Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 3 prej 3
  1. #1
    Perjashtuar Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    922
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Njdimensionalitetin E Qytetrimit Perndimor

    KNDVSHTRIME MBI NJDIMENSIONALITETIN E QYTETRIMIT PERNDIMOR



    Parathnie



    Meqense Qytetrimi Perndimor sht nj tem mjaft e gjer dhe tejet komplekse, shtjellimi i s cils do ti tejkalonte edhe caqet e natyrs s nj punimi t till seminarik si sht ky, gjat shtjellimit mu imponua fokusimi vetm prej disa pikave, t cilat mendoj se edhe jan m bindse n sinjifikimin e njdimensionalitetit t ktij qytetrimi t paprecedan n historin e njerzimit. Edhe kto pika fokusimi, poashtu jan trajtuar nga prizma t ndryshm. Kshtu p.sh. prderisa pjesa e par e seminarit elaborohet m tepr n kontekstin historik dhe sociologjik, tri pjest tjera i karakterizon m tepr fryma e shtjellimit filozofik dhe psikologjik. Kjo sht me tepr pasoj e pamundsis nga ana ime, q referencat e mendimtarve t ndryshm q i kam prdorur pr argumentimin e mendimeve t mia, ti kontekstualizoj n nj tem me kontekst sociologjik dhe kjo m detyronte t ndryshoja edhe mnyrn e qasjes dhe shtruarjes s problemit. Kur ksaj i shtohet edhe stili im i zakonshm i shkrimit, i cili n t shumtn e rasteve prshkohet me ngarkesa filozofike, problemi dyfishohej. Kshtu q e tr problematika gjat shtjellimit merrte kahje filozofike, her-her psikologjike dhe shum pak sociologjike.
    Trsisht jam prqndruar n nj aspekt t qytetrimit perndimor, q ndryshe e kam quajtur njdimensional. Ky njdimensionalitet konsiston n materializmin e tij, i cili ka qen edhe objektiv i ktij seminari. Duke mos i mohuar ant pozitive t progresit material t bots perndimore, prmendja e t cilave n punim nuk m sht dukur e vlefshme pr shkak se nuk konotonte n tematikn q shtjellohej, jam koncentruar vetm n efektet negative t ktij progresi. Me fjal tjera, e tr qasja e ktij seminari sht kritik deskriptive e nj pjese t realitetit perndimor.
    Gjat shtjellimit nuk kam insistuar n detajizime amplifikuese, por jam mjaftuar me citime nga autor t ndryshm, citime kto q n form t refencave m kan shrbyer si argumente prforcuese pr pikpamjet e mia dhe asgj m tepr. N raste kontestuese t disa shtjeve, jam prcaktuar pr nj pikpamje t njanshme, pa parafrazuar edhe pikpamjen kundrargumentuese q prkrahet nga autor tjer, pr arsye se kundrargumentimet dhe ballafaqimi i argumenteve t kundrta pr nj problematik do t ishte e teprt pr hapsirn q m sht dhn pr trajtim nga ky seminar, dhe nj gj e till do t m shpiente n nj zinxhir t pafund t kundrargumentimeve q nuk do t shpienin askund.
    I vetdijshm pr at se shtjellimin nuk e kam uar deri n fund (pr arsye se kjo problematik nuk shterohet), pranoj mundsin e ekzistimit t inkohe-rencave eventuale si n mendime ashtu edhe n mnyrat e argumentimeve. Kto lloj lshimesh jan t pashmangshme por edhe t toleruara pr tr ata (studiues) q insistojn t prqndrohen n argumentimin e nj pikpamjeje apo t nj botkuptimi. Kjo i atribuohet kryesisht ndrthurjes tejet kompleksive t realitetit social, i cili asnjher nuk mund t kapet si i till.


    N retrospektiven e antireligjiozitetit dhe materializmit
    t qytetrimit perndimor



    Ngjarjet pa precedent, jan t rralla n historin njerzore. Kur kto ngjarje ndodhin, ather kto shndrrohen n paradigm influencuese t produkteve t mvonshme historike. Qytetrimi i sotm perndimor, pr aq sa mund t quhet i paprecedent n historin njerzore pr shkak t zenitit zhvillimor t komponenteve prbrse t saj (veanrisht tekniks), aq sht edhe produkt i ngjarjeve dhe fenomeneve q kan ndodhur n momentet e caktuara historike. I tr qytetrimi perndimor, n kuptimin e ngusht t fjals, mund t prmblidhet n traditn judaiko kristiano greko romake, duke mos ln anash ndikimin e trthort t Lindjes. sht i pamohueshm fakti se, prmes bartjes s tradits greke (filozofis, mendimit, kulturs, artit, shkencs etj.) n Evrop, Lindja luajti rol t pazvendsuar n ruajtjen e vazhdimsis s qytetrimit perndimor. Pa dyshim q n form kapilare thot Edgar Moren - ka patur nj mij qarkullime ndrmjet bots muslimane dhe Evrops s krishter, e cila prfiton nga rrezatimi ekonomik e kulturor i qytetrimeve islamike n shklqimin e tyre t pare. Kenneth Clark, n librin e tij famoz kushtuar qytetrmit, thot: Teposhtza e qytetrimit mund t kishte zgjatur shum koh, por n mes t shekullit t shtat u shfaq nj forc e re, q kishte besim, energji dhe vullnet pr t ngadhnjyer si edhe nj kultur alternative Islami. Pikrisht nga fakti se cilit burim i mbeti besnik qytetrimi perndimor, varet edhe pozicioni zhvillimor i domeneve t tij. Nuk ka dyshim se qytetrimi perndimor, disa prej burimeve t veta mbi t cilat sht fundamentuar, i ka tejkaluar dhe asesi nuk mund t themi se ato kan forcn influencuese n t menduarit e sotm perndimor. Burimet religjioze (judeo-kristiane) jan nj prej atyre burimeve.
    Qytetrimi perndimor modern karakterizohet nga nj avangardizm specifik, i cili i kput rrnjsisht lidhjet me traditn, pothuajse n t gjitha sferat e saja. Ky qytetrim paraqet nj mentalitet dhe trsi vlerash q kan br rivlersimin e pozits s njeriut n univers, jasht botkuptimit tradicional. Avangardizmi i qytetrimit perndimor, konsiston n tendencat pr t pohuar nevojn e ndryshimit dhe zvendsimit t vlerave dhe normave, shfuqizimin e ideve dominuese tradicionale, duke i shfrytzuar t gjitha kto si rrug drejt krijimit t nj vshtrimi t ri mbi botn. Pikrisht nj atrofizim i till radikal i ndikimit t tradits, e paraqet qytetrimin perndimor si qytetrim tipik kundrtradicional. Meqense krishterizmi nuk sht asgj tjetr pos religjion i mbshtetur n tradit, ather domosdoshmrisht del se Perndimi sht i kundrkrishter. Kt bukur e shpreh edhe Ren Gunon kur thot: botkuptimi bashkkohor sht i kundrkrishter sepse n thelb ai sht kundrfetar; ndrsa sht kundrfetar pr arsye se n nj kuptim edhe m t gjer, ai sht kundrtradicional. Gunon m tej thot: Perndimi ishte i krishter n Mesjet, por nuk sht i till m , ndrsa duke shprehur nj dshir t flakt pr nj rikthim t mundshm drejt vlerave spirituale religjioze, pr t evituar degradimin moral, ai vazhdon: po t thuhej se do t mund t bhej prsri i till, nuk gjendet kush q dshiron kt m me afsh se ne
    arja dhe krijimi i hendekut mes Evrops dhe krishterizmit q nnkupton largimin e qytetrimit evropiano-perndimor prej burimit t saj tradicional religjioz, judeo-kristian ndodhi pikrisht me prfundimin e periudhs mesjetare dhe fillimin e asaj moderne. Shfaqja e Kohve Moderne - thot Edgar Moren- do ti shkoq Evropn dhe Krishterizmin. Amerika elet pr krishterizmin dhe Evropa pr mendimin laik. Pra, vetm Evropa Mesjetare mund t njsohet me Krishterizmin. N librin e tij, Arti romanit, Milan Kundera Krishterizmin e sheh si faktorin e vetm unifikues mbi t cilin ndrtohej identiteti unik i popujve europian. Ndrsa duke e kundruar Evropn n spektrin e modernitetit, ai prfytyrimin e ketij identiteti e sheh si dika t kaluar pra, n Evrop po, por jo n at moderne (por n at mesjetare).
    Natyrn areligjioze t qytetrimit perndimor, n mnyr alegorike bukur e prshkruan Erich Fromm-i. Heroi i krishter dhe heroi pagan jan dy koncepte, prmes t cilave, Fromm-i n mnyr simbolike e ilustron joreligjiozitetin e qytetrimit perndimor. Pr Fromm-in, Heroi i krishter ishte martir, sepse, sipas tradits hebreje, heroizmi m i lart sht t japsh jetn tnde pr Zotin ose pr t afrmin. Kryesorja q e karakterizon martirin, - sht q t jet, q t prkushtohet, q t ndaj gjithka me t afrmin, kurse i heroit pagan sht q t ket, t nnshtroj, t detyroj. N kt kontekst, heroi pagan sht simboli m i fort metaforik q e prshkruan natyrn e qytetrimit perndimor, pr arsye se, si thot edhe vet Fromm-i, nuk sht e domosdoshme t provohet se historia e Evrops sht historia e pushtimeve, e shfrytzimit, e dhuns dhe e nnshtrimit. N pyetjen q parashtron Erich Fromm-i n librin e tij T kesh apo t jesh, se a sht vall bota perndimore e krishter? prgjigjet: Megjithse pr kt pyetje zakonisht jepet prgjigje pohuese, analiza m e thell tregon se kristianizmi i Europs ka qen n nj shkall t konsiderueshme mistifikim Erich Fromm-i, prafrsisht ashtu si Ren Gunon dhe Edgar Moreni, flet pr nj kristianizm t kufizuar midis shekujve XII dhe XIV. Periudha e shkurtr e kristianizmit mori fund vazhdon Fromm-i dhe Europa u kthye n paganizmin e saj fillestar. Pr m tepr, Fromm-i n Lojrat e sotme Olimpike gjen nj shprehje simbolike t paganizmit perndimor, lojra kto t cilat i ngrejn lavdi heroit pagan.
    Prkundr faktit se si tham edhe m lart, se struktura embrionale e qytetrimit perndimor mund t reduktohet n traditn judeo-kristiano-greko-romake, ajo q n strukturn e ktij qytetrimi ka mbetur si relikt, sht kryesisht tradita romake me utilitarizmin dhe materializmin e fsheht t tij. Pr kt arsye, n nj retrospektiv t mundshme, bazat e vrteta t qytetrimit perndimor, duhet krkuar n traditn romake si burim me forc m t madhe ndikuese n krahasim me traditat tjera burimore t ktij qytetrimi respektivisht, n trashgimin e civilizimit romak me qndrimin e tij latent antireligjioz, plotsisht utilitar dhe materialist ndaj jets, pa kurrfar shqyrtimesh t mbinatyrshme. Ai (civilizimi bashkkohor) padyshim ka pranuar shum ndikime tjera gjat zhvillimit t vet dhe natyrisht se ka ndryshuar dhe e ka modifikuar trashgimin kulturore t Roms, n shum aspekte. Por mbetet fakti se n tr at q sot sht reale n etikn perndimore dhe n pikpamjet pr botn, mund t gjendet gjurma n qytetrimin e vjetr romak. Si ka qen atmosfera intelektuale e shoqrore e Roms s vjetr, plotsisht utilitariste dhe antireligjioze - ndonse jo n mnyr t hapt e till sht atmosfera edhe e Perndimit bashkkohs. Ideja bashkkohore e perndimit edhe pse e toleron e ndonjher edhe e thekson religjionin si konvent shoqrore, prgjithsisht etikn transcendentale e l jasht kornizave t shqyrtimit praktik. Nga ktu, del edhe nj fakt tjetr q argumenton at ka prmendm m lart, lidhur me humbjen e forcs ndikuese t disa prej burimeve t ktij qytetrimi - atij religjioz krishter. Nuk ka dyshim se krishterizmi si religjion, me postulatet e saja morale, mbshtetet n etikn transcendente, s cils i mohohet hapsira pr shqyrtim dhe zbatim praktik ligjor n jetn perndimore. Shpirti bashkkohor perndimor sht i fortifikuar n antagonizm t vendosur ndaj cilsdo form t krkesave shpirtrore n raport me njeriun. Qysh ktu, n aspektin etik paraqitet nj lloj hendeku i patejkalueshm pr fardo ndikimi t mundshm t krishterizmit n qytetrimin bashkkohor. N ann kulturore, si rezultat sht krijimi i tipit njerzor, moraliteti i t cilit sht kufizuar, vetm n shtjet e dobis praktike, e kriteriumi m i lart i s mirs, e i s keqes sht suksesi material. Pr pasoj, t gjitha virtytet, t cilat deri von vlersoheshin nga prizmi etik, ato dalngadal humbin vlern imanente t tyre pr shkak se nuk i sjellin shoqris dobin e prekshme materiale.
    Kryengritja kundr religjionit t krishter - pasojat e s cils u bn determinante mjaft t rndsishme n pcaktimin e kahjes s zhvillimit t qytetrimit perndimor - ishte aq e suksesshme sa q kishat qen t detyruara q me modifikime t ndryshme, gradualisht ti adaptojn disa dogma t veta kushteve t ndryshuara shoqrore e intelektuale t Evrops. N vend q t ndikoj n jetn shoqrore te pjestarve t vet dhe q ta modeloj at ka edhe sht obligim natyror i religjionit, krishterizmi u pajtua me rolin e konvents toleruese dhe mbuless s ndrmarrjeve politike. Pr masat, ai tani ka vetm kuptim formal si ka qen rasti me zotrat e Roms s vjetr, t cilve nuk u sht lejuar e as q sht pandehur t ken fardo ndikimi real n shoqri rast tipik pr jetn perndimore. Nga frika e nnvetdijshme q t mos jet prsri e mposhtur nga forcat, t cilat paraqesin t drejtn n autoritet hyjnor, Evropa u b kampion i do gjje antireligjioze edhe n parim edhe n aksion. Ashtu ajo iu kthye trashgimis s saj t vjetr romake.
    Prkundr laramanis kulturore q e prshkonte Evropn, Krishterizmi me gjith diversitetin sektar prbrenda tij ishte i prbashkt pr multikultura-litetin evropian. Me nj kthim t qytetrimit, kundr tradicionalitetit dhe religjionit, sht rrezikuar edhe vet kultura evropiane. Duke vrejtur kt fenomen, Moren-i thekson: kultura evropiane sht br qytetrim duke luzmuar npr bot, por kulturat evropiane mbeten t krcnuara tashm nga vet qytetrimi i dal prej Evrops.



    Mungesa e dashuris, sinjifikative pr reifikimin e raporteve shoqrore



    Materializimi vulgarizues i jets me t gjitha prmasat prfshirse t tij, mund t shihet qart n mungesn e dashuris n marrdhniet e ndrsjella njerzore n Perndim. Emocionet jan element me rndsi t pazvendsueshme n jetn e njeriut. Theksimi i teprt i ans racionale t njeriut dhe kundrimi i tij vetm si qenie racionale, dukshm ka dmtuar antipodin e saj (racionales) - emocionalen. N shoqrin ton - thot Fromm-i emocionet dekurajohen t qenurit emotiv sht br sinonim i paqndrueshmris ose ekuilibrit. Ndrsa Edgar Moren-i, duke i par si t polarizuara kahjet e zhvillimeve n Lindje dhe n Perndim, vrejti se, prderisa n njrn an, Botn e Tret e karakterizon zhvillimi i pamjaftueshm ekonomik, i cili duke gufuar gjithnj e m tepr n vetdije, zbulon vazhdimisht nj subzhvillim fantastik afektiv, psikologjik, moral t qenies njerzore, n ann tjetr n shoqrit perndimore, prkundr zhvillimit t lart ekonomik, zvoglimit dhe mjerimit fiziologjik e material, fillojn t paraqiten gjithnj e m tepr n vetdije mungesa e dashuris, mjerimi mental si dhe mungesat psikologjike. N nj studim t tij, Michael Maccoby prmes nj analize q iu bri strukturs s karakterit t dyqind e pesdhjet udhheqsve, menaxherve dhe inxhinierve t dy kompanive m t suksesshme n SHBA, e q i prmbledhi n nj punim t titulluar: The Gamesmen: The New Corporate Leaders, erdhi n prfundime (krahas prfundimeve tjera) q tregonin qart jo vetm mbizotrimin e sfers racionale ndaj asaj emocionale, por edhe dobsimin si dhe zhvillimin tejet t ult t ksaj t fundit. Asnjri nga subjektet e studiuara nuk sht e mundur t prcaktohet si prson i aft pr nj dashuri t thell, megjithse 5% e prbjn t przemrtit dhe t zjarrtt. Ndrsa pr t gjith t tjert jan karakteristike interesat e matura ose tradicionale, paaftsia pr t dashuruar ose mohimi i jets, sht n t vrtet tablo e jashtzakonshme e nj mungese zhvillimi emocional, n kontrast t plot me eprsin e nj racionaliteti t shprehur qart. Dashuria pr njerzimin thot Edgar Moren vjen jo nga racionaliteti, por nga mistika thuajse fetare q ka shpirtzuar humanizmin. do prfundim mbi ndonj rritje proporcionalisht t zhdrejt t ktyre dy sferave (racionalitetit dhe emocionalitetit) t kundrta, por komplementare n konstituimin e nj personaliteti stabil, do t ishte i gabuar. Kjo sht pasoj e anashkalimit dhe mosprfilljes s rndsis s zhvillimit t domenit emocional. Fenomenet e ndryshme njerzore si dashuria, dhimbsuria, respekti, knaqsia etj. i takojn sfers emocionale dhe si t tilla manifestohen n marrdhniet njerzore vetm fal dinamiks s ksaj sfere t qenies njerzore. Kultivimi emocional i individit sidomos n stadet e hershme t procesit t formsimit t personalitetit, paraqet bazn pr nj zhvillim t rregullt dhe normal psikik, baz kjo q prmes preventivave t ndryshme t metodave edukative, do ti paraprinte rregullimeve t ndryshme mentale, smundjeve t ndryshme psikike si dhe neurozave eventuale, fenomene kto q pr shkaqe t ndryshme jan t pranishme mjaft n shoqrin (post) moderne.
    Pr nje prshkrim metaforik t emocionalitetit tejet ult t zhvilluar (apo dukshm t dmtuar) n botn perndimore, Maks Shileri huazoi konceptet antike platoniane Venus Cytherae dhe Venus Urania. Kto koncepte paraqesin trajtat e perndeshs s dashuris n Simpozionin e Platonit, ku Venus Cytherae identifikohet me prostitucionin ndrsa Venus Urania me dashurin e vrtet. N letrat Mbi edukimin estetik t njeriut, Shileri prmes koncepteve t lartprmendura shoqrin moderne e prshkruan n kt form: Shteti me aq xhelozi i mban pr vete shrbtort e vet sa q m leht do t pranonte (e kush mund t mos i jepte t drejt?) ta ndante njeriun e vet me Venus Cytherae se sa me Venus Urania. Pr ti paraprir do ambiguiteti, duhet cekur se ktu kemi t bjm me nj dallim strikt mes seksit si nevoj fiziologjike dhe dashuris (erotike) si fenomen thelbsisht emocional. Dashurin, pr nga cilsia dhe qllimi, duhet dalluar prej knaqsis shtazarake dhe epshit seksual. Pastaj, ajo i prket fushs s spiritualitetit q sht i papajtueshm me parimet e materializmit. Dashurin duhet kuptuar si persiatje mbi shtjet shpirtrore; madje edhe ather kur shtja siprfaqsisht ka perspektiv materialiste. Kshtu prafrsisht mendon edhe Bertrand Rasel kur thot: Dashuria sht m e lart se dshira pr marrdhnie seksuale. Prkundr Sullivanit, i cili po ashtu vendos nj vij demarkacioni n mes t seksit dhe dashuris, Frojdi, dashurin e sheh si nj fenomen thelbsisht seksual dhe pikrisht ktu qart shihet ndikimi i trendeve materialiste t kohs, q kan pr qllim reifikimin e t gjitha trajtave t marrdhnieve njerzore n mendimin e tij. Rezultat i do t menduari materialist sht t simplifikuarit e problemeve pavarsisht nga natyra e tyre. Tendenca t tilla reifikuese dhe simplifikuese qart mund t vrehen n botkuptimet e fillimshekullit XX, q proklamojn ide pr mnyrn e ndrtimit t dashuris mes ifteve, prmes njohjes si dhe praktikimit sa m efikas t tekniks seksuale. Fromm-i e kundrargumenton kt pikpamje, me tezn se dashuria nuk sht rezultat i knaqsis s mjaftueshme seksuale madje njohuria e t ashuquajturs teknik seksuale sht rezultat i dashuris. Po t ishte ndryshe si do t shpjegohej ekzistimi aq i madh i divorceve, ndrrimi i partnerve t shumt para dhe pas martess, shprbrjet e familjeve etj. n botn perndimore. Po t ishte problemi te teknika seksuale, ather Perndimi kt do ta tejkalonte q prej kohsh, pr arsye se qytetrimi perndimor edhe n kt aspekt ka avancuar shum. N kuadrin e gjer t prkushtimit ndaj seksit, si sfer jashtzakonisht e rndsishme e jets, perndimi ka ecur prpara edhe n konstituimin e nj pjese t veant t edukimit dhe kulturimit t prgjithshm njerzor. sht fjala pra, pr edukimin seksual.
    Mirpo, problemi qndron diku tjetr dhe pikrisht n individualizmin, i cili megjith faktin se luajti rol t veant n qytetrimin perndimor, pasojat mund t vrehen dukshm sot dhe n problemin i cili sht duke u trajtuar. Individualizmi karakterizohet nga egoizmi, egocentrizmi, indolenca etj. dhe mbi t gjitha absolutizimi dhe hipostazimi i individuales. N individualizm, individi sht i vetmjaftueshm, qllim pr vetvete dhe qllim i fundit, m i lart i jets njerzore. Individualizmi, i cili n kuptimin pozitiv t fjals do t thot lirim nga vargonjt social - thot Fromm-i, n kuptimin negativ sht e drejta e prons s vetvetes, d.m.th. e drejta sht detyrim pr tia prkushtuar gjith energjin arritjes s sukseseve vetjake. Individualizmi, jetn shoqrore e pezhorativizon duke e tretur prgjithsisht sakrificn humane, solidaritetin, altruizmin dhe individit ia imponon q tr prkushtimin fizik e psiqik s bashku me energjin dhe potencialin e tij, ta prqndroj rreth vetes duke mos ar kok fare pr grupin, bashksin, kolektivin, shoqrin dhe pr pasoj edhe vet njeriun.
    N rrethana t tilla t mbizotrimit t individualizmit, vshtir se mund t pohohet ekzistimi i ndonj forme t dashuris. Ktu nuk sht fjala vetm pr dashurin n kontekstin erotik, por edhe m gjer. Kontestimi i shprbrjes s dashuris n t gjitha trajtat manifestuese t saj, as q mund t vij n shprehje sipas Fromm-it. Asnj vrojtues objektiv i jets son perndimore thot ai - smund t dyshoj q dashuria ajo vllazrore, dashuria e nns dhe ajo erotike sht nj fenomen relativisht i rrall dhe q vendi i saj sht zn nga nj numr formash t pseudodashuris, t cilat n realitet jan shum forma t shprbrjes s dashuris. Industrializimi i jets, e dinamizoi at (jetn) deri n at mas, sa q shpartalloi do raport shoqror t fundamentuar n altruizm t ndrsjellt, bamirsi, mirsjellje, respekt, dashuri etj. duke reduktuar kshtu do relacion t individve prbrenda shoqris, n interes apo profit si do t shprehej Fromm-i. Interesi, respektivisht profiti ekonomik, u b faktori i vetm gjenerues i dinamiks s marrdhnieve sociale. do raport shoqror fundamentohet mbi t. Shiquar nga ky prizm, marrdhniet njerzore jan t reifikuara, marrdhniet personale paraqiten si marrdhnie objektive mes sendeve. Njeriu m nuk sht qenie me motive t brendshme i pajisur me shpirt dhe i strukturuar ashtu si ai don vet, por nj objekt q pandrprer mirret e jipet. Prve ksaj, njeriu pr njeriun humb karakterin intencional, duke u shndrruar n mjet pr arritjen e qllimit dhe asgj tjetr. Fusha e marrdhnieve njerzore, sipas Frojdit, ngjan me tregun: sht nj shkmbim knaqsish t nevojave fiziologjike, ku marrdhnia me individin tjetr sht gjithmon nj mjet dhe ktu Frojdi fatkeqsisht kishte pasur t drejt. Pra, imperativi kategorik kantian, ktu nuk gjen hapsir pr zbatim praktik.



    Teknologjizimi i individit - imponim i konformizmit tjetrsues dhe depersonalizimit inkoshient


    Faqja tjetr e pasojs s industrializimit, sht t shndrruarit e njeriut n nj pjes t makins dhe t humburit e individualitetit t personalitetit t tij. Ai m nuk sht subjekt q bart vlera dhe ide, por nj send q lviz me instruksione t dirigjuara dhe t determinuara nga jasht. I involvuar n procesin kohor t puns s organizuar rigorozisht dhe t centralizuar prmes nj ndarje hierarkike, ai ka humbur identitetin e tij njerzor. Ndrmarrjet krejtsisht t centralizuara me nj ndarje rrnjsore t puns thot Fromm-i - ojn n nj organizim t till pune ku individi humbet individualitetin e tij, ku ai bhet dhmb i konsumueshm ingranazhi n makin. Humbja e identitetit t tij nuk lidhet vetm me shndrrimin e tij n robot q kryen detyra t prcaktuara nga jasht por edhe me humbjen e vet atij n makinn shoqrore do t thoshte Fromm-i, me rast mendimet, ndjenjat, dshirat, bindjet, pikpamjet etj., e veta i asimilon prmes akceptimit t po t njjtave nga shoqria. Kshtu individi humbi origjinalitetin e vet n mendim, ndjenj dhe veprim. Nga ky kontekst, marrdhniet njerzore Fromm-i i sheh si ato t automatve t tjetrsuar t cilt smund t dashurojn. Automat, jo vetm n kuptimin e individit pa identitet dhe personalitet origjinal - lloj individi ky, q i shrben kuptimsimit t trajts si dhe prmbajtjes s kolektivit, grupit, bashksis etj. prmes nj konformizmi ekstrem n tr at ka servohet prej tyre - por edhe n kuptimin e asaj se njriu modern sht shkrir totalisht n ingranazhin kolosal teknologjik duke u br vetm nj pjes e paprfillshme dhe funksionalisht ezauruese e tij. Sikurse konformzimi ashtu edhe inkorporimi teknologjik kan pr pasoj t fundit, humbjen e identitetit. Mirpo, prderisa konformizmi humb identitetin origjinal t individit, duke e shndrruar at vetm n nj partikularitet kuantitativ t kolektivit, inkorporimi teknologjik asimilion dhe zhduk totalisht identitetin njerzor. N tr kt proces asimilimi, sht e involvuar edhe mnyra rigorozisht burokratike e organizimit t jets shoqrore n t gjitha domenet e saja, mnyr organizative kjo, e cila n sfern e sigurimit ekzistencial (material) t individve prbrenda shoqris, rrjedhon me nj domosdoshmri t imponuar t mnyrs s pjesmarrjes n aktivitete jetsore. Kjo domosdoshmri, e imponuar nga vet procedura burokratike si dhe nga karakteri (evolues) i sotm i puns n prgjithsi, nuk len kurrfar hapsire pr alternativa tjera t pjesmarrjes n pun t ndryshme. Kjo pashmangshmrisht shpie n tjetrsim t njeriut, respektivisht n reifikimin e personalitetit t tij. Alienimi reifikues dhe depersonalizues i individit, pavarsisht se a sht produkt (n proces t vazhdueshm) i inkorporimit teknologjik, konformizmit apo organizimit burokratik t shoqris, on drejt disperzionit t identitetit t individit prbrenda aparaturs burokratike institucionale. Pr kt identizim t individit, flet edhe Fromm-i: Kriza e identitetit kjo esht kriza e shoqris s sotme e shkaktuar nga fakti, q antart e ksaj shoqrie jan br instrumente pa individualitet, ndjenja e identitetit t t cilve mbshtetet n marrjen pjes n veprimtarin e korporatave ose t organizatave t tjera burokratike gjigande. Atje ku nuk ka vetjakitet autentik, nuk mund t jen edhe ndjenjat e identitetit. dokujt q akoma dshiron q t bj fjal pr njeriun, pr mbretrin dhe lirimin e tij - thot Foucault - mund ti kundrvihet vetm nj e qeshur filozofike.
    N koncepcionet e Fromm-it, konformizmi m tepr mund t kuptohet si konsekuenc e pashmangshme e vet industrializimit t jets, q s pari ka mundsuar asimilimin dhe shkrirjen e individualitetit t njeriut, e pastaj pr shkak t humbjes s ktij uni, shtrohet domosdoshmria e konformizmit, i cili i largon dyshimet rreth identitetit pikrisht prmes t konformuarit me dshirat e t tjerve, prmes t mosqenurit ndryshe duke fituar kshtu nj far sigurie. Duke u identifikuar me t tjert, n kt mnyr individi pushon s qeni vetvetja dhe prshtat krejt tipin e personalitetit q i ofrohet nga modelet kulturore.
    Konformizmi, si nj fenomen q paraqet mungesn e origjinalitetit dhe nevojn, q kt zbraztir ta kompensoj me nj strehim t verbr dhe oportunist tek t tjert (duke nnkuptuar ktu edhe shkaqet dhe rrjedhimet tjera me tr llojllojshmrin e tyre q domosdoshmrisht jan t lidhura me vet konceptin e konformizmit, por q skan t bjn drejtprdrejt me kontekstin), gjen hapsir shtrirjeje n tri sfera m kruciale, prmes t cilave individi n fakt edhe duhet ta demonstroj individualitetin origjinal t tij: ndjenjat, t menduarit si dhe vullneti apo t dshiruarit. Prkundr prpekjeve pr kontestimin e nj pikpamjeje t till prmes koncepteve liberaliste, ekziston nj fakt i pamohueshm, t cilin e prmend edhe Fromm-i n analizat e tij, q ka t bj pikrisht me iluzionin mbi autenticitetin n kto sfera. Prpjekjet e shumta dhe historikisht t vazhdueshme t njeriut, q rezultuan me lirimin e tij nga shtrngimet e jashtme q m n fund ia mundsoi demokracia moderne, sdo t thot q automatikisht kan garantuar edhe individualitetin e tij. Njeriu i sotm perndimor, me t vrtet nuk sht subjekt i ndonj autoriteti t jashtm, sht i lir n shprehjen e mendimit dhe t ndjenjave t tij, mirpo nj liri e till nuk prmban parametra t till real q do t mundsonin objektivisht hipostazimin e saj deri n nivelin aksiomatik pr garantimin praktik si dhe argumentimin teorik t individualitetit dhe origjinalitetit t tij. Zvendsimi i njpasnjshm i trajtave diversive t autoritetit, si jan: ai i kishs, i cili u zvendsua nga ai i shtetit, ai i ndrgjegjs q e zvendsoi kt t fundit (shtetin), si dhe ai i autoritetit anonim i sensus communis dhe t opinionit publik - si instrumente t konformizmit, e t cilat njeriun perndimor e prcjellen hap pas hapi gjat historis, i pamundsuan atij q ta pavarsoj realisht individualitetin e tij, megjith faktin se njfar iluzioni mbi origjinalitetin dhe pavarsin e un-it t tij, vazhdimisht e prcjelli at duke e ndihmuar n pavetdijsimin pr pasigurin e tij. Ky iluzion n t njjtn koh ishte edhe nj lloj ngushllimi pr t.



    Ontologjizimi efemerik i nevojave si shprehje e tjetrsimit t vazhdueshm t qenies njerzore



    N kontekstin filozofik, termi tjetrsim gjen korrelatin e tij n realitetin shoqror - duke arritur njkohsisht formsimin e tij konceptual, pikrisht n iluzionin mbi autenticitetin dhe origjinalitetin e individualitetit. Prderisa Fromm-i, tjetrsimin e individit e analizoi n rrafshin psikologjik, ishte Herbert Marcuze, ai i cili prmes konceptit t nevojave t vrteta si dhe atyre t rreme, e bri t njjtn n rrafshin filozofik. Shumica e nevojave predominante pr relaksim, pr tu gzuar, pr sjellje dhe konsumacion sipas reklams q t duhet ose t urrehet ajo q e duan ose e urrejn t tjert hyn n kategori t nevojave t gabueshme. Konceptimin e vrtetsis respektivisht karakterit t rrem t ktyre nevojave, mund ta bj vet individi. Mirpo, ai sht i penguar dhe kjo penges konsiston n shndrrimin e tij n objekt manipulimi t reklamave mediale. Ky manipulim medial prmes reklamave karakterin e t cilave Lefebvre e quan ideologjik - asgjson aftsit e individit pr t dalluar at ka me t vrtet don ai vet, prej asaj se ka i sht imponuar q t doj. Ky mosdallim mes nevojave t imponuara dhe atyre t vrteta, rezulton i pashmangshm me tjetrsim gradual t individit. Mirpo, edhe sikur t posedonte apo t rikthente aftsin (e humbur) e till demarkative, ai pr shkak t inferioritetit kuantitativ t imponuar nga gjeneralizimi i marramendshm (n nivelin shoqror) i prmbajtjeve t reklamuara mediale, t cilat nga ana e tyre po ashtu imponojn reagime t caktuara emocionale, ngjallin motivime t ndryshme, lansojn duke brumosur n t njjtn koh n vetdijen e individit ide, mendime, pikpamje, bindje etj. githmon me prapavij t caktuar (Marcuse, Fromm, Lefebvre, Brzhezhinski), nuk do t bnte zgjidhje n favor t shijes s vet personale por n dm t saj pr hir solidaritetit shoqror. Kjo nuk sht aspak e uditshme, kur t merret parasysh fakti se televizioni, t cilin Brzhezhinski e quan furnizuesin m t madh t kulturs masive, sot sht shndrruar n mjetin me efikasitetin m t madh socializues, duke ia marrur primatin n rolin tradicional edukues si t familjes ashtu edhe t faktorve tjer shoqror.
    N nj atmosfer t till t servimit t gatshm dhe imponues t prmbajtjeve me natyra t ndryshme, individi humb n nj ekzistenc t imponuar nga jasht dhe pikrisht n nj situat t till kur njeriu identifikohet me ekzistencn q i imponohet dhe n t ciln gjen zhvillimin dhe knaqsin e vet, vjen n shprehje koncepti i tjetrsimit. Nj identifikim i till i subjektit tjetrsues me ekzistencn e tjetrsuar, me rast tjetrsimi objektivizohet n prmasa reale, sht realitet e jo iluzion. Iluzion sht vetm koshienca e shtrembruar e individit mbi origjinalitetin e personalitetit t tij. Kjo koshienc, nivelizimin e imunitetit ndaj shtrembris s saj t pavetdijshme, e ka ngritur gjer n shkallt e mjaftueshmris pr nj rezistenc serioze ndaj do tentim vetdijsimi real.
    Servimi imponues i vazhdueshm dhe i pandrprer i prmbajtjeve t ndryshme mediale, shpie drejt ontologjizimit t nevojave. N kt rast kto nevoja, dikur n nivelin e dshirave apo vetm n kuadrin e thjesht t atyre prmbajtjeve t lansuara mediale, prbrendsohen dhe inkorporohen n imanencn ontologjike t njeriut, duke fituar statusin e domosdoshmris s plotsimit t tyre pr nj normalitet dhe stabilitet jetsor. Kto nevoja t ontologjizuara, n rast t mosplotsimit t tyre do t ken gjithmon t njjtat konsekuenca si do t kishin edhe nevojat e vrteta njerzore, t mbjellura n natyrn e njeriut qoft n mnyr apriori qoft n procesualitetin historik. Ontologjizimit t ktyre nevojave, i ka paraprir artificialiteti dhe imponimi medial (n fillim) dhe social (n kontekstin e imponimit t ktyre nevojave individve nga ana e shoqris). Fal karakterit artificial t ktyre nevojave, respektivisht nxitjes artificiale t tyre prmes formave nga m t ndryshmet, konsumit material n botn perndimore po i mundsohet vazhdimsia influencuese e saj. Ky artificialitet si i vetm, nuk do t ishte funksional pr t zhvilluar pandrprer konsumin material, po t mos ishin tendencat obsolente dhe gjeneruese t mekanizmave imponues (mediat e ndryshme si: shtypi, radio, televizioni, interneti etj.) t nevojave.
    Prkundr Lefebvre-it i cili efemeres i atribuon karakter metodologjik kur thot se obsolenca, si ideologji dhe si praktik merr parasysh efemeren vetm si metod pr ta br t prditshmen rentabile , un mendoj se efemerja sht ajo q mundsohet si e till vetm fal obsolencs dhe gjenerimit. Vjetrsimi i nevojave prmes krijimit (gjenerimit) t t rejave imponon prkohshmrin (efemeren) e nevojave. Pr ti paraprir kundrshtimit q n rrafshin teorik mund t jet rezultat i prjashtimit t ndrsjell t efemeres me ontologjiken, duhet t theksojm se ky prjashtim vlen vetm n sfern e temporalitetit t qndrueshmris. Nse themi se efemerja sht element sinjifikativ i prkohshmris s nevojave t ontologjizuara, ather pr rezultat kemi nj ontologjizim efemerik t nevojave. N kt rast, ontologjizimi nnkupton prbrendsimin dhe mishrimin e nevojs n vet qenien njerzore duke u kornizuar n faktort q e kuptimsojn n nj mnyr apo tjetr jetn njerzore. N kt kuadr ontologjik, plotsimi i nevojave bhet domosdoshmri dhe pashmangshmri. Ndrsa efemerja, tr ktij akt-procesi i jep karakter temporal duke i de-ontologjizuar kto nevoja deri n neantizacion, pr tu racionalizuar fenomeni i konsumizmit apo pr tu rentabilizuar e prditshmja do t thoshte Lefebvre.
    Askush prej Msuesve t tjer t mdhenj t s kaluars nuk pohonte se prania faktike e dshirs krijon ndonj norm etike. Ata mendonin rreth asaj se si njerzimi mund t arrij mirqenien (vivere bene). Elementi kryesor i doktrins s tyre sht dallimi i nevojave thjesht subjektive (i dshirave), prmbushja e t cilave t shpie n marrjen e nj knaqsie kalimtare, dhe i nevojave, q jan rrnjosur n natyrn njerzore, plotsimi i t cilave e ndihmon zhvillimin e njeriut dhe e shpie at drejt eudaimonis, d.m.th. n gjendjen e knaqsis s plot. Me fjal t tjera, ata prsiatnin pr dallimin midis nevojave t ndijuara subjektivisht dhe krkesave reale objektive, si dhe rreth asaj se disa prej t parave ndikojn n mnyr shkatrrimtare n zhvillimin e njeriut, kurse t dytat ndodhen n prputhje me krkesat e natyrs njerzore. Ky nuk sht mendim origjinal i Fromm-it lidhur me kt problematik, sa sht nj referenc nga historia profetike me qllim prforcimi t pikpamjes s tij lidhur me tjetrsimin e qenies njerzore.
    Nse esenca njerzore me t vrtet sht nj e dhn a priori, q n mnyr implicite nnkupton pandryshueshmrin dhe konstanticitetin e saj, mund t themi se n procesualitetin historik ajo sht tjetrsuar mjaft, pr arsye se vetm e dhna mund t tjetrsohet. Ndrsa tjetrsimi si i till, mund t vlersohet vetm n raport me dika dhe kjo dika sht pikrisht kjo e dhn. Mirpo, a thua kjo esenc e dhn e ka arritur kulminacionin alienues t saj n qytetrimin e sotm perndimor?!!! Nse koncepcioni i esencs s dhn nuk qndron, ather a thua seleksionimi natyror, prmes procesit t gjat evolutiv, ende nuk ka konstituuar ndonj esenc, e cila do t prmbante adekuatsin korreponduese ndaj qenies njerzore apo, si t thuash, njeriu pr t cilin edhe flasim aq shum, nuk sht ende produkti prfundimtar i seleksionimit natyror?!!!






    Bibliografia

    Brzhezhinski, Zbigniev 2001: Jasht kontrollit (Tiran: Elena Gjika)

    Clark, Keneth 2000: Qytetrimi (Tiran: Shtpia e librit)

    Foucault, Michel 1966: Les mots et les choses (Paris)

    Fromm, Erich 1998: Arratisja nga liria (Tiran: Phoenix)

    Fromm, Erich 2001: T kesh apo t jesh (Tiran: Phoenix)

    Fromm, Erich 1999: Arti i t dashuruarit (Tiran: Phoenix)

    Gunon, Ren 1997: Kriza e bots bashkkohore (Gjilan: Drita e jets)

    Lefebvre, Anri 1986: Jeta e prditshme n botn moderne (Prishtin: Rilindja)

    Marcuse, Herbert 1982: Covjek jedne dimenzije (Beograd: Kultura)

    Moren, Edgar 2001: Evropa n mendje (Tiran: Ora)

    Moren, Edgar 1997: Hyrje n nj politik t njeriut (Pej: Dukagjini)

    zel, Ismet 1998: Tri shtjet: Civilizimi, teknika dhe thuajsimi (Shkup: Logos-A)

    Rasel, Bertrand 1976: Marriage and Morals (Ltd. London, Paperbaks. Gd.)

    Revista, Thema 1988: Nr8

    Revista, Thema 1988: Nr10

  2. #2
    Perjashtuar Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    922
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    N islam, prsiatjet shpirtrore, qndrojn mbi t gjitha dhe e prbjn prmbajtjen e t gjithave. Nse krahasojm kt qndrim, me at n civilizimin perndimor, na impresionon dallimi shum i madh n konceptet mbi botn.

    Perndimi bashkkohs, n aktivitetet dhe orvatjet e veta, sht i udhhequr thuase ekskluzivisht me prsiatjet mbi dobin praktike dhe zhvillimin dinamik. Caku i tij inherent sht eksperimentimi me mundsit e jets duke mos i prshkruar atij ndonj vrtetsi morale.Pr Evropianin apo Amerikanin bashkkohs, qshtja e kuptimit dhe qllimit t jetess q moti ka humbur do rndsi praktike.Me rndsi i sht vetm qshtja, se far forme mund ta marr jeta dhe se a prparon raca njerzore kah ngadhnjimi prfundimtar mbi Natyrn. N kt pyetjen e fundit, Perndimori bashkkohs prgjigjet pozitivisht; mirpo, muslimani - besimtar nuk bn kshtu. N Kur'an Zoti thot pr Ademin a.s. dhe racn e tij:

    "Kujdes, pikrisht n Tok do t vendosi diknd i cili do ta trashgoj at." (2:30)3

    Kjo qart do t thot, se njeriu sht i prcaktuar q t sundoj n Tok dhe t prparoj. Por, ekziston dallimi i madh ndrmjet pikpamjes islame e asaj perndimore n aspektin e kvalitetit t progresit njerzor. Perndimi bashkkohs beson n mundsin e prmirsimit progresiv moral e shoqror t njerzimit, n kuptimin e tij kolektiv, me ndihmn e t arriturave praktike dhe krahas me zhivillimin e mendimit shkencor. Ndrkaq, pikpamja islame sht diametralisht e kundrt ktij koncepcioni perndimor, materialisto - dinamik t njerzimit.

    Islami i konsideron mundsit shpirtrore t qenies kolektive t "njerzimit" madhsi statike: si di, q prfundimisht sht e mbjellur n vet strukturn e natyrs njerzore si e till. Islami kurr nuk e ka marr pr t sigurt, si e bn kt perndimi,se natyra njerzore - n kuptimin e vet supraindividual - i sht nnshtruar procesit progresiv t ndryshimeve e prmirsimeve ngjashm pems n rritje e sipr: thjesht pr shkak se Islami bazohet n premisn, se themeli i asaj natyre - shpirti njerzor, nuk sht madhsi biologjike. Gabimi fundamental i ides perndimore bashkkohse, q t konsideroj rritjen e dituris materiale dhe komoditetit identik, me prmirsimin moral t njerzimit, rrjedh nga gabimi i njejt fundamental i prdorimit t peshojave biologjike n fakte jobiologjike. N rrnjn e ksaj qndron mosbesimi perndimor bashkkohs, n ekzistimin e asaj q e nnkuptojm me nocionin shpirt. Islami, meqense sht i themeluar n konceptime metafizike, shpirtin e konsideron realitet jasht do dyshimi. Edhepse nuk i kundrvhen njri-tjetrit, progresi material dhe progresi shpritror nuk jan t njejt, ndonse kan t bjn me dy aspekte qart t ndryshme edhepse plotsonjse - t jets njerzore; e kto dy forma t progresit nuk varen detyrimisht nga njra-tjetra. Ato munden, por nuk sht gjithher e domosdoshme, q t zhvillohen njkohsisht.

    Derisa qart e pranon mundsin dhe fuqishm qndron n dshirimin e progresit t jashtm, d.m.th. material t njerzimit si trupi kolektiv, Islami theksueshm e mohon mundsin e prmirsimit shpirtror t njerzimit si trsi, me ndihmn e t arriturave t tij kolektive. Elementi dinamik i prmirsimit shpirtror sht i kufizuar n qenien individuale, ndrsa e vetmja shfaqje e mundshme e zhvillimit shpirtror e moral sht ajo, ndrmjet lindjes e vdekjes s do individ t veant. Ne kurrsesi nuk mund t shkojm kah e prkryera si trup kolektiv.اdonjri (pra ve e ve) duhet t synoj kah caku shpirtror si indivd dhe donjri duhet t filloj e t prfundoj me vetveten.

    Kjo pikpamje e vendosur individualiste n fatin shpirtror t njeriut, ka kundrpeshn e konfirmuar vetm trthorazi n t kuptuarit rigoroz islam t shoqris dhe bashkpunimit shoqror. Obligim i shoqris, sht q ta rregulloj jetn e jashtme n mnyr t till, q secili ndivid t gjej sa m pak pengesa q sht e mundur , e sa m shum q sht e mundur nxitje n prpjekjet e veta shpirtrore. Kjo sht arsyeja pse jurisprudenca islame, sheriati mirret me jetn njerzore si nga ana e tij shpirtrore, poashtu edhe nga ajo materiale, dhe at n aspektet e saja individuale e sociale.

    Koncepcioni i till, si kam thn m par, sht i mundur vetm n baz t besimit pozitiv n t ekzistuarit e shpirtit njerzor, dhe sipas ksaj, n qllimin e mbinatyrshm t karakterit t jets njerzore.

    Pr perndimorin bashkkohs me gjysmmohimin mosprfills t ekzistimit t shpirtit, qshtja e qllimit n jetn njerzore, m nuk ka kurrfar rndsie praktike.Ai i ka braktisur t gjitha spekuimet mbinatyrore dhe prsiatjet.

    Ate q e quajn qndrim relegjioz, gjithmon bazohet n besimin se ekziston ligji i gjithmbarshm moral mbinatyror, dhe se ne, qenjet njerzore, jemi t obliguar t'i nnshtrohemi urdhresave t tia. Mirpo civilizimi bashkkohs perndimor nuk pranon domosdoshmrin e t nnshtruarit njerzor kujdo qoft, prve krkesave ekonomike, sociale apo nacionale. Hyjnia e tij e vrtet nuk sht e llojit shpirtror: ajo sht Komoditeti. Ndrsa filozofia e gjall e tij e njmendt sht e shprehur n Dshirn pr Fuqi, pr shkak t vet fuqis. Q t dyjat jan trashguar nga civilizimi i vjetr romak.

    T prmendurit e civilizimit romak si prgjegjs gjenetik (t pakten n mas t caktuar) pr materializmin e Perndimit bashkkohs, mund tiu duket e quditshme atyre, t cilt kan ndgjuar krahasimin e shpesht t Perandoris Romake me Perandorin e vjetr islame. Ather, si mundet t jet aq i theksuar dallimi ndrmjet koncepcioneve themelore t islamit dhe Perndimit bashkkohs, nse n t kaluarn, shprehjet politike t t dyjave kan qen t afrta? Prgjegjja sht e tjesht, se ato vrtet nuk kan qen t afrta. Ky krahasim i popullarizuar shpesh i cituar, sht njra nga frazat banale t shumta historike, me t cilat dija gjysmake siprfaqsore i ushqen shpirtrat e brezit t tanishm perndimor. Nuk ka asgj t prbashkt ndrmjet Perandoris islame e Perandoris Romake, prve faktit se q t dyjat jan shtrir npr territore shum t mdha dhe npr popuj heterogjen - sepse gjat kohs s ekzistimit t plot t tyre, kto dy perandori kan qen t shtyra me fuqi plotsisht t ndryshme t brendshme motivuese dhe sht dashur - ashtu t themi - ti realizojn qllimet e ndryshme historike. Madje edhe n aspektin morfologjik vrejm dallime shum t mdha ndrmjet Perandoris Islame dhe asaj Romake. Perandoris Romake iu sht dashur gati njmij vjet, q ta arrij shtrirjen e saj t plot gjeografike dhe pjekurin politike, derisa Perandoria Islame lindi shpejt dhe gjer te madhsia e vete u rrit n periudh t shkurtr - prej gjithsej tetdhjet vitsh. Sa i prket rnjeve t tyre prkatse, dallimi sht madje edhe m instruktiv. Rnia e Perandoris Romake, prfundimisht sht vulosur me shprnguljet e Hunve dhe Gotve dhe ka ndodhur gjat kohs s nj shekulli t vetm, e sht kryer n mnyr aq t plot sa q nga ajo asgj nuk ka mbetur, prve veprave letrare e arkitektonike. Perandoria Bizantine, pr t ciln zakonisht supozohet se ka qen trashguese e drejtprdrejt e Roms, ka qen trashiguese e saj, vetm aq sa q ka vazhduar t sundoj mbi disa territore, t cilat dikur e kan prbr nj pjes t ksaj t fundit. Struktura e saj shoqrore dhe organizimi politik, mezi kan pasur di t prbashkt me koncepcionet e sistemit shtetror romak. Nga ana tjetr, Perandoria Islame, e personifikuar n Hilafet, padyshim se gjat ekzistimit t gjat ka qen e nnshtruar deformimeve t shumta dhe ndryshimeve dinastike, por struktura e saj n esenc ka mbetur e njejt. Sa i prket sulmeve t jashtme, madje as vrshimi i Mongolve, i cili ka qen m i ashpr nga do gj q Perandoria Romake ndonjher ka prjetuar nga dora e Hunve dhe Gotve - nuk qe n gjendje q ta tund organizimin shoqror dhe qenien e pathyeshme politike t Perandoris Islame, edhe pse invazioni i cekur, pa dyshim i ka kontribuar dekadencs ekonomike e intelektuale t mvonshme. Prkundrazi nj shekulli, i cili ka qen i duhur q t rrnohet Perandoria Romake, Perandoris Islame t hilafetit iu sht dashur prafrsisht nj mij vite t rrnimit t ngadalshm, derisa thyerja e saj prfundimtare politike, e shprehur me shuarjen e hilafetit Otoman nuk u b fakt pas t cilit pasuan shenjat e shkaprderdhjes shoqrore, t cils sot i jemi dshmitar.

    E gjith kjo na imponon konkluzionin, se fuqia e brendshme dhe qndrueshmria shoqrore e bots islame, kan qen mbi t gjitha ka njerzimi gjer ather kishte prjetuar. Madje as civilizimi kinez, i cili padyshim ka treguar aftsit e ngjajshme rezistuese gjat shum shekujve, nuk mund t shrbehet pr krahasim. Kina shtrihet n skaj t kontinentit, e deri para gjysm shekulli - dmth. deri te ngritja e Japonis moderne - ka qen jasht rrezikut t cilsdo fuqi kundrshtare; luftrat me Mongolt dhe koha e Xhingis Kanit dhe trashgimtarve t tij, mezi q kan goditur di m tepr se skajin e Perandoris Kineze. Mirpo, Perandoria Islame sht shtrir prtej tri kontinenteve dhe tr kohn ka qen e rrethuar nga forcat armiqsore t fuqis dhe vitalitetit t konsiderueshm. Q nga agimi i historis, e ashtuquajtura Lindje e Afrt dhe e Mesme, kan qen qendr vullkanike e energjive t kundrshtuara rasore e kulturore; por rezictenca e organizimit shoqror islam ka qen, t paktn deri von, e pamposhtur. Nuk duhet larg t krkohet shpjegimi i ksaj shfaqjeje t uditshme, msimi religjioz Kur'anor ka qen ai, i cili ka dhn baz solide, ndrsa shembulli i Pejgamberit Muhammedit a.s. ka qen ai, i cili ka prbr hallkn e elikt rreth asaj strukture madhshtore shoqrore. Perandoria Romake nuk ka patur element t till shpirtror pr ta mbajtur unike dhe prandaj sht shpartalluar shum shpejt.

    Por, ekziston edhe nj dallim ndrmjet ktyre dy Perandorive. Derisa n Perandorin Islame nuk ka patur kurrfar kombi t privilegjuar, ndrsa fuqia e saj ka qen e nnshtruar prhapjes s nj ideje t ciln pishtart e saj e konsideronin t vrtet t lartsuar religjioze, n bazn e Perandoris Romake ka qen ideja e pushtimit t fuqis dhe eksploatimit t popujve tjer, vetm n dobi t vendlindjes. Pr ta mbajtur jetn m t mir pr bashksin e privilegjuar, pr Romakt asnj tirani nuk ka qen e ashpr, asnj padrejtsi e neveritshme. "Drejtsia e famshme romake ka qen drejtsi vetm pr romakt.

    ثsht e qart se qndrimi i till ka qen i mundshm vetm n baz t koncepcionit plotsisht materialist t jets e civilizimit - materializm, padyshim i rafinuar me shije intelektuale e estetike, por megjithat i huaj ndaj t gjitha vlerave shpirtrore. Romakt n t vrtet, kurr nuk kan ardhur gjer te njohja e religjionit. Zotrat e tyre tradicional kan qen imitim i zbeht i mitologjis greke, shpirta t thjesht t pashprehje, t pranuar heshtazi pr shkak t konvents shoqrore. N asnj mnyr atyre zotrave nuk u ka qen e lejuar q t przihen n jetn "reale". Kur i "konslutonin", ata jepnin profeci nprmjet priftrinjve t vet; por nga ata kurr nuk sht pritur q njerzve t'u imponojn ligjet morale e as t'i orientojn aktivitetet e tyre.

    Ky ka qen tereni nga i cili ka lindur civilizimi bashkkohor i perndimit. Ai padyshim ka pranuar shum ndikime tjera gjat zhvillimit t vet dhe natyrisht se ka ndryshuar dhe e ka modifikuar trashgimin kulturore t Roms, n shum aspekte. Por mbetet fakti se n tr at q sot sht reale n etikn perndimore dhe n pikpamjet pr botn, mund t'i gjindet gjurma n civilizimin e vjetr romak. Si ka qen atmosfera intelektuale e shoqrore e Roms s vjetr, plotsisht utilitariste e antireligjioze - ndonse jo n mnyr t hapt - e till sht atmosfera edhe e Perndimit bashkkohs. Duke mos patur dshmi kundr religjionit transcendental, madje duke mos e pranuar as nevojn e dshmis s till, ideja bashkkohse perndimore, edhepse toleron e ndonjher edhe e thekson religjionin si konvent shoqrore, prgjithsisht etikn transcendentale e l jasht kufinjve t shqyrtimit praktik. Civilizimi perndimor, nuk e mohon Zotin kategorikisht, por thjesht nuk ka vend e as aplikim pr te n prbrjen e tij t sotme intelektuale. Ai vshtirsin intelektuale t njeriut - paaftsin e tij pr ta kuptuar totalitetin e jets e ka br virtyt. Prandaj, Perndimori bashkkohs, me gjas, rndsin praktike do t'ua prshkruan vetm atyre ideve t cilat jan brenda fushs s njohurive empirike, q s paku mund t pritet q t ndikojn n marrdhniet shoqrore t njerzve, n mnyr t prekshme. E meq shtjet e ekzistimit t Zotit primafacie (n shikim t par), nuk i takojn asnjrs nga kto dy kategori, shpirti perndimor parimisht, sht i prirur pr ta prjashtuar Zotin nga sfera e prsiatjes praktike.

    Parashtrohet pyetja se si sht i pajtueshm qndrimi i till me mnyrn krishtere t t menduarit? A nuk bazohet krishterizmi, pr t cilin supozohet se sht burim shpirtror i civilizimit perndimor, n etikn transcendetale? Gjithsesi. Mirpo, nuk mund t ket gabim m t madh, sesa t konsiderohet se civilizimi perndimor sht pasoj e krishterizmit. Bazat e vrteta intelektuale t Perndimit bashkkohs duhet krkuar, si sht cekur m par, n t konceptuarit e vjetr romak t jets si ndrmarrje thjesht utilitare, pa kurrfar shqyrtimesh t mbinatyrshme. Kjo mund t shprehet kshtu: "Pasi q nuk dim asgj t caktuar, dmth. t vrtetuar me eksperimente shkencore, apo me llogaritje mbi zanafilln e jets njerzore dhe fatin e tij pas vdekjes trupore, m mir sht q t'i koncentrojm t gjitha energjit tona n zhvillimin e mundsive tona materiale e intelektuale, duke mos lejuar q t jemi t sjellur n kokarje me etikn transcendetale dhe postulatet morale t themeluara n supozime, t cilat jan n kundrshtim me dshmit shkencore". Nuk ka dyshim se qndrimi i till, aq karakteristik pr civilizimin bashkkohs perndimor, sht i papranueshm pr krishterizmin, si nuk sht i pranueshm as pr islamin, por as pr cilindo religjion tjetr, pr shkak se ai sht joreligjioz n vet qenien e tij.Prandaj, sht deri n fund qesharake t'i prshkruhen t arriturat praktike t civilizimit bashkkohor perndimor, efikasitetit t pandehur t msimeve krishtere. Krishterizmi shum pak i ka kontribuar zhvillimit t fuqishm shkencor e material, n t ciln civilizimi i sotm i Perndimit i tejkalon gjith t tjert.4Prkundrazi, ato t arritura rrjedhin nga lufta e gjat kundr kishs krishtere dhe pikpamjes s saj n jet.

    Gjat shekujve t gjat, shpirti i Evrops ka qen nn presionin e sistemit religjioz, i cili ka personifikuar prbuzjen ndaj natyrs njerzore. Ngjyra e asketizmit, e cila prshkon Ungjillin prej skaji n skaj, krkesa q n mnyr pasive t durohet e Keqja e br dhe q t kthehet edhe "faqja tjetr e fytyrs", nnmimi i seksit, si di e themeluar n rnjen e Adamit e Evs dhe dbimit t tyre nga parajsa, "mkati i par" dhe shpagimi i tyre prmes kryqzimit t Krishtit-e gjith kjo shpie kah shpjegimi i jets njerzore si shkall jo pozitive, por gati si e keqe e detyrueshme - si penges "edukative" n rrugn e progresit shpirtror. ثsht e qart se besimi i till nuk i jep prparsi prpjekjeve t vendosura, t cilat i prkasin njohurive t ksaj bote dhe prmirsimit t kushteve t jetess n te. Dhe, vrtet nj koh t gjat intelekti i Evrops ka qen i shtypur me at pikpamje t zymt t ekzistencs njerzore. Gjat kohs s Mesjets, kur Kisha ishte e plotfuqishme, Evropa nuk kishte vitalitet e as kurrfar roli n fushn e hulumtimit shkencor. Ajo, madje kishte humbur do lidhje reale me t arriturat filozofike t Roms dhe Greqis, nga t cilat dikur kishte rrjedhur kultura evropiane. Arsyeja e njeriut, disa her ka protestuar, por Kisha gjithmon rishtazi e frenonte. Historia e Mesjets sht e mbushur me luftra t hidhura ndrmjet gjenive t Evrops dhe shpirtit t Kishs.

    اlirimi i mendjes evropiane nga robrimi intelektual, n t cilin e kishte nnshtruar kisha Krishtere, ka ndodhur n kohn e Renesancs, e n mas t madhe ka qen pasoj e impulseve kulturore dhe ideve, t cilat gjat disa shekujve Arabt i kan transmetuar n Perndim.

    Tr at, q ishte m e mira n kulturn e Greqis s lasht dhe periudhn e mvonshme t helenizmit, Arabt srish e ringjalln n msimet e veta dhe e prparuan n shekujt pas vendosjes s Perandoris s hershme islame. Un nuk them, se t prvetsuarit e mendimit helenistik ka qen prej dobis s pakontestueshme Arabve dhe muslimanve prgjithsisht, pasi q kjo as q ka qen. Por , prkundr t gjithave vshtirsive, t cilat ajo kultur e ringjallur helenistike ka mundur t'ua shkaktoj muslimanve me t futurit e nocioneve aristotelike dhe neoplatonike n teologjin islame dhe n jurisprudenc, ajo prmes Arabve ka ndikuar si stimulim i madh mendimit evropian. Mesjeta kishte shkretuar fuqit prodhuese evropiane. Shkencat kishin stagnuar, mbretronin bestytnit, jeta shkencore ishte primitive dhe e pagdhendur, deri n at mas sa q sot sht vshtir pr ta marr me mend. N at koh ndikimi kulturor i bots islame - s pari nprmjet avanturs s luftrave t kryqzatave n lindje dhe t arriturave t shklqyeshme intelektuale t Spanjs muslimane dhe Sicilis n perndim, e m von nprmjet marrdhnive komerciale n rritje, t cilat i kishin vendosur republikat Gjenova dhe Venediku me lindjen e Afrt - filloi t troket n dyert e mbyllura t civilizimit evropian. Para syve t verbruar t dijetarve e mendimtarve evropian u parait nj civilizim tjetr - i rafinuar, progresiv plot gjallri dhe n posedim t pasurive kulturore, t cilat Evropa q moti i kishte harruar.Ate q e kan br Arabt, ka qen shum m tepr se ringjallja e srishme e shkencave t lashta greke. Ata kan krijuar bot t vete personale, shkencore, plotsisht t re dhe kan hapur rrug gjer ather t panjohura t hulumtimit dhe filozofis. Tr kt ata ia kan komunikuar bots perndimore me kanale t ndryshme, nuk sht aspak e tepruar t thuhet se koha bashkkohse shkencore, n t ciln tani jetojm, nuk sht inaguruar n qyetetet e Evrops krishtere, por n qendrat islame si jan p.sh: Damasku, Bagdadi, Kajroja, Kordoba, Nishapuri, Samarkandi.

    Efekti i atyre ndikimeve n Evrop ka qen kolosal. Me arritjen e civilizimit islam, n nnqiellin e Prendimit sht paraqitur drit e re intelektuale, e cila prshkoi me jet t freskt dhe me etje pr prparim. Pikrisht, duke e muar vlern e tij, historiant evropian e quajn at periudh t ringjalljes me Renesans - d. m. th."me lindje t srishme". Ajo, vrtet, si e till ishte lindje e srishme e Evrops.

    Rrymimet prtrirse, t cilat kan gufuar nga kultura islame, i mundsuan mendjeve m t mira evropiane q me forca t reja, t luftojn kundr eprsis shkatrruese t Kishs krishtere. N fillim kjo luft ka patur dukje t lvizjeve reformatike, t cilat gati njkohsisht, jan shfaqur n vendet e ndryshme evropiane, me qllim t prshtatjes s mnyrs s t menduarit krishter krkesave t reja jetsore. Kto lvizje kan qen t shndosha n mnyrn e tyre dhe sikur t hasnin n sukses t vrtet shpirtror, ato kan mundur t sjellin gjer te pajtimi i shkencs me iden religjioze n Evrop. Por, si ndodhi, dmi t ciln e shkaktoi Kisha mesjetare, ishte shtrir prtej mase q t mund t prmirsohej me reform t thjesht, e cila aq m tepr, shpejt u degjenerua n luftra politike ndrmjet grupeve t interesuara. N vend q t jet njmend i reformuar, krishetizmi vet qe i shtyr n qndrim defanziv dhe gradualisht ishte i detyruar q ta prvetsoj tonin apologjetik. Kisha - si ajo katolike, ashtu edhe ajo protestante - nuk hoqi vrtet dor, nga asnjra prej akrobacioneve t veta mentale, dogmave t veta t pakuptueshme, nga prbuzja e ksaj bote, nga prkrahja e paskrupullt e pushtetit n llogari t masave t shtypura t njerzimit; ajo vetm sht prpjekur q t'i zvogloj kto dobsi t mdha dhe t'i shpjegoj me ndihmn e pohimeve boshe. Prandaj nuk sht kurrfar udie q fuqia e ides religjioze, gjat decenieve e shekujve, t jet br gjithnj e m e dobt n Evrop, gjithnj derisa n shekullin e tetmbdhjet dominimi i Kishs nuk qe prfundimisht i shuar me revolucionin Francez dhe pasojave t tia shoqrore-politike n vendet e tjera.

    N at koh, edhe nj her, sht dukur se civilizimi i ri i prtrir, i liruar nga dora e vdekur e teologjis skolastike t mesjets, sikur pati rastin e rritjes n Evrop. N t vrtet, n fund t shekullit 18 dhe n fillim t shekullit 19, hasim disa nga personalitetet m t mira dhe shpirtrisht m t forta evropiane n fushn e filozofis, artit, literaturs dhe shkencave. Por, kjo pikpamje shpirtrore, njmend religjioze e jets ka qen dhe ka mbetur e prkufizuar vetm n disa individ. Masat e mdha evropiane, pasi q ishin t mbyllura shum kohe t gjat n dogmat religjioze, e t cilat nuk kan patur kurrfar lidhje me synimet natyrore t njeriut, kur m n fund u kputn ata zingjir, nuk kan mundur ta gjejn, dhe nuk e gjetn rrugn e tyre kah orientimi i vrtet religjioz.

    Ndoshta faktori m i rndsishm intelektual, i cili e ka penguar ringjalljen religjioze t Evrops, ka qen koncepti i Isus Krishtit si Djal i Zotit. Natyrisht, krishtert e disponuar filozofikisht, kurr nuk e morn n kuptimin bukval iden mbi t birin e Zotit; ata me kt kan nnkuptuar manifestimin e mshirs s Zotit n formn e njeriut. Por, fatkeqsisht, nuk ka donjri shpirt me prirje filozofike. Pr pjesn m t madhe t krishterve, shprehja bir i Zotit ka patur dhe ka kuptim plotsisht t drejtprdrejt, edhe pse ksaj gjithmon i ka qen bashkangjitur njfar theksi mistik. Pr ta ideja " Krishti - Biri i Zotit" plotsisht natyrshm ka shpier kah ideja antropomorfike e Vet Zotit, i cili mori formn e plakut shpirtmir me mjekrr t bardh e t dendur; e ajo form, e prjetuar me piktura t panumrta t vlers s lart artistike, ka mbetur e ngulitur n shpirtin e nnvetdijshm t Evrops. N kohn kur dominonte ajo dogm kishtare, n Evrop nuk kishte prirje, q t vihet n dyshim ai koncept i uditshm. Por, kur njher kornizat intelektuale t Mesjets qen t thyera, njerzit mendimtar n mesin e evropianve nuk kan mundur q t pajtohen me Zotin - Babn e humanizuar; nga ana tjetr, ai antropomorfizm u b faktor i parrnueshm n konceptin popullarizues mbi Zotin. Pas periudhs s arsimimit, mendimtart evropian instiktivisht jan trhequr pran t kuptuarit t Zotit si ishte i paraqitur n msimet e Kishs; e pasiq ai koncept ishte i vetmi, n t cilin ishin msuar, ata filluan q ta refuzojn edhe vet iden mbi Zotin, e me kt, edhe vet religjionin.

    Krahas ksaj, magjepsja e prparimit t jashtzakonshm material filloi q t'i orientoi njerzit kah msimet e reja, ashtu q kjo i kontriboi vakumit pasues religjioz t Perndimit. N at vakum zhvillimi i civilizimit perndimor mori kthes tragjike - tragjike nga pikpamja e secilit q e konsideron religjionin si realitet m t fuqishm n jetn njerzore. I liruar prej robrimit t vet t mhershm krishterizmit trinitaristik, shpirti bashkkohs perndimor i tejkaloi t gjith kufijt dhe gradualisht u fortifikua n antagonizm t vendosur ndaj cilsdo form t krkesave shpirtrore n raport me njeriun. Nga frika e nnvetdijshme q t mos jet prsri e mposhtur nga forcat, t cilat paraqesin t drejtn n autoritet shpirtror, Evropa u b kampion i do gjje antireligjioze edhe n parim edhe n aksion. Ashtu ajo iu kthye trashgimis s saj t vjetr romake.

    Nuk mund t na akuzojn pr pohimin se "superioteti" potencial i fes krishtere ndaj besimeve tjera nuk ka qen ajo q i mundsoi Perndimit q t'i realizon t arriturat e veta shklqyese materiale; ngase ato t arritura t shklqyeshme jan t pa prftyrueshme pa luftn historike t forcave intelektuale evropiane kundr vet parimeve t kishs krishtere: pikpamja e saj e tanishme materialiste e jets, hakmarrja e Evrops shpirtrore krishtere, e cila ishte larguar prej t vrtetave t natyrshme t jets.

    Nuk sht n suaza t qllimit ton q t hyjm m thellsisht n marrdhniet ndrmjet krishterizmit e civilizimit bashkkohs perndimor. Vetm jam prpjekur t'i paraqes tri shkaqe, ndoshta shkaqet kryesore, prse ai civilizim sht ashtu parimisht antireligjioz, n pikpamjet dhe metodat e veta: i pari sht trashgimi i civilizimit romak me qndrimin e tij plotsisht materialistik n aspektin e jets njerzore dhe vlers s tij inherente; i dyti sht, kryengritja e natyrs njerzore kundr prbuzjes krishtere t ksj bote dhe mbrapsjes s nxitjeve natyrore dhe synimeve legjitime t njeriut (n kundrshtim me aleancn tradicionale t Kishs me bartsit e fuqis politike e ekonomike dhe saksionimin t gjakftoht t tij do eksploatimi, t ciln bartsit e fuqis kan mundur ta marrin me mend); dhe i fundit, t konceptuarit antropomorfik t Zotit. Ajo kryengritje kundr religjionit ka qen plotsisht e suksesshme - aq e suksesshme sa q sektet e ndryshme krishtere dhe kishat kan qen t detyruara, q gradualisht t'i prshtasin disa dogma t veta kushteve t ndryshuara shoqrore e intelektuale t Evrops. N vend q t ndikoj n jetn shoqrore t pjestarve t vet dhe q ta modeloj ate, ka edhe sht obligim natyror i religjionit, krishterizmi u pajtua me rolin e konvents toleruese dhe mbuless s ndrmarrjeve politike. Pr masat ai tani ka vetm kuptim formal, si ka qen rasti me zotrat e Roms s vjetr, t cilve nuk u sht lejuar e as q sht pandehur t ken fardo ndikimi real n shoqri. Padyshim, ka ende shum individ n Perndim t cilt ndjejn dhe mendojn n mnyr njmend religjioze dhe bjn prpjekje t pashpresa pr t'i pajtuar besimet e veta me shpirtin e civilizimit t vet; por ato jan vetm raste t veanta. Perndimori mesatar - qoft ai demokrat apo fashist, kapitalist apo komunist, puntor fizik apo intelektual - din vetm pr nj "religjion" pozitiv, e ai sht t adhuruarit e prparimit material, besimi se nuk ka cak tjetr n jet, prve q pikrisht kjo jet t bhet vazhdimisht m e leht, apo si zakonisht thuhet, "e Pavarur nga Natyra". Tempujt e atij "religjioni" jan fabrikat gjigante, kinot, laboratoret kimike, sallat e vallzimit, hidroelektranat; ndrsa priftrinjt e tij jan bankiert, inxhiniert, yjet e filmit, magnatt industrial, sportistt kulminant. Rezultat i pashmangshm i asaj lakmie pr fuqie e dfrime,sht krijimi i grupeve armiqsore t armatosura gjer n dhmb dhe t gatshm q ta shkatrrojn njra tjetrn sa her q t kundrshtohen interesat e tyre. N ann kulturore, si rezultat sht krijimi i tipit njerzor, moraliteti i t cilit sht i kufizuar, vetm n shtjet e dobis praktie, e kriteriumi m i lart i t mirs, e i s keqes i sht suksesi material. N transformimin e thell gjat t cilit tani kalon jeta shoqrore e Perndimit, ai moral i ri utilitarist bhet gjithnj e m shum i dukshm. T gjitha vlerat t cilat kan ndikim t drejtprdrejt n mirqenien materiale t shoqris - si p.sh. efikasiteti teknik, patriotizmi, ndjenja e prkatsis nacionale etj., lartsohen dhe shpesh n mnyr absurde prdoren tek vlersimi i njerzve; derisa virtytet, t cilat deri von kan qen t vlersuara nga pikpamja thjesht etike, p.sh. dashuria birrore apo besnikria seksuale, shpejt e humbin rndsin e vet pr shkak se ato nuk i sjellin shoqris dobin e prekshme, materiale. Shekullin n t cilin, t insistuarit n lidhjet e forta familjare ka qen vendimtar pr mirqenien e bashksis apo farefisnis, n Perndimin bashkkohs, e mbraps shekulli i organizimit kolektiv n suaza plotsisht m t gjra. E n shoqrin, e cila qensisht sht teknologjike dhe e cila organizohet me hapa t shpejtuar n linja thjesht mekanike, sjellja e djalit ndaj babs nuk sht prej rndsis s madhe shoqrore, gjithnj derisa sjellja e atyre personave t jet n kufijt e mirsjelljes s prgjithshme, t ciln e imponon shoqria ndrmjet antarve t vet. Prandaj, babai perndimor gjithnj e m shum e humb autoritetin n raport me djalin e vet, dhe logjikisht, djali humb respektin ndaj babait. Marrdhniet e tyre reciproke dalngadal mbizotrohen, bhen postullate t vjetruara, t shoqris s mekanizuar, e cila ka tendenca q t heq t gjitha privilegjionet e nj individi n raport me tjetrin dhe - n zhvillimin logjik t asaj ideje - poashtu privilegjionet brenda marrdhnieve familjare.

    Paralelisht me kt shkon edhe hudhja progresive e moralit "t vjetr" seksual. Besnikria seksuale dhe disciplina, shpejt bhen shtje e t kaluars s Perndimit bashkkohs, sepse ato kryesisht kan qen t motivuara me etik; ndrsa prsiatjet etike nuk kan kurrfar ndikimi t prekshm, t drejtprdrejt n mirqenien materiale t shoqris. Dhe kshtu, disciplina n marrdhniet seksuale shpejt humb rndsin e vet dhe zvendsohet me moralitet "t ri", i cili proklamon lirin e pakufizuar individuale t trupit njerzor. N t ardhmen e afrt kufizimi i vetm seksual do t jet, n rastin m t mir, i nxjerrur nga shqyrtimet demografike e eugjenike.

    Nuk sht pa interes t vshtrohet, se si evolucioni i skicuar antropologjik sht sjellur deri te kulminimi i vet logjik n Rusin Sovjetike, e cila n planin kulturor nuk paraqet zhvillim qensisht t ndryshm nga pjesa tjetr e bots perndimore. Prkundrazi, duket se eksperimenti komunist sht vetm kulminacion dhe prmbushje e atyre tendencave pa dyshim antireligjioze, dhe prfundimisht antishpirtrore t civilizimit bashkkohs perndimor. Madje mund t jet q antagonizmi i tanishm ndrmjet Perndimit kapitalist e komunizmit, n rrnjen e vet, mund t'i prshkruhet vetm hapave t ndryshm, me t cilat kto lvizje, qensisht paralele, prparojn kah caku i prbashkt. Ngjajshmria e tyre e brendshme, pa dyshim, do t bhet gjithnj e m shum e theksuar n ardhmri: por madje edhe tani kjo sht e dukshme n tendencn themelore si t kapitalizmit perndimor, ashtu edhe t komunizmit, q t nnshtroj individualitetin shpirtror t njeriut dhe etikn e tij, krkesave thjesht materiale t makineris s quajtur "shoqri", n t ciln individi sht vetm dhmbz n rrot.

    Prfundimi i vetm i mundshm sht, se civilizimi i ktij lloji, duhet t jet helm vdekjeprues pr cilndo kultur t bazuar n vlerat religjioze. N pyetjen ton burimore, se a sht e mundshme q mnyra islame e t menduarit dhe t jetuarit ti prshtatet krkesave t civilizimit perndimor, dhe vice versa, duhet marrur prgjigjje negative. N islam, qllimi i par dhe kryesor sht zhvillimi moral i qenies njerzore; dhe sipas ksaj prsiatja etike e shtyn at thjesht, utilitaren. N civilizimin bashkkohs perndimor, pozita sht pikrisht e anasjellt. T shqyrtuarit e dobis materiale dominon mbi t gjitha manifestacionet e aktivitetit njerzor, ndrsa etika dbohet n prapavijn e errt dhe dnohet n ekzistim t thjesht teorik, pa fuqi q s pakti t ndikoj n bashksi. N rrethana t tilla, t flassh mbi etikn, nuk sht larg nga hipokrizia; prandaj mendimtart intelektualisht t ndershm bashkkohs perndimor, subjektivisht jan t arsyetuar, nse n meditimet e veta mbi civilizimin perndimor e menjanojn do aluzion n etikn mbinatyrore.Tek m pak t ndershmit - si dhe tek ata, t cilt nuk jan plotsisht t qndrueshm n qndrimet e veta morale-konceptin e etiks mbinatyrale e prjetojn si ndonj faktor iracional t meditimit, ngjajshm si sht matematicienti i detyruar t operoj me numrat e caktuar "iracional", t cilt vetvetiu nuk paraqesin asgj t prekshme, por megjithat jan t nevojshm pr tejkalimin e zbraztirs s imagjinats, pran prkufizimeve strukturore t shpirtit njerzor.

    Qndrimi i till i paprcaktuar ndaj etiks, gjithsesi sht i papajtueshm me orientimin religjioz dhe sipas ksaj, baza morale e civilizimit bashkkohs perndimor sht e papajtueshme me islamin.

    E tr kjo asesi nuk prjashton mundsin q muslimant t pranojn nga Perndimi impulse t caktuara n fushn e shkencave ekzakte e aplikative; por marrdhniet e tyre kulturore duhet t fillojn e t prfundojn n at pik. T shkohet tutje e t imitohet civilizimi perndimor n shpirtin e tij, n mnyrn e tij t jets dhe organizimit t tij shoqror sht e pamundur, e q t mos i ipet goditje fatale vet ekzistimit t islamit si ndrmarrje ideologjike.

  3. #3
    Perjashtuar Maska e ORIONI
    Antarsuar
    10-12-2003
    Vendndodhja
    Shkup-Prishtine-Ulqin-Tirane-Cameri
    Postime
    922
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Botkuptimi islam mbi njeriun dhe qytetrimin

    N botkuptimin islam, dalja e njeriut n kt bot ka nisur me Ademin a.s.. Ai sht njeriu i par, pejgamberi i par dhe pri*jsi i par i prkryer, por nuk ka dyshim se ishte njeri i qytetruar. Ai ishte qeliza e par e nj rendi e shoqrie q do t formohej me premisa hyjnore. Ai kishte marr Drgat nga ana e Zotit pr t ndrtuar dhe rregulluar jetn shpirtrore e fizike t tij dhe t pasa*rdhsve n siprfaqen e dheut.

    (Kujtoje, Muhammed) Kur Zoti yt u tha engjjve: Un po krijoj (po prcaktoj) n tok nj zvends-(mkmbs)! Ata (engjjt) than: A do t vsh n t at q bn rregullime dhe q derdh gjaqet, e ne T madhrojm Ty me lavdrimin Tnd dhe t adhurojm plotsisht! Ai (All-llahu) tha: Un di at q nuk dini ju!

    E Ai (Zoti) ia msoi Ademit t gjith emrat (e t gjitha se*ndeve), pastaj ata ua paraqiti engjjve dhe u tha: M tre*goni pr emrat e ktyre (sendeve t emrtuara), nse jeni t drejt.

    "(Engjjt) than: Ti je i patmet, ne nuk kemi dije tjetr prve asaj q na msove Ti. Vrtet, Ti je i Gjithdijshmi, i Urti![1]

    N kto ajete, Kurani hedh drit mbi ngjarjen m t rndsi*shme t historis njerzore, at t krijimit t njeriut t par-Ade*mit a.s.. Duke ditur se Kurani sht fjal e All-llahut, ai na pajis me diturin m autentike, dituri q na mson dhe na jep informa*cion jo vetm n lidhje me krijimin e njeriut, por gjithashtu edhe mbi qllimin e ktij krijimi. Natyrisht, kjo dije autentike sht shum m thelbsore, m e sakt dhe krjetsisht origjinale sesa spekulimet e ndryshme, t ashtuquajtura shkenco*re, q propaga*ndojn teorin e evolucionit dhe prsosjes s krijimit t njeriut e t qyte*trimit t tij.

    Meq njeriu sht vn n nj sprov t vshtir, All-llahu vendosi t mos e linte q ai vet t hulumtonte pr t gjetur rru*gn e drejt, rrugn e qytetrimit, ngase ai nuk sht krijes e pa*tmet. Boshllku n natyrn e njeriut mund t mbushet vetm duke ndjekur msimet dhe porosit e profetve, msime q e kan origjinn tek shpalljet e All-llahut.

    Bazuar n Kuran, po edhe n forma t tjera t inspirimit q i bheshin Muhammedit a.s., iu vun themelet nj qytetrimi t ri, q bri kthes t madhe n avancimin e qytetrimit njerzor. Ba*razia fetare, racore, nacionale, gjinore, arsimore si dhe t drejtat individuale e shoqrore q garantoheshin dhe jetsoheshin n ku*shtet e shoqris Islame, ngritn lart imazhin dhe prestigjin e ksaj bashksie n nivelin qytetrues t kohs. Ka shum lidhje t forta, faktor q i bashkojn muslimant n kuptimin e nj sho*qrie qytetruese, sikundr jan:

    - Besimi n nj Zot t vetm, pa marr parasysh racn, gji*nin, shoqrin, kombin dhe etnosin;

    - Besimi n Muhammedin a.s. dhe n t gjith pejgambert e tjer q jan t shpallur nga Zoti, nj gj q nuk e gjejm tek fet e tjera.

    - Kthimi n drejtim t Qabes gjat t falurit vlen pr t gjith muslimant, kudo q ndodhen ata;

    - Uniteti i tyre n leximin e citateve t Kuranit n gjuhn arabe gjat gjith t falurit;

    - Uniteti i tyre n agjrimin e muajit t Ramazanit;

    - Uniteti i muslimanve n kryerjen e obligimit t Haxhit, n hapsir dhe n koh t caktuar etj.

    Gjithnj sipas Islamit, njeriu sht nj krijes e veant, e ndershme, t ciln e ka dalluar i Madhi Zot prball shum krije*save t tjera. Njeriu nuk sht as zot e as kafsh. Nse mohohet krejt hyjnorja e tij, kjo nuk do t thot se verifikohet shtazarakja e tij. Njeriu sht nj lloj krijese e shklqyer, t ciln e ka nderuar i Lartmadhruari me mendje, vullnet dhe shpirt.

    Katr jan komponentet kryesore, me t cilat dalloi Allahu njeriun nga krijesat e tjera:[2]



    A. Komponenti shpirtror

    Mbi t gjitha kto q u prmendn, I Lartmadhruari e ka fisnikruar njeriun me shpirtin q sht shkndij e nurit hyjnor dhe frym prej shpirtit t t Gjithmshirshmit. Edhe pse kjo fryrje prej shpirtit hyjnor sht e veant vetm pr Ademin a.s.-babain e njerzimit, dikush mendon se nga kjo fryrje hyjnore kan pjes dhe ajo i takon gjith gjinis njerzore.

    إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلاَئِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِينٍ* فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ* ( سورة ص. الآية: /71-72)

    "(Kujto) Kur Zoti yt u tha melekve: Me t vrtet q un do t krijoj njeriun nga balta. Kshtu, pra, kur un tia kem dhn plotsisht formn atij dhe ti kem fryr shpirtin q Un e kam krijuar pr t, ather prkuljuni atij duke i rn n sexhde.[3]

    Atributi i amshueshmris n trsin e tij ekskluzivisht i prket vetm All-llahut, ndrsa njeriu sht krijuar n koh dhe hapsir t caktuar. Njeriu sht nj krijes e All-llahut, e krijuar prej materies- balts; pjesa trupore e tij, q bn jet kalimtare, dhe shpirtit, q sht pjes e fryms s Shpirtit t Krijuesit t gjith*sis, i cili sht i amshueshm. All-llahu i ka dalluar njerzit me at q e ka dalluar Ademin, u ka dhn mendje, dituri-intelegje*nc, shpirt dhe i ka br mkmbs t Tij halif, n siprfaqe t Toks. E gjith kjo vreteton se njeriu sht nj lloj krijese me premisa hyjnore, i veant dhe i dalluar nga gjith krijesat e tjera n aspektin e krijimit shpirtror, sepse All-llahu nuk i ka fisnik*ruar ato me at q ka fisnikruar njeriun, me shpirt nga fryma e Tij dhe me mendje-dituri nga dija e Tij, dhe mu pr kt, obligi*met, prgjegjsia dhe mkmbsia n Tok i takon vetm njeriut.



    B. Komponenta fizike -materiale- (krijimi i njeriut n formn m t bukur)

    Komponent tjetr q e veon njeriun nga krijesat e tjera, sht konstrukti i tij. Forma dhe trajta e njeriut, fizionomija- pamja e tij sht m e bukur se e do krijese tjetr, dhe kt e ka theksuar Kurani:

    لَقَدْ خَلَقْنَا اْلإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ* (التين /4).

    Vrtet q ne e krijuam njeriun n formn m t mir.[4], ndrsa Pejgamberi Muhammed a.s., duke br sexhde, thosh*te: Fytyra ime i bn sexhde Atij Q e ka krijuar, i ka dhn formn, Atij Q i ka krijuar vesht dhe syt. I madh*ruar qo*ft All-llahu, Krijuesi m i mir.[5]

    Njeriu me nj krijim t till t prsosur, prbn kulmin e artit hyjnor t ksaj gjithsie t stolisur me Fuqin Hyjnore.



    C. Prgjegjsia dhe mkmbsia e njeriut n siprfaqe t Toks

    Islami e shpall dhe e ngre lart fisnikrin e njeriut. Ai e ka v*n njeriun n pozit t mkmbsit t Zotit n siprfaqe t Toks. Kjo prgjegjsi buron dhe hetohet nga brenda, nga zemra, nga besimi dhe bhet pjes e njeriut, ngase ai tani nuk ka frik ligjin policor, por ka nj dashuri t madhe dhe respekt ndaj ligjeve hyj*nore dhe nj frik tjetr t madhe, e cila sht e mbrojtur me res*pektin dhe dashurin pr Zotin xh.sh. e, t gjitha kto jan elemente t qytetrimit.

    All-llahu i Lart, Krijuesi dhe Sunduesi i gjithsis, dshiroi t krijonte njeriun, m t nderuarin e krijesave, me qllim q ai ta njoh ekzistencn e Tij, ta adhuroj, ti bind*et, dhe mkmbsia e Zotit n Tok - (خَلِيفَةُ اللهِ فِي ا لأَرْضِ)ti dhurohej njeriut. Dhe, ky nderim q iu b krijess njeri, i ka vn n dilem melekt-engjjt, t cilt, me gjas, e kishin pritur q ai nder tu jepej atyre:

    وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلاَئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي اْلأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ* (البقرة /30)

    "Dhe (kujto, Muhammed) Kur Zoti yt u tha melekve-engj*j*ve: Un do t bj (do t prcaktoj) n tok nj mk*mbs (halif)! Ata than: A do t vsh n t at q bn rregulli*me dhe q derdh gjaqet, e ne T madhrojm Ty me lavdri*min Tnd dhe t shenjtrojm! Ai (All-llahu) u tha: Un di at q nuk dini ju![6]

    Termi Halif (zvends-mkambs), i theksuar n Kuranin famlart, sht prdorur pr identifikimin e dikujt q sht i qy*tetruar dhe sht n gjendje t menaxhoj, q sht administra*tues i do gjje q sht n tok, por q vepron konform me no*rmat dhe ligjet e nj autoriteti m t lart se vet njeriu. N kt rast Autoriteti m i lart sht All-llahu, ndrsa halif sht nje*riu, t cilit All-llahu i dha t drejtn e sundimit e administrimit t Toks me emrin e Tij, i msoi emrtimin e t gjitha sendeve e t dijeve dhe i dha mprehtsin e nevojshme pr nj qellim t till.

    Ajo q e ka dalluar njeriun, e q n mas t madhe e dallon edhe sot n krahasim me shtazt, sht mendja dhe intelegjenca e tij. Tr ajo q ka arritur njeriu pr ta uar prpara jetn e tij gjat historis, sht produkt i mendjes, e cila ka premisa hyjnore. Atje ku mendja konsumohet, prparimi vazhdon n saje t veprimta*ris ndjesore t zemrs. Mirpo as kjo, madje, nuk sht e mja*ftueshme pr t arritur t vrtetn absolute dhe qytetrimin e mirfillt. Me gjith mendjen q i sht dhuruar njeriut nga Kri*juesi i tij, ai asnjher nuk do t qytetrohej dhe asnjher nuk do t gjente udhn e drejt po t mos ishte udhzimi hyjnor nga ana e Krijuesit.



    D. Dhnia e Universit n shrbim t njeriut

    Krijuesi i Gjithsis njeriun e ka veuar n raport me krijesat e tjera edhe me nderimin q i ka br duke e favorizuar me dhnien dhe lnien e gjithsis n shrbim t tij. Ai i ka ln n dispozicion njeriut pr ti shfrytzuar qiejt e Tokn dhe gjith ato t mira materiale e begati q kan ato n shrbim t mirqenies s njeriut e pr ta br at t lumtur, dhe krejt kjo sht br me qllimin q ai t bhet i qytetruar, t njoh Krijuesin e tij, ti fa*let Atij dhe t zbatoj ligjet e Tij hyjnore. N Kuran, n suren Lukman, thuhet decidivisht:





    أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي اْلأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً* ( لقمان /20)

    A nuk e shihni ju (o njerz) se All-llahu ju ka nnshtruar pr t mirn tuaj gjithka ka n qiej dhe gjithka ka n Tok dhe i ka plotsuar e prsosur mirsit e Tij mbi ju, t dukshme e t fshehta![7]

    Universi i sht dhn n dispozicion njeriut, e njeriut i takon q mbshtetur n dhuntin tjetr nga All-llahu, at mendore, ti hulumtoj, ti studioj e ti gjej sekretet e gjithsis dhe ti shfr*ytzoj gjrat q i sjellin atij qytetrim, mirqenie dhe lumturi. N kohn e fundit, kur popujt musliman, pr fat t keq, jan trhequr prej dominimit dhe fushs s udhheqjes s bots njer*zore qytetruese islame, e jan mbyllur n kornizat e veta lokali*ste e kombtare, si kundrreagim, jan aktivizuar ideologji dhe filozofi t mbrapshta shkatrruese.

    sht edhe nj realitet q duhet cekur dhe duhet ta ket n mendje do musliman: qytetrimi islam nuk mund ta kryej rolin e ndikimit n qytetrimin njerzor- botror, nse bhet imitues a vjedhs i qytetrimeve t tjera. Kshtu, ai nuk mund ta ruaj identitetin e vet, e lre m ti shtyj popujt e tjer ta prvetsojn at! Ndikimin mund t arrij vetm nse muslimani beson bind*shm se qytetrimi i tij sht i pavarur, me identitet t posam hyjnor qiellor, i vlefshm pr do koh e vend, i ngritur mbi baza t forta, i mbshtetur n Kuranin dhe hadithet e Pejgamberit a.s..



    Veorit e qytetrimit islam

    Perndimort nuk e din apo nuk duan ta pranojn rolin q ka ushtruar qytetrimi islam n qytetrimin perndimor n shum sfera t jets shpirtrore dhe materiale t njeriut: n kulturn e tij, artin, progresin shkencor, arritjet filozofike dhe transformimin modern industrial. Dihet se qytetrimi perndimor u zhvillua dhe u fermentua nn shtypjen e faktorve t veant historik dhe n ambient ku sundonte materializmi dhe dominonte mbi t, n periudha t shumta e t gjata, armiqsia ndaj fes dhe trbimi kundr moralit dhe vlerave.

    Islami sht fe q prfshin t gjitha aspektet e jets shpirt*rore e materiale t njeriut. sht fe q n vete prmban rrugt e posame t lumturis dhe t mirsis. sht fe q zgjidh t gjitha problemet e fars s njerzimit. Sipas Islamit, trupi dhe shpirti i njeriut kan nevojat e tyre, dhe ato duhet t respektohen e t bara*speshohen trsisht. Islami llogarit dhe mban parasysh t gjitha elementet dhe aspektet e natyrs s njeriut dhe kujdeset pr qenien e ndrlikuar t prirjeve materiale e shpirtrore t tij. Islami prcakton sistemin e jets n baza morale, shpirtrore por edhe materiale.

    Islami sht nj qytetrim q i bashkon muslimant n besim me Njshmrin e Zotit (Tevhidin), n shoqri me respektimin e njerzimit dhe barazimin e individve t saj, pa mbivlersimin e askujt n fushn e moralit dhe sjelljes, me devotshmrin ndaj All-llahut xh.sh. Nse krahasohet me qytetrimet e tjera, dallohet pr modesti shum t madhe n jet, pr veprimtarin e dendur pr botn e ardhshme, n jetn personale e private, pr nj kujdes t madh ndaj pastrtis trupore e shpirtrore, aty ku takohen qytetrimet madhshtore dhe shoqrit e shndosha.

    Uniteti qytetrues islam, n nj mas t madhe, sht i ngritur mbi bazn e normave ligjore t dala nga Kurani dhe Syneti i Pejgamberit a.s. si dhe t msimeve morale islame. Sheriati islam dhe normat morale juridike islame, jan t prbashkta dhe unike pr gjith besimtart musliman aneknd bots, pa kufizim kohe apo hapsire. Por, duke pasur parasysh ndryshimin e pozitave dhe shkalln e veprimit sipas ktyre normave e msimeve, Islami pranon dallimet e qytetrimit islam lokal dhe specifikat vendore, q sht i patjetrsueshm n krahasim me lokalizmat e tjer, kur merren parasysh ndryshimet e natyrave t popujve q i prkasin Islamit, natyrat e vendeve, dhe shekujve, natyrat e sistemimeve qeverisse si dhe pozitave gjeografike, prkatsia kombtare, do*ket, tradita etj.. Ai sht nj qytetrim q dallohet me natyr specifike vendore.

    Islami sht nj koncept i koordinuar i cili u paraqit n forma politike e shoqrore dhe unitet fetar. Ky koncept, prfshin nj fush t gjer t vendit dhe t kohs. Veorit e tij t ndrysh*me jan demonstruar n vende dhe epoka t ndryshme, varsisht prej frkimit t tij me forcat e ndryshme shoqrore e politike lo*kale; p.sh. Spanja n verilindje t Afriks n mesjet, ka qen e lidhur me djepin e Islamit n Azin Perndimore; kultura e saj ka qen pjes prej kulturs s ksaj qendre islame. Por ajo dallohet n sfera t ndryshme dhe bart specifika, t cilat kan pasur ndi*kim t madh n Azin Perndimore; ksisoj kan qen edhe ve*ndet e tjera kryesore t pavarura prej t tjerve, si nnkontinenti Indian, Indonezia, zonat shkretinore n Jug t Rusis deri n kufi*jt e Kins bartin karakteristika dhe veori lokale, por ato e rua*nin natyrn e dalluar Islame.[8]

    Sipas Islamit, e mira, e drejta, nderi, jan ato vlera qytetrue*se q duhet t afirmohen dhe q jan t lejueshme t bhen. Mi*rpo, problemet m t mdha q dalin n plan t par n vlersim, kur sht fjala pr t mirn e t keqen, shtrohen si pyetje: sht e mira e sht e keqja; kush duhet t prcaktoj kriteret dhe normat e s mirs dhe s keqes; cilt jan faktor t qytetrimit, q vn n lvizje njerzit dhe i shtyjn t veprojn n kt a n at mnyr; cili sht kriteri i vlersimit moral t njerzve? T gjitha kto kan zn vend t veant n Kuran dhe n hadithet e Muhammedit a.s., dhe n fen e qytetrimin islam.

    Kurani burim themelor i fes dhe i qytetrimit islam

    Kurani sht libri i fundit qiellor q i zbriti Pejgamberit t fundit, Muhammedit a.s. prej All-llahut, nprmjet Xhibrilit. Ai sht libri shenjt, i mbinatyrshm-(muxhizetun), ligjrim-fjal e All-llahut q i erdhi Muhammedit a.s. n mnyr kronologjike n nj periudh prej 23 vjetsh. Prmban gjithsej 114 sure-ka*ptina dhe pr numrin e tyre nuk ka mospajtime n mes dijetarve. Sa i prket numrit t ajeteve n Kuran, ka mendime jo gjithnj t dakorduara n mes dijetarve. Ata, pa prjashtim, t gjith pajto*hen se Kurani ka mbi 6000 ajete. Por, sht dgjuar q dikush t ket thn se Kurani ka 6204, dikush 6214, ndonj tjetr 6219, po edhe 6225, 6226, 6236 e 6360 ajete.[9] Shkaku pr mospajtuesh*mrin e numrit t ajeteve t Kuranit, sht se dikush ka num*ruar ajetin fillimor:

    - بسم الله الرحمن الرحيم(Me emrin e All-llahut, Gjithm*shirshmit, Mshirbrsit) si ajet prbrs i do sureje; ka t tjer q kt ajet e kan numruar si nj ajet i vetm i sures en-Nemel e, nga ndonj tjetr, ajeti n fjal: (Me emrin e All-llahut, Gjithmshirshmit, Mshirbrsit) sht llogaritur si ajet fillimor i do kaptine. Pa kt ajet, (Me emrin e All-llahut, Gjithmshirshmit, Mshirbrsit) Kurani ka 5247 ajete. Ekziston edhe nj shkak tjetr, pse dijetart nuk pajtohen n lidh*je me ajetet e Kuranit, q sht se shkurtesat n fillim t sureve, nga disa jan numruar si ajete t mvetsishme, e t tjer nuk i kan numruar si t tilla. Sado q t jet numri i ajeteve t Kur*anit, nuk ka dyshim se ai sht burimi themelor dhe kryesor i fes dhe predikimit islam.

    Sipas prkufizimeve t dijetarve musliman, Kurani sht fjal hyjnore, ligjrim i All-llahut, libr qiellor, i mrekullueshm, i paimitueshm, i paarritshm as nga prmbajtja dhe as n aspe*ktin artistik, pra sht Muxhize q i sht zbritur Muhamme*dit a.s. prmes Xhibrilit, i prcjell besnikrisht prej tij, i shkruar q ather kur zbriti, i tubuar n nj prmbledhje t quajtur Mu*shaf, i ruajtur, i kultivuar e i msuar prmendsh dhe, leximi i tij sht adhurim-ibadet pr muslimant.[10]

    Kurani-Mushafi fillon me suren El-Fatiha,dhe prmby*llet, prfundon me suren en-Nas.

    Kurani sht ligjrim-fjal e All-llahut e jo e Muhammedit a.s., si ka pretenduar ndokush dhe mu ktu qndron pamundsia e imitimit t Kuranit, mrekullia dhe prkryeshmria e tij.

    Kurani i sht dedikuar mbar njerzimit. Ai nuk pranon ra*cizm, nuk njeh kufij kohor e hapsinor t shtrirjes. Studiuesit e Kuranit, duhet t lirojn patjetr shpirtin dhe mendjen e tyre nga paragjykimet dhe qndrimet e ndryshme ideologjike e ateiste, n myr q ta kuptojn at drejt e si duhet.

    Kurani ka filluar t zbres m 1 shkurt n vitin 610 me aje*tin:Lexo n emr t Zotit tnd, i cili ka krijuar[11], pr t mba*ruar n vitin 632 me ajetin 281 t sures El-Bekaretu, q (sipas mendimit t shumics s dijetarve) sht ajeti:[12]

    "Dhe kini frik Ditn kur n t do t ktheheni tek All-llahu. Pastaj dokush do t paguhet pr at q ka fituar, dhe atyre nuk u bhet e padrejt[13]

    Tubimi dhe ruajtja e Kur'anit gjat jets s Muhammedit a.s. bhej n dy mnyra:

    1. Kur'ani vilej dhe ruhej n trurin e besimtarve, d.m.th. du*ke e nxn at prmendsh; kishte me qindra hafiz q e kishin nxn Kuranin prmendsh gjat jets s Muhamedit a.s.. Msimi i Kuranit vazhdon t msohet prmendsh edhe sot, bile, edhe n mesin e shqiptarve ka pasur e ka edhe sot hafiz (njerz q e di*n tr Kuranin prmendsh n gjuhn arabe).

    2. Kur'ani vilej dhe ruhej edhe duke e shkruar. Zejd Ibni Tha*biti ka qen shkrues i trefisht i Kuranit. Ai e shkroi Kura*nin gjat kohs s Pejgamberit a.s.; e prmblodhi n nj prmbledhje gjat hilafetit dyvjear t Ebu Bekrit r.a., n vitet 11-13 h. (632-634 m.) dhe mori pjes n shumzimin e Mushafeve gjat hila*fetit t Uthmanit r.a., n vitin 25 h..[14]

    Kurani sht shkruar q nga fillimi i shpalljes, prandaj nuk sht e uditshme e dhna se pr shkrimin e Kur'anit dhe regji*strimin e tij, gjat periudhs s zbritjes, ishin angazhuar hi m pak se 43 veta n mnyr t drejtprdrejt nga vet Pejgamberi a.s. dhe mbledhja e tij u b sa qe gjall Pejgamberi a.s..[15]

    Kurani sht i vetmi prej librave qiellor q nuk ka psuar ndryshime dhe ka ruajtur origjinalitetin e vet.





    Temat e Kuranit


    Nuk ka dyshim se tema kryesore n Kuran sht njeriu dhe mirqenia e tij. Por, nj nga temat e Kuranit me pesh dhe rnd*si t veant, sht Udhzimi i All-llahut. Prqendrimi n faktin se All-llahu i ka ofruar gjithmon udhzim njeriut me ann e shpalljeve q i ka drguar prmes pejgamberve, sht detyr e do besimtari. Kurani sht prqendruar edhe n temn mbi ko*nceptin e besimit n Nj Zot t Vetm- Tevhidin. Paraqitja e Kuranit ishte shum revolucionare, ngase theu t gjitha barrierat racore e nacionale dhe dha nj kontribut unikat t bashkimit dhe t vllazrimit t njerzve n nj komunitet multietnik, multiku*lturor, multigjuhsor, multiracor, po me nj besim t vetm, me besimin n Nj Zot Tevhid. Kurani e inkurajon mbar gjinin njerzore q ta ngren veten mbi kufizimet provinciale, fisnore, racore dhe kombtare, pr t ndrtuar nj komunitet, shoqri t njerzishme.

    Temat e tjera n Kuran, sikundr jan temat fetare, diturore, iluministe, etiko-morale, juridike, sociale, moralizuese, kallzim*et historike si dhe shum prmbajtje t tjera, t trajtuara n nivel t mrekullueshm e t jashtzakonshm, jan t paarritshme edhe nga prmbajtja edhe artistikisht.

    T kthehemi prsri tek Kurani, ngase duhet theksuar se baza kryesore e prmbajtjes s Kuranit ka karakter shoqror dhe duhet sinjalizuar pr idet e drejtsis sociale-shoqrore e morale q dalin drejtprdrejt nga Kurani, i cili pa dyshim se synon nj shoqri t qytetruar.



    Tema sociale n Kuran

    Islami sht nj fe q, prve themeleve kryesore t saj, q bazohen n Kuran, ai si shoqri, ndrtohet edhe mbi parimet e logjiks dhe t arsyeshmris dhe jo mbi dogmn apo besimin e verbr. Dhe, vet fakti i mosndarjes s Islamit n sfera fetare dhe jofetare apo n pjes t veanta t ksaj jete - Dynjas dhe t asaj s amshueshmes-Ahiretit, tregon se Islami sht m tepr si nj stil i jets me premisa hyjnore, i drejtuar trsisht nga All-llahu, dhe jo nj fe q merret me ndarjet apo copzimin e jetve. Kshtu, nga njra an, kur bhet fjal pr parimet e t jetuarit, pr ann sociale, ekonomike, politike, etj., t shkon mendja se Islami sht nj sistem i avancuar i jets fizike, por kur bhet fjal pr jetn shpirtrore, pr moralin e individit e t shoqris, msohet se ai sht nj kod q regullon jetn materiale dhe shpirtrore, du*ke siguruar mirqenie dyjetsore, n rend t par, t individit e pastaj edhe t shoqris. Islami merret me t gjitha aspektet e jets s njeriut. Ai sht kundr ides s ndarjes s jets shpir*trore nga ajo materiale, kundr ndarjes s jets s ksaj bote nga ajo e prtejmja.

    Tema sociale n Kuran merr nj shtrirje t gjer me karakter moralizues, edukativ dhe shum universal. Iluminizmi fetar, ditu*ria, edukimi, fenomeni moral si kategori shoqrore, elementet prbrse t moralit, edukimi moral i njeriut dhe i qytetarve, ndikimi i fenomenit moral n zhvillimin e shoqris, kujdesi ndaj familjes si pjes baz e superstrukturs shoqrore, si njra nga qelizat e para t shoqris njerzore, pozita e femrs n shoqri, nderi si katgori morale e sociale, fenomeni i pirjes s alkoolit dhe ndalimi i tij n Islam, ndalimi i prdorimit t drogs, ndalimi i lojnave t bixhozit, fenomeni i prostuticionit si dhe ndalimi e luftimi i tij, jan ato q prshkojn trsin e msimeve t Kur*anit, udhzimeve dhe porosive t larta edukative-morale t tij n zgjidhjen e ktyre problemeve sociale-shoqrore.

    Pikpamjet sociologjike mbi lirin personale dhe kolektive, mbi etikn dhe edukatn morale t prfituara e t ndriuara nga diturit dhe kultura e qytetrimi islam, paraqesin jo vetm kontri*but t mueshm moralizues pr zhvillimin e mendimit sociolo*gjik, po edhe prputhen me qllimet e evolucionit njerzor pr nj bashksi e shoqri t qytetruar, t pastr, t shndosh e t lu*mtur: pa alkool, pa drog, pa bixhoz, pa prostitucion, pa SIDA e pa shum t liga t ksaj natyre. Kt e garanton pa dyshim e me shum siguri vetm feja islame, bile edhe pa harxhime t mdha.

    Hadithi (syneti) - baz e dyt e fes dhe qytetrimit islam

    Hadithi (syneti) i Pejgamberit Muhammed a.s. sht baz e dyt e fes, Sheriatit dhe qytetrimit islam. Me termin Hadith kuptojm: thniet, veprat, miratimet (plqimet) dhe virtytet e Mu*hammedit a.s.. Nganjher hadithi vjen me dispozita shtes ose komentimin e atyre q jan detyruar me Kuran. Hadithet e Pej*gamberit a.s. jan burim pa t cilin nuk do t kuptohej Islami. Kurani na bn me dije se Muhammedi a.s:

    وَمَا يَنْطِقُ عَنْ الْهَوَى* إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْىٌ يُوحَى* ( النجم/3-4)

    Ai nuk flet nga vetja e tij. Ajo q thot, ssht (gj tjetr) pos shpallje q i frymzohet[16], prandaj, duhet kuptuar se do thnie, veprim, miratim, plqim i Pejgamberit a.s. pr ndonj ve*pr t ndokujt, burimin e ka nga All-llahu, andaj edhe sht baz e dyt, pas Kuranit, n ndrtimin e fes, jets, ligjit dhe qytetri*mit islam. Muhammedi a.s. ka qen transmetues dhe interpretues i vullnetit t Zotit xh.sh. dhe komentues i ligjrimit hyjnor-Kuranit. Roli i Hadithit dhe i tradits s Pejgamberit a.s. n nd*rtimin e shoqris dhe qytetrimit islam, sht i patejkalueshm, i domosdoshm, ngase vetm n traditn e tij msojm n praktik fen dhe qytetrimin islam.

    Pejgamberi Muhammed a.s. e ndrtoi shoqrin islame duke ndryshuar trajtimin dhe botkuptimin e njerzve n shoqri. Ai tregoi dhe vrtetoi se ishte shptimtari i gjith njerzimit. Ai hyri n nj epok t re t ndriimit t mendjes dhe solli nj ringjallje konceptuale n zhvillim, s pari t qytetrimit islam dhe, s dyti, bri q ky qytetrim t ndikoj edhe n zhvillimin e qytetrimit njerzor. Pr ta kuptuar mesazhin hyjnor dhe pr ta vlersuar Kuranin, duhen studiuar jeta e t drguarit Muhammed a.s. dhe mesazhet e tij.



    --------------------------------------------------------------------------------

    [1] Kurani, El-Bekare 30-32.

    [2] Shih, Dr. Jusuf El-Kardavi, Veorit e Prgjithshme t Islamit, fq. 80-84, Furkan ISM, Shkup, 2002.

    [3] Kurani, sureja Sad, ajeti, 71-72.

    [4] Kurani, sureja, et-Tin, ajeti 4.

    [5] Dr. Jusuf El-Kardavi, Veorit e Prgjithshme t Islamit, fq. 81, Furkan ISM, Shkup, 2002.

    [6] Kurani El-Bekaretu, ajeti 30.

    [7] Kurani, sureja Lukman, ajeti 20.

    [8] Hamilton A. R. Gibb, Studies on the civilization of Islam, fq. 3. London, 1960.

    [9] الإمام الحافظ عماد الدين أبو الفداء إسماعيل ابن كثير القريشي الدمشقي، تفسير القرآن الكريم، ص.7. الجزء الأول، دار الحديث في القاهرة، ، 1414هـ. 1993 م.

    [10] Dr.Subhi es-Salih, Mebahithu fi Ulumi El-Kuran, fq. 21, botimi i pest, Bejrut, 1968.

    - shih Muhammed Alij Es-Sabunij Et-Tibjan Fi Ulumi El-Kuran, botimi i dyt fq. 6, 1980/ 1400 h., pa vend botimi.

    [11] Suretu El-Alek, ajeti-1.

    [12] Shih:

    - Ebi El-Hasen Alij Ibni Ahmed El-Vahidij en-Nisaburij, Esbabu en-Nuzu*li botim i ri, fq. 8, Daru El-Fikri, Bejrut-Liban, 1994 / 1414 h.

    - Muhamed Alij es-Sabuni et-Tibjan fi Ulumi El-Kuran, botimi i dyt, fq. 12, 1980 \ 1400 h.

    - El-Imam El-Hafidh Imadud-din, ebu El-Fida Ismail Ibni Kethir El-Ku*rejshij, ed-Dimeshkij, Tefsiru El-Kurani El-Kerim, pjesa e par, fq. 315, Daru El-Hadithi, Kajro, 1993 / 1414 h.

    [13] Kurani, sureja El-Bekaretu, 281.

    [14] Dr. Subhi es-Salih, Mebahith fi Ulumi El-Kurani, fq. 83, botimi i pest, Bejrut, 1968.

    [15] Ebu Abdil-lah ez-Zinxhani, Terihu eI-Kur'an, fq.42, Bejrut 1969 \ 1388 h.

    [16] Kurani, sureja en-Nexhm, ajeti 3-4.

Tema t Ngjashme

  1. Muhamedi, Nje Perpjekje Perendimore Per Te Kuptuar Islamin
    By forum126 in forum Komuniteti musliman
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 06-02-2006, 09:44
  2. Shtypi perndimor mbi zgjedhjet shqiptare
    By Shijaksi-London in forum Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 12-07-2005, 06:28
  3. Kreu i BE: Vendet e Ballkanit perendimor do te antaresohen
    By StormAngel in forum Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 1
    Postimi i Fundit: 06-10-2004, 20:37
  4. Shpirti i perndimit
    By Arrnubi in forum Komuniteti musliman
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 22-04-2004, 16:51
  5. Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 06-04-2004, 07:24

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •