshte abolutisht e vertete qe pa ata, ky civilizim nuk do te kishte marre keto karakteristika te cilat i dhane mundesine te kalonte te gjitha fazat e meparshme te evolucionit."




    Arnold dhe Guillaume ne "Trashegimia e Islamit" mbi Shkencen dhe Mjekesine Islame

    "Duke pare mbrapa ne mund te themi se shkenca dhe mjekesia islame pasqyruan driten e diellit helenik, kur dita e tij kishte mbaruar, dhe ato ndricuan si nje hene, duke i dhene drite nates me te erret te Evropes Mesjetare; disa yje te shndritshme i dhane driten e tyre dhe kjo hene dhe keto yje u veniten nen lindjen e nje dite te re - Rilindjes. Meqenese ato kishin pjesen e tyre ne drejtimin dhe prezantimin e kesaj levizjeje te madhe, mund te thuhet qe ata jane akoma me ne."




    Xhorxh Sarton ne "Hyrje ne Historine e Shkences"

    "Gjate sundimit te halifit El-Mamun (813 - 33 e.r.) menyra e re e te mesuarit arriti kulmin e saj. Monarket krijuan ne Bagdat nje shkolle te rregullt per perkthime. Kjo shkolle ishte pajisur me nje biblioteke, dhe nje nga perkthyesit atje ishte Hunejn ibn Ishak (809-77), nje filozof dhe fizikant me fame te madhe. Nga nje biografi e shkurter e tij e botuar kohet e fundit mesojme qe ai perktheu te gjithe vellimet e veprave Galenike.

    "Pervec perkthimit te veprave greke, perkthyesit bene manuale njeri nga te cilet eshte tipik i periudhes se mesimeve arabe. Keto jane ripermbledhje te te gjithe mjekesise, te cilat diskutojne semundjet e trupit, duke filluar sistematikisht me koken dhe duke vazhduar deri poshte tek kembet.

    "Ideali musliman nuk ishte bukuria e jashtme, por Zoti ne Begatine e Tij; qe do te thote Zoti me te gjitha shpalljet e Tij, yjet dhe qiejt, token dhe gjithe natyren. Keshtu qe ideali musliman ishte i pafund. Por duke u marre me pafundshmerine ashtu sic perceptohet nga muslimanet, ne nuk mund te kufizojme veten tone vetem me hapesiren, por duhet te konsiderojme edhe kohen.

    "Hapi i pare matematikor qe nga konceptimi grek i nje universi statik deri tek konceptimi islam i nje universi dinamik u ndermor nga el-KKhuarizmi (780-850), themeluesi i algjebres moderne. Ai zhvilloi karakterin e paster te numrave si madhesite e kufizuara duke demonstruar mundesite e tyre si elemente te manipulimeve dhe hetimeve te infinite te pronave dhe lidhjeve.

    "Ne matematiken greke, numrat mund te zgjeroheshin vetem me ane te proceseve laboratorike te shtimit dhe shumezimit. Simbolet algjebrike te numrave te el-Khuarizmit permbajne mundesite e infinitit. Keshtu qe ne mund te themi qe avancimi nga aritmetika tek algjebra eshte nje hap nga te qenurit tek te berit nga universi grek tek universi i gjalle i Islamit. Rendesia e algjebres se Khuarizmit u njoh nga Perendimi ne shekullin e 12te - kur Zherardi i Kremones perktheu tezat e tij ne latinisht. Deri ne shekullin e 16te ky version u perdor ne universitet evropiane si libri matematikor kryesor. Por influenca e Khuarizmit arriti shume me larg se sa universitetet. Kete influence e gjejme ne veprat matematikore te Leonardo Fibinacit si ajo e Pizes, Mjeshtri Jakob i Firences, deri tek Leonardo da Vinci.

    "Nepermjet hetimeve te tyre mjekesore ata jo vetem zgjeruan horizontin e mjekesise, por zmadhuan edhe konceptet humanitare ne pergjithesi. Keshtu qe nuk ka mundesi qe kerkimet e tyre mund ti conin ata ne perfundime qe ishin te paarritshme nga mjeshterit greke. Ne qofte se shihet si simbolike qe arritjet me spektakolare te gjysmes se shekullit te 20te si ndarja e atomit dhe bomba atomike, gjithashtu nuk do te dukej e e rastit qe perpjekjet e muslimaneve te hershem ne mjekesi mund te conin ne nje zbulim qe ishte pothuajse po aq revolucionar dhe me i vlefshem.

    "Nje filozofi e perqendrimit rreth vetvetes, qofte edhe e maskuar ne cdo lloj menyre, do te ishte e pakuptimshme dhe e qortueshme per mendjen e muslimaneve. Kjo mendje ishte e paafte te shihte njeriun, si ne shendet ashtu edhe ne semundje si te vecuar prej Zotit, prej te afermve, dhe prej botes perreth tij. Ishte ndoshta e paevitueshme qe muslimanet te zbulonin qe semundja nuk ka nevoje te lindi brenda pacientit por mund te merret nga jashte, me fjale te tjera, ata duhet te kene qene te paret qe kane vendosur qarte ekzistencen e semundjeve ngjitese.

    "Nje nga perfaqesuesit me te famshem te universalitetit musliman dhe nje figure e shquar ne mesimet islame ishte Ibn Sina, i njohur ne Perendim me emrin Avicena (981-1037). Per 1,000 vjet ai ka ruajtur famen e tij origjinale si nje nga mendimtaret dhe dijetaret me te medhenj ne histori. Vepra e tij mjekesore me e rendesishme eshte Kanuni dhe nje permbledhje rreth ilaceve te zemres. Vepra e pare eshte nje enciklopedi e pafundme e mjekesise. Permban disa nga mendimet me te ndritura qe i perkasin dallimit te mediastinitisit nga pneumonia; natyra ngjitese e fthisis; perhapjes se semundjeve me ane te ujit dhe tokes; pershkrime te kujdesshme rreth semundjeve te lekures, semundjeve seksuale dhe shqetesimeve nervore.

    "Kemi arsye te besojme qe kur gjate kryqezatave Evropa filloi te ngrinte spitalet e saj te para, ata ishin frumezuar nga arabet e Lindjes se Aferme. Spitali i pare ne Paris u themelua nga Luigji IV pas kthimit te tij nga kryqezata e vitit 1254-1260.

    "Ne veprat e tij (Xhabir, Geber) gjejme disa veshtrime rreth metodave te kerkimeve kimike, nje teori rreth formimit gjeologjik te metaleve (gjashte metalet ndryshojne per arsye te permasave te ndryshme te sulfurit dhe merkurit qe permbajne); pergatitjes te substancave te ndryshme.

    Veprat e Ibn Hajthamit zbulojne zhvillimet e tij ne aftesine e eksperimenteve. Tabelat e tij te kendeve te pjerresise dhe perthyerjes se drites duke kaluar nga nje mjet tek nje tjeter tregojne se sa afer i ishte afruar ai zbulimit te ligjit te qendrueshmerise se raportit te sinusit, qe me vone iu atribua Snelit. Ai llogariti saktesisht per muzgun si pasoje e perthyerjes atmosferike, duke vleresuar renien e trysnise atmosferike te diellit te ishte 19 grade poshte horizontit, tek fillimi i ketij fenomeni mengjeseve ose tek perfundimi i tij mbremjeve.

    "Nje pjese e madhe e njohurive shkencore dhe atyre historike ndodhen ne volumin e 30-te, Fushat e Arta dhe Minierat e Gureve te Cmuar prej nje nga historianet me te shquar, El-Masidut. Nje veper gjeografike me e sakte eshte fjalori "Muxham el-Buldan' nga El-Hamami (1179- 1229). Kjo eshte nje enciklopedi e vertete, qe duke shkuar pertej kufijve te gjeografise perfshin edhe shume dituri shkencore.

    "Ata studiuan, mblodhen dhe pershkruan bime qe mund te kishin disa qellime te dobishme, si ne agrikulture ashtu edhe ne mjekesi. Keto prirje te shkelqyera, te pabarazuara ne kristianizem, u vazhduan gjate gjysmes se pare te shekullit te 13-te nga nje grup prej kater botanistesh. Njeri prej ketyre Ibn el-Baitar perpiloi vepren me te pershkruar arabe rreth ketij subjekti (Botanikes), ne fakt me e rendesishmja per te gjithe periudhen qe nga Dioskoridet deri ne shekullin e 16-te. Ishte nje enciklopedi e vertete rreth ketij subjekti, qe perfshinte te gjithe eksperiencen Greke dhe ate Arabe."

    "Abd el-Malik ibn Kuraib (el-Asmai; 739-831) ishte nje arab i devotshem i cili shkruajti disa libra te vlefshem rreth anatomise se njerezve. El-Xhaualiki i cili lulezoi ne gjysmen e pare te shekullit te 12-te dhe Abd el-Mumin i cili lulezoi ne gjysmen e dyte te shekullit te 13-te ne Egjypt, shkruajten traktate rreth kuajve. Zoologu me i madh midis arabeve ishte el-Damiri (1405) i Egjiptit libri i te cilit rreth jetes se kafsheve "Hajat el-Hajuan" eshte perkthyer ne anglisht nga A.S.G.Xhajakar (Londer 1906, 1908).

    "Pesha e autoritetit te respektuar, per shembull ajo e Ptolemeut, rralle i frikesoi ata. Ata ishin gjithmone te etur per te provuar nje teori, dhe ata asnjehere nuk u lodhen se eksperimentuari. Megjithese te motivuar dhe pershkruar nga shpirti i fese se tyre, ata asnjehere nuk do te lejonin nje dogme sic interpretohej nga ortodokset t'u nderpriste rrugen e tyre te kerkimeve shkencore.




    De Laci O'Liri ne "Mendimi Arab ne Histori"

    "Materiali grek i mare prej Arabeve nuk i'u kalua thjesht te tjereve qe erdhen pas tyre. Ky material ka nje jete te vertete dhe nje zhvillim ne rrethinat arabe. Ne astronomi dhe matematike, veprat e shkencetareve greke dhe atyre indiane u perpiluan dhe keshtu ndodhi nje perparim i madh. Arabet jo vetem qe zgjeroj ate cfare kishin mare nga greket por kerkuan dhe korrigjuan edhe regjistrime te vjetra."




    Karra ce Voks ne "Trashegimia e Islamit"

    "Aritmetika dhe algjebra gjithashtu lulezuan pergjate astronomise. Kjo ishte periudha e el-Khuarizmit emri i te cilit, i kurruptuar nga shkrimtaret latine te perendimit, na japin neve termin Algorizem (disa here i shkruar Algoridhm)."



    Silberbergu ne "Zeitschrift Fuer Assyriologie" Strasburg

    "Megjithate eshte habitshme qe e gjithe letersia antike botanike na jep neve vetem dy paralele te librave tane (ate te ad-Dinauari, vdiq ne 895 e.r.). Si ka mundesi qe muslimanet, gjate nje periudhe kaq te hershme te jetes letrare, te arrinin nivelin e njerezve kaq gjeniale sic ishin Helenet, madje edhe t'a kalonin ate. (Ad-Dinari ka shkruajtur "Botanika Enciklopedike" ne gjashte volume te trasha. Eshte shkruar perpara se te perkthehej ndonje veper greke ne arabisht."



    F.G.Alfalo ne "Ribashkimi i Gjysmehenezes"

    "Veprat e Khuarizmit ne artmetike dhe algjeber u perkthyen ne latinisht me emrin Algoridhem (i cili duhej te ishte Algorizem). Emri i tij eshte origjina e emrit Logarithem.



    Zhozef Hell ne "Civilizimi Arab"

    "Ne fushen e trigonometrise, teoria e Sinusit, Kosinusit dhe tangeteve eshte e lene trashegim brez pas brezi tek Arabet. Epokat e shndritshme te Peurbashit, te Regiomontanusit, te Kopernikut, nuk mund te permenden pa na sjelle ndermend punen pergatitese dhe fundamentale te matematicieneve arabe."

    "Adoptimi i shenjes se zeros ishte nje shkalle e rendesise se larte, qe te udhehiqte tek e ashtuquajtura aritmetika e pozicioneve. Me ndihmen e sistemit arab te numrave, metodat elementare te llogaritjes u perfeksionuan; doktrinat e pronave, dhe lidhjes midis te barabartes dhe jo te barabartes dhe numrave primare, katroreve dhe kubave, u zhvilluan; algjebra u pasurua prej zgjidhjes te grades se trete dhe asaj te katert, me ndihmen e gjeometrise dhe keshtu me radhe. Rreth vitit 820 e.r matematicieni al-Khuarizmi shkruajti nje liber rreth Algjebres, dhe trajtimit te saj elementar- e perkthyer ne latinisht- u perdor nga dijetaret Perendimore deri ne shekullin e 16-te."




    Orientalisti Francez Dr. Gustav Lebon

    "Duhet te sjellim ndermend qe asnje shkence, as ajo e kimise as ndonje shkence tjeter, nuk eshte zbuluar papritmas. Arabet kishin vendosur 1,000 vjet me pare laboratoret e tyre ne te cilat ata kryenin eksperimentet dhe publikonin zbulimet e tyre pa te cilat Lavoisier (te cilit i jepet merita si themelesi i kimise) nuk do kishte qene i afte te prodhonte asgje ne kete fushe. Mund te thuhet pa patur frike per ndonje kontradikte se duke i patur borxh kerkimeve dhe eksperimenteve te shkencetareve muslimane, kimia moderne erdhi ne ekzistence dhe prodhoi rezultate te medha ne formen e zbulimeve te medha, elektricitetin, telegrafin, telefonin, radion, fotografie, kinematografine dhe keshtu me radhe."

  11. #11
    Perjashtuar Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    922
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Terma Latine dhe Angleze me Origjine Arabe

    Dr. A.Zahur dhe Dr. Z. Hak

    Konceptet e zhvilluara nga astronomet dhe shkencetaret muslimane kane qne studiuar gjeresisht ne Europe dhe u bene baza e astronomise moderne dhe shkences.

    Shumica e emrave te yjeve ne gjuhet europiane jane me origjine arabe sipas tabeles me poshte.


    Termat Latine/Angleze Emrat Arabisht

    Achernar- Akhir el-Nahr
    Acreb -Akrab (akrep)
    Phurked -Farqad (pulpa)
    Altair -Nasr el-Tair
    Aldebaran- Ad-Dabaran
    Daneb -Dhanab el-Dujajah
    Denebola -Dhanab el-Asad
    Fomal Haut- Famm el-Hut
    Aega- Nasr el-Uaqi



    * * *



    Ne fjalorin matematikor fjale si Algjeber, zenit, Nadir dhe cipher jane huazuar nga Arabishtja.




    Termat Latine/Anglisht Termat Arabisht
    Algebra -El-Xhabr
    Algorism, Algorithm- El-Hauarizmi
    Zenith -Zenit
    Nadir -Nadir, Nazir
    Atlas -Atlas
    Azimuth -El-Sumut
    Cipher,- Zero Sifr



    * * *



    Shembuj te termave me origjine Arabe me te perdorur ne gjuhet europiane jane; Eliksir, Alkohol, Antimonio, dhe Alkanfor (kamfor).



    Termat Latine/Anglisht Termi Arabisht

    Elixir -El-Aksir
    Alcohol -El-kohl
    Alchemy -El-kimija
    Antimonio, Antimun Antimun, Ithmid
    Alcanfor, camphor Kafur
    Zircon -Azraq
    Collige -El-kulljat
    Anima -Kitab el-Nefs
    Sufficentia- Kitab el-Shifa



    * * *



    Fjale te tjera te perdorura, origjina e te cilave eshte Arabe jane: Alembic, Alkali, Alum, Aludel, Athomor, Azymum, Cinnabar, Tutia, Usefur, and Ziniar.




    Termi Latin/Anglisht Termi Arabisht


    Admiral- Amir-ul Bahr
    Earth (toke) Eardh, Earz
    Adobe -El-tub
    Alcove -El-kubba
    Monsoon (muson)- Mausim
    Magazine (reviste) -Makhazin
    Rice (oriz) -Ruzz
    Coffe (kafe)- kahua
    Banana (banane)- Banana
    Lemon (limon) Limun
    Orange (portokall) Naranxh
    Sugar (Sheqer) Sukkar
    Syrup (shurup) Shurb, Sharab
    Artichoke El-Kharshuf
    Jasmine Jasemin
    Musk Musk
    Safron Za'faran
    Amber (qelibar) Anbar
    Cotton (pambuk) Kutun
    Cable (tel, kabell) Habl
    Safari Safara
    Lute (lahute) El-'ud
    Canon (top lufte) Kanun
    Cipher Sifr



    * * *



    Terma Anatomike



    Termi Latin/Anglez Termi Arab


    Aorta- Avarta
    Pancreas- Bankras
    Colon- Kolon
    Cornea -Kornea
    Corn -Korn
    Basilie- Baslik
    Epidemis -Agadidus
    Cephallie- Kifal
    Sephenou-s Safan
    Diafragm -Dajafergma
    Menniges -Mennigies
    Mesentry -Masarike
    Peritoneum - Baratene
    Trochanter -Trakamter



    * * *



    Shkencetare te famshem



    Emri Arab Emri Latin/Anglez


    Jabir Ibn Haiyan Geber
    El-Khauarizmi Algorism, Algorithm
    El-Battani Albategnius
    El-Fargani El-Fraganus
    El-Razi Rhazes
    El-Kindi Alkindus
    El-Farabi El-Pharabius
    Abu El-Kasim El-Zahravi Albucasis
    El-Haitham Alhazen
    Abu el-Hasan el-Mauardi Alboacen
    Ibn Sina Avicenna
    Ibn Zuhr Avenzoar
    Ibn Rushd Averroes
    El-Zarkafi Arzachel
    El-Bitruxhi Alpetragius
    El-Sufi Azophi
    Ibn Baxhah Avempace
    Ali Abbas Hale Abbas



    * * *

    Perkthyesit e dijes shkencore ne mesjete.

    Reference:

    1. Xhorxh Sarton, "Parathenie e Historise se Shkences, Vol. 1-111," Uilliams and Uilkins, Baltimore, 1927-31, also 1950.

    2. Robert Briffault, "Krijimi i Njerezimit" Londer, 1938.

    3. Tomas Arnold, "Vazhdimesia e Islamit," Oksford University Press, 1931.

    4. E.G.Broun, "Mjekesia Arabe" Cambridge, 1921.

    5. D.Campbell, "Mjekesia Arabe dhe Influenca e saj ne Mesjete," Londer, 1926.

    6. P.K.Hitti, "Historia e Arabeve," Londer, MacMillan, 1956.

    7. De Lacy O'Leary, "Mendimi Arab pergjate Historise.".

    8. A.A. Khairallah, "Kontributi Arab ne Mjekesi" Beirut, 1946.

    9. S.H Nasr, "Nje Parathenie e Doktrines Kozmologjike Arabe," Harvard university press, Cambridge, MA, 1964.

    10. Joseph Hell, "Civilizimi Arab"


  12. #12
    Perjashtuar Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    922
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Duke Drejtuar Rekordin: Mrekullia e Shkences Islame

    Koncepti qe shkencat jane ekskluzivisht produkte te mendjes perendimore akoma vazhdon te mbetet i pacenuar. Bile cdo kerkim qe do te benim ne tekstet enciklopedike per sa i perket historise se shkences do ta mbeshteste kete koncept. Duke i pershkruar faqet e ketyre librave del qarte qe te vetmit kontribues te permendur per vlerat e tyre jane evropianet dhe/ose amerikanet. Eshte pothuajse e parendesishme te perseritesh ato emra qe i kemi hasur kushedi sa here me pare, si Galileo, Koperniku, Kepler, Beikon, Njutoni, Da Vinci, Benjamin Franklin etj. Dhe perfundimi i pashmangshem eshte se kontributet vertet te rendesishme ne zhvillimin e shkencave moderne qe jane dhene nga kulturat e tjera jane minimizuar. Shumica e teksteve permendin shume pak, per te mos thene fare, avancimet e sjella nga shkencetare dhe studiues indiane, kineze dhe ne vecanti ato muslimane.

    Civilizimi perendimor ka dhne kontributin e tij ne zhvillimin e shkences. Por kete e kane bere edhe shume kultura te tjera. Per fat te keq, perendimoreve u jane dhene merita per zbulime qe jane bere shekuj me pare nga studiuesit muslimane. Keshtu, shume nga shkencat baze u zbuluan nga jo-evropianet. Per shembull, Xhorxh Sarton thote qe mjeksia perendimore moderne nuk e pati origjinen e saj nga Evropa por ajo lindi nga Orienti (islamik).

    Te dhenat ne kete seksion qe na japin data, emra dhe tema te avancimeve perendimore jane marre nga tre burime kryesore: World Book Encyclopedia (Enciklopedia Libri Boteror), Enciklopedia Britanika dhe libri 700 faqesh i Isak Asimovit, Kronologji e Shkences dhe Zbulime. Te dhenat qe tregojne per arritjet e studiuesve muslimane jane marre nga referenca te ndryshme qe jane shenuar ne bibliografine e ketij libri.

    __________________________________________________ _____________

    Cfare mesohet: I pari qe ka permendur njeriun ne fluturim ka qene Roxher Beikon, i cili vizatoi nje aparat fluturimi. Leonardo da Vinci gjithashtu imagjinoi transportin ajror dhe vizatoi disa prototipe.

    Cfare duhet mesuar: Ibn Firnas nga Spanja islamike shpiku, ndertoi dhe provoi nje makine fluturuese ne 800 e.r.. R. Beikon lexoi per makinat fluturuese ne referencat arabe te makines se Ibn Firnas. Shpikja e ketij te fundit eshte bere 500 vjet para asaj te Beikonit dhe 700 vjet para shpikjes se Da Vincit.



    Cfare mesohet: Pasqyrat e xhamit u prodhuan per here te pare ne Venecia ne 1291.

    Cfare duhet mesuar: Pasqyrat e xhamit perdoreshin ne Spanjen islamike qe nga shek. XI. Venecianet e mesuan artin e prodhimit te xhamit nga artizanet siriane gjate shek. IX-X.


    Cfare mesohet: Deri ne shek. XIV, i vetmi lloj ore qe gjendej ishte ajo e ujit. Ne 1335, nje ore e madhe mekanike u ndertua ne Milano te Italise. Kjo ka mundesi te kete qene ora e pare mekanike.

    Cfare duhet mesuar: Nje variacion i tere orash mekanike u prodhuan nga inxhinieret muslimane spanjolle. Keto ishin te vogla e te medha dhe kjo dije u percoll ne Evrope me perkthimet ne latinisht te librit islamik te mekanikes. Me vone u punuan dhe ingranazhe te formave te ndryshme. Nje ore e tille kishte edhe nje sasi merkuri.

    Ky tip (me merkur) u kopjua menjehere nga evropianet gjate shek. XV. Per me teper, gjate shek. IX Ibn Firnas i Spanjes islamike, sipas Will Durant, shpiku nje mjet qe sherbente si ore dhe i cili tregonte kohen e sakte. Muslimanet gjithashtu ndertuan nje varietet te tere orash te sakta astronomike qe i perdornin gjate obzervimeve te tyre.



    Cfare mesohet: Ne shek. 17, lavjerresi u zhvillua nga Galileo gjate adoleshences se tij. Ai vuri re nje shandan qe lekundej nga era qe po frynte. Si rezultat ai shkoi ne shtepi dhe shpiku lavjerresin.

    Cfare duhet mesuar: Lavjerresi u zbulua nga Ibn Junus-el-Masri ne shek. X. Ai ishte i pari qe studjoi dhe dokumentoi levizjen statike. Vlera e kesaj ne perdorimin e orave u vu ne dukje nga fizikantet muslimane gjate shek. XV



    Cfare mesohet: Tipi levizes dhe shtypshkronja u shpik ne perendim nga Johanes Gutenberg, ne Gjermani gjate shek XV.

    Cfare duhet mesuar: Ne 1454, Gutenberg realizoi shtypshkronjen me te sofistikuar te mesjetes. Sidoqofte, tipi metalik levizes ishte duke u perdorur ne Spanjen islamike prej 100 vjetesh dhe Spanja ishte vendi ku mjetet e para perendimore te shtypit u prodhuan.



    Cfare mesohet: Studimi i shek. 17 i Isak Njutonit mbi lendet, driten dhe prizmin formon themelet e shkences moderne te optikes.

    Cfare duhet mesuar: Ne shek. XI, El-Hajtham vendosi virtualisht cdo gje qe Njutoni avancoi persa i perket optikes. Ai e beri kete shekuj me pare dhe per me teper ai konsiderohej nga nje sere autoritetesh si themeluesi i optikes. Esziston nje fare dyshimi qe Njutoni te jete influencuar nga ai. El-Hajtham ishte fizikanti me i permendur i mesjetes. Studimet e tij u perdoren nga nje sere studiuesish evropiane gjate shek. 16-17, bile me shume se studimet e Njutonit dhe te Galileos te mbledhura bashke.



    Cfare mesohet: Isak Njutoni, zbuloi ne shek 17 se drita e bardhe perbehej nga rreze te disa ngjyrave te ndryshme.

    Cfare duhet mesuar: Ky zbulim u be i teri nga el-Hajtham (shek. XI) dhe Kamal ed-Din (shek. XIV). Njutoni ka merita per zbulime origjinale, por ky nuk ishte njeri nga ato.



    Cfare mesohet: Koncepti i natyres se njejte te materies u prezantua nga Antion Lavosier gjate shek. 18. Ai zbuloi qe, edhe nese materia mund ta ndryshoje formen apo pamjen, masa e saj mbetet gjithmone e njejte. P.sh. nese uji do te filloje te zihet derisa te nxjerre avull, kriperat shkrihen ne uje, ose nese druri do te digjet dhe behet hi, masa totale mbetet e pandryshuar.

    Cfare duhet mesuar: Parimet e ketij zbulimi shpjegoheshin shekuj me pare nga studiuesi i madh i Persise islamike, el-Biruni (v. 1050). Lavosier ishte dishepulli i kimisteve dhe fizikanteve muslimane dhe referohej shpesh ne librat e tyre.

    __________________________________________________ _____________

    Cfare mesohet: Greket zhvilluan trigonometrine.

    Cfare duhet mesuar: Trigonimetria mbeti gjithmone nje shkence teorike tek greket. Ajo u zhvillua ne nje shkalle te larte perfeksioni modern nga studiuesit muslimane, ndonese meritat i takojne me teper el-Batanit. Fjalet qe shpjegojne funksionet baze te kesaj shkence si sinus, kosinus apo tangent e kane origjinen nga gjuha arabe. Keshtu, kontributet e grekeve ne trigonometri kane qene vertet minimale.



    Cfare mesohet: Perdorimi i dreksioneve decimale (dhjeteshet) ne matematike u zhvillua nga nje hollandez, Simon Stevin ne 1589. Ai ndihmoi ne avancimin e shkences se matematikes duke zevendesuar fraksionet perbera, p.sh. me ato decimale p.sh. 0.5.

    Cfare duhet mesuar: Matematikanet muslimane ishin te paret qe perdoren decimalet ne vend te fraksioneve te shkalleve me te medha. Libri i el-Kashit, Celesi drejt Aritmetikes u shkruane fillimet e shek. XV dhe ishte motivuesi per aplikimin sistematik te decimaleve qofte per numrat e plote ashtu edhe per fraksionet. Eshte shume e mundur qe Stevin e importoi idene nga studimi i Kashi-t.



    Cfare mesohet: I pari njeri qe perdor simbolet algjebrike ishte matematicieni francez Fransua Vieta. Ne 1591 ai shkroi nje liber algjebre duke perdorur ne ekuacionet e tij shkronja qe tashme jane shume te njohura per ne si X dhe Y. Asimov thote qe ky zbulim pati te njetin efekt sikurse kalimi nga numeratori Romak ne numrat Arab.

    Cfare duhet mesuar: Matematicienet muslimane, shpikesit e algjebres, e prezantuan konceptin e perdorimit te shkronjave per te treguar te panjohuren ne ekuacion, qe ne shek. IX e.r.. Nepermjet ketij sistemi, ata zgjidhnin nje sere ekuacionesh te veshtira duke perfshire ketu edhe ekuacionet kuadrate dhe kubike. Ata perdoren simbolet per te zhvilluar dhe perfeksionuar teoremen binominale.



    Cfare mesohet:
    Ekuacionet e veshtira kubike (x ne fuqi te trete/ x3) mbeten te pazgjidhura deri ne shek. 16 kur Nikolo Tartalia, matematicien italian, i zgjidhi ato.

    Cfare duhet mesuar: Jo vetem ekuacionet kubike por edhe ato te nje shkalle me te larte veshtiresie u zgjodhen me lehtesi nga matematicienet muslimane qe ne shek. 10.



    Cfare mesohet:
    Koncepti qe numrat mund te jene me te vegjel se zero, pra numrat negative, ishte i pazbuluar deri sa ne 1545 Xheronimo Kardano e prezantoi kete ide.

    Cfare duhet mesuar: Matematicienet muslimane i perdoren numrat negative neper problemet artmetikore te pakten 400 vjet perpara Kardanos.



    Cfare mesohet: Ne 1614, Xhon Napier shpiku logaritmet dhe tabelen e logaritmeve.

    Cfare duhet mesuar: Matematicienet muslimane shpiken logaritmet dhe tabelat e tyre disa shekuj me pare. Keto tabela ishin te zakonta ne boten islame qe ne shek. 13.



    Cfare mesohet: Gjate shek. 17 Rene Dekarti zbuloi qe algjebra mund te perdorej per te zgjidhur problemet gjeometrike. Duke bere kete, ai i dha nje shtytje te forte shkences se gjeometrise.

    Cfare duhet mesuar: Matematicienet e islamit e bene kete qe ne shek. 9. Thabit bin Kurrah ishte i pari qe e beri kete. Me vone ai u ndoq nga Abul Uafa i cili ne shek. X shkroi nje liber ne te cilen ai perdori algjebren per ta zhvilluar gjeometrine ne nje shkence te thjeshte dhe ekzakte.



    Cfare mesohet: Isak Njutoni, gjate shek. 17, zhvilloi teoremen binominale qe eshte komponenti kryesor per studimin e algjebres.

    Cfare duhet mesuar: Qindra matematiciene muslimane perdoren dhe perfeksionuan teoremen binominale. Ata filluan ta perdornin kete teoreme per zgjidhjen sistematike te problemeve algjebrike gjate shek. X.



    Cfare mesohet: Deri ne shke. 13 nuk pati asnje permiresim ne astronomine e lashte te mesjetes per sa i perket levizjes se planeteve. Ishte Alfonso i zgjuari i Kastilianeve (Spanja qendrore) qe shpiku Tabelat Afonsine, te cilat ishin shume me te sakta se sa ato te Ptolemit.

    Cfare duhet mesuar
    : Qe ne shek. 9 astronomet muslimane punuan dhe e permiresuan shume zbulimin e Ptolemit. Ata ishin te paret astronome qe diskutuan idete e tij arkaike. Ne kritikat e tyre ndaj grekeve, ata sintetizuan prova qe dielli eshte qendra e sistemit djellor dhe se orbita e tokes dhe planeteve te tjere mund te jete elitike (ne forme rrethi por me dy ane me te shtypura). Ata i shoqeruan punimet e tyre me tabela te sakta astronimike dhe harta te jeve. Shume nga llogarite e tyre jane aq te sakta sa qe ato konsiderohen si te kohes. Tabelat Alfonsine jane dicka me shume se kopje te studimeve astronomike qe u transmetuan ne Evrope nepermjet Spanjes islamike si p.sh. Tabela e Toledos.



    Cfare mesohet:
    Studiuesi Anglez, Roxher Beikon (v. 1292) ishte i pari qe permendi lentet e xhamit per te permiresuar shikimin. Pothuaj ne te njejten kohe, syzet perdorishin ne Kine dhe Evrope.

    Cfare duhet mesuar: Ibn Firnas i Spanjes islamike shpiku syzet ne shek. 9 dhe ato prodhoheshin dhe shiteshin ne te gjithe Spanjen per dy shekuj. Cfare Beikon tha per syzet ishte thjesht nje perseritje e studimeve te el-Haitham (v. 1059), meqe Beikon i referohej shpesh punes se tij.



    Cfare mesohet: Baruti mori zhvillim ne boten perendimore fale punes se Roxher Beikon ne 1242. perdorimi i pare i barutit ne arme ishte kur kinezet qelluan me bambu ne perpjekje per te frikesuar pushtuesit Mongole. Ata e perdoren ate duke i shtuar substances sulfur dhe qymyr.

    Cfare duhet mesuar: Kinezet vertete e zhvilluan barutin megjithate ata as nuk dinin ta perdornin ate per arme zjarri dhe as ishin ata qe e shpiken formulen e tij. Studimet e kryera nga Reinuad dhe Fave treguan qarte qe baruti u formulua si fillim nga kimistet muslimane. Me tej, keta historiane thane qe muslimanet ishin te paret qe punuan armet e zjarrit. Te bie ne sy fakti qe muslimanet perdoren granadat dhe arme te tjera ne mbrojtjen e Algjerikus nga Franket gjate shek. 14. Zhan Mathes tregon qe udheheqesit muslimane kishin rezerva te granadave, pushkeve, topave, ndezesish, bomba sulfuri dhe pistoleta dekada te tera perpara se keto te perdoreshin ne Evrope. Fjala top u permend per here te pare ne tekstet arabisht ne 1300 e.r.. Beikon mesoi per formulen e barutit nga perkthimet ne latinishte te librave arabe. Ai nuk solli asgje origjinale per sa i perket kesaj.



    Cfare mesohet: Kompasi u shpik nga kinezet te cilet mund te kene qene te paret qe e kane perdorur ate per qellime lundrimi midis viteve 1000 dhe 1100 e.r.. Referenca e pare per perdorimin e tij u dha nga anglezi, Aleksander Nekam (1157-1217).

    Cfare duhet te mesohet: Gjeografet dhe lundruesit muslimane mesuan per gjilperen magnetike nga kinezet dhe ishin te paret qe perdoren gjilperen magnetike ne lundrim. Ata shpiken kompasin dhe ja mesuan perdorimin e tij per lundrim perendimoreve. Lundruesit evropiane mbeshteteshin tek drejtuesit muslimane dhe instrumentet e tyre ne zbulimin e territoreve te panjohura. Gustav le Bon vertetoi qe gjilpera magnetike dhe kompasi u shpiken plotesisht nga muslimanet dhe se kinezet nuk kishin shume te benin me to. Nekam ashtu sikurse dhe kinezet mund te kene mesuar per to nga tregtaret muslimane. Eshte e rendesishme te theksohet qe kinezet e permiresuan mjeshterine e tyre te lundrimit pasi ata filluan te kene marredhenie me muslimanet ne shek. 8.

    __________________________________________________ ______________

    Cfare mesohet: I pari qe klasifikoi njerezit ne raca ishte gjermani Johan F. Blumenbah i cili e ndau njerezimin ne te bardhe, te verdhe, kaf, te zinj dhe te kuq.

    Cfare duhet mesuar: Qe nga shek. 9 deri ne shek. 14 studiuesit muslimane shpiken shkencen e etnografise. Nje sere gjeografesh muslimane klasifikuan racat, duke paraqitur shpjegime te qarta te zakoneve, kulturave dhe pamjes se jashtme. Ata shkruan mijera faqe mbi kete teme. Shkrumet e Blumenbahut as qe mund te krahasohen me to.



    Cfare mesohet: shkenca e gjeografise u ringjall gjate shek. 15, 16 dhe 17 kur studimet e hershme te Ptolemit u zbuluan. Kryqezatat dhe ekspeditat e spanjolleve/portugezeve kontribuan ne rizgjimin e saj. Trajtimi i pare gjeografik me baze shkencore u be gjate kesaj perudhe nga studiuesit evropiane.

    Cfare duhet mesuar: Qe nga shek. 8 deri ne shek. 15 studiuesit muslimane shkruan volume te tera librash mbi gjeografine e Afrikes, Azise, Indise dhe Kines. Keto shkrime perfshine enciklopedite e para gjeografike , kalendare dhe harta te rrugeve. Kryevepra e shek. 14 nga Ibn Batuta i hodhi nje vershtrim te detajuar gjeotrafise se botes se lashte. Gjeografet muslimane te shek. 10 deri ne shek. 15 e tejkaluan shume me teper ate qe evropianet dhane per sa i perket gjeografise se ketyre zonave deri ne shek. 18. Kryqezatat sollen ne shkaterrimin e institucioneve te edukimit, studiuesve dhe librave te tyre. Ata nuk sollen asgje te rendesishme ne gjeografi per boten perendimore.

    __________________________________________________ ___________

    Cfare mesohet: Kimia e ka origjinen e saj ne shek. 17 nga Robert Boil.

    Cfare duhet mesuar: Nje grup i tere kimistesh muslimane, si ar-Razi, el-Xhabr, el-Biruni dhe el-Kindi kryen eksperimente kimike rreth 700 vjet perpara Bolit. Duranti shkruan se muslimanet futen metoden eksperimentale ne kete shkence. Ndersa Humbolt i konsideron muslimanet si themeluesit e kimise.

    Cfare mesohet: Leonarda da Vinci (shek. 16) u be babai i gjeografise kur ai vuri re qe fosilet e gjetura ne male tregonin origjinen e ujshme te tokes.

    Cfare duhet mesuar: El-Biruni (shek. 11) beri pikerisht kete observim dhe futi edhe shume ide te tjera ne nje liber mbi gjeologjine, qindra vjet perpara se Da Vinci te kish lindur. Ibn Sina gjithashtu e theksoi kete. Eshte shume e mundur qe Da Vinci mesoi per kete nga perkthimet ne latinisht e librave islamik. Ai nuk shtoi asgje origjinale ne kete fushe.

    Cfare mesohet: I pari qe foli per formimin gjeologjik te luginave ishte Nikolas Desmarest ne vitin 1756. Ai tha qe ato formoheshin per nje kohe te gjate nga perrenjte dhe burimet.

    Cfare duhet mesuar: Ibn Sina dhe el-Biruni bene pikerishte kete studim gjate shek. 11, pothuaj 700 vjet me heret se Desmaresti.

    Cfare mesohet: Galileo (shek. 17) ishte i pari eksperimentues i madh i botes.

    Cfare duhet mesuar: El-Biruni (v. 1050) ishte i pari eksperimentues i madh i botes. Ai shkroi me teper se 200 libra, shume nga te cilet diskutojne eksperimentet e tij te sakta. Kontributi i tij ne shkenca te ndryshme qe arrin deri 13 mije faqe e tejkalon ate qe u shkrua nga Galileo bile edhe Njutoni te mbledhura bashke.

    Cfare mesohet: Italiani Xhovani Morganji konsiderohet si babai i patologjise sepse ai ishte i pari qe pershkroi sakte natyren e semundjes.

    Cfare duhet mesuar: Kirurget muslimane ishin te paret patologe. Ata e kuptuan plotesisht natyren e semundjes dhe pershkruan nje sere semundjesh ne detaje te kohes. Ibn Zuhr saktesisht pershkroi natyren e semundjes se mushkrive dhe tuberkulozin. Ez-Zahravi saktesisht dokumentoi patologjine e ujit ne tru dhe semundjeve te tjera te lindura. Ibn el-Kuf dhe Ibn-en-Nafs dhane pershkrime perfekte te qarkullimit te gjakut. Kirurge te tjere muslimane dhane pershkrimet e para te sakta te disa semundjeve si te kancerit te stomakut, zorreve dhe ezofagut. Keta kirurge ishin baballaret patologjise dhe jo Xhovani Morganji.

    Cfare mesohet:
    Pol Erli (shek. 19) ishte i pari qe futi terapine me ilae qe eshte perdorimi i disa llojeve te caktuara ilacesh per te vrare mikrobet.

    Cfare duhet mesuar: Fizikantet muslimane perdoren nje sere substancash te caktuara per te vrare mikrobet. Ata perdoren sulfurin per te vrare disa mikrobe dhe gjithashtu el-Razi (shek. 10) perdori perzierje merkuri si antiseptike.

    Cfare mesohet: Alkoli i paster, i nxjerre nga distilimi, u prodhua per here te pare nga Arnan de Vilanova, nje alkemist spanjoll ne vitin 1300 e.r..

    Cfare duhet mesuar: Nje sere kimistesh muslimane prodhuan alkol te distiluar per qellime mjeksore qe ne shek. 10. Ata bile prodhonin ne mase mjetin e pare per distilimin e alkolit per perdorim ne kimi. Ata perdoren alkolin si solven dhe antiseptik.

    Cfare mesohet: I pari operacion i kryer me anestezi te marre nga hundet u krye nga amerikani C.W.Long ne 1845.

    Cfare duhet mesuar: 600 vjet perpara Long, ne Spanjen islamike ez-Zahravi dhe Ibn Zuhr bashke me disa kirurge te tjere muslimane, kryen qindra operacione me te tille anestezi qe behej me perdorimin e garzave te lagura me narkotike dhe qe vendoseshin ne fytyre.

    Cfare mesohet: Gjate shek. 16 Paraselsus shpiku perdorimin e opiumit per anestezi.

    Cfare duhet mesuar: Fizikantet muslimane prezantuan vlerat e opiumit per anestezi qe ne mesjete. Opiumi perdorej si fillim per anestezi nga greket. Paraselsus ishte nje student i Ibn Sinas dhe eshte e sigurt qe ideja e tij eshte marre nga studimet e Ibn Sines.

    Cfare mesohet: Anestezia moderne u shpik nga Humfrei Deivi dhe Horac Uells ne shek. 19.

    Cfare duhet mesuar: Anestezia moderne u zbulua, masterizua dhe perfeksionua nga muslimanet 900 vjet perpara Devit dhe Uellsit. Ata perdoren anestezi qe merrej nga goja dhe me frymemarrje.

    Cfare mesohet: Koncepti i karantines u prezantua ne 1403. Ne Venecia, ligji i ndalonte te huajt te hynin ne qytet derisa nje periudhe e caktuar kohore te kish kaluar. Nese deri atehere asnje shenje semundjeje nuk dukej, atehere ata lejoheshin te hynin ne qytet.

    Cfare duhet mesuar: Koncepti i karantines u prezantua per here te pare ne shek. 7 nga profeti Muhamed (s) i cili parandalonte hyrjen apo daljen nga nje zone qe vuante nga ndonje epidemi. Qe nga shek. 10, fizikantet muslimane inovuan perdorimin e dhomave apo pavioneve te izoluara per pacientet qe kishin semundje te transmetueshme.

    Cfare mesohet: Perdorimi shkencor i antiseptikeve ne kirurgji u zbulua nga kirurgu anglez Xhosef Lister ne 1865.

    Cfare duhet mesuar: Qe nga shek. 10 fizikantet dhe kirurget muslimane perdornin alkolin e distiluar si agjent antiseptik. Kirurget ne Spanjen islamike perdoren metoda speciale per perdorimin e antiseptikeve perpara dhe gjate operacioneve. Ato gjishashtu leshuan protokolle te vecante per mirembajtjen e higjenes gjate perudhes pas operacionit. Suksesi i tyre arriti caqe aq te larta saqe titullare nga Evropa erdhen ne Kordove, Spanje, te kuroheshin ne ate qe quhej Ajka e Klinikave te Mesjetes.

    Cfare mesohet: Menyra shkencore e nderhyrjeve kirurgjikale u avancua nga kirurgu francez Ambrua Par, ne 1545. Para se metodat e tij te aplikoheshin kirurget perpiqeshin qe ndalonin rrjedhjen e gjakut duke hedhur vaj te nxehte. Par ndaloi perdorimin e ketyre metodave duke prezantuar ate te bllokimit te arterieve te gjakut. Ai konsiderohet si babai i kirurgjise racionale. Per ishte gjithashtu evropiani i pare qe denoi ato procedura te shemtuara kirurgjikale si... menyren e carjes se kafkes gjate operacioneve ne koke.

    Cfare duhet mesuar: Kirurgu i shquar i Spanjes islamike, ez-Zahraui (v. 1013) filloi bllokimin e arterieve 500 vjet para Parit. Ai perfeksionoi perdorimin e Katgutit qe punohet me zorret e kafsheve. Ai gjithashtu prezantoi perdorimin e pambukut dhe dyllit per bllokimin e plageve gjakrrjedhese. Te dhenat e plota te punes se tij erdhen ne Evrope nepermjet perkthimeve ne latinisht.

    Pervec kesaj, berberet dhe barinjte vazhdonin te ishin te paret qe praktikonin artin e kirurgjise edhe per 6 shekuj pas vdekjes se Zahraviut. Pari vete ishte nje berber por me i zoti dhe me i kujdesshem se te tjeret.

    Jane dyzina te tera librash qe perfshihen ne arsenalin e Zahraviut. Me e njohura nga veprat e tij eshte shkruar ne 30 volume mbi mjeksine dhe kirurgjine. Librat e tij permbajne shkrime mbi mjeksine preventive, nutrientet, kozmetiken, terapine me droge, teknika kirurgjikale, anestezine, kujdesi para dhe pas operacionit. Jo vetem kaq, por ai vizatoi edhe pothuaj 200 mjete kirurgjikale, shume nga te cilet ai vete i shpiku. Ez-Zahravi i zgjuar dhe studiues eshte ai qe meriton te quhet babai i mjeksise racionale dhe jo i pashkolluari Par.

    Cfare mesohet: Ne shek. 17, Uilliam Harvei zbuloi qe gjaku qarkullon. Ai ishte i pari qe shpjegoi funksionin e zemres, arterieve dhe venave. Galeni i Romes kishte dhene ide jo te sakta per sistemin e qarkullimit te gjakut, dhe u desh te vinte Harvei te zbulonte qe gjaku qarkullon neper trup ne saje te zemres dhe venave. Per kete ai konsiderohet si babai i fiziologjise se njeriut.

    Cfare duhet mesuar: Qe ne shek. 10 el-Razi shkroi nje liber mbi sistemin e venave, duke pershkruar keshtu shume sakte funksionin e tyre dhe te valvolave te tyre. Ibn en-Nefs dhe Ibn el-Kuf (shek. 13) sollen dokumente te plota qe flisnin per qarkullimin e gjakut duke pershkruar shume qarte fiziologjine e zemres dhe funskionimin e valvolave te saj, 300 vjet para Harveit. Uilliam Harvei u gradua ne universitetin e Padoves ne Itali ne nje kohe kur pjesa me e madhe e programit shkollor bazohej ne librat e Ibn Sinas dhe er-Razit.

    Cfare mesohet: Farmacopeia (liber mjekimesh) e pare u botua nga nje studiues gjerman ne 1542. Sipas Enciklopedise se Librit Boteror, shkenca e farmaceotikes i pati fillimet e saja ne 1900 dhe ishte nje dege e kimise si rrjedhoje e disa analizave te bera me materiale bimesore. Vetem pas izolimit te permbajtjeve aktive te bimeve, kimistet zbuluan vlerat e tyre mjeksore.

    Cfare duhet mesuar: Sipas studiuesit te njohur te historise arabe, Filip Hiti, ishin muslimanet dhe jo greket apo evropianet ata qe shkruajten librin e pare te mjekimeve moderne. Shkenca e farmaceotikes e ka origjinen e saj ne shek. 9 nga kimistet, fizikantet dhe farmacistet muslimane prodhuan mijera ilace apo perzierje bimesh mjeksore mijera vjet perpara te ashtequajtures lindje te farmaceotikes. Gjate shek. 14, Ibn Baitar shkroi nje liber shume te vlefshem mjekimesh duke perfshire aty rreth 1400 ilace. Me qindra libra te tjere u botuan gjate eres islamike. Eshte e mundur qe puna e gjermanit te kete qene nje vazhdim i Ibn Baitarit, i cili ishte shume i lexuar ne Evrope.

    Cfare mesohet: Zbulimi i perdorimit shkencor te ilaceve per drejtimin e semundjeve te vecanta u be nga Paraselsus, fizikanti me origjine zviceriane, gjate shek. 16. Ai gjithashtu njihet si personi i pare qe theksoi rendesine e eksperiences praktike si kusht kryesor ne trajtimin e te semureve duke lene menjane punen e te lashteve.

    Cfare duhet mesuar: Er-Razi, Ibn Sina, el-Kindi, Ibn Rushd, ez-Zahraui, Ibn Zuhr, Ibn Baitar, Ibn el-Xhazar, Ibn Xhulxhul, Ibn el-Kuf, Ibn en-Nafs, el-Biruni, Ibn Sahl dhe qindra fizikante te tjere muslimane u specializuan ne terapine e ilaceve per trajtimin e simptomave dhe semundjeve te ndryshme. Ne fakt, ky koncept ishte e tere shpikje e tyre. Fjala drug (ilac) eshte marre nga arabishtja. Eksperienca e tyre praktike dhe studimet e tyre te kujdesshme ishin te pallogaritura.

    Fizikantet muslimane ishin te paret qe kritikuan teorite dhe praktiken mjeksore te te lashteve. Er-Razi i dedikoi Galemit nje liber te tere si kritike per anatomine e tij. Studimet e Paraselsusit jane te paperfillshme nese do ti krahasonim me volume te tera te shkrimeve mjeksore ashtu sikurse zbulimet origjinale te gjiganteve muslimane te mjeksise.

    Cfare mesohet: E para metode e sakte per trajtimin e semundjeve u prezantua nga gjermani Johan Ueger ne 1500.

    Cfare duhet mesuar: Xhorxh Sarton nga universiteti i Harvardit thote qe mjeksia moderne eshte e tera nje zhvillim islamic dhe nese do ti vinim rekordet drejte fizikantet muslimane nga shek. 9 deri ne shek. 12 ishin te sakte, shkencor, racional dhe te vertete ne studimet e tyre. Johan Ueger ishte nje nga ata mijera fizikante evropiane te cilet gjate shek. 15 dhe 17 mesuan mjeksine e el-Razit dhe Ibn Sinas. Ai nuk dha asgje origjinale.

    Cfare mesohet: Trajtimi mjeksor i te semureve psiqike u modernizua nga Filip Pinel kur ne 1793 ai drejtonte azilin e pare te te semureve psikike ne France.

    Cfare duhet mesuar: Qe ne shek. 11, spitalet e vendeve islamike kishin pavione te vecante per te semuret psikike. Ata trajtoheshin mire dhe semundjet e tyre merreshin seriozisht ne nje kohe kur te cmendurit digjeshin te gjalle sepse konsideroheshin si shtriga dhe magjistare. Per kurimin e tyre u perdor per here te pare nje metode e re me te cilen te semuret psikike trajtoheshin me kujdes me ilace dhe psikoterapi. Te gjithe qytetet kryesore islamike kishin nje azil te tille ku pacientet trajtoheshin falas. Ne fakt, metoda islamike e kurimit te te semureve psikike eshte shume me larte se metoda e tanishme, sepse ishte me humane dhe shume efektive.

    Cfare mesohet: Parafina e prodhua per here te pare nga anglezi Abraham Gesner ne 1853. ai e distilonte ate nga asfalti.

    Cfare duhet mesuar: Kimistet muslimane e prodhuan parafinen duke e distiluar nga nafta pothuaj 1000 vjet me pare se Gesner. (shiko Enciklopedia Britanika nen titullin Nafta)

  13. #13
    Promete (i lidhur) Maska e Kryeplaku
    Antarsuar
    12-09-2002
    Vendndodhja
    n realitetin e hidhur
    Mosha
    32
    Postime
    2,080
    Faleminderit
    0
    Falenderuar 1 her n 1 postim

    Islami dhe shkenca :

    Kontributi Islam ne Civilizim



    Dikujt i eshte mohuar merita me te padrejte.






    --------------------------------------------------------------------------------

    Koncepti qe shkencat jane ekskluzivisht produkte te mendjes perendimore akoma vazhdon te mbetet i pacenuar. Bile cdo kerkim qe do te benim ne tekstet enciklopedike per sa i perket historise se shkences do ta mbeshteste kete koncept. Duke i pershkruar faqet e ketyre librave del qarte qe te vetmit kontribues te permendur per vlerat e tyre jane evropianet dhe/ose amerikanet. Eshte pothuajse e parendesishme te perseritesh ato emra qe i kemi hasur kushedi sa here me pare, si Galileo, Koperniku, Kepler, Beikon, Njutoni, Da Vinci, Benjamin Franklin etj. Dhe perfundimi i pashmangshem eshte se kontributet vertet te rendesishme ne zhvillimin e shkencave moderne qe jane dhene nga kulturat e tjera jane minimizuar. Shumica e teksteve permendin shume pak, per te mos thene fare, avancimet e sjella nga shkencetare dhe studiues indiane, kineze dhe ne vecanti ato muslimane.

    Civilizimi perendimor ka dhne kontributin e tij ne zhvillimin e shkences. Por kete e kane bere edhe shume kultura te tjera. Per fat te keq, perendimoreve u jane dhene merita per zbulime qe jane bere shekuj me pare nga studiuesit muslimane. Keshtu, shume nga shkencat baze u zbuluan nga jo-evropianet. Per shembull, Xhorxh Sarton thote qe mjeksia perendimore moderne nuk e pati origjinen e saj nga Evropa por ajo lindi nga Orienti (islamik).

    Te dhenat ne kete seksion qe na japin data, emra dhe tema te avancimeve perendimore jane marre nga tre burime kryesore: World Book Encyclopedia (Enciklopedia Libri Boteror), Enciklopedia Britanika dhe libri 700 faqesh i Isak Asimovit, Kronologji e Shkences dhe Zbulime. Te dhenat qe tregojne per arritjet e studiuesve muslimane jane marre nga referenca te ndryshme qe jane shenuar ne bibliografine e ketij libri.

    Cfare mesohet: I pari qe ka permendur njeriun ne fluturim ka qene Roxher Beikon, i cili vizatoi nje aparat fluturimi. Leonardo da Vinci gjithashtu imagjinoi transportin ajror dhe vizatoi disa prototipe.

    Cfare duhet mesuar: Ibn Firnas nga Spanja islamike shpiku, ndertoi dhe provoi nje makine fluturuese ne 800 e.r.. R. Beikon lexoi per makinat fluturuese ne referencat arabe te makines se Ibn Firnas. Shpikja e ketij te fundit eshte bere 500 vjet para asaj te Beikonit dhe 700 vjet para shpikjes se Da Vincit.

    Cfare mesohet: Pasqyrat e xhamit u prodhuan per here te pare ne Venecia ne 1291.

    Cfare duhet mesuar: Pasqyrat e xhamit perdoreshin ne Spanjen islamike qe nga shek. XI. Venecianet e mesuan artin e prodhimit te xhamit nga artizanet siriane gjate shek. IX-X.


    Cfare mesohet: Deri ne shek. XIV, i vetmi lloj ore qe gjendej ishte ajo e ujit. Ne 1335, nje ore e madhe mekanike u ndertua ne Milano te Italise. Kjo ka mundesi te kete qene ora e pare mekanike.

    Cfare duhet mesuar: Nje variacion i tere orash mekanike u prodhuan nga inxhinieret muslimane spanjolle. Keto ishin te vogla e te medha dhe kjo dije u percoll ne Evrope me perkthimet ne latinisht te librit islamik te mekanikes. Me vone u punuan dhe ingranazhe te formave te ndryshme. Nje ore e tille kishte edhe nje sasi merkuri.

    Ky tip (me merkur) u kopjua menjehere nga evropianet gjate shek. XV. Per me teper, gjate shek. IX Ibn Firnas i Spanjes islamike, sipas Will Durant, shpiku nje mjet qe sherbente si ore dhe i cili tregonte kohen e sakte. Muslimanet gjithashtu ndertuan nje varietet te tere orash te sakta astronomike qe i perdornin gjate obzervimeve te tyre.

    Cfare mesohet: Ne shek. 17, lavjerresi u zhvillua nga Galileo gjate adoleshences se tij. Ai vuri re nje shandan qe lekundej nga era qe po frynte. Si rezultat ai shkoi ne shtepi dhe shpiku lavjerresin.

    Cfare duhet mesuar: Lavjerresi u zbulua nga Ibn Junus-el-Masri ne shek. X. Ai ishte i pari qe studjoi dhe dokumentoi levizjen statike. Vlera e kesaj ne perdorimin e orave u vu ne dukje nga fizikantet muslimane gjate shek. XV

    Cfare mesohet: Tipi levizes dhe shtypshkronja u shpik ne perendim nga Johanes Gutenberg, ne Gjermani gjate shek XV.

    Cfare duhet mesuar: Ne 1454, Gutenberg realizoi shtypshkronjen me te sofistikuar te mesjetes. Sidoqofte, tipi metalik levizes ishte duke u perdorur ne Spanjen islamike prej 100 vjetesh dhe Spanja ishte vendi ku mjetet e para perendimore te shtypit u prodhuan.

    Cfare mesohet: Studimi i shek. 17 i Isak Njutonit mbi lendet, driten dhe prizmin formon themelet e shkences moderne te optikes.

    Cfare duhet mesuar: Ne shek. XI, El-Hajtham vendosi virtualisht cdo gje qe Njutoni avancoi persa i perket optikes. Ai e beri kete shekuj me pare dhe per me teper ai konsiderohej nga nje sere autoritetesh si themeluesi i optikes. Esziston nje fare dyshimi qe Njutoni te jete influencuar nga ai. El-Hajtham ishte fizikanti me i permendur i mesjetes. Studimet e tij u perdoren nga nje sere studiuesish evropiane gjate shek. 16-17, bile me shume se studimet e Njutonit dhe te Galileos te mbledhura bashke.

    Cfare mesohet: Isak Njutoni, zbuloi ne shek 17 se drita e bardhe perbehej nga rreze te disa ngjyrave te ndryshme.

    Cfare duhet mesuar: Ky zbulim u be i teri nga el-Hajtham (shek. XI) dhe Kamal ed-Din (shek. XIV). Njutoni ka merita per zbulime origjinale, por ky nuk ishte njeri nga ato.

    Cfare mesohet: Koncepti i natyres se njejte te materies u prezantua nga Antion Lavosier gjate shek. 18. Ai zbuloi qe, edhe nese materia mund ta ndryshoje formen apo pamjen, masa e saj mbetet gjithmone e njejte. P.sh. nese uji do te filloje te zihet derisa te nxjerre avull, kriperat shkrihen ne uje, ose nese druri do te digjet dhe behet hi, masa totale mbetet e pandryshuar.

    Cfare duhet mesuar: Parimet e ketij zbulimi shpjegoheshin shekuj me pare nga studiuesi i madh i Persise islamike, el-Biruni (v. 1050). Lavosier ishte dishepulli i kimisteve dhe fizikanteve muslimane dhe referohej shpesh ne librat e tyre.

    Cfare mesohet: Greket zhvilluan trigonometrine.

    Cfare duhet mesuar: Trigonimetria mbeti gjithmone nje shkence teorike tek greket. Ajo u zhvillua ne nje shkalle te larte perfeksioni modern nga studiuesit muslimane, ndonese meritat i takojne me teper el-Batanit. Fjalet qe shpjegojne funksionet baze te kesaj shkence si sinus, kosinus apo tangent e kane origjinen nga gjuha arabe. Keshtu, kontributet e grekeve ne trigonometri kane qene vertet minimale.

    Cfare mesohet: Perdorimi i dreksioneve decimale (dhjeteshet) ne matematike u zhvillua nga nje hollandez, Simon Stevin ne 1589. Ai ndihmoi ne avancimin e shkences se matematikes duke zevendesuar fraksionet perbera, p.sh. me ato decimale p.sh. 0.5.

    Cfare duhet mesuar: Matematikanet muslimane ishin te paret qe perdoren decimalet ne vend te fraksioneve te shkalleve me te medha. Libri i el-Kashit, Celesi drejt Aritmetikes u shkruane fillimet e shek. XV dhe ishte motivuesi per aplikimin sistematik te decimaleve qofte per numrat e plote ashtu edhe per fraksionet. Eshte shume e mundur qe Stevin e importoi idene nga studimi i Kashi-t.

    Cfare mesohet: I pari njeri qe perdor simbolet algjebrike ishte matematicieni francez Fransua Vieta. Ne 1591 ai shkroi nje liber algjebre duke perdorur ne ekuacionet e tij shkronja qe tashme jane shume te njohura per ne si X dhe Y. Asimov thote qe ky zbulim pati te njetin efekt sikurse kalimi nga numeratori Romak ne numrat Arab.

    Cfare duhet mesuar: Matematicienet muslimane, shpikesit e algjebres, e prezantuan konceptin e perdorimit te shkronjave per te treguar te panjohuren ne ekuacion, qe ne shek. IX e.r.. Nepermjet ketij sistemi, ata zgjidhnin nje sere ekuacionesh te veshtira duke perfshire ketu edhe ekuacionet kuadrate dhe kubike. Ata perdoren simbolet per te zhvilluar dhe perfeksionuar teoremen binominale.

    Cfare mesohet: Ekuacionet e veshtira kubike (x ne fuqi te trete/ x3) mbeten te pazgjidhura deri ne shek. 16 kur Nikolo Tartalia, matematicien italian, i zgjidhi ato.

    Cfare duhet mesuar: Jo vetem ekuacionet kubike por edhe ato te nje shkalle me te larte veshtiresie u zgjodhen me lehtesi nga matematicienet muslimane qe ne shek. 10.

    Cfare mesohet: Koncepti qe numrat mund te jene me te vegjel se zero, pra numrat negative, ishte i pazbuluar deri sa ne 1545 Xheronimo Kardano e prezantoi kete ide.

    Cfare duhet mesuar: Matematicienet muslimane i perdoren numrat negative neper problemet artmetikore te pakten 400 vjet perpara Kardanos.

    Cfare mesohet: Ne 1614, Xhon Napier shpiku logaritmet dhe tabelen e logaritmeve.

    Cfare duhet mesuar: Matematicienet muslimane shpiken logaritmet dhe tabelat e tyre disa shekuj me pare. Keto tabela ishin te zakonta ne boten islame qe ne shek. 13.

    Cfare mesohet: Gjate shek. 17 Rene Dekarti zbuloi qe algjebra mund te perdorej per te zgjidhur problemet gjeometrike. Duke bere kete, ai i dha nje shtytje te forte shkences se gjeometrise.

    Cfare duhet mesuar: Matematicienet e islamit e bene kete qe ne shek. 9. Thabit bin Kurrah ishte i pari qe e beri kete. Me vone ai u ndoq nga Abul Uafa i cili ne shek. X shkroi nje liber ne te cilen ai perdori algjebren per ta zhvilluar gjeometrine ne nje shkence te thjeshte dhe ekzakte.

    Cfare mesohet: Isak Njutoni, gjate shek. 17, zhvilloi teoremen binominale qe eshte komponenti kryesor per studimin e algjebres.

    Cfare duhet mesuar: Qindra matematiciene muslimane perdoren dhe perfeksionuan teoremen binominale. Ata filluan ta perdornin kete teoreme per zgjidhjen sistematike te problemeve algjebrike gjate shek. X.

    Cfare mesohet: Deri ne shke. 13 nuk pati asnje permiresim ne astronomine e lashte te mesjetes per sa i perket levizjes se planeteve. Ishte Alfonso i zgjuari i Kastilianeve (Spanja qendrore) qe shpiku Tabelat Afonsine, te cilat ishin shume me te sakta se sa ato te Ptolemit.

    Cfare duhet mesuar: Qe ne shek. 9 astronomet muslimane punuan dhe e permiresuan shume zbulimin e Ptolemit. Ata ishin te paret astronome qe diskutuan idete e tij arkaike. Ne kritikat e tyre ndaj grekeve, ata sintetizuan prova qe dielli eshte qendra e sistemit djellor dhe se orbita e tokes dhe planeteve te tjere mund te jete elitike (ne forme rrethi por me dy ane me te shtypura). Ata i shoqeruan punimet e tyre me tabela te sakta astronimike dhe harta te jeve. Shume nga llogarite e tyre jane aq te sakta sa qe ato konsiderohen si te kohes. Tabelat Alfonsine jane dicka me shume se kopje te studimeve astronomike qe u transmetuan ne Evrope nepermjet Spanjes islamike si p.sh. Tabela e Toledos.

    Cfare mesohet: Studiuesi Anglez, Roxher Beikon (v. 1292) ishte i pari qe permendi lentet e xhamit per te permiresuar shikimin. Pothuaj ne te njejten kohe, syzet perdorishin ne Kine dhe Evrope.

    Cfare duhet mesuar: Ibn Firnas i Spanjes islamike shpiku syzet ne shek. 9 dhe ato prodhoheshin dhe shiteshin ne te gjithe Spanjen per dy shekuj. Cfare Beikon tha per syzet ishte thjesht nje perseritje e studimeve te el-Haitham (v. 1059), meqe Beikon i referohej shpesh punes se tij.

    Cfare mesohet: Baruti mori zhvillim ne boten perendimore fale punes se Roxher Beikon ne 1242. perdorimi i pare i barutit ne arme ishte kur kinezet qelluan me bambu ne perpjekje per te frikesuar pushtuesit Mongole. Ata e perdoren ate duke i shtuar substances sulfur dhe qymyr.

    Cfare duhet mesuar: Kinezet vertete e zhvilluan barutin megjithate ata as nuk dinin ta perdornin ate per arme zjarri dhe as ishin ata qe e shpiken formulen e tij. Studimet e kryera nga Reinuad dhe Fave treguan qarte qe baruti u formulua si fillim nga kimistet muslimane. Me tej, keta historiane thane qe muslimanet ishin te paret qe punuan armet e zjarrit. Te bie ne sy fakti qe muslimanet perdoren granadat dhe arme te tjera ne mbrojtjen e Algjerikus nga Franket gjate shek. 14. Zhan Mathes tregon qe udheheqesit muslimane kishin rezerva te granadave, pushkeve, topave, ndezesish, bomba sulfuri dhe pistoleta dekada te tera perpara se keto te perdoreshin ne Evrope. Fjala top u permend per here te pare ne tekstet arabisht ne 1300 e.r.. Beikon mesoi per formulen e barutit nga perkthimet ne latinishte te librave arabe. Ai nuk solli asgje origjinale per sa i perket kesaj.

    Cfare mesohet: Kompasi u shpik nga kinezet te cilet mund te kene qene te paret qe e kane perdorur ate per qellime lundrimi midis viteve 1000 dhe 1100 e.r.. Referenca e pare per perdorimin e tij u dha nga anglezi, Aleksander Nekam (1157-1217).

    Cfare duhet te mesohet: Gjeografet dhe lundruesit muslimane mesuan per gjilperen magnetike nga kinezet dhe ishin te paret qe perdoren gjilperen magnetike ne lundrim. Ata shpiken kompasin dhe ja mesuan perdorimin e tij per lundrim perendimoreve. Lundruesit evropiane mbeshteteshin tek drejtuesit muslimane dhe instrumentet e tyre ne zbulimin e territoreve te panjohura. Gustav le Bon vertetoi qe gjilpera magnetike dhe kompasi u shpiken plotesisht nga muslimanet dhe se kinezet nuk kishin shume te benin me to. Nekam ashtu sikurse dhe kinezet mund te kene mesuar per to nga tregtaret muslimane. Eshte e rendesishme te theksohet qe kinezet e permiresuan mjeshterine e tyre te lundrimit pasi ata filluan te kene marredhenie me muslimanet ne shek. 8.

    Cfare mesohet: I pari qe klasifikoi njerezit ne raca ishte gjermani Johan F. Blumenbah i cili e ndau njerezimin ne te bardhe, te verdhe, kaf, te zinj dhe te kuq.

    Cfare duhet mesuar: Qe nga shek. 9 deri ne shek. 14 studiuesit muslimane shpiken shkencen e etnografise. Nje sere gjeografesh muslimane klasifikuan racat, duke paraqitur shpjegime te qarta te zakoneve, kulturave dhe pamjes se jashtme. Ata shkruan mijera faqe mbi kete teme. Shkrumet e Blumenbahut as qe mund te krahasohen me to.

    Cfare mesohet: shkenca e gjeografise u ringjall gjate shek. 15, 16 dhe 17 kur studimet e hershme te Ptolemit u zbuluan. Kryqezatat dhe ekspeditat e spanjolleve/portugezeve kontribuan ne rizgjimin e saj. Trajtimi i pare gjeografik me baze shkencore u be gjate kesaj perudhe nga studiuesit evropiane.

    Cfare duhet mesuar: Qe nga shek. 8 deri ne shek. 15 studiuesit muslimane shkruan volume te tera librash mbi gjeografine e Afrikes, Azise, Indise dhe Kines. Keto shkrime perfshine enciklopedite e para gjeografike , kalendare dhe harta te rrugeve. Kryevepra e shek. 14 nga Ibn Batuta i hodhi nje vershtrim te detajuar gjeotrafise se botes se lashte. Gjeografet muslimane te shek. 10 deri ne shek. 15 e tejkaluan shume me teper ate qe evropianet dhane per sa i perket gjeografise se ketyre zonave deri ne shek. 18. Kryqezatat sollen ne shkaterrimin e institucioneve te edukimit, studiuesve dhe librave te tyre. Ata nuk sollen asgje te rendesishme ne gjeografi per boten perendimore.

    Cfare mesohet: Kimia e ka origjinen e saj ne shek. 17 nga Robert Boil.

    Cfare duhet mesuar: Nje grup i tere kimistesh muslimane, si ar-Razi, el-Xhabr, el-Biruni dhe el-Kindi kryen eksperimente kimike rreth 700 vjet perpara Bolit. Duranti shkruan se muslimanet futen metoden eksperimentale ne kete shkence. Ndersa Humbolt i konsideron muslimanet si themeluesit e kimise.

    Cfare mesohet: Leonarda da Vinci (shek. 16) u be babai i gjeografise kur ai vuri re qe fosilet e gjetura ne male tregonin origjinen e ujshme te tokes.

    Cfare duhet mesuar: El-Biruni (shek. 11) beri pikerisht kete observim dhe futi edhe shume ide te tjera ne nje liber mbi gjeologjine, qindra vjet perpara se Da Vinci te kish lindur. Ibn Sina gjithashtu e theksoi kete. Eshte shume e mundur qe Da Vinci mesoi per kete nga perkthimet ne latinisht e librave islamik. Ai nuk shtoi asgje origjinale ne kete fushe.

    Cfare mesohet: I pari qe foli per formimin gjeologjik te luginave ishte Nikolas Desmarest ne vitin 1756. Ai tha qe ato formoheshin per nje kohe te gjate nga perrenjte dhe burimet.

    Cfare duhet mesuar: Ibn Sina dhe el-Biruni bene pikerishte kete studim gjate shek. 11, pothuaj 700 vjet me heret se Desmaresti.

    Cfare mesohet: Galileo (shek. 17) ishte i pari eksperimentues i madh i botes.

    Cfare duhet mesuar: El-Biruni (v. 1050) ishte i pari eksperimentues i madh i botes. Ai shkroi me teper se 200 libra, shume nga te cilet diskutojne eksperimentet e tij te sakta. Kontributi i tij ne shkenca te ndryshme qe arrin deri 13 mije faqe e tejkalon ate qe u shkrua nga Galileo bile edhe Njutoni te mbledhura bashke.

    Cfare mesohet: Italiani Xhovani Morganji konsiderohet si babai i patologjise sepse ai ishte i pari qe pershkroi sakte natyren e semundjes.

    Cfare duhet mesuar: Kirurget muslimane ishin te paret patologe. Ata e kuptuan plotesisht natyren e semundjes dhe pershkruan nje sere semundjesh ne detaje te kohes. Ibn Zuhr saktesisht pershkroi natyren e semundjes se mushkrive dhe tuberkulozin. Ez-Zahravi saktesisht dokumentoi patologjine e ujit ne tru dhe semundjeve te tjera te lindura. Ibn el-Kuf dhe Ibn-en-Nafs dhane pershkrime perfekte te qarkullimit te gjakut. Kirurge te tjere muslimane dhane pershkrimet e para te sakta te disa semundjeve si te kancerit te stomakut, zorreve dhe ezofagut. Keta kirurge ishin baballaret patologjise dhe jo Xhovani Morganji.

    Cfare mesohet: Pol Erliη (shek. 19) ishte i pari qe futi terapine me ilaηe qe eshte perdorimi i disa llojeve te caktuara ilacesh per te vrare mikrobet.

    Cfare duhet mesuar: Fizikantet muslimane perdoren nje sere substancash te caktuara per te vrare mikrobet. Ata perdoren sulfurin per te vrare disa mikrobe dhe gjithashtu el-Razi (shek. 10) perdori perzierje merkuri si antiseptike.

    Cfare mesohet: Alkoli i paster, i nxjerre nga distilimi, u prodhua per here te pare nga Arnan de Vilanova, nje alkemist spanjoll ne vitin 1300 e.r..

    Cfare duhet mesuar: Nje sere kimistesh muslimane prodhuan alkol te distiluar per qellime mjeksore qe ne shek. 10. Ata bile prodhonin ne mase mjetin e pare per distilimin e alkolit per perdorim ne kimi. Ata perdoren alkolin si solven dhe antiseptik.

    Cfare mesohet: I pari operacion i kryer me anestezi te marre nga hundet u krye nga amerikani C.W.Long ne 1845.

    Cfare duhet mesuar: 600 vjet perpara Long, ne Spanjen islamike ez-Zahravi dhe Ibn Zuhr bashke me disa kirurge te tjere muslimane, kryen qindra operacione me te tille anestezi qe behej me perdorimin e garzave te lagura me narkotike dhe qe vendoseshin ne fytyre.

    Cfare mesohet: Gjate shek. 16 Paraselsus shpiku perdorimin e opiumit per anestezi.

    Cfare duhet mesuar: Fizikantet muslimane prezantuan vlerat e opiumit per anestezi qe ne mesjete. Opiumi perdorej si fillim per anestezi nga greket. Paraselsus ishte nje student i Ibn Sinas dhe eshte e sigurt qe ideja e tij eshte marre nga studimet e Ibn Sines.

    Cfare mesohet: Anestezia moderne u shpik nga Humfrei Deivi dhe Horac Uells ne shek. 19.

    Cfare duhet mesuar: Anestezia moderne u zbulua, masterizua dhe perfeksionua nga muslimanet 900 vjet perpara Devit dhe Uellsit. Ata perdoren anestezi qe merrej nga goja dhe me frymemarrje.

    Cfare mesohet: Koncepti i karantines u prezantua ne 1403. Ne Venecia, ligji i ndalonte te huajt te hynin ne qytet derisa nje periudhe e caktuar kohore te kish kaluar. Nese deri atehere asnje shenje semundjeje nuk dukej, atehere ata lejoheshin te hynin ne qytet.

    Cfare duhet mesuar: Koncepti i karantines u prezantua per here te pare ne shek. 7 nga profeti Muhamed (s) i cili parandalonte hyrjen apo daljen nga nje zone qe vuante nga ndonje epidemi. Qe nga shek. 10, fizikantet muslimane inovuan perdorimin e dhomave apo pavioneve te izoluara per pacientet qe kishin semundje te transmetueshme.

    Cfare mesohet: Perdorimi shkencor i antiseptikeve ne kirurgji u zbulua nga kirurgu anglez Xhosef Lister ne 1865.

    Cfare duhet mesuar: Qe nga shek. 10 fizikantet dhe kirurget muslimane perdornin alkolin e distiluar si agjent antiseptik. Kirurget ne Spanjen islamike perdoren metoda speciale per perdorimin e antiseptikeve perpara dhe gjate operacioneve. Ato gjishashtu leshuan protokolle te vecante per mirembajtjen e higjenes gjate perudhes pas operacionit. Suksesi i tyre arriti caqe aq te larta saqe titullare nga Evropa erdhen ne Kordove, Spanje, te kuroheshin ne ate qe quhej Ajka e Klinikave te Mesjetes.

    Cfare mesohet: Menyra shkencore e nderhyrjeve kirurgjikale u avancua nga kirurgu francez Ambrua Par, ne 1545. Para se metodat e tij te aplikoheshin kirurget perpiqeshin qe ndalonin rrjedhjen e gjakut duke hedhur vaj te nxehte. Par ndaloi perdorimin e ketyre metodave duke prezantuar ate te bllokimit te arterieve te gjakut. Ai konsiderohet si babai i kirurgjise racionale. Per ishte gjithashtu evropiani i pare qe denoi ato procedura te shemtuara kirurgjikale si... menyren e carjes se kafkes gjate operacioneve ne koke.

    Cfare duhet mesuar: Kirurgu i shquar i Spanjes islamike, ez-Zahraui (v. 1013) filloi bllokimin e arterieve 500 vjet para Parit. Ai perfeksionoi perdorimin e Katgutit qe punohet me zorret e kafsheve. Ai gjithashtu prezantoi perdorimin e pambukut dhe dyllit per bllokimin e plageve gjakrrjedhese. Te dhenat e plota te punes se tij erdhen ne Evrope nepermjet perkthimeve ne latinisht.

    Pervec kesaj, berberet dhe barinjte vazhdonin te ishin te paret qe praktikonin artin e kirurgjise edhe per 6 shekuj pas vdekjes se Zahraviut. Pari vete ishte nje berber por me i zoti dhe me i kujdesshem se te tjeret.

    Jane dyzina te tera librash qe perfshihen ne arsenalin e Zahraviut. Me e njohura nga veprat e tij eshte shkruar ne 30 volume mbi mjeksine dhe kirurgjine. Librat e tij permbajne shkrime mbi mjeksine preventive, nutrientet, kozmetiken, terapine me droge, teknika kirurgjikale, anestezine, kujdesi para dhe pas operacionit. Jo vetem kaq, por ai vizatoi edhe pothuaj 200 mjete kirurgjikale, shume nga te cilet ai vete i shpiku. Ez-Zahravi i zgjuar dhe studiues eshte ai qe meriton te quhet babai i mjeksise racionale dhe jo i pashkolluari Par.

    Cfare mesohet: Ne shek. 17, Uilliam Harvei zbuloi qe gjaku qarkullon. Ai ishte i pari qe shpjegoi funksionin e zemres, arterieve dhe venave. Galeni i Romes kishte dhene ide jo te sakta per sistemin e qarkullimit te gjakut, dhe u desh te vinte Harvei te zbulonte qe gjaku qarkullon neper trup ne saje te zemres dhe venave. Per kete ai konsiderohet si babai i fiziologjise se njeriut.

    Cfare duhet mesuar: Qe ne shek. 10 el-Razi shkroi nje liber mbi sistemin e venave, duke pershkruar keshtu shume sakte funksionin e tyre dhe te valvolave te tyre. Ibn en-Nefs dhe Ibn el-Kuf (shek. 13) sollen dokumente te plota qe flisnin per qarkullimin e gjakut duke pershkruar shume qarte fiziologjine e zemres dhe funskionimin e valvolave te saj, 300 vjet para Harveit. Uilliam Harvei u gradua ne universitetin e Padoves ne Itali ne nje kohe kur pjesa me e madhe e programit shkollor bazohej ne librat e Ibn Sinas dhe er-Razit.

    Cfare mesohet: Farmacopeia (liber mjekimesh) e pare u botua nga nje studiues gjerman ne 1542. Sipas Enciklopedise se Librit Boteror, shkenca e farmaceotikes i pati fillimet e saja ne 1900 dhe ishte nje dege e kimise si rrjedhoje e disa analizave te bera me materiale bimesore. Vetem pas izolimit te permbajtjeve aktive te bimeve, kimistet zbuluan vlerat e tyre mjeksore.

    Cfare duhet mesuar: Sipas studiuesit te njohur te historise arabe, Filip Hiti, ishin muslimanet dhe jo greket apo evropianet ata qe shkruajten librin e pare te mjekimeve moderne. Shkenca e farmaceotikes e ka origjinen e saj ne shek. 9 nga kimistet, fizikantet dhe farmacistet muslimane prodhuan mijera ilace apo perzierje bimesh mjeksore mijera vjet perpara te ashtequajtures lindje te farmaceotikes. Gjate shek. 14, Ibn Baitar shkroi nje liber shume te vlefshem mjekimesh duke perfshire aty rreth 1400 ilace. Me qindra libra te tjere u botuan gjate eres islamike. Eshte e mundur qe puna e gjermanit te kete qene nje vazhdim i Ibn Baitarit, i cili ishte shume i lexuar ne Evrope.

    Cfare mesohet: Zbulimi i perdorimit shkencor te ilaceve per drejtimin e semundjeve te vecanta u be nga Paraselsus, fizikanti me origjine zviceriane, gjate shek. 16. Ai gjithashtu njihet si personi i pare qe theksoi rendesine e eksperiences praktike si kusht kryesor ne trajtimin e te semureve duke lene menjane punen e te lashteve.

    Cfare duhet mesuar: Er-Razi, Ibn Sina, el-Kindi, Ibn Rushd, ez-Zahraui, Ibn Zuhr, Ibn Baitar, Ibn el-Xhazar, Ibn Xhulxhul, Ibn el-Kuf, Ibn en-Nafs, el-Biruni, Ibn Sahl dhe qindra fizikante te tjere muslimane u specializuan ne terapine e ilaceve per trajtimin e simptomave dhe semundjeve te ndryshme. Ne fakt, ky koncept ishte e tere shpikje e tyre. Fjala drug (ilac) eshte marre nga arabishtja. Eksperienca e tyre praktike dhe studimet e tyre te kujdesshme ishin te pallogaritura.

    Fizikantet muslimane ishin te paret qe kritikuan teorite dhe praktiken mjeksore te te lashteve. Er-Razi i dedikoi Galemit nje liber te tere si kritike per anatomine e tij. Studimet e Paraselsusit jane te paperfillshme nese do ti krahasonim me volume te tera te shkrimeve mjeksore ashtu sikurse zbulimet origjinale te gjiganteve muslimane te mjeksise.

    Cfare mesohet: E para metode e sakte per trajtimin e semundjeve u prezantua nga gjermani Johan Ueger ne 1500.

    Cfare duhet mesuar: Xhorxh Sarton nga universiteti i Harvardit thote qe mjeksia moderne eshte e tera nje zhvillim islamik dhe nese do ti vinim rekordet drejte fizikantet muslimane nga shek. 9 deri ne shek. 12 ishin te sakte, shkencor, racional dhe te vertete ne studimet e tyre. Johan Ueger ishte nje nga ata mijera fizikante evropiane te cilet gjate shek. 15 dhe 17 mesuan mjeksine e el-Razit dhe Ibn Sinas. Ai nuk dha asgje origjinale.

    Cfare mesohet: Trajtimi mjeksor i te semureve psiqike u modernizua nga Filip Pinel kur ne 1793 ai drejtonte azilin e pare te te semureve psikike ne France.

    Cfare duhet mesuar: Qe ne shek. 11, spitalet e vendeve islamike kishin pavione te vecante per te semuret psikike. Ata trajtoheshin mire dhe semundjet e tyre merreshin seriozisht ne nje kohe kur te cmendurit digjeshin te gjalle sepse konsideroheshin si shtriga dhe magjistare. Per kurimin e tyre u perdor per here te pare nje metode e re me te cilen te semuret psikike trajtoheshin me kujdes me ilace dhe psikoterapi. Te gjithe qytetet kryesore islamike kishin nje azil te tille ku pacientet trajtoheshin falas. Ne fakt, metoda islamike e kurimit te te semureve psikike eshte shume me larte se metoda e tanishme, sepse ishte me humane dhe shume efektive.

    Cfare mesohet: Parafina e prodhua per here te pare nga anglezi Abraham Gesner ne 1853. ai e distilonte ate nga asfalti.

    Cfare duhet mesuar: Kimistet muslimane e prodhuan parafinen duke e distiluar nga nafta pothuaj 1000 vjet me pare se Gesner. (shiko Enciklopedia Britanike

  14. #14
    Promete (i lidhur) Maska e Kryeplaku
    Antarsuar
    12-09-2002
    Vendndodhja
    n realitetin e hidhur
    Mosha
    32
    Postime
    2,080
    Faleminderit
    0
    Falenderuar 1 her n 1 postim

    sqarim :

    Artikullin ma dergoi nje miku im, qe kishte deshire ta sillja edhe ne Forum. Keshtu, nese ekziston ndonje paqartesi ne parashtrimin e njohurive, nuk jam une pergjegjesi!

    Megjithate kush e njeh Historine mire nuk mundet ta mohoje rolin e Arabeve dhe Muslimaneve te Mesjetes ne fushen e shkencave. Gjithashtu zgjuaresia dhe dashuria e tyre reth shkencave duket edhe nga menyra sesi perdoren dhe ruajten e perkthyen shkresat e lashta greke e romake, shume prej te cilave u bene te njohura ne Europe midis Arabeve (mos harrojme qe qendra kulturore dhe me rendesi te madhe per historine e lashte si Lindja e Mesme, Aleksandria, Kartagjena etj. ne kete kohe ishin ne duart e Arabeve ku dhe paten mundesine te takohen me njohurite e lashtesise), biles Arabet e Spanjes (Andalusia) u bene shkaku qe Europa nga Platonike u kthye ne Aristotelike (keshtu nga shekulli i 9 afersisht qender e mendimit europian nuk ishte mendimi ideal platonik por ai pozitiv/pervojtar aristotelian). Pra me pak fjale eshte pak gabim per mendimin tim te flasim per kopjime, thjesht ekziston nje zhvillim (une frymezohem nga dicka tjeter qe te nxjerr dicka te tjeter, te mesme) i cili eshte veti e Historise. As vet Arabet, duke dashur te kundershtoj sadopak shkrimtarin e artikullit te mesiperm, nuk filluan nga xero por kishin zotesine, horizontin dhe vullnetin (sidhe detyrim nga Islami) qe t'i perkushtohen fushave te dijes dhe te adoptojne cdo gje qe e shikonin si te mire. Gjithashtu duhet te shtoj se per kthimin e Muslimaneve drejt astronomise shkak kryesor luante vet feja, sepse Muslimanet ishin perhere te detyruar t'i kthehen qiellit per te matur kohen e namazeve dhe per te pritur festat islame si dhe muajin e Ramazanit, por nga andej e tutje vegela te mira ne kete interesim te tyre u treguan edhe papiret e lashta (sic u treguan edhe veprat e Arabeve vegela te mira per shpikjet e Europianeve). Pra te gjithe keta mire bene qe morren frymezim nga njeri tjetri, perndryshe nuk do kishim arritur ketu ku jemi, dhe te gjitheve duhet t'iu njihen vlerat!

    me respekt Kryeplaku

  15. #15
    i/e regjistruar Maska e ЯinoR
    Antarsuar
    26-11-2004
    Postime
    26
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    6. Ai u krijon juve n barqet e nnave tuaja, krijim (etap) pas krijimi n 3 eersira. Ky sht Allahu, Zoti juaj, vetm i Tij sht pushteti, nuk ka zot tjetr pos Tij

    (En Nisa)

    -N shekullin e fundit shkenca ka ardhur ne prfundim se embrioni gjat zhvillimit t tij kalon npr disa etapa, e kto jan:
    -etapa para mitrs s nns, njher dh mandej nj pik uji-fara
    -etapa n mitrn e nns, uj-gjak-mish-eshtra dhe n fund shpirti.
    -etapa pas mitrs s nns, foshnj-fmij- i pjekur dhe plak i rraskapitur

    D.m.th Kurani famlart, kt gj e ka cekur qysh para 1400 viteve, ndrsa shkencs iu desh nj koh e gjat pr ta vrtetuar kt mrekulli t Allahut t ciln e cek n Kuranin famlart.

    Vall, Kurani a nuk qenka libr hyjnor, ku i cili po mbrthejka shum gjra interesante pr njerzimin, q shkenca as q ka ndgjuar pr to deri n ditn e sotit.

    *Kurani do t jet nj udhrrfyes pr njerzimin deri n ditn e Kijametit.*



    2. Ky sht libri q nuk ka dyshim n te (sepse sht prej Allahut) sht udhzues pr ata q jan t devotshm.

    (El Bekare)

  16. #16
    i/e regjistruar Maska e ЯinoR
    Antarsuar
    26-11-2004
    Postime
    26
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    - N fund, do t kishim prmendur edhe nj shembull tjetr q con kah bindja se vrtet Kurani sht fjal hyjnore.
    Pra, n Kuran, fjala deti prmendet 32 her, ndrsa fjala toka 13 her:
    DETI 32 her
    TOKA 13 her
    Dr. T. el Suvaidan sqaron: n qoft se ne bjm mbledhjen e koncepteve t dy fjalve det dhe tok, fitojm 45. Nga nj llogaritje e thjesht nxjerrim:
    32 / 45 x 100% = 71.11111111%
    13 / 45 x 100% = 28.88888888%
    Kto t dhna pasqyrojn at cka njohim sot lidhur me raportin tok-uj n prqindje (mjaft precise).

    ***MREKULLIT E KURANIT NUK KAN T MBARUAR***


    marrur nga revista Pena stundentore
    dhjetor/2002

  17. #17
    i/e regjistruar Maska e ЯinoR
    Antarsuar
    26-11-2004
    Postime
    26
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    EFEKTI I MISHIT DHE VAJIT T DERRIT N HORMONET DHE SJELLJEN E NJERIUT

    Mishi dhe yndyra e derrit nuk jan vetm t ndaluara pr muslimant, por ato jan t t krishtert, pasiq Derri sht krijuar t jet pastrues I rrugve, t haj flliqsit thuhet mes tjerash n testamentin e ri.

    Ai ua ndaloi juve vetm coftinn, gjakun, mishin e derrit dhe at q therret jo n emr t All-llahut...
    En Nahl (16):115

    JETA E DERRIT
    Q t fitojm nj pasqyr m t qart, huazojm nj pjes t inertvists me fermert nga Fisheri, Indiana, t cilt mbanin derra.Sipas tyre Derri sht lir t ruhet, krkon kullos, mund t jeton n plehra dhe gjra t ngjashme prfshir edhe kafshn e ngordhur.N t vrtet, ai mundet edhe t haj edhe fecesin e vet.Edhe sjelljet e tyre seksuale jan t ndryshme nga kafsht tjera sic jan lopa, delja apo dhija.
    Derri sht shum pak I turpshm, gjegjsisht merret me akte seksuale n cdo koh, n cdo vend.Derri femr sht mjaft agresiv n aktivitetet seksuale, kur ajo sht e nxeht (ka afsh seksual) asaj nuk I intereson asgj (ushqimi apo intimiteti) derisa t fillon at qka krkon (aktin seksual).Ata (derrat) I lpijn organet gjenitale t partnerve pas mardhnieve, ashtu sic veprojn qent, por jo si gjitart tjer si lopa delja apo dhija.

    PSE YNDYRA E DERRIT SHT E NDRUSHME NGA YNDYRA E KAFSHVE TJERA?
    Yndyrrat prej nga natyra e tyre jan lipide dhe shrbejn si burim I energjis. Ata mund t jen burime burimore ose shtazore .Trigliceridet jan yndyrra neutrale me nj molekul t glicerolit dhe tre acide yndyrore.Acidet yndyrore mund t jen t ngopura ose t pangopura. Shum nga yndyrrat e pangopura kan pik t lart t shkrirjes.Dobia e jodit e yndyrs jep cilsin e pangopshmris.Vlera e jodit t dhjamit I derrit sht 65, te mishi I lops-45, kurse te mishi I deles-32.
    Pas glltitjes, przierja e yndyrrave z vend n stomak me nihmn e lipazs se stomakut (lipaz-ferment lipotik I grupit t hidrolazave).Me e ndihmn e lipazs pankreatike ngjan hidroliza e triglicerideve n glycerol dhe acidet yndyrore zn vendin e tyre.Acidet yndyrore dhe gliceroli shfrytzohen pr inde t ndryshme si te muskujt, zemra, veshka dhe mlcia si burim I energjis.Kafsht barngrnse kane acide t pangopura n pozitn 2-t t molekuls s trigliceridit (TG), derisa kafsht mishngrnse kan acide t ngopura yndyrore n pozitn 2-t .Lipaza pankreatike (LP) nuk mundet t gidrolizon molekuln e TG-it nse acidi I ngopur gjendet n pozitn e 2-t.Nse njeriu ushqehet me yndyr t kafshve barngrnse, yndyra do t hidrolizohet, absorbohet dhe resintetizohet do t shndrrohet n yndyr t njeriut, derisa ajo e mishngrnsve si dhe e DERRIT nuk do t hidrolizohet dhe prandaj do t deponohet te njerzit si yndyr e derrit n indin yndyror.


    CKA BN DEPONIMI I YNDYRS S DERRIT N HORMONET DHE SJELLJEN E NJERIUT?
    N qarkullim hormonet jan n form t lidhur apo t lir.Forma e lir duhet t lidhet me receptort n indin yndyror para se t bhen active.Trashja zvoglon numrin e receptorve prandaj hormonet nuk mund t shfrytzohen.Prandaj, nse hormoni sht insulin, shpie deri t smundja e diabetesit, ndrsa nse hormoni sht testosterone ather kjo shpie deri n zvoglim t pjellshmris (sterilitet) dhe amenorre (munges ose ndrprerje e periodave).Nj sasi e yndyrs gjithashru kontrollon hormonet release.Prandaj ne shohim se menarkeja (koha e ardhjes s periodave t para) sht e shtyr te femrat atletike q kan pak yndyr dhe ndodh hert te femrat me pesh t ult.
    Mund t prfundojm se te njerzit te t cilt sht deponuar yndyr e derrit egziston crregullimi I lidhjes s hormoneve,pr at ata kan sasi m t madhe t hormoneve n qarkullim.sht e mundur q shfurja seksuale dhe praktika seksuale e ngrnies s mishitt derrit n shoqri sht pasoj e asaj q e hajn!Pas t gjithave, sht e thn nga ana e mjekve, Ti je I atill cfar ke ngrn! .
    Koha dhe hapsira nuk lejon t flitet pr efektin e mishit t derrit n holesterol, natriumin dhe marrdhniet me smundjet e zemrs.

    EFEKTET E MISHIT T NGORDHUR DHE GLLTITJES S GJAKUT
    Mishi I ngordhur sht ai mish I kafshs q ka ngordhur para se t therret dhe para se gjaku ti ket rrjedhur jasht.Glltitja e gjakut nuk sht vetm pirja e gjakut sic sht prhapur n kohn e injorancs n Arabi ose sic praktikohet tani n Afrik (ose n Franc), por gjithashtu edhe gjaku q gjendet n mish gjat mbytjes s pahijshm t kafshs.T gjitha hormonet dhe antitrupat q gjenden n gjak jan infektiv (prfshir ktu edhe virust), prandaj glltitja e till sht mjaft e rrezikshme, mund t shkaton edhe insikte t kafshve sikurse shihen tek mishngrnsit sic jan qent, macet dhe luant.

    Juve u jan ndaluar (ti hani): ngordhsira, gjaku, mishi I derrit, ajo q therret jo n emrin e All-llahut, e furmja, e mbytura, e rrzuarja, e shparja (nag I tjetrs), ajo q e ka ngrn egrsira, prvec asaj q arrini ta therrni (para se t ngordh), ajo q sht therrur pr idhuj, dhe (u sht ndaluar) t krkoni me short fatin.Kjo sht mkat ndaj All-llahut.Tashm , ata q mohuan, humbn shpresn pr fen tuaj (se t ndrroni), andaj mos u friksonju atyre, por mua t m friksoheni.Sot prsosa pr ju fen tuaj, plotsova ndaj jush dhuntin Time, zgjodha pr ju islamin fe...
    El Maide (5): 3
    Sa I takon ksaj cshtje, edhe t krishtert kan qndrim t ngjashm; bile bile edhe m t ashpr:

    Ju nuk duhet t prdorni si ushqim as gjakun e nj zogu ose t nj kafshe, pavarsisht se ku banoni.N qoft se dikush e pi gjakun, ai duhet prjashtuar nga gjiri I bashksis s izraelit.
    LIGJI/Kodi Priftror, 7 : 26-27 (fq. 116)

    Nse nj izraelit ose nj I huaj q banon midis jush ha gjak, n cfardo forme t jet ai, un vet do t kthehem kundr tij dhe do ta dboj prej popullit t tij.
    LIGJI/Kodi Priftror, 17 : 10 (fq.129)

    Kur ngordh nj kafsh, e cila sht caktuar pr tu ngrn, ajo duhet prekur, por mbetet e papastrt deri n mbrmje.Kush e largon kafshn e ngordhur ose ha dicka prej saj, duhet ti laj rrobat, ai do t mbetet I papastrt deri n mbrmje.

    LIGJI/Kodi Priftror, 7 : 39-40 (fq.121)




    Pena stundentore (Abdullah Emini)
    dhjetor/2002

  18. #18
    i/e regjistruar Maska e ЯinoR
    Antarsuar
    26-11-2004
    Postime
    26
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Ebu Abdullah El-Batani
    (Albategnius) (858-929 e.r.)

    El-Batani, I njohur n perndim si Albategnius ishte nj astronom dhe matematicien I famshm.Ai u njoh si astronomi m imadh I kohs s tij dhe nj nga m t mdhenjt e Mesjets

    Ebu Abdullah Muhamed Ibn Xhabir Ibn Sinan el-Batani lindi m 858 e.r. n ose pran Batanit, nj krahin n Harran.Ai ishte pjestar I familjes mbretrore Sabi t Harranit dhe ishte musliman.El-Batani I mori msimet e para nga I ati, Xhabir Ibn Sinan el Batani, I cili ishte gjithashtu nj shkenctar I njohur.M pas ia shkoi n Raka, n brigjet e Eufratit ku ai mori msime t avancuara n shkenc.Nga fundi I shek. XIX ai emigroi n Samara ku ai punoi deri n fund t jets s tij.El-Batani vdiq n vitin 929 e.r..
    Gjat qndrimit t tij n el-Raka, nga 877 deri 929 ai bri zbulime t rndsishme astronomike. Sipas professor Filip Hitit, ...ai solli disa prmisime n punn e Ptolemit dhe gjithashtu korigjoi llogaritjet e bra mbi lvizjen e Hns dhe disa planetve.
    Ai provoi mundsin e eklipsit diellor, ndihmoi me t dhna m t sakta pr sa I prket stinve, llogariti orbitn ekliptike (me pamje vezake) gjatsin e stinve dhe vitit tropical, dhe minin (mesataren) e orbits s diellit.Llogaritja e sakt e tij pr vitin diellor prej 365 ditsh, 5 orsh, 46 minutash dhe 24 sekondash qndron shum afr matjeve t fundit.Ai gjithashtu zbuloi q largsia e diellit kishte ndryshuar rreth 16 grad 47 minuta q nga koha e Ptolemit.Ky zbulim shpjegon lvizjen e planetve rreth diellit dhe nj ndryshim t vogl n matjen e kohs.Mendimi I tij pr sa i prket ekuinokseve, ishte ndryshe nga mendimi I gabuar I Kopernikut disa shekuj m von.
    N nj kontrast t theksuar me Ptolemin, el-Batani provoi varacionet e diametrit t dukshm kndor t diellit dhe solli shpjegime t ndryshme mbi eklipsin.Pasi ai rishikoi orbitn e hns dhe t planetve, el-Batani solli nj teori vrtet t vlershme mbi prcaktimin e kushteve pr lindjen e hns s re.Dunthorn, n 1749, e prdori studimin e el-Batanit mbi eklipsin hnor dhe diellor, pr prcaktimin e shpejtsis s lvizjes s Hns.Ai prcaktoi me saktsi nj sr koeficientsh astronomike si p.sh., ekuinokset n 54.5" cdo vit me formn Ekliptike n 23 grad 35 min..El-Batani gjthashtu prezantoi zgjidhjen e shum problemeve t trigonometris sferike me prdorimin e projekteve ortografike.Ishte puna e el-Batanit n lvizjet fikse t disa yjeve q e ndihmoi Hevelius t zbulonte variacionet rrethore t lvizjes s Hns.
    El-Batani u b I njohur n Matematik me prdorimin e prpjestimeve trigonometrike ashtu sikurse ne I prdorim sot.Ai ishte I pari q zvendsoi vijat paralele greke nga Snus me nje kuptim m t qart t superioritetit t tyre.Ai gjithashtu zhvilloi konceptin e kotangenit dhe plotsoi tabelat prkatse.
    Xhozef Hell theksoi q ...n fushn e trigonometris, teoria e Sinusit, Kosinusit dhe Tangentit I prket arabve.Epokat e arta t Porbahut, Regiomontanus dhe Kopernikut nuk mund t prmenden pa vlersuar punn themelore dhe prgatitore t matematicienve arab....
    El-Batani shkroi libra mbi astronomin dhe trigonometrin.Libri I tij m I famshm ishte nj studim astronomik I paraqitur me tabela I cili m von u prkthye n latinisht me titullin De Scienta Stellarum De Numeris Stellarum et motibus.Kapitulli I tret I librit t tij mbi astronomin I dedikohe trigonometris.Nj prkthim I vjetr I ktij libri gjendet sot n Vatikan.El-Zixh ishte nj libr tjetr I El-Batanit I cili u publikua nga C.A Nullino n Rom n 1899.Studimet e tij n astronomi u prkthyen n shum gjuh t huaja dhe patn nj influenc t madhe n Evrop deri n peridhn e Rilindjes.
    Beer dhe Madler, n librin e tyre t famshm Der Mond (1837), prmenden nj nga karakteristikat e siprfaqs s hns sipas Batanit (Albategnius).Ky sht emri I j siprfaqe boshe me nj diametr prej 80 miljesh n seksionin 1, e rrethuar me male q arrin nj lartsi prej 14000 kmbsh, disa kratere dhe vrima me buz t ngritura. Zbulimet origjinale t el-Batanit n astronomi dhe trigonometri patn nj ndikim t madh n zhvillimin e shkencs vecanrisht n preriudhn e mesjets.N librin e tij De Revolutionibus Orbium Clestium Koperniku shpreh hapur mirnjohjen e tij ndaj el-Batanit.


    marrur nga revista Pena studentore(Agim Osmani)
    dhjetor/2002

  19. #19
    !Welcome! Maska e StormAngel
    Antarsuar
    05-02-2003
    Vendndodhja
    Zurich, Switzerland
    Mosha
    32
    Postime
    6,870
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Hidrologji

    Filozofi I njohur Greke Aristoteli, ka menduar se avulli prej toks
    kondenzohet n shpellat e bjeshkve t ftohta dhe kshtu formohen liqejt
    nntoksor. N shekullin e shtat (p.e.r) nj filozof tjetr i quajtur
    Talesi nga Miletusi, besonte se strpikat e ujit nga siprfqet e oqeaneve,
    mblidhen dhe me ann e ers ngriten mbi tok dhe shndrohen ne rreshje
    atmosferike. M von, dietari i njohur Bernard Palissy, e prezentoj nj
    prshkrim tjetr t qarkullimit t ujit n natyr.
    Ai sqaroj se uji avullohet nga nxehtesia e diellit, ngritet lart n qiell,
    prej nga formohen mjegullat. Era i shprndan npr kontinente dhe kshtu
    kondenzohet dhe formohet shiu. Shiu mblidhet npr lumej e liqej dhe nprmes
    burimeve kthehet srish n oqeane. Sot, bile edhe fmijt e shkollave fillore
    e dijn kt fenomen, kurse, n kohn e Muhamedit (a.s), kjo ide e prhapur
    ka qen e trajtuar m tepr si spekulim, se sa fakt i vrtet. Mu n at koh
    Kur'ani tregoj: "A nuk e ke par se si Allahu drejton ret, pastaj i bashkon
    i bn grumbull ato dhe ather e sheh shiun se si rrjedh prej tyre. Ai lshon
    prej s larti, nga ret e mdha si kodra breshr dhe me t godet k do, e ja
    largon atij q do. Shklqimi i vettims s drits s res, gadi se s't merr
    t t parit" (Kur'an 24:43). Shum versete Kur'anore flasin pr kt t
    vrtet, por ata nuk prqndrohen vetm aty. Ata flasin gjithashtu edhe pr
    ndrrimin e stinve: "A nuk e sheh se Allahu lshon uj nga qielli dhe at e
    shprndan n tok npr burime, mandej me t mbijn bim t llojeve dhe
    ngjyrave t ndryshme, pastaj ajo thahet dhe ti e sheh at t zverdhuar dhe
    pastaj e bn at t llomitur. Ska dyshim se n kt ka argument pr t zott
    e mendjes." (Kur'ani 39:21) "Nga argumentet e Tij sht edhe ajo q ua dfton
    vettimn dhe si frik e edhe si shpres, dhe nga qielli lshon shi e me te e
    ngjall tokn pas vdekjes s saj. N kt ka argumente pr nj popull q di
    t mendoj" (Kur'ani 30:24).

    Biologji

    Kur'ani sht shpallur 600 vjet prpara se shkencetari musliman, Ibn Nafis,
    e zbuloj qarkullimin e gjakut dhe 1000 vjet para se William Harvey e sqaroj
    detalisht para shkenctarve Prendimor. Kur`ani gjithashtu prmendi edhe
    procesin e tretjes s ushqimit dhe shprndarjen e materjeve ushqyese: "Ju
    edhe n kafsht keni msim (prvoj). Ne nga nj pjes e asaj q e kan n
    barqet e tyre mes ushqimit t tyre dhe gjakut, ju japim t pini qumsht t
    pastr, t shijshm (t leht) pr ata q e pin" (Kur'an, 16:66). Kur'ani
    tutje vazhdon t na njoh me botn q na rrethon. Krijimi i njerzis, mund
    t vrehet n seciln qenje individuale. Ajetet Kur'anore, sa i perket
    fekondimit dhe zhvillimit embrional t qenjes njerzore, jan t uditshme
    pr shkenctart e kohs son: "Dhe Ai sht q krijoj llojet, mashkullin dhe
    femrn. Nga pika e fars q hidhet". (Kur'an, 53:45-46). "Pastaj at e bm
    pik uji n nj vend t sigurt" (Kur'an, 23:13). "Lexo! me emrin e Zotit
    tnd, icili krijoj (do gj). Krijoj njeriun prej nj gjaku t ngjizur (n
    mitrn e nns)" (Kur'an, 96:1-2). M pas, at pik uji e bm cop gjaku, e
    at gjak t ngurt e bm cop mishi, e at cop mishi e shndrruam n eshtra
    dhe eshtrave ua veshm mishin, pastaj at e bm krijs tjetr (me shpirt).
    I lart sht Allahu m i miri krijues" (Kur'an, 23:14). Embrioni gjat
    zhvillimit, kalon npr faza, ku shumica jan disproporcionale. "O ju njerz!
    nse dyshoni pr ringjalljen, ather (mendoni krijimin tuaj q) Ne u krijuam
    ju prej dheu, pastaj prej uji, pastaj prej nj gjaku t ngjizur, pastaj prej
    nj sa kafshat mishi q sht krijes e formuluar ose e pa formuluar, n
    mnyr q t'ju sqarojm. Ndrsa at q dshirojm nNe, e prqndrojm n
    mirt deri n nj afat t caktuar, e mandej u nxjerrim foshnje dhe ashtu e
    arrini pjekurin tuaj. Ka q dikush prej jush vdes heret, e dikush t jetoj
    deri n pleqri t thell, n mnyr q t mos dij asgj nga dija q ka
    patur. E ti e sheh tokn e thar t vdekur, e kur Na ja lshojm asaj ujin,
    ajo gjallrohet, shtohet dhe nga t gjitha llojet rrit bim t kndshme."
    (Kur'an, 22:5). "Mandej, Ai e formson at (n barkun e nns) dhe nga ana e
    vet i jep shpirtin atij dhe Ai sht q juve u pajis edhe me dgjim, me t
    par e me zemr, e pak send sht ajo q ju falnderoni".(Kur'an, 32:9).

    Fizik

    Kur'ani parasheh edhe fazat e zhvillimit njerzor. Ai na jep dituri mbi
    fluturimet kozmike, dhe thot: "O turm e xhinve dhe e njerzve, nse keni
    mundsi t dilni prtej kufijve t qiejve e t toks, deprtoni pra, por nuk
    mundeni vetm me ndonj fuqi t fort". (Kur'an, 55:33). Tani duhet t jemi
    t vetdijshm se organizmi i uditshm i lindjes, mekanizmi i pakufishm
    natyror, zhvillimi i jets n tok e t gjitha t tjerat t ngjajshme me
    kto, nuk jan vetm nj koincident. Shkenctart duke u zhytur edhe m thell
    n nnbotn e atomit, apo msheftsit e gjithsis, arrijne horizonte t
    reja t dituris. Kshtu ato konfrontohen me pyetje t cilat m par jan
    konsideruar vetm si shtje t bots fetare. Shkenca, si nj form relative
    e dituris, asnjher nuk do t jet n gjendje tu prgjigjet t gjitha
    ktyre pyetjeve. Mirpo, duke realizuar t vrtetn q Kur'ani prmban, ne
    do t mundemi t arrijm njohuri t pazbuluara, duke hulumtuar pr dituri
    shkencore. Para m shum se 14 shekujve, njeriu nuk i ka njoh faktet
    shkencore pr t cilat flet Kur'ani. Athua, ka prmban tjetr Kur'ani pr
    t na ofruar n fushn shekncore? Athua, far do t mund t zbulonin
    pasardhsit tan nga Kur'ani q pr syt ton sht misterioze dhe e
    pakuptueshme? Ky realizim, do t bhet duke qen t vetdijshm se jeta
    sht e mvarur apo e ndrlidhur me gjith diturin fetare dhe spirituale.
    Ajetet Kur'anore jan zbulimet m t reja t nj tradite t gjat t
    menuris s zbuluar. Pra, t gjitha zbulimet e mistereve ende t panjohura,
    mund t bhen vetm nprmes studimit t pandrprer shkencor.

    Matematik

    N kohn e rregullimit t mardhnijeve brenda shtetit Islam prej Kins
    (n lindje) e deri n Franc (n prendim), shkenctart Islam menjher
    filluan prkthimet e veprave nga kultura greke, romake, indiane,
    kopte,aramejase dhe hinduse. Kalifi HARUN ER-RESHID ka marr harain n
    libra, ndrsa kalifi Al Me'mnun peshn e veprs s prkthyer e ka paguar me
    ari. N fillim, n qendr t venmendjes ishin prkthimet, ndrsa m von
    erdhi periudha e krijimit origjinal n lmenjt e ndryshm shkencor. Kan
    folur pr evolocionin, krijimin dhe zhvillimin e jets si dhe ndikimin e
    mjedisit n qenijet e gjalla. Pr kt, disa shekuj para Lamarkit dhe
    Darvinit kan shkruar Ibn Maskavej, Ihvan As-Safa dhe Ibn Haldun. Kan caktuar
    ligjin e prgjithshm t gravitetit dhe kan precizuar kuptimet themelore t
    mekaniks, shpejtsin, peshn dhe hapsirn, edhpse kto m von i jan
    prshkruar Njutnit. Esht vrtetuar historikisht se pr kto kan shkruar Al
    Hazin e shum t tjer me qindra vjet para Njutnit.
    Ibn An-Nefis, disa shekuj para Herit, ka sqaruar qarkullimin e vogl t
    gjakut, ndrsa Ibn An Hejsem natyrn e drits, shpejtsin dhe ligjin e
    thyerjes s saj, shum m heret se shkenctart Europjan.
    AL HAVARIZMI ndr t part ka prdorur numrat n matematik, n vend t
    llogaritjes shkrimore (me shkrim). Ai ka caktuar dy seri t numrave. E PARA:
    sht e njohur me emrin, si numra Indian, ndrsa kjo e dyta prdoret n
    pjesn Prendimore, arabe dhe Europjane. El Havarizmi, ka sistematizuar deri
    ather diturin e shprndar nga matematika, duke ja vn themelet kshtu
    matematiks dhe algjebrs.
    Nse gjeometria sht greke, ather pa dyshim trigonometria sht arabe. Me
    prdirimin e Sinusit, ata kan zgjedhur shum probleme t trigonometris, duke
    lidh mardhnijet n mes sinusit dhe tangensit. El BEJRUNI ka shkruar shum
    vepra n lmin e trigonometris.
    EL BEJRUNI, n mnyr shum precize ka caktuar peshn specifike t 18 metaleve
    deri te decimalja e katrt, ecila nuk ndryshon prej llogaritjeve m t reja,
    kur jan zbuluar instrumentet m t prsosura. ER RAZI ka prshkruar 25
    instrumente t metalit dhe t qelqit t cilat kan qen t njohura deri
    ather. EL IDRISI, EL HAZIN, EL BEJRUNI kan caktuar ligjet themelore t
    gravitetit. El Hazin gjithashtu ka konstruktuar aparatin pr matjen e peshs
    s trupave n uj dhe n ajr. El Bejruni ka konstruktuar aparatin pr
    prfitimin e peshs specifike t shum mineraleve, lngjeve dhe trupave t
    cilat treten n uj. Ibn Junusi ka konstruktuar lavjerrsin t cilin
    astronomt arab e kan prdorur n eksperimentet e tyre. Kan matur shtypjen
    atmosferike dhe kan dijtur se trupi sht m i leht n ajr sesa n tok.
    Shkenctart arab kan shkruar gjithashtu nj numr t madh veprash nga
    biologjia, mineralogjia, astronomia, gjeometria, mjeksia, muzika etj.
    Shkenctart arab n kt mnyr kan vendosur themelet e metodave t reja t
    metodologjis s puns krkimore dhe shkencore. CAGORI, thot: "Ne
    Europjant mendojm se kemi dhn dhe se kemi vrtetuar shum teori shkrime
    dhe mendime, por n fund prap konstatohet se arabt n to kan kaluar shum
    m heret. Popujt arabo-Islam kan bajtur flamurin e Rilindjes kulturore disa
    shekuj me radh, n kohn kur Europa ka qen n detin e errsirs. Mendimi
    shkencor n periudhn Islame, i dhuroj njerzimit shum forma t rehatis,
    kulturs, mirqenijes duke i dhuruar msuesit Al Farabi dhe Ibn Sina...".

    Gjeografi

    Zgjimi i Europs nga gjumi, filoj me prkthimet e gadi t gjitha veprave, nga
    gjuha arabe n gjuhn latine. VASCO DE GAMA, lundroj rreth Afriks dhe
    arrin deri te Arkipelagu i Malezis. Kapiteni i anijes n kt rrug ishte
    IBN MEXHID. KRISTOFOR KOLOMBO, duke krkuar rrugn pr Indi, Arrijti n
    Amerik.N vitin 921, Ibn Fadlan ishte n Bullgari ku bri prshkrimin e
    par me shkrim, q ekziston edhe sot. Prshkrimet ishin lidhur me poziten
    gjeografike, popullsin dhe mnyrn e jets n at vend.
    Al Biruni ka qen i pari q i dha emrin lumit Angara dhe prshkroi popullaten
    e Krahins s Baikalit n Siberin Veriore. Ai ka dhn informata edhe rreth
    Afriks s jugut dhe Mozambikut.Ai shkoi n Indi, studjoj gjuhen sanskrishte
    artin dhe shkencen Indiane dhe shkroi librin KHITAB UL-HIND.
    Muhallabi, ka qen autor i punimit gjeografik q kishte t bnte me Sudanin.
    Ai ishte autor i librit q ishte libri i par q bnte fjal pr kt vend, n
    vitin 985.
    Sulejman Tajir n vitin 851, udhtoi n Indi dhe n Kin. N indi pak m von
    udhtoi edhe Ibn Hawqal. Kurse Ibn Khurdadhih e spejgoi Indin dhe poziten
    gjeografike t saj n detaje.
    Ibn Rustah sht autor i ENCIKLOPEDISE shtat volume prej t cilave jan marr
    me gjeografi Kjo enciklopedi sot gjendet n Muzeun Britanik dhe ka qen e
    publikuar n vitin 903 (290 H).(*10)
    Ahmed Sahl b.Hisham al Marvazi ka qen ndr t part q ka br hartat
    gjeografike dhe ka prshkruar poziten gjeografike t Kins, Indis e disa
    vendeve tjera t Lindjes. Ka vdek m 934. (*11)
    Kontribuesit tjer n gjeografi jan: Al Masudi : udhtoi dhe prshkroi
    Indin, Kinn, Ceylon, Kankan, Malabar, Zezibar, Detin Kinez, Madagaskar
    Uman...
    Al Istakhri: bri harten e shteteve duke e ngjyros secilin shtet me ngjyra
    t ndryshme (Viti 951)
    Al Haik: gjeograf dhe astronomer m 945 ka shkruar gjeografin e Arabis
    Al Maqdisi: gjeograf shum i njohur edhe n prendim (lindur n Jerusalem m
    947)
    Jaihani, Hamadani, Balkhi, gjeograf t njohur.
    Al Bakri: (Spanj 1040) Botoi fjalorin e njohur gjeografik.
    Muhamed Al-Tariqi: shkroi pr Afriken e Jugut
    Al Munajjim: fjalorin gjeografik q spegonte t gjitha qytetet, poziten
    gjografike, popullsin, ekonomin etj.
    Ibn Jubair Al-Kinani: shkroi librin shum t rndsishm "Udhtimet e Ibn
    Jubairit".
    Ibn Said al Maghribi ka br harten klimatike ather t vendeve t njohura.
    Al Idrisi (1099) ka br harten e bots dhe ka qen personalitet i njohur n
    shkencen e gjeografis.
    Emrat tjer t njohur n shkencen e gjeografis i prmendim shkurtimisht:
    Abul Fida (1273), Hamdullah Mustawfi (1340), Al Damishqi (1327), Abdul
    Razzaq (1413), Amin Ahmad Razi, Harun B.Ali (ka projektua instrumentet e par
    astronomik), Maslama al-Majriti (1007) ka br tabelat gjeografike. Umar
    al-Marrakushi (1230), etyj, etj.

    Oftalmologjia

    Merita e oftamologve arab (specijalist pr smundjen e syrit), vrtet
    sht e madhe. Njra nga punimet e rndsishme (t shquara) klasike me emrin:
    "OFTALMOLOGJIA MEMORIALE" e shkruar nga Ali Ibn Isa (viti 1000 i ers son),
    sht i hartuar nga materjali grek: "DHJET LIDHJET E SYRIT" t Galenit, icili
    solli njohuri t reja. N librin pr kalifin, (i shkruar rreth vitit 1260),
    prmenden 18 punime t bra n oftalmologji, ndrsa punimet greke q nga
    Hipokrati e deri te Paulusi (periudh kohore kjo e 1000 vjetve), jan t
    shkruara vetm 5 vepra, n kt lnd. T gjitha veprat tjera q i kan
    shkruar muslimant mbi oftalmologjin, jan afro 30.
    Veprat m t rndsishme jan shkruar nga specjalistt e smundjeve t syve,
    dhe 14 sosh ekzistojn edhe sot. Vepra m komplete e Ali Ibn Isa, sht
    "TEDHKIRETUL KANHALIJN" (Ditari i mjekut t syve), vepra m e mir lidhje me
    smundjet e syve. Kjo vepr u prkthye dhe u komentue n gjermanishte m
    1904, nga Hirschbergu dhe Lipperti. M 1936 u prkthye n gjuhn angleze nga
    Casey Wood. Prkthimi i par i ktij libri u b n gjuhn persishte, e pastaj
    n gjuhn latine, dhe u publikua n venedik m 1497.
    Abdul Hasan Ahmed Ibn Muhamed Al Tabari, n veprn e tij "KITABUL
    MUALEXHETUL BUKRATIJJA" (Libri mbi mjekimin hipokratian) ka shkruar vshtrime
    t gjata mbi smundjen e syve, vepr kjo q fatkeqsisht nuk ekziston m.
    Ammar Ibn Ali nga Mosuli, sukseset e tija m t mdha i arrijti rreth
    vitit 1010, me librin "KITABUL MUNTAK HAB FI LLAXHUL AJN" (libri i opcijoneve
    pr mjekimin e smundjeve t syve). Libri i tij ka t bj me anatomin,
    patologjin dhe gjasht rasteve t operimit t kataraktit dhe rastin neuristik
    optik.! Ammari ka shqyrtuar 48 smundje t syve n nj vepr t vogl prej
    1500 fjalsh. Ky dorshkrim (nr 894) gjendet n bibloteken ESCORIAL t
    adridit n Spanj. Kjo vepr sht prkthye n hebraisht (shek. XVIII) dhe n
    gjermanisht (1905).
    Ammari, ishte i pari q kishte b operimin e kataraktit me an t thithjes,
    duke prdorur nj gjilpr me zgavrr, t ciln e fuste n "limbus". Ky lloj
    operacioni aplikohet edhe sot (n raste t tilla). N Europ nuk sht dijt
    pr kt lloj operacioni, deri n fund t shekullit XVIII.
    Abu Ruh Muhammad Ibn Mansur Bin Abdullah, i njohur si AL XHURXHANI,
    mjek i shquar nga Persia, sukseset e veta i arrijti rreth vitit 1088 n
    veprn "NUR UL AJN" (Drita e syve), n dhjet volume. Vetm volumi i shtat,
    prshkruan rreth 30 operacione t syrit. N kt vepr bn fjal pr
    anatomin dhe fiziologjin e syrit; pr smundjet SCLERAL dhe CORNEAL, pr
    problemet e kapakve t syve, paralizn e nervit t tret, 'rregullimet e
    qarkullimit t gjakut, toksikimin pr smundjet shruese dhe joshruese dhe
    metoda pr shrimin e tyre, kirurgjis s syve, pr anastazionin q e kan
    prdor mjekt e syve, etj.
    Nj emr tjetr q prmendi Hirschberg, n ligjratn e tij t mbajtur n
    "Asociacion American", t medicins m 1905 ishte EBU MUTARIE nga Sevila (e
    Spanjs), icili sukseset e tija i arrijti rreth shekullit XI, specijalist i
    smundjeve t syve, icili njkohsisht ishte edhe vezir. Fatkeqsisht, veprat
    e tija sot kan humbur pa gjurm.
    MUHAMMED IBN KASSUM IBN ASLAM (AL GHAFIQI) /... - 1165/ i cili veproj
    n shekullin XII, n vepren e tij t njohur "AL MURSHID FIL KHUL"
    (Udhrrfyes i drejt n oftalmologji). Prve smundjeve t syrit, ky jep
    t dhna edhe pr kokn dhe smundjet e trurit. Ky jep shnime, edhe pr
    instrumentet q jan prdor n kirurgjin e syve. Ajo q filloj t lulzoj
    n fillimin e shekullit XX n Amerik dhe n Europ, sht br n shekullin
    XII n Spanjen muslimane. KHALIFA IBN AL MAHASIN nga Halebi (Aleppo) i Siris
    m 1860, shkroi nj libr prej 564 faqesh n t cilin prshkruan dhe jep
    skica t ndryshme t instrumentave kirurgjike, duke prfshi 36 instrumenta
    pr kirurgjin e syve. Ai gjithashtu shqyrton lidhjet midis syrit dhe trurit.
    Shkruan edhe pr 12 lloje t operacioneve t kataraktit.
    SALAHUDDIN IBN JUSUF nga Hammah (Siri) m 1290, shkrou vepren "DRITA E
    SYVE", n t ciln bn fjal, mbi teorin optike t t pamunit.
    IBN HEITHEM (965-...) ishte i pari q spjegoj se t pamunit sht i
    mundsuar pr shkak t prkthyerjes s rrezeve t drits.Q nga viti 800 -
    1300, bota Islame pati jo m pak se 60 specjalist t syve (me fam). Autor
    t veprave dhe monografive, lidhur me oftalmologjin, ndrsa n Europ para
    shekullit XX, as q sht dgjuar pr ndonj mjek t syve.Sipas revists s
    Asociacionit Amerikan t Medicins (viti 1935), n librarin e Vatikanit,
    sht nj dorshkrim nga Ibn Nefisi (...-1288) me titull: "KITABUL MUHAZ FI
    TIBB-IL AJN" (libr koreksionesh n medicinn e syve). Ky libr prmban
    prshkrimin e syve t shtazve dhe vshtrimin lidhur me shumllojshmrin e
    ngjyrave t syve t njeriut.
    Gerard Of Cremona Kaloj n Toledo t Spanjs 40 vjet (1147 - 1187),t jets
    s vet, duke prkthyer veprat e Ar-Raziut dhe Ibn Sinaut.Mjekt arab ishin t
    part q parandalonin vrbimin, q nga viti 100 i ers son, kur Ar-Razi u b
    mjeku i par icili prshkrou veprimin refleksiv t bebzs s syrit.
    Gjat ksaj errsire t plot n Europen e Mesjets, ata (Muslimant) i
    ndriuan edhe pishtart e shkencs son (oftalmologjis) nga Gualdalkuviri
    (Spanj), deri te Nili (Egjipt) dhe lumi Oxus (Rusi). Ata ishin mjeshtrit e
    vetm t oftalmologjis n Europen mesjetare (*12).
    AL RAZI (vdiq rreth vitit 930 pas Krishtit) qe m i madhi i mjekve t
    mesjets, dhe shrbeu pr nj koh si mjeku kryesor n spitalin e madh t
    Bagdadit.
    Al Raziu, n europ i njohur si Rrazes, shkroj 220 vepra medicionale, prej t
    cilave edhe disa enciklopedi. Shum prej tyre jan prkthyer n gjuhn latine
    dhe jan studjuar shekuj me radh n katedrat medicionale t Europs.
    IBNI SINA (i njohur si AVICENA), si dhjet vjear ka qen hafiz i Kur'anit,
    kurse si shtatmbdhjet vjear mjek. Ka shkruar shum libra, por m e
    rndsishmja sht "KANUNI". Kanuni sht prkthyer n disa gjuh, ndrsa
    vetm n gjuhn latine ka prjetuar 15 botime, e vetm nj her n gjuhn
    hebreje. M shum se 600 vjet, "Kanuni" ka qen baz e studimeve medicionale
    n Europ. Pr Ibni Sinan, Dr Taller thot: "Njohja e tij e smundjeve t
    psikogjenezs, shkaqeve t smundjeve psiqike dhe simpomofologjis s ktyre
    smundjeve, simboleve t gzimeve psiqike, ja tejkalon larg asaj q sot i di
    nj mjek mesatar.
    Ibn Rushdi n Shkencn Europjane, sht radhitur n radhen e filozofve m
    t mir arab. Mbi t, Ernest Renan ka shkruar nj studim shum t mir me
    titull "L'AVERROISME" 1852. Kjo sht botuar n veprat e zgjedhura t E.
    Renanit me titull "OUVRES COMPLETES", t III1, 1-365 Paris 1949. Dubrovnikasi
    Nikola Vuetiq ka shkruar nj komentim mbi veprat e Averrosit, botuar n
    Venedik m 1580.(*13)

    ************************************************** ******
    Shnimet:

    *1) DITURIA ISLAME 32/1991
    *2. FUNK & WAGNALLS NEW ENCYCLOPEDIA Volumi i VII-t. New York 1972
    ` *3 .Po aty, faqe 97-98
    *4. Alija Izetbegoviq ISLAM IZMEDU ISTOKA I ZAPADA
    *5 MUSLIM CONTRIBUTION TO SCIENCE
    *6. Po aty
    *7. Alija Izetbegoviq 'ISLAM IZMEDJU ISTOKA I ZAPADA
    *8. Op. Cit n DITURIA ISLAME 55/1994
    *9.KONTRIBUTI I MUSLIMANVE NE SHKENCE nga Abdulhalim Muntanis
    *10. Nafis Ahmad: MUSLIM CONTRIBUTION TO SCIENCE Lahore, 1972
    *11Sarton:: INTRODUCTION OF HISTORY OF SCIENCE Volumi i par, faqe 621
    *12 ISLAMI ESHTE DITURI DHE KULTURE Sh. Ahmeti botuar n EDUKATA ISLAME,
    Nr.1, Prishtin 1971
    *13. Dituria Islame
    **********************************
    FUND


    Marre nga albislam
    We didn't land on Plymouth Rock, Plymouth Rock landed on us.

  20. #20
    i/e regjistruar Maska e Le Chiffre
    Antarsuar
    30-05-2008
    Postime
    65
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Une do te mundohem te sjell ketu nje mendim timin per kete teme, por pa patur ndermend te ngre apo ul asnje pale, por thjesht te sjell nje MEDITIM ne lidhje me fete dhe kryesisht me ndikimin fetar ne shqiperi...
    Ndonjerit mund ti pelqeje, ndoenjerit mud te mos u pelqeje..por ju lutem te me kuptoni, se ky eshte vetem mendimi im, dhe qe te tregohem i te qyteteruar, te respektojme mendimin e kundert, e ta shikojme ate si nje gje qe nuk perputhet me mendimin e nje pale apo te pales tjeter..;pa kaluar ne ofendime sic ne shqiptaret e kemi zakon....qe na ka cuart sot te diskutojme edhe kete teme...
    Kjo teme eshte interesnte ne kuptimin e informimit te pergjithshem mbi fete dhe mbi analizat qe perpiqet sejcili ti beje njeres apo tjetres fe. Feja islame kohet e fundit ka perjetuar nje "tronditje te madhe psikologjike" dhe ka humbur terren ndaj feve te tjera per vete faktin se ajo eshte mpleksur me islamizin e theksuar konservator dhe me organizatat terroriste, qe sigurisht e kane zanafillnen nga bota e erret pakistaneze dhe afganiztane. Shume pak kjo fe eshte marre me terrorizmin dhe e ka pare zgjidhjen ne pemjet terorit ne vendet me te moderuara islame.
    Po ti referohemi shqiperise, atehere ne duhet te ndalemi dhe te shikojme me sy kritik fese islame. Ajo duhet pare si nje lloj kulture ne popullin tone jo si nje tradite e thelle. Feja islame ne shqiperi i ka zanafillat e veta rreth shekullit te 15, dhe u be fe mbizoteruese ne shekullin e 16. Kjo ka qene pikerisht kur Shqiptaret ju nenshtruan sundimit te gjate turk.
    Sundimi turk solli influenca te fese islame ne shqiperi, dhe vecanerisht ndikoi ne jeten ekonomike te vendit. Shume Feudale shqiptare e pane lidhjen me fene si nje shkeputje nga sistemi taksor turk, dhe sigurisht duke zoteruar mjetet e prodhimit keto feudale kane ndikuar edhe ne fshataresine dhe masen e gjere te popullit qe ti pershtaten kesaj feje te re.
    Pse ishte kjo fe e re per shqiptaret?
    Shqiperia, ose me sakte Iliria apo Pellazget, nuk kane patur nje fe te sakte. Feja qe ushtronin Pellazget ka qene me shume ZOTER, sic ishte zoti per drithin, dielin, te mbjellat etj. Kjo influence ka zoteruar deri ne kohen kur nga pushtimi Romak dhe kryqezimi i Krishtit prej Romakeve pas tradhetise qe i bene cifutet, linden fete e reja, ajo ke krishtere, ajo islame dhe ajo cifute.
    Sigurisht te treja fete lindien brenada nje fisi, brenda nje familje, brenda nje populli. Romaket qe ne vetvete nuk jane asgje tjeter por Pellazge, adoptuan kriztianizmin per kushtet qe une skam ndermend ti sqaroj ketu dhe e sollen ne trevat Pellazge. Pellazget siaps te gjitha fakteve te pa kontestuashme kane jetuar nga kufiri i Gjernanise, Spanja, ne kufi me Rumanine, ne e deri ne ishujt e peloponezit. Sigurisht sikurse eshte zbuluar, ne keto treva eshte folur gjuha pellazge qe ishte baza e gjuheve indoevriopiane. Nje profesor i univeristetit te Kazakistanit ka zbuluar disa libra te vjeter pergameni, ne te cilat eshte shkraujtur ne greqishten e vjeter. Ai mori nje pregamen dhe e kaloi ne scanograph, dh eper cudine e tij erejti se cdo pergamen ishte lyer me boje dhe ishte shkruajtur mbi te ne greqiashten e vjeter. Pasi i hoqi bojen ne nje flete, ai zbuloi nje shkrim tjeter nen te....
    Per cudine e tij ai shkrim ishte krejt ndryshe nga cdo gjuhe qe ai njihte, kueshtu qe u lidh me nje profesor te univeristetit te Berlinit i i cili ishte perkushtuar Albanologjise, dhe herioglifet e gjetura nen bojen e pergamenit ishin fletet e nje feudali Pellazg qe bente urdhera per tere teritorin e tij, ku fare qarte u gjeten fjale njerokeshe si buk, ha, tok, etj...
    Per habine e te gjitheve u gjet nje urdherese e vjeter qe urdheronte djegjen ose pershtatjen e tete gjitha librave pergamene te shkruajtura ne Pellazgisht. Kjo ka ardhur fill pasi "hordhite" Armene u dynden ne tokat pjellore te Pellazgut duke punuar ne shtetet epasura Pellzazge si sekretare. Meqenese njihet prejte gjitheve se Armenet jane nje popull i ngjashem me romet, ato kishin nje dukuri njaft te tyren - kishin shume t ezhvilluar gjuhen e shkruar ne germa cirilike dhe fene. Keto dy elemente i mbanin ato gjalle si popull dhe u percollen ne perandorine e paane Pellazge. Ato jo vetem influencuan ne shkrimin e Pellazgjishtes me germa cirilike, por paten ndikimin e tyre ne shume fenomente te Pellazgut qe cuan ne rrenimin e perandorise se madhe dhe te paane, ne ndarjen e saj ne principata me te vogla nga ku u formuan popujt Gjermane, Franceze, Spanjolle etj...deri sa arriten ne uzurpimin e historise Pellazge. Pse e them kete? Per faktin e thjeshte se ne nuk mundemi, nuk kemi asnje mundesi te lexojme Homerin, Plutonin apo tere filozofet e shkencetaret, shkrimtare e dijetaret e vejter Greke (te ashtuquatur-dhe do ta spjegoj me poshte pse) ne gjuhen e tyre origjinale.
    Si ka mundeis do te thote ndonjeri? Po fantazon? Mbase, por une i referohem llogjikes se vete perceptimit te botes lashte...
    Ishin pikerisht prifterinjte/murgjit Greke qe shpiken Greqishten e Re! Po pse pyes une, pse Greqishte e Re? Pse te mos mbahej gjuha e Homerit? Nuk eshte kjo nje gjuhe qe nuk i perqaset asnje gjuhe tjeter? Nuk eshte kjo gjuha qe na ka lene tere ato bema e tere ato perendie trima? Nuk eshte kjo gjuha qe ka shkraujtur heroizmat e Grekerve te Lashte?
    Dhe sigurisht pergjigja eshte fare e thjeshte: - Nuk ka Grek te kete marre pjese ne asnje histori te Homerit, nuk ka asnje fakt qe ato kane qene figurat e Homerit apo te gjithe filozofeve te lashte. Prifterinjte/Murgjit Armene, shpiken gjuhen Greke shume gjenerata me vone, kur ato moren nen ndikim te tyre tere historine e shkruajtur Pellazge, dhe transformuan fjalen Pellazg me fjalen Grek ne tere shkrimet e lashta per ti dhene popullit Armen nje attdhe te dyte, ate ne trojet e Pellazgeve bujare, qe jo vetem i shtruan sofren, por i liruan edhe shtepine...ketyre murgjeve dhe ketij populli qe nuk i besonte asnje ne bote. Dhe kjo solli sigurisht edhe fundin e Pellazgeve, humbjen e tyre ne histori...deri ne barbarizmat midis fiseve te ndryshme pellazge, ikjen e nje pjese te tyre me mbretin Alban ne krye dhe pushtimin e Irlandes dhe Skocise, dy vende keto te populluara nga fiset Pellazge...
    Prishja e perandorise se madhe Pellazge, dhe sigurisht humbja e elementeve fetare te tyre, e zoterave te Pellageve (referohu zoterave Greke), solli venitjen e ketij populli bujar e dikur te lavdishem...dhe cuarjen en asimilimin e plote te tij, deri ne mbetjen e nje grushti te vogel qe vazhdon te populloi nga Peloponezi deri ne kufinjt me Rumanine e sotme, por kryesisht ne trojet e populluara nga Greket e sotem dhe Shqiptaret. Keto troje kane qene tabani i Pellazgjishtes dhe Pellazgeve. Edhe po te shkosh sot en tere Greqine, pothuajse 70% e tokes neGreqi vazhdon e zoterohet nga Pellazget/Arvanitasit, nje tregues ky qe tregon se kush shte me te vertete zot i ztyre viseve. Greket ne vetvete njihen si popull jo tolerant, popull pa shume vizion dhe te ngurte, pe ne menyre fanatike kapen pas fese se tyre, qe ska asgje te perbashket me fene e Pellazgeve, fe e cila i solli atyre lavdine e pamerituar...
    PA dashur ti largohem temes se ketushme...dua te them se ne historine e Pellazgeve, Ilireve,Albaneve e Shqipatreve ka nej hapesire historike, qe nuk ndodh me asnje popull ne bote. Kjo per vete arsyen se barbarizmi Armeno/Grek beri qe te marre ne dore drejtimin e perandorise (por jo perandorine se ajo udhehiqen nga ligje dhe rregullate shkraujtura me shekuj, pra pronat ngelen te Pellazgeve), qe te cilet nen zjarrin dhe tutelen historike Armeno/Greke humben vetedijen. Ne kete periudhe njihet qarte se u formua Roma... Romaket u formuan si shkeputje e Pellazgeve prej tuteles Bizntine Armeno/Greke, te cilet pushtuan pothuajse nje pjese te madhe te botes se civilizuar nga Arabia deri ne Angli. Per kete po ju sjell nje shembull te vogel. Nje baron Anglez (sir), mori pemen e fisit te tij, dhe e coi mbrapsht deri ne te parin te fisit te tij qe formoi emrin e tyre (do te me falni por nuk jua them dot ne kete moment emrin jo se nuk mundem, por sepse me duhet te rikthehem shuem shenimeve per ta gjetur dhe nuk ka rendesi per kete teme), dhe gjeti se i pari i fisit te tyre, ishte nje Romak i cili shtepine dhe fisin e tij e ksihte diku ne rrethinat e Prishtine, pra te nje vendi Pellazg. Ai me krenari edeh sot e kesaj dite ka bere nje sere emisionesh televizive ne Angli, (njerin prej te cileve une kam pare) dhe deklaron se prejardhja e tij eshte Pellazge prej Romakeve, pra me pak fjale Shqiptare.
    Keto pak fakte qe une rremujshem i kam permbledhur ketu, tregojne se nuk ka patoru kurre Helene qe te zoteronin Pellzgjine, pra perandorine e Pellazgeve, qene vetvete ishin te perbere prej fisesh/principatash te shumta qe se bashku perbenin Pellazget, por si fillese flisnin nje gjuhe, kishin te njejta zakone etj siguriht edhe gjera te ndrsyhme, qe cuan ne formimin e shteteve tevecanta dhe shperberjen e perandorise Pellazge te madhe. Pretendimi Grek per Maqedonine ne fakt eshte qesharak, kur dihet se Maqedonasit ishin Maqedonas jo Helene. Ato skishin si te ishin njekohesisht edhe Helene edhe Maqedonas. Ato thjesht ishin Pellazge. Po te shikoni edhe sot ne trojet Maqedonase ne Greqi, aty gjen mbi 75% popullsi shqiptare (pasardhesit autoktone te Pellazgeve sot ne bote) referuar pronesise mbi token qe ato kane, dhe mbi 85% ne krahenen e ashtuquajtur te Maqedonise se sotme, ku sigurisht nuk ka aspak vend per ish te quajturit Maqedonas, qe ne vetvete jane Sllave, nje shtojce apo atavizem i Bullgareve. Keto troje jo vetem qe jane Pellage, por edhe MAqedonasit nuk ka si te jene Helene/Greke, por vetem Pellazge.
    Tani te kthehemi tek feja ne Shqiperi:
    - Feja e krishtere ishte e para fe qe u fut ne perandorine Pellage, sjelle nga lufteraret Romake qe e sollen ate nga Jeruzalemi. Sigurisht nje pjese e ketyre lufterareve sollen ndikimin Kristian (shumica e tyre), dhe nje pjses shume e vogel e tyre sollen ndokimin cifut. Kjo spjegon edhe lulezimin e kishave te para te krishtera por edhe gjetjen e kishave te vjetra cifute ne trojet Pellage. Eshte per tu habitur se pse jane gjetur ndikime te cifuteve ne trojet tona...por sic e dini ju studiusit shqiptare ju hodhen ne gryke politikes dhe harruan se ishin specialiste qe duhej ti sherbenin brezave...keshtu qe ky eshtre i vetmi spjegim per keto kisha cifute we ne fund te fundit nuk paten ndonje ndikim te madh ne fene e perqenduar te pellazgeve, qe u be Kristianizmi, dhe zoterit e shumte pellazge (te ashtuquajtur greke) u zevendesuan me kristianizmin...por qe sigurisht si fanatike qe ishin Armenet e rinj, ju pershtaten fese se perqaseshme kristiano/Sllave asaj Orthodokse, qe ne vetvete nuk eshte asjge me teper se nnje version i fese se Krishtere.
    Kjo fe, pra feja e krishtere, ka qene feja mbizoteruese dhe e vetme ne perandorine e Pellazgeve deri ne shekulin e 15, kur hordhite Osmane sollen ndikimin e fese Islam. Sidoqofte, kjo fe, feja islame kurre nuk ndikoi mbi Pellazget/Irliret ose Arberit ne kohen e pushtimit Otoman, dei ne ate mase sa te humbase fizionomine e tij si popull. Feja Islame qe erdhi ne Arberi (tani me si verisoni me i ri i pellazgeve), ishte nej mashe per ti shpetuar ndikimit dhe asimilimit te pellazgeve si fare, nga shtypja obskuranstiste NeoArmeno/Helene, per te uzurpuar historine e Pellazgeve qe ti jepnin NeoArmeneve nje vend te qendrueshem dhe ne emer te ri ate HELEN/Grek. Kjo perqaje e fese se re islame ishte nje mbrojtje e mire e Arberve qe ti kundervihen asimilimit.
    Kjo spjegon edhe ate natyreshmeri te bashkejetes se (te ashtuquajturve)muslimane/islame shqiptqare me t ekrishteret, martesat midis tyre, dhe siguristh bashkejeteses pa asnje konflikt midis ketyre dy feve ne nje popull te vetem.
    Kjo eshte pasi Shqiptaret (tani versioni me i ri i Arberve) nuk jane e nuk ndjehen ialame apo muslimane. Ato gezojne te drejten te peqafojene cdo fe qe deshirojne, ose ate qe ne mijera vjet kane mbartur...ose ate qe ne disa qindra vjet u detyruan te perqafojne...kjo eshte e drjete e vetvendosjes, pasi ne thelb te gjithe Shqiptaret jane te krishtere...te kthyer ne nje forme ose ne nje tjeter ne muslimane/islame.
    Sa e si ndikon kjo fe ne shqiperi, eshte me se e qarte kur shikojme fermrat shqiptare, meshkujt shqiptare dhe sa te "ndikuar jane ato nga zokonet e prapambetura te fese islame (jo te fese se paster islame) por te ndikimeve radikale te saj....
    Per mendimin tim, nuk ka asnje redesi sa shume apo sa pak mundohet ndonjeri te tregoi ndikimin apo vetite e fese islame ne shqiperi...ajo ngelet nej fe e huazuar dhe qe per shume pak do te zevendesohet nga gjeneratat me nje fe tjeter...ose do te jete nje fe e civilizuar krejt ndryshe nga ajo me ndikim aziatik....
    Ky eshte thjesht nje mendim privat, por faktet historike qe une kam sjelle ketu, jane mese te verteta....dhe eshte turpi i studiusve shqiptare ne fushen e kultures se lashte qe nuk e sjllin kete ne tryeze...
    Ju uroj te gjitheve te jeni besimtare te zotit jo te feve...pasi te gjtha fete i referohen vetem nje ZOTI...i cili eshte KRIJUESI!
    You changed your shirt, Mr Bond. I hope our little game, isnt causing you to perspire.

Tema t Ngjashme

  1. Si Ndikoi Islami n Shkenc.
    Nga Orientalist n forumin Komuniteti musliman
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 27-01-2007, 09:27
  2. Kontributi i Krishterimit dhene shkences
    Nga NoName n forumin Komuniteti katolik
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 11-04-2006, 18:49
  3. Kontributi i hoxhallarve pr shqiptarin
    Nga StterollA n forumin Toleranca fetare
    Prgjigje: 38
    Postimi i Fundit: 28-02-2006, 07:33
  4. Kontributi Orthodhoks n shtje themeleore botrore
    Nga Albo n forumin Komuniteti orthodhoks
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 14-03-2005, 01:49
  5. Kontributi islamik n letrsi
    Nga Djali mir n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 5
    Postimi i Fundit: 04-04-2004, 16:04

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •