Rasterist duke kerkuar ne internet gjeta dhe kete informacion per Jokl, i cili na u considerohet babai i albanologjise. Do kisha deshire te dija me shume per vepren e tij dhe sidomos per ate pjese qe ka humbur??

faleminderit



NORBERT JOKL - Figur e shquar e albanologjis

Dijetart q u morn me studimin e historis dhe gjuhs shqipe n botn gjermanofone nuk ishin t pakt. T veojm ktu shkenctar t shquar si J. Georg von Hahn (1811-1869), Fr. Mikolosich (1813-1891), G. Meyer (1850-1900), etj. t cilt jan marr me gjuhn shqipe drejtprdrejt dhe vazhdimisht dhe q krijuan nj tradit t mir n studimin e gjuhs son. Norbert Jokl i kontribuoi m tutje ksaj tradite t mir dhe m plot gojn qe prfaquesi m eminent n radhn e ktyre studiuesve.

shkruan: Izer MAKSUTI

Tematika e veprs s Joklit sht shum m e gjer se ajo e paraardhsve t tij dhe pa dyshim ky qe ai q vuri themelet e albanologjis moderne dhe arriti t zgjeroj e t thelloj qensisht njohjen gjuhsore t shqipes.



Norbert Jokl - Nj ndr
studjuesit m t shquar
t albanologjis
Norbert Jokl lindi m 25 shkurt 1877 n Bizenc (sot Bzenec) n ekin e sotme. Kreu maturn m 1895, s pari studioi drejtsi e m pas punoi pak si praktikant juridik n Vjen. M 1901 regjistrohet si student i rregullt n Universitin e Vjens duke realizuar njkohsisht dshirn e tij t kahhershme pr t studiuar gjuhsi. Studioi indoeuropeistik te P. Kretschmer, romanistik te G. Meyer-Lbke dhe sllavistik te V. Vagic. N moshn tridhjetvjeare (1907) iu prvesh edhe studimit t shqips. Msoi shqipen duke ndjekur kursin q asokohe udhhiqej nga Dr. Gjergj Pekmezi, i cili ishte lektori i par i shqipes n Universitetin e Vjens. M pas forcoi njohurit si autodidakt m ndihmn e studentve dhe shqiptarve t athershm n Vjen. Jokli msoi shqipen aq mir sa m von arriti t deprtoj n misterin mijvjear t saj. Mbas nj pune t zellshme dhe t pandrprer i shkoi pr dore t botoj veprn m titull "Studien zur albanesischen Etymologie und Wortbildung" (Studime mbi etimologjin dhe fjalformimin e shqipes). N kto studime i kushton nj rndsi t posame leksikut t trashguar t shqipes: n 101 faqe trajton fjalt burimore shqipe, ndrsa 13 faqe ua kushton huazimeve t saj. Ktu dshmon pr burimsin e nj numri t madh fjalsh, q G. Meyer i merr pr huazime t shqipes. Kjo vepr merret si arritja m e rndsishme n fush t shqipes pas fjalorit etimologjik t Meyerit.

Etimologjia z vendin e par n gjurmimet e tij n fush t leksikut t shqipes, kjo qe lmia ku edhe kontribuoi m shum, por nj rndsi t till i kushtoi edhe morfologjis dhe fjalformimit, kurse n fush t fonetiks pr periudhn parahistorike ai hapi shtigje t reja n pun t apofonis dhe n konsonantizm.

JOKLI DHE SHQIPTART NGA VRAPISHTI I

N pranver t vitit 1914 bri nj studim n fushn e dialektologjis, me nj grup puntorsh shqiptar nga Vrapishti i Gostivarit n Hungari. Gjat qndrimit disajavor me ta, mblodhi nj numr t madh tregimesh, 16 anekdota, 11 prralla etj. Gjithashtu, n arkivin fonografik t Vjens m 14.04.1914 bri disa inizime me njrin nga pjestart e ktij grupi, i cili qndroi rreth nj muaj n Vjen. Kto inizime t transkribuara dhe t prkthyera nga vet Jokli gjenden po n kte arkiv: dy pllaka me numr 2351 dhe 2352.

Materialin e siprprmendur Jokli e prdori pr studimet e tij t mtutjeshme gjuhsore, mirpo askund nuk e botoi. Por, prmes Prof. P. Kretschmerit n Akademin e Shkencave n Vjen m 19 maj 1915 jep vetem nj raport mbi kt studim.

Bashkpuntor i Vjetarit indoeuropian (Indogermanisches Jahrbuch) Jokli bhet m 1916, ku bri nj pun t madhe bibliografike, meq mbajti rregullisht kt rubrik, ku referon mbi botimet m t reja t albanistiks; n seksionionin e VII, q nga vllimi IV, 1917 e deri te vllimi XXIV, 1940.

Kulmin e veprimtaris s tij shkencore Jokl e arriti me botimin e kryeveprs "Krkime gjuhsore - kulturohistorike nga fusha e shqipes" (Linguistisch-kulturhistorische Untersuchungen aus dem Bereich des Albanischen). N kt vepr me nj volum prej 367 faqesh ndan lndn n katr pjes:

1. Recht (e drejta), Sitte (doke), Glaube (Besim).
2. Haus (Shtpia), Hausrat (pajisjet shtpiake)
3. Landwirtschaft (Bujqsi), Vegetation (Vegjetacion)
4. Viehzucht (Blegtori), Tiernamen (Emra kafshsh)

Jokl mundohet t jap nj pasqyr objektive t gjuhs shqipe, ndr t tjera sjell ktu dshmi t ndryshme q shqipja sht vemas e pasur me terma e shprehje n: onomastik, sfer t blegtoris, e t produkteve qumshtore, ndrsa nj pjes t terminologjis s bletaris e shpjegon me prejardhje latine, duke u nisur nga ajo se kjo n viset shqiptare u prhap m s shumti nga romakt.

Kjo vepr prve q ka vlera gjuhsore ka edhe rndsi etnografike. Matrialin etnografik Jokl e ka nxjerr sidomos nga veprat e Ferenc Br Nopcsas, shumher edhe n bisedime private m kt njohs t shquar t ksaj discipline shkencore.

M 1923 Jokl merr titullin e Profesorit inordinar n Universitetin e Vjens. Mbajti leksione t sllavistiks dhe t gjuhve baltike, kurse mbi gjuhn shqipe mbajti kto leksione:

a. Gramatika e shqipes (1915/16; 1916/17; 1923/24; 1926)
b. Gramatika komparative e shqipes (1926/27)
c. Gramatika komparative historike e shqipes (1928/29; 1930/31; 1933/34)
d. Hyrje n gramatikn komparative historike t shqipes (1936/37).

JOKLI - MSUES I ABEJT DHE MIK I PERSONALITETEVE KULTURORE SHQIPTARE

Jokl qe edhe msues i strumbullarit t albanologjis E. abejt. Midis tyre u zhvillua nj miqsi e ngusht dhe nj bashkpunim i frytshm, q ndihmoi aq shum abejn e ri pr t'u thelluar n studimin shkencor t gjuhs shqipe.

Kishte gjithashtu lidhje t pandrprer edhe me intelektual shqiptar t kohs s tij, si pr shembull me Gj. Fishtn, F. Konicn, A. Xhuvanin, E. Koliqin e shum t tjer, t cilt t gjith pasuruan njohurit e tij rreth visarit leksikor t shqipes dhe dialekteve t saj. Pati korrespondenc edhe m shum gjuhtar t njohur nga vise t ndryshme t bots, si me H. Pedersen (albanolog danez i cili mjerisht u largua q hert nga studimet shqiptare), K. Sandfeld, C. Tagliavini etj.

M 1937 vizitoi pr her t par e t fundit Shqiprin. Ku me rastin e 25-vjetorit t shpalljes s pavarsis, Jokl u nderua me mimin "Urdhni i Sknderbeut". Nj vit m pas prjashtohet nga puna dhe i ndalohet e drejta e publikimit. Por jeta pa pun shkencore pr t ishte krejtsisht e pamundur, kshtu q ndonse n gjendje t vshtir, vazhdonte t shkruaj. N vjesht 1941 i shkruan Prof. Tagliavinit "Muajt e fundit kam punuar dika dhe kam mbaruar dy punime". Kto punime i merr Prof. C. Tagliavini gjat nj vizite t tij n Vjen q i bn pr her t fundit Prof. Joklit dhe i boton n revisten zvicerane "Vox romanica" n Zrich.

DITT E VSHTIRA PR JOKLIN

Pasojn ditt e vshtira t lufts, ndjekja e ifutve nga ana e nacistve shtohej nga dita n dit e mjerisht kto lista e prfshin edhe Joklin. Prpjekjet pr ta shptuar Joklin qn t shumta e t mdha si nga ana e miqve dhe kolgve t shumt t tij, ashtu edhe nga ana e intelektualve shqiptar, me t cilt pati kontakte m hert.

N nj letr drguar m 16 tetor 1941 nga ministri i arsimit t Qeveris s athershme shqiptare Ernest Koliqi drejtuar konsullit shqiptar Nikoll Rrota n Vjen thuhet se ka angazhuar N. Joklin si organizator t bibliotekave t Shqipris me nj rrog mujore prej 600 frangash ari. Jokl planifikonte t shkonte n Shqipri e t merrte me vete edhe bibliotekn e tij personale, t ciln pas vdekjes dshironte t'ia dhuronte ministris s arsimit t Shqipris. Thuhet q kjo bibliotek ishte shum e pasuar dhe krahasohej m at t M. Frashrit dhe t Franeskanve n Shkodr. Pr shptimin e Joklit u intervenua deri n instancat m t larta t Reich-ut gjerman. Por mjerisht t gjitha kto orvatje dshtuan.

M 4 mars 1942 n banesn e tij Vjen VII, Neustiftgasse 65, u arrestua nga dy nnpuns t Gestapos edhe u drgua n Sammellager Vjen II, Castellezgasse 2. Mbi fatin e mtutjeshm t tij jan disa supozime: sipas listave t prpiluara nga nazistt sht dashur t drgohet n kampin e prqendrimit n Poloni (transportimi i ifutve austriak n Minsk). Ndrsa sipas nj verzioni tjetr q duket si m i vrtet, thuhet se n momentin e fundit u nda nga ky grup dhe u transportua n Rossauer-Kaserne n Vjen, ku edhe vdes nga torturat.

HUMBJA E FJALORIT ETIMOLOGJIK

Me vdekjen e tij albanologjia humbi mjeshtrin e saj t madh, dhe mjerisht mbeti vepra e tij e pambaruar, e sidomos nuk u krye dot vepra q do t kishte qen kurorzimi i puns s tij jetsore - fjalori etimologjik i shqips. N kt vepr t madhe Jokl ka punuar vazhdimisht, ndonse s?dihet se deri ku ka arritur sa qe gjall. Disa dorshkrime t tij; prfshir ktu letra (950) dhe dorshkrimet e punimeve t publikuara e t papublikuara deri ather gjenden n Bibliotekn Nacionale t Vjens. Ndrsa sa i prket manuskriptit t supozuar si fjalor etimologjik i shqipes ai nuk gjendet ktu. Si na thot Prof. Georg Solta, nxns i Joklit, sht fjala pr nj ekzemplar t fjalorit etimologjik t G. Meyerit m shnime dhe plotsime t shumta: "Ky liber qe i shenjt pr Joklin dhe un mendoj, q ai t vetmin kt e merr m vete gjat arrestimit, dhe kshtu bashk m t u zhduk". Ndrsa mjerisht mbi fatin e bibliotks private t Joklit nuk dihet asgj.

M krkes t Prof. Dr. G. Soltas senati i Akademis m 29 prill 1982 vendosi q t shnoj emrin N. Jokl n pllakn prkujtimore t Universitit t Vjens. Emri "Nobert Jokl" qndron bashk me shkrimtart dhe shkenctart m t mdhenj austriak si: Fr. Grillparzer, A, Stifter, V. Jagic, N. S. Trubetzkoy.



burimi: www.lobi.com.mk