Close
Faqja 1 prej 2 12 FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 20 prej 34
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e ChuChu
    Antarsuar
    03-06-2002
    Vendndodhja
    nyc
    Postime
    3,423
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime

    Kasm Trebeshina

    Shkurtima nga Kasem Trebeshina


    AJO Q NUK MUND T KUPTOHET

    Ishte nj dit e bukur vere kur dgjova n shtpin e zotnis ku shrbeja, se atje n ann ton kishte plasur nj kryengritje kundr mbretit. Pastaj u fol se kryengritja u shtyp, kryengritsit u kapn, u burgosn dhe u vran dhe njrin e varn. Se ata, kryengritsit, kishin vrar edhe nj gjeneral!
    Mua m dukej udi. Mbreti nuk ishte m i fort se prifti i fshatit! Njrin e qllonin me arm, kurse tjetrit nuk ia kthenin kurr fjaln...
    Dhe iku vera me kto ngjarje... Dhe me t tjera si kto.
    Po pastaj?... Ku kishte shkruar vera e vitit t mparshm?!...
    Nuk e kuptoja ku kishin shkuar ato dit dhe 'kishte qen pr mua ajo periudh e jets sime.
    Kaloi vjeshta, dimri... Vera tjetr... Dhe vitet njri pas tjetrit...
    Erdhn ushtri t huaja... Dhe mua m'u duk se u rrita dhe u bra m i menur. Vura edhe nj pozit n shoqri, por nuk guxova m t kthehesha n fshatin tim, n fshatin e vegjlis sime.
    Pse?!...
    Gjat lufts kisha kujtuar se bota po rikrijohej, se un i rilindur po shkoja drejt dikaje t ndritur dhe shum m t mir. Por fundi i t gjitha tregoi se upat m t bukura u martuan me komisart m t fort... Sigurisht m t fort n llafe!...
    Nj dit disa shok t ministris ku punoja, fill pas lufts m morn gati me zor pr t shkuar n festn e prvjetorit t luftimit t par kundr gjermanve. Vajtm dhe na lan t fyer sikur t kishim shkuar pr t lypur.
    Tashti kishin dal disa njerz t aft q dinin ta meremetonin bukur historin!...Kshtu n historin dhe gjeografin e ribr nga ata q kishin qen m t aft pr kto pun nuk t bnte zemra t ndrmerrje nj shtitje... Dhe un nuk u ktheva kurr n fshatin e vegjlis sime.
    N largsi dhe i pushtuar nga nj mall dhe nj breng e fsheht, u mundova t kthehesha prsri atje ku kisha qen nj stin t vetme... Atje ku i kisha tradhtuar dhe ku m kishin tradhtuar... U mundova n ndrrimet e mia t kthehesha tek vendi i humbur i stins s vetme t jets sime, tek ai vend q nuk ishte m dhe nuk mblodha ve nj grumbull kujtimesh pr t'i hedhur n letr.
    Duket njeriu jeton me t vrtet vetm njzet vjett e par, dhe n ata njzet vjet ka nj stin vere plotsisht t tijn... Dhe un e pata vern time ather me manastirin, me varrezat dhe vajzat q u solln rrotull meje dhe fluturuan.
    Ajo q ikn nuk kthehet m dhe ne nuk mund t kemi nj stin tjetr vere.



    KUSH JAM UN DHE KUSH NUK JAM UN

    Jo!... Un isha tek ai vend atje posht dhe kisha nj emr. Tashti jam ktu dhe kam nj emr tjetr... Ndofta atje nuk kisha asnj emr, pasi m kishin thirur me nj emr. Dhe tashti jam...
    Po, mua m quajn...
    Ata qeshin se mua m quajn...
    'ka ktu pr t qeshur?
    M par kisha nj emr, kurse tashti m quajn... M quajn Odin Mondvalsen. 'pun u prish atyre se mua m quajn kshtu?... Nuk e keni dgjuar ndonjher kt emr? Shum mir: dgjojeni tashti! Si?... Nuk doni ta dgjoni? Pse?... Se nuk e keni dgjuar? Dhe pastaj?... Nuk e keni dgjuar m par, dgjojeni tashti.
    Njerz me bluza t bardha vijn vrdall, m bjn inxheksione dhe ikin. Vijn ata pa bluza dhe nuk duan t din fare pr emrin tim. Ata nuk duan t besojn se un isha n Hn dhe pastaj, pasi varrosa katr shok e mi, erdha ktu n Mars dhe u bra Odin Mondvalsen!...
    Jo!... Odin Mondvalsen un isha edhe m par se t zbrisnim n Hn. Odin Mondvalsen un isha ather kur nuk isha un. Pastak zbritm n Hn ku mblodhm kunguj, domate dhe qiqra.
    Bre! Sa u bn qiqrat at vit!... Ne hngrm sa u dendm dhe pastaj un dola prjasht tek nata dyjavshe e Hns, ngaq doja t vshtroja Tokn n dritn e hns. Ose dreqi e di n dritn e kujt...
    Ishte nj gj e trishtuar t shikoje Tokn nga Hna, kur e dije se atje ishte dikush q t krkonte me sy, ngaq kishte mall t t shihte dhe nuk t shihte dot.
    Zot i Madh, si u ngatrruan punt!... Duket Harizit t Dajlanit i kishte humbur gomari dhe ne u nism pr n Mars q ta gjenim. Pes vet pr nj gomar!... Dhe ne ishim q t pest komisar!... Po ata t katr vdiqn n Hn dhe un i varrosa atje. Pastaj vetm u nisa pr n Mars pr t gjetur gomarin e Harizit. Duket dikush m thrriste nga pas:
    - More, kthehu!... Se gomari erdhi n shtpi!...
    Mir e kishte ai, po ku dgjoja un?! Isha nisur pr nj gomar dhe duhej patjetr ta gjeja!... Duhej patjetr t gjeja nj gomar me shal ose samar.
    Djalli e mori at pun...
    Sa zbrita n Mars m diktuan, m arrestuan, m pyetn, m shan, m rrahn dhe pastaj erdhn kta njerzit me bluza t bardha. Kta e kan punn me inxheksione dhe, kur heqin dor nga ato, vin ata t tjert pa bluza dhe t gjitha fillojn nga e para...

  2. #2
    !Welcome! Maska e StormAngel
    Antarsuar
    05-02-2003
    Vendndodhja
    Zurich, Switzerland
    Mosha
    34
    Postime
    6,872
    Faleminderit
    0
    20 falenderime n 20 postime

    Kasm Trebeshina

    Kasm Trebeshina lindi n Berat m 5 gusht 1926. Filloi studimet n Shkolln Normale t Elbasanit, por i ndrpreu m 1942, kur u aktivizua gjallrisht n Luftn Nacionallirimtare, prej s cils i kan mbetur disa plag. Trebeshina ndrpreu edhe studimet e larta n Institutin e Teatrit "Ostrovski", t Leningradit dhe iu kushtua trsisht krijimtaris letrare. N vitin 1961 arrin t botoj poemn "Artani dhe Min'ja ose hijet e fundit t maleve" dhe nj prkthim pa emr t Garsia Lorks. Veprat e Trebeshins kan nisur t botohen n fillim t viteve '90 fillimisht n Prishtin: Stina e stinve, 1991; mekami, melodi turke, 1994; Histori e atyre q nuk jan, 1995 dhe n Tiran: Legjenda e asaj q iku, 1992; Koha tani, vendi ktu, 1992; Qezari niset pr n luft, 1993; Rruga e Golgots, 1993; Lirika dhe satir 1994: Hijet e shekujve, 1996; ndrra dhe hije drama; 1996 etj. Megjithat pjesa m e madhe e veprs s Kasm Trebeshins sht ende n dorshkrim: 18 vllime me poezi, 42 pjes teatrore, 21 romane e vllime me tregime etj. Kasm Trebeshina u njoh si shkrimtar n dhjetvjearin e fundit t shekullit 20. Ky fakt lidhet fillimisht me rebelimin e tij t hapur politik, e m pas me disidencn letrare. Pjesmarrs aktiv n Luftn Nacionallirimtare q n mosh fare t re, ai nuk u pajtua me politikn moniste t numrit nj t partis ku bnte pjes; e kundrshtoi at n mnyr t drejtprdrejt, veanrisht, pr orientimin q po i jepte letrsis dhe arteve. Per kt qndrim u burgos dhe veprat i mbetn n dorshkrim. Letra e tij "Promemorje" pr Enver Hoxhn, shkruar m 5 tetor 1953, denoncon vendosjen e pushtetit "njdorsh" n Shqiprin e Paslufts s Dyt Botrore dhe instalimin e Metods s realismit socialist t ciln vet Kasm Trebeshina e identifikon me nj ensur nga m t uditshmet.
    "Stina e stinve", sht vepra m prfaqsuese (e atyre q jan botuar deri m sot) e Kasm Trebeshins, e cila ka trhequr vmendjen e kritikve dhe t studjuesve t letrsis. N kt vllim jan prfshir tri novela: "Stina e stinve", e cila ka dhe nj titull t dyt "Kng fmijrie", "Odin Mondvalsen" me titull t dyt "Nj histori dashurie" dhe "Fshati mbi shtat kodrina" apo "Kapriio shqiptare".
    Ndrsa novela e par dhe e tret bjn objekt fmijrin n nj rrfim jasht tabuve q zakonisht identifikohen me kt mosh (Stina e stinve) dhe me ngarkesa historiko-filozofike q e tejkalojn fmijrin (Fshati mbi shtat kodra), novela tjetr, "Odin Mondvalsen" prbn nj cilsi t veant si prsa i prket objektit t pasqyrimit, ashtu edhe pr nga teknikat e rrfimit.
    Prozator, dramaturg dhe poet, Kasm Trebeshina e kundrshtoi q n nism metodn e realismit socialist dmet e s cils ishin brenda parashikimeve t tij.
    Q n vitet '50 ai filloi t shkruaj ndryshe nga veprat q botoheshin aso kohe. Thellsia filozofike e veprave t tij dhe prekja e temave tabu lidhen me talentin e shkrimtarit q shkruan si i thot shpirti pa pyetur pr pasojat. Dhe ndonse persekutimet e herpashershme e bn at t vuaj fizikisht, vepra e Trebeshins , ndonse nuk u botua, si ajo vera e vjetr, e shfaqi vlern e saj pas disa dekadash (n vitet '90).
    Sipas kritiks serioze vepra e Trebeshins qndron ndrmjet tradits kuteliane dhe surealizmit. Nisur nga fakti se pjesa m e madhe e veprs s Kasm Trebeshins sht ende n dorshkrim, vendi i saj n rrjedhat e letrsis s sotme shqiptare mbetet i paprcaktuar prfundimisht.
    We didn't land on Plymouth Rock, Plymouth Rock landed on us.

  3. #3
    !Welcome! Maska e StormAngel
    Antarsuar
    05-02-2003
    Vendndodhja
    Zurich, Switzerland
    Mosha
    34
    Postime
    6,872
    Faleminderit
    0
    20 falenderime n 20 postime
    Mendimi

    Bie mendimi n mendjet e njerzve dhe duket nuk ndalet,
    s'e merr dot era s'e lag shiu q bie rrmbimthi.
    N'er' dhe n shi, as n mendjet e njerzve nuk mbetet mendimi
    Ne nuk do vemi m pas , kur vdekja vdekje t bhet?!

    -----------------------------------------------------------------------------------------------------

    Melankoni
    N dritare t dy rrim
    dhe nga hna po shikojm
    s'jemi par dhe t mrguar
    njri-tjetrin po krkojm.

    Jemi fare pran'n jet
    dor' pr dore gati zn:
    Diku rrugt na takojn,
    po kalojn npr Hn!


    Burg 1954
    ------------------------------------------------------ Koment
    Poezi e hershme e Trebeshins, q dshmon pr melankonin dhe mendimin filozofik, karakteristika thuaj t krejt krijimtaris s autorit t cilit i plqen kurdoher t'i shikoj e t'i pikturoj dukurit e jets e t shoqris n tr ashprsin dhe konkretsin e tyre. Tek kjo poezi, shkruar n burg, hasim absurditetin e jets (jemi fare pran e prap larg njri-tjetrit etj.)
    We didn't land on Plymouth Rock, Plymouth Rock landed on us.

  4. #4
    !Welcome! Maska e StormAngel
    Antarsuar
    05-02-2003
    Vendndodhja
    Zurich, Switzerland
    Mosha
    34
    Postime
    6,872
    Faleminderit
    0
    20 falenderime n 20 postime
    Dy bott

    Dy bot
    nj mrekulli
    Nj jet' m vete tirret ditn
    dhe nata ngre nj tjetr mbretri.

    Te jet' e dits
    nxitojm t harruar,
    t ndjekur nga nj frik e paform
    te jet' e nats kthejm
    pr t'ndrruar.
    1963
    ----------------------------------------------------------------------------------------------------

    Pa Titull

    Mes territ ngjitem kodrs fill i vetm,
    mundimin shtyj m kot dhe me prtim.
    Po lehin rrotull qent U lehin yjeve.
    Un territ aj e ngjitem me nxitim.
    Pse t nxitohem kur do kthehem prap?
    Nj yll u dogj diku n gjithsi
    E ftoht' kjo mbrmje vjeshte N t ngjitur
    Un po mendoj at q s'di njeri.

    Po kthehem prush jan yjt' te qiell i lart,
    si vatr e madhe Durrsi tej po ndrin.
    Kam ftoht te qielli nuk i ngroh dot duart.
    T ngrohtt e qytetit s'm arrin.
    1964


    ----------------------------------------------------------------------------------------------------

    Qent

    Te bosht' i nats kthehen yjet,
    te gjum' i nats zgjohet gjumi,
    te heshtj' e nats shkon mendimi
    te hap' i rnd!
    Nga larg dgjohet nj rrmuj;
    po lehin qent!
    Te pyll' i nats s qytetit
    po lehin qent!

    Dhe hap' i rnd' prplaset npr shkall,
    dhe hap' i rnd' prplaset npr rrug,
    prmes pallatesh nj buim.
    Po lehin qent' te frik' e nats
    dhe griset befas errsira
    nga nj' ulrim.

    Po kthehen yjt' ngadal te bosht' i nats,
    te gjumi po krkon t fshihet gjumi,
    Sa ndihen qent' n largsi. Ushtojn hapat.
    Prmes pallatesh frik' e heshtjes shkon si lumi.
    1972

    ------------------------------------------------------ Koment
    Poezia rikrijon atmosfern e friks dhe pasiguris t atyre viteve. Me an detajesh dhe elementesh t zgjedhura q marrin kuptime simbolike, poeti arrin t na jap me vrtetsi psikologjin e qytetarit t ndrydhur nga "hap i rnd", nga prndjekja, nga "lumi i friks dhe i heshtjes".
    We didn't land on Plymouth Rock, Plymouth Rock landed on us.

  5. #5
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    10-09-2004
    Postime
    2,395
    Faleminderit
    0
    5 falenderime n 5 postime
    Letra e tij "Promemorje" pr Enver Hoxhn, shkruar m 5 tetor 1953, denoncon vendosjen e pushtetit "njdorsh" n Shqiprin e Paslufts s Dyt Botrore dhe instalimin e Metods s realismit socialist t ciln vet Kasm Trebeshina e identifikon me nj ensur nga m t uditshmet.
    Kjo leter eshte shume interesante. Me kane bere shume pershtypje guximi dhe largpamesia e Kasem Trebeshines ne kete leter...

  6. #6
    !Welcome! Maska e StormAngel
    Antarsuar
    05-02-2003
    Vendndodhja
    Zurich, Switzerland
    Mosha
    34
    Postime
    6,872
    Faleminderit
    0
    20 falenderime n 20 postime
    Promemorie pr Enver Hoxhn

    Duhet hequr dor nga rruga e Luigjit t Katrmbdhjet
    -Promemorie pr Enver Hoxhn, Komitetit Qendror t P.P.Sh., Tiran-

    Ngjarjet e fundit m kan br t mendohem seriozisht, sa pr faktin q ndodhn, aq edhe pr shkaqet q bn t ndodhnin. Mendoj se edhe ju duhet t mendoheni pr kto gjra dhe, m shum akoma, se ato nuk duhet t ndodhin n nj shoqri socialiste.
    Ktu nuk sht fjala se u bn veprime t shmtuara kundr meje, kundr nj shkrimtari, nga nj Lidhje Shkrimtarsh dhe n mnyr t organizuar. E keqja sht se kto sulme t ktyre shkrimtarve u bn t drejtuar nga ju dhe n emr t nj shoqrie t ndrtuar idologjokisht dhe politikisht nga ju, n mnyr q nuk mund t pranohet q sht socialiste.
    Kshtu sa m sipr, del se problemi konkret na paraqitet n dy pamje t prcaktuara mir. Njra nga pamjet na paraqitet prmes atyre rrjedhimeve q vijn drejtprsdrejti nga qndrimi juaj teorik n lidhje me letrsin, qndrim q ju e keni paraqitur n formn e nj ligji, q nuk mund t diskutohet; kurse pamja tjetr paraqet, gjithashtu, n formn e dikaje absolute pikpamjen tuaj politike pr ndrtimin e shtetit dhe t shoqris. Duhet t pranojm sinqerisht se n t dyja rastet ndeshim n mnyr t pagabueshme me absolutizmin e Luigjit t Katrmbdhjet.

    N kt fillim tetori dhe duke u nisur nga dshira e mir q ju t mos shkelni n rrug t gabuara, q do t kishin pasoja tragjike si pr vendin ton, ashtu edhe pr ju personalisht, vendosa q ta shkruaj kt "promemorje" dhe t'a nis pa humbur koh.
    Tashti le t shikojm veas seciln nga pikpamjet tuaja kryesore, at lidhur me artin dhe at q ka t bj me kt realitet t ndrtuar prej jush. Kam bindjen se ju nuk e keni vetdijen e rreziqeve q vijn prej ktij realiteti t ndrtuar n mnyr t till.

    I:
    Problemi n shfaqjen e tij ideologjike. T gjith ktu n Lidhje, n harmoni edhe me ata prfaqsues tuaj, q solln ktu porosin tuaj, kndojn n mnyr t prsritur nj himn pr nj realizm t quajtur "socialist". Pa qen nevoja t jesh shum i zgjuar, ktu arrin n prfundimin e pashmangshm se, ose ekziston nj "realizm" ose, q prej momentit q ai ka nevoj t' vihet nj bisht, ai pushon s ekzistuari. Realizmi ose sht realizm, ose nuk sht fare i till! Q ktej del se kjo rrym letrare, q n fillim t saj, niset shtrembr dhe kuptohet se far gjje e prbindshme do t dal m tej.

    Vet emri realizm socialist bhet garanci pr shtrembrime t prbindshme q edhe tashti kan nisur t duken me tr qartsin e forms dhe t prmbajtjes s tyre.
    Le t shikojm konkretisht 'prmbajn veprat letrare t realizmit socialist, qoft edhe ato m t mirat. Nje inxhinier i mir, nj inxhinier i keq dhe nj i gabuar q ndreqet! Nj fshatar i mir, nj i keq dhe nj q ndreqet! e kshtu me rradh. Nj i mir, nj i keq dhe nj q ndreqet!
    Komunistt jan gjithmon heronj t situatave, ata vijn n faqet vetm pr t na recituar monolog me prmbajtje heroike!
    Le t kthehemi prapa n histori dhe le t shohim se si qndronin punt n kohn e Luigjit t Katrmbdhjet. Aty ishin ndar punt n mnyrn m t qart . Mbretrit dhe Princat e kishin siguruar pjesmarrjne e tyre n veprat m serioze. Ata lviznin vetm npr tragjedit, kurse populli, t gjith ata q ishin m posht se mbretrit dhe princat, e kishin vendin e tyre n veprat qesharake. Ata ishin objekt gazi, prqeshjeje dhe fyerjesh t t gjitha llojeve.
    Tani a mund t pranohet si e drejt q nj gj e till t zbatohet n shekullin e njzet dhe n nj shoqri q pretendon se sht socialiste?
    Mesa m sipr, del qart se realizmi socialist ka lidhje t drejtprdrejt me idet e absolutizmit francez, qoft si teori, qoft si praktik. Megjithat gjja m e keqe nuk na shfaqet n praktikn e shgarravitjeve letrare, se ato si vepra t dobta do t zverdheshin n vitrinat e librarive dhe shum shpejt do t harroheshin edhe nga vet autort e tyre. Gjja m e keqe, sipas mendimit tim, vjen nga fakti se e gjith puna letrare po organizohet sipas modeleve mesjetare t urdhrave fetare t murgjve.
    Kshtu Lidhja e Shkrimtarve sht e organizuar si nj urdhr murgjish mesjetar. N krye t Lidhjes sht nj Mjeshtr i Madh dhe t gjith jan t detyruar ta dgjojn, prderisa vazhdon funksionin e Mjeshtrit t Madh.
    A nuk e kuptoni se sht nj koncept dhe veprim mesjetar t ndash n kt mnyr "funksione" dhe "privilegje"
    Le ta shikojm si keni vepruar ju gjat ktyre viteve.
    Ju vendosni n Komitetin Qendror q Kol Jakova t jet nj shkrimtar i madh dhe t gjith prposh aprovojn mendimin tuaj. Kritika thrret e irret q "Halili dhe Hajrija" e Kol Jakovs sht nj vepr e madhe! Pastaj vmendjen tuaj, s bashku me favoret i fiton Dhimitr Shuteriqi, si kryetar i Lidhjes dhe si
    M mir le ta lm kt pik!
    Shkrimtart jan qytetar me t drejta t barabarta me gjith t tjert dhe nuk sht e drejt q n mnyrn m t paligjshme t'i prgjigjen nj ensure nga m t uditshmet. N qoft se pr nj arsye ose pr nj tjetr ju ngulni kmb q t ket ensur, ather ajo t krijohet si nj institucion dhe t'i ushtroj hapur funksionet e saj. Ktu nuk sht fjala pr nj ose dy shkrimntar, pr mua ose pr ndonj tjetr, ktu del n shesh fakti se, pa u kuptuar , po ndrtoni nj letrsi mesjetare, me koncept mesjetare t trashguara nprmjet absolutizmit francez. Ka ardhur koha q t kuptohet se nj letrsi si ajo q po krkoni ju, na kthen mbrapa n kohn e Luigjit t Katrmbdhjet. Prandaj ka ardhur koha t hiqet dor nga praktikat si kto q po vihen n jet n shoqrin ton dhe t kuptohet nj her e mir se arti, duke qen i nj natyre specifike nuk mund t prfshihet n format organizative t partis. Ai, arti, megjithse sht superstruktur dhe lind n nj dhe nga nj struktur e caktuar, nga vet forma e paraqitjes merr vlera dhe forca t tilla q e bjn t jetoj n mnyr t habitshme edhe pasi t ket vdekur struktura q e lindi! Shoqria e vjetr greke ka vdekur me koh, por prjetsisht t gjalla jan veprat e Homerit, Eskilit, Sofokliut e t tjerve. T njjtn gj mund t themi edhe pr Danten q nuk psoi ndonj gj me vdekjen e Mesjets.
    Q ktej del se nuk jan t pranueshme ndrhyrjet brutale n punt e artit, sidomos nga njerz q nuk kan asnj kuptim m t vogl rreth natyrs s tij t veant. Formave monarkike t ndrhy-rjeve t ndryshme duhet t'u jepet fund dhe t lihen t qet shkrim-tart q krkojn npr shtigje t vshtira rrugt e vrteta t artit. Nuk sht mir q t ndrhyni, duke u shtuar vshtirsive reale n art vshtirsi t tjera artificiale me an t funksionarve t huaj, q njohin vetm, praktikn e prditshme burokratike, se arti nuk mund t jet nj ushtrim zyrtar i disa veprimeve t planifikuara nga nj qendr e plotfuqishme. Prandaj ju nuk duhet ta trajtoni Li-dhjen e Shkrimtarve t Shqipris si nj zgjatje organizative t hallkave t ndryshme q ka organizuar PPSH.

    Lidhja e Shkrimtarve sht nj organizat njerzish t lir, por jo nj hallk n nj shoqri feudale, ku ushtrohen n mnyrn m t uditshme t drejta dhe detyra feudale. Lidhur me kto t drejta dhe detyra do t'ju jap m posht nj, shembull q nuk duhej t kishte vend n shoqrin ton.

    Dihet se romani im "Rinia e kohs son" sht shkruar q m 1948, kurse romani tjetr "Mbarimi i nj mbretrie" sht shkruar m 1951. Por nuk duhet harruar se romani "Harbutt" i Sterjo Spasses sht shkruar q m 1946!... Ather pse Partia v kmbn dhe i ndal kto shkrime m t hershme dhe i jep koh Dhimitr Shuteriqit q t shkruaj n 1952 romanin e tij pa asnj vler "lirimtart"?

    Pse Partia ia boton me nj zhurrn shurdhuese kt roman? Pse mobilizon gjith kalorsit feudal t kritiks pr t'a trumpetuar si ro-manin e par n gjuhn shqipe?... Dhe jo vetm si romanin e par, por si nj roman t letrsis shqipe.... Dhe dihet se n Shqi-pri jan shkruar edhe m par, edhe shum m par romane... Edhe n gjuhn shqipe! A sht e denj q t merrej nj, parti e tr n-prmjet funksionarve t saj kryesor me gjra t tilla?

    Historia ka ligjet e saj t pashkruara dhe nuk i ka dhn ndonj njeriu t drejtn q t sillet si t doj me artin. Edhe Luigji i Katrmbdhjet nuk e gzoi ndonj t drejt t till. Prandaj veprimet e bazuara n nj struktur feudale nuk mund t ken vend n shoqrin ton dhe ju duhet t'i braktisni. Duhet t'i varrosni koht e errta dhe t ktheheni n shekullin e njzet, pr idealet e t cilit u b nj luft e madhe dhe u sakrifikuan gjrat m t. shtrenjta.


    II:
    Problemi n shfaqjen e tij politike. sht pranuar nga t gjith se, sado i menrn dhe i zoti q t jet nj njeri, ai kurr nuk mund t'i dij t gjitha. Shoqria sht nj grumbullim individsh me mendime t ndryshme, q plotsojn nj t tr n lvizje. Po qe se nj njeri i vetm krkon t'i zhvendos t gjith t tjert, ather rruga t on n mnyra t pashmangshme tek pushteti nj-dorsh. Besoj se ju nuk keni pr qllim q t arrini nj gj t till, prandaj duhet t merrni t gjitha masat, duke ndrprer t gjitha ato veprirne organizative q ojn n drejtimin q tham m sipr.
    S pari, nj parti q merr urdhra t prera dhe t padiskutueshme nga lart nuk sht m nj parti, por nj repart kazerme. N parti sht nj gj e pamohueshme e drejta pr t diskutuar gjersisht pr t gjitha problemet q ka shoqria. Vetm kur t'a kemi diskutuar shtjen gjer n fund, ajo mund t vihet n vot dhe pas votimit do t vihet n jet vendimi i shumics.
    Po si veprohet praktikisht tek ne?
    Le t kapim rastin e fundit lidhur me luftn kundr meje ve-tm gjat ktij viti. T gjith t deleguarit q nga prokurori Njazi Shehu, q erdhi n fillim, dhe gjer te sekretari i KQ. Manush Myftiu, ishin njerz q nuk merrnin vesh fare nga arti dhe letrsia, At-her si erdhn kta njerz t diskutonin shtje, pr t cilat nuk ishin fare t prgatitur?
    N nj numr shum t madh antarsh partie ekziston mendimi pa baz se nuk ka kala q nuk e marrin komunistt, por kta njerz harrojn faktin e thjesht se ata nuk mund t bjn , bie fjala, nj filxhan t thjesht kafeje! Megjithat duke u nisur nga bindja se mund t marrin do kala, vijn n Lidhje t Shkrimtarve si "nnoficer" dhe "oficer" dhe na kujtojn se jemi "ushtar t partis".
    N kt qndron nj gabim shum i rnd. N qoft se ne do t pranonim se jemi ushtar t partis, si bjn me mburrje shum njerz, pa u thelluar n nj gj q shkon shum larg, ather do t na duhej t pranonim se ka oficer Pastaj do t shkonim m larg, ne do t pranonim se ka edhe gjeneral dhe, mbi t gjitha, nj kryegjeneral!Dhe 'do t bnin t gjith kta njerz t mbyllur n kt piramid t uditshme?
    Kuptohet! Do t asgjsonin njri-tjetrin! Dhe pr kt duhet t mendoheni ju, q jeni n krye t piramids!
    Duke qen se e njjta gj ndodh edhe me ndrtimin e pushtetit, q nga qendra e gjer n baz, do t krkohet gjithnj e m shum shtypja e do mendimi, gjer sa t arrihet q t mos ket m asnj mendim, prve mendimit tuaj. Kjo do t ishte nj gj shum e rrezikshme pr ju personalisht dhe pr t gjith popullin.
    Thuhet se financat e Francs i ngriti sistematikisht kardinali Rishelj dhe i shkatrroi me luftat e jashtme Luigji i Katrmbdhjet. Shqipria nuk sht n gjendje q t luftoj me ndonj shtet, rrjedhimisht do t luftoj n mnyr t uditshme me veten e saj dhe n kt mnyr financat e saj do t shkatrrohen plotsisht.
    Megjithat, un mendoj se shkatrrimi m i madh do t ndodh n botn shpirtrore shqiptare. Njerzit do t humbasin besimin te shteti dhe te udhheqja, do t mbyllen n veten e tyre dhe, q t bhet i mundshm sundimi mbi ta, do t lind nevoja pr t krijuar nj shtet t ashpr policor.
    Dhe ky nuk do t jet vese fillimi. Prandaj duhet hequr dor, dhe sa m par, nga rruga e Luigjit t Katrmbdhjet, nga Versaja dhe shtypja e mendimit, edhe brenda rradhve t partis.
    Nuk sht shtja pr fmijt e varfr q ne i shohim npr rrug, por pr at shtypje t mendimit q po bhet sistem dhe q do t sjell si prfundim lindjen e nj monarkie t re. Kur t arrij puna aty, varfria do t bhet e tmerrshme dhe vetm regjimi i nj terrori t pashembullt mund t bj q t qndroni n pushtet. Por ai regjim do t jet shum m i rezikshm pr at vet. Ftohja dhe largimi i popullit do t sjell nj lkundje edhe brenda rradhve t udhheqjes, q do t transformohet dalngadal n nj kast t mbyllur n kornizn e nj monarkie pa kuptim n realitetin historik t shekullit t njzet.
    N prfundim t ktij proesi historik ju do t detyroheni t vrisni njri-tjetrin dhe populli do t mbytet n gjak.
    Mendoj se jemi plotsisht n koh q ta shmangim nj t keqe kaq t madhe dhe kjo sht arsyeja q po ua drgoj kt "Promemorie" t shkruar n mnyr t ngutshme.
    Duke shpresuar se ju do t m kuptoni drejt dhe nuk do t'i keqinterpretoni mendimet e mia.

    Mbetem me respekt
    Kasm Trebeshina

    Tiran, 5 tetor 1953
    We didn't land on Plymouth Rock, Plymouth Rock landed on us.

  7. #7
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    10-09-2004
    Postime
    2,395
    Faleminderit
    0
    5 falenderime n 5 postime
    Krushqit n shtpin publike
    Kasm Trebeshina


    Krushqit n shtpin publike
    Historia e nuseve plaka

    -Et Tartuffe?
    -Tartuffe? Il se porte a merveille, Gros et gras, le tenint frais et la bouche vermeille.
    -Le pauvre homme!
    Moliere



    Kapitulli i Par
    Nj zhurm e madhe pr t mbuluar nj turp


    Kufoma e Ismail Kadares po kalon n disa shtete t Europs e prcjell me tamtamet e disa pushtetarve shqiptar zelltar t realizimit socialist dhe e mbshtetur me t hollat e nxjerra nga lkurat e shqiptarve m t varfr. Megjithat edhe nj zhurm kaq e madhe edhe mali i ngritur me t holla duket nuk po mjaftojn pr t mbuluar turpet dhe krimet e Kadares! Dhe ka shum t ngjar q pr nj gj t till t ishin t vetdijshm q n fillim zyrtart e lart komunist, vet Kadareja dhe disa francez q besojn akoma se, po ta mbajn gojn hapur, mund tiu bjen dardhat e pjekura drejt dhe n gurmaz!
    Por si nisi gurguleja?!
    Duket Kadaren e thirrn andej lart nga Komiteti Qndror dhe ai nisi t shkruante disa artikuj q m von do ta klasifikonin si disident! Puna her-her dukej sikur shkonte mir, por kishte edhe raste q dyshimet pr punn e tij mahiseshin aq shum, sa mund t vidhisej e gjith ngrehina kadareane si t mos kishte qn kurr!
    Ather ai vendosi t vepronte ndryshe!
    E gjeti at kuturisje vet, apo ia shtin n vesh t tjer, kjo nuk ka ndonj rndsi t madhe! Puna sht se q nga gjysma e dyt e vitit 1990 Kadareja filloi t shkruante hapur, n Shqipri dhe n Kosov, kundr t burgosurve politik t periudhs hoxhiane. Q nj gj e atill ndodhi n Shqipri nuk udit as edhe hunjt e gardhit, por q ajo t ndodhte n Kosov nuk kishte ndonj arsye pr t qn dhe nuk mund t kuptohet as edhe tashi Ose m mir, tashi mund t shpjegohet me logjikn e klaneve q prodhon klima dhe mikroklima shqiptare.
    Kosovarit q krkon t verifikoj nj gj t till do ti rekomandoja t lexonte gazetn Rilindja 6 dhjetor 1993, pr takimin me Ismail Kadaren n Bern. Kurse shqiptarin nga Shqipria e Konferencs s Londrs do ta ftoja t lexonte Ftes n studio t Ismail Kadares t botuar dhe t prcjell me zhurm.
    Pr francezin e urt rruga do t ishte akoma m e shkurtr: atij do ti mjaftonte t lexonte Nndorin e janarit 1990.
    Kuptohet, n Muzeun e Falsiteteve Shqiptare duhej t hynte edhe disidenca tipike shqiptare q profesor t ndryshm do ta shpjegonin me ambivalenc, me hiatus, me eterodosi, me kamaleonizm heroik Dhe t gjitha kto, pr studonjsit e msiprm, kishin sjell at demokraci q kishte lindur n zyrat e Ministris s Punve t Brndshme t periudhs hoxhiane.
    E uditshme, zotrinj! Hedhin nj cinxami n peshoren e madhe dhe pastaj brrtasin, ulrijn gjer n kup t qiellit pr tiu mbushur mndjen t tjerve se peshorja lvizi! Dhe kur binden se njerzit largohen me mosbesim dhe qesndi, e shtyjn kufomn e qelbur tutje thu npr disa vende t Europs duke i hedhur parfume nga m t ndryshmet!
    Kur adhuronjsit e Kadares gjejn me se t merren dhe mundohen t nxjerrin ndonj prfitim pr veten e ture, politikant e parndsishm ktu edhe atje mundohen ta vendosin her pas here n vitrinat e partive t tyre at q ka mbetur nga kufoma e kngtarit hoxhian duke u kujdesur q ta mbyllin shum mir Dhe njeriu i thjesht nuk arrin t kuptoj pse bhen t gjitha kto prpjekje t mdha kur loja e ndyr nuk vlen as parfumet q paguan populli shqiptar q era e qelbur t mos ndihet n Europ. Aty ktu dgjon ndonj shkrimtar q, pr t shetitur me tren gratis prmes kontinentit ton, thot pa asnj mdyshje se ern e qelbur t Kadares e plqejn shum n Europ!
    Gjer n far pike mund t jet e vrtet kjo?

    Kapitulli i Dyt
    Prrallat me Luftn e Trojs


    Nj njeri q aty m par sillej rreth oborrit t Enver Hoxhs dhe nganjher hynte n t pr t knduar ndonj kng t leht regjistruar n vllimet hoxhiane, e ka krahasuar luftn e Kosovs me luftn e Trojs!
    Domosdo! Atij i duhet krahasimi pr t ndihmuar shtjen e mikut t tij q po qelbet mbi tok!
    Sikur ky menestrel komunist ta bnte nj gj t till me ndrgjegje t plot, nuk do t duhej t merreshin me t! Mirpo, duke pasur bindjen se akoma vuan e digjet nga kujtimet e dashuris s par, ka t ngjar se duhet ti thuhet t mos e krkoj krahasimin me Luftn e Trojs! Do t ishte m mir pr t sikur t kujtohej se Europa e tanishme sht aq e paaft dhe e lodhur sa ishte edhe Greqija e Lasht pas Luftrave t Peleponezit! Se sot n bot ka vetm nj Superfuqi gjithnj n rritje dhe kjo Superfuqi mund t krahasohet vetm me Romn e Lasht pas Lufts s Dyt Punike!
    Menestreli komunist dhe t gjith shokt e tij duhet t heqin dor nga prrofkat politike dhe nga prsheshi politiko- letrar me Luftra Trojash e tjer e tjera! M mir le t kujtojn prralln e La Fontenit pr bretkosn q donte t bhej sa kau duke pir uj! N vnd q t merren me prrofkat pr Luftra Trojash, m mir le t mundohen t kuptojn pse disa fuqi europiane donin t krijonin n Shqipri nj Havel t vogl t mbshtetur nga disa intelektual si ministra, m lart ose m posht!
    N vndet e prapambetura nj njeri q ka pasur mundsin t arsimohet shikohet si intelektual, pr t mos thn si gjysmperndi! Dhe atyre fuqive europiane aq iu duhej! Se me an t atij njeriu, t mbshtetur nga nj grup shqytarsh dhe sherbetorsh, ato fuqi do t kishin nj ndikim t drejtprdrejt, ose t trthort, n jetn e vndit! Me an t atij njeriu ato fuqi jo vetm q do t ndikonin n zgjedhjen e ndonj deputeti t rndsishm, por mund t arrinin edhe gjer te far duhej t bnte Presidenti i Republiks!
    Llogari t bra jo keq. Por Ktu puna ngeci dhe t hollat e papaguara doln mangut! Se populli shqiptar i fundit t shekullit ishte i arsimuar! Nuk ishte si n fillim t shekullit! Dhe nj popull i arsimuar nuk mund ti respektonte sa i krkohej as Ismail Kadaren dhe as shqytart dhe sherbetort e tij!
    Kur pr ata andej jasht u b e qart nj gj e till, vendosn t luanin me kartn e letrsis t ngarkuar me disidenc dhe m pas lojn e vazhduan duke e kthyer n disidenc t ngarkuar me letrsi! Dhe punt u shtytn m tej me Jo me mime Gonkur por me mime Nobel! Se, domosdo, sht gjithmon m mir kur t hollat i paguajn t tjert!
    Nj pun e nisur n kt mnyr kshtu edhe do t prfundonte! Me kta njerz, ose edhe me t tjert si kta! Ajo q e ngatrron studonjsin joshqiptar qndron n faktin se pse Kadareja dhe jo nj tjetr u zgjodh nga francezt pr ta tundur kmborn!
    Duket nj gj e ngatrruar, por nuk sht aq sa duket po ta marrim problemim lidhur me studentin me moral t dyshimt, me Enver Hoxhn, q shkoi n Franc dhe nuk pa asnj nga universitetet e saj!

    Kapitulli i Tret
    Krcimi lart me shkop dhe pa shkop


    Dhe studenti me moral t dyshimt, Enver Hoxha, u b diktatori i Shqipris Dhe Franca nxitoi t ishte shteti i par perndimor q e njohur pushtetin e tij! Nj gj e till ishte trthorazi nj mbshtetje tejet e fuqishme pr shtytjen m tej t punve t Enver Hoxhs! Sigurisht kaq nuk ishte e mjaftueshme pr t, por duke prfituar nga ngjarjet historike q u krijuan pas Lufts s Dyt Botrore, duke prfituar nga prmbytja klanore e politiks shqiptare dhe sidomos nga servilizmi shqiptar i ngulitur n shekuj, ai arriti hap pas hapi t bnte ato q bri dhe ta shkatrronte Shqiprin e tij ashtu si e shkatrroi! Prfundimet jan fare n shesh! Franca, duke qn vazhdimisht e pranishme, i ka par gjrat m mir se shtetet e tjera europiane! Pr rrjedhoj dinte ti zgjidhte m mir kadarenjt q prisnin t punsoheshin n pazarin e saj!
    Kur ishte Enver Hoxha gjall n Shqipri, zelltart e tij trumbetonin me mburrje se n pikpamje teknologjike Shqipria kishte se far t msonte nga vndet e zhvilluara perndimore, kurse n ideologji Vndi i Shqiponjave ishte i pari dhe i vetmi n bot dhe t gjith duhej t vinin pr t msuar shkencn e revolucionit n Shkolln e Partis n Tiran! Domosdo, shoku Enver nuk do t shkonte vet q t mbante leksione n at shkoll! Atje do t shkonin disa instruktor q, edhe pse do ti mbanin n mnyr t shklqyer leksionet, prsri do t mbeteshin q do t mbeteshin instruktor Edhe pse fjala e tyre, pr rrjedhoj, do t ishte m e prparuara n bot!
    Mirpo, duke u shtytur prpara n koh, puna po bhej gjithnj edhe m e vshtir dhe, pr ta nxjerr n bregun q nuk dukej, duhej t gjendeshin disa instruktor m t mir. Kshtu, n vitet gjashtdhjet nevoja nxori te disa shkrimtar q solln n Shqipri nj futurizm italian t rusifikuar.
    Ishin me t vrtet t zott ata lloj shkrimtarsh! Se ata i kndonin betonit dhe asfaltit, i kndonin shkatrrimit t blerimit dhe hymnizonin shtyllat e elikta t tensionit t lart! Pale pr shqiponjat q fluturonin Sigurisht n lartsi!
    Pun me t vrtet t lavdishme dhe Enver Hoxha nuk kishte pse t mos mbetej i knaqur!Me t vrtet q ata shkrimtart e viteve gjashtdhjet vidhnin disa nga format e mallkuara t shkrimtarve perndimor, por me far shkathtsie! Dhe me far loj zelli mosmirnjohs i mallkonin pasi iu vidhnin format! Dhe me far mjeshtrie socialkomuniste e mbshtesnin punn ideologjike t Partis s Puns t Shqipris, gj q nuk e bnte dot as Zri i Popullit!
    Por si arriti Enver Hoxha gjer te letrsia e viteve gjashtdhjet?
    M kujtohet, gjat procesit t par 1953-1954, n burg erdhn emisart nga Ministria e Punve t Brndshme dhe m propozuan q t heshtja dhe partia, si shprblim, do t m prkthente dhe do t m botonte n t gjith botn.
    Kuptohet, nuk pranova! Por ky fakt tregon se Enver Hoxha e kishte prvetsuar shum mir msimin e sovjektikve rreth prkthimeve n gjuh t huaja t t prkdhelurve, ose t atyre q i duheshin dhe n vitet pesdhjet m konsideronte edhe mua si nj kandidat t prshtatshm pasi isha dalluar n mnyr t uditshme n mes t shkrimtarve t tjer. Ka shum t ngjar q ai lloj suksesi i arritur nga un ti ket prishur pun nj tjetri! Por fjala nuk sht pr kt! Fakti i msiprm tregon se Enver Hoxhs i duhej nj shkrimtar i njohur jasht Dhe ai shkrimtar duhej t ishte nga t rinjt, t njihej me plqimin e tij dhe t ishte mirnjohs ndaj diktatorit! Se t vjetrit e njihnin praktikn europiano-perndimore dhe nuk i besonin gjer n fund prrallat sovjetike!
    N fillim t viteve gjashtdhjet Enver Hoxha e vendosi q t bnte zgjedhjen prfundimtare: njeriu i zgjedhur duhej t krcente m lart se t tjert me shkop dhe pa shkop! Sigurisht do t kishte nga nnbishtja shtytjen e sakt dhe t fsheht t Enver Hoxhs! Nj gisht prposh q t ngrihej sipr Dhe t hollat do ti paguante populli shqiptar!

    Kapitulli i Katrt
    Nj kopje n shkall m t vogl


    Diktatori nga Gjirokastra e njihte shum mir servilizmin shqiptar dhe ishte plotsisht i vetdijshm se pa Miladin Popoviin nuk do t kishte arritur kurr aty ku arriti. N kuptimin hoxhian zvarritja duke ndjekur hijen e nj tjetri ishte nj merit shum e madhe. Prandaj Enver Hoxha i zgjidhte me kujdes zvarranikt q do t krijonin pafundsisht figurn e tij. Prpara se t vendoste pr zgjedhjen, ai siguronte materiale nga m komprometonjset pr jetn e t zgjedhurit dhe, pas vendimit, grumbullonte edhe nj numur t domosdoshm gomarsh q i duhesh pr dru dhe pr uj!
    Duke u nisur nga kritere t tilla, diktatori nuk e pat t vshtir q t gjente njeriun q i duhej n vitet gjashtdhjet.
    Dikujt q niset nga vlersime t pastra letrare mund ti duket zgjedhja e Enver Hoxhs si nj rastsi! Se n fillim t viteve gjashtdhjet u shquan, secili sipas mnyrs s tij, tre shkrimtar Dhe ata dihen kush ishin! Mirpo zgjedhja nuk mund t binte mbi Fatos Arapin, se ishte tepr personal n krijimtarin e tij Nuk mund t binte as mbi Dritro Agollin, se ai i merte tepr seriozisht t gjitha gjrat! Pr m tepr q t dy nuk ishin nga Gjirokastra! Esht e qart se i vetmi q mund t krijonte pafundsisht figurn e Enver Hoxhs, i vetmi q mund t ndiqte me pruljen e nj skllavi plenumet e partis hoxhiane, ishte Ismail Kadareja!
    Ta quash Ismail Kadaren zvarranik sht pak! Ta quash eklektik sht shum! Se Ismail Kadares, megjithse mundohej ta mbante t fsheht, i bnin hije edhe t vdekurit! Enver Hoxha, me shkathtsin e tij t uditshme, kt gj e kuptoi q me t parn! Dhe nj njeriu q i bnin hije t vdekurit, t gjallt i kishin ardhur n maj t hunds! Pastaj Ismail Kadares-nxns i ishte thyer nota n sjellje pr nj budallallk! Po, po! Nuk mund t gjendej nj njeri m i bindur se Ismail Kadareja!
    Kshtu u krijua nj dyshe e re dhe ksaj here t dy njerzit ishin nga Gjirokastra! Enveri do t luante rolin e Miladin Popoviit, duke i vn tjetrit dorn posht pr ta ngritur lart, kurse Ismaili, si n Prrallat Arabe, n ndjekje t hijes s udhheqsit, do t transformohej her n kulpr rreth trupit hoxhian, duke u munduar t ngjitej sa m lart n sy t bashkshokve, kurse her t tjera do t kthehej n kameleont pr ti gabuar dhe pr ti glltitur t gjitha ata q mund ti bnin hije n mendimet e tija t smura!
    E till ishte gjndja dhe m kot tashti hidhen e prdridhen pushtetart paskomunist pr t vrtetuar disidencn e fsheht t Kadares! Gnjejn veten edhe profesort pushak duke u munduar t gjejn n fall alternativat kadareane! Gnjen veten me qndrime paqsore edhe ndonj miku im si Mehmet Myftiu q t kujton mirsin e sekretarve hoxhian t rretheve! T zhgnjyer gjer ku nuk thuhet do t mbeten edhe adhuronjsit e tij pas nj mundimi t gjat pr ta paraqitur kameleonizmin heroizm! Ktyre njerzve un dua tiu kujtoj vetm 7 korrikun 1978 kur, fill pas prishjes prfundimtare me kinezt, emisart e Tirans u shprndan n kryeqytet e disa vnde t bots! T gjith e din emrin e disidentit q u drgua n Paris me materialet propagandistike t P P Sh.
    Historia sht e bukur se prpara shtyhen ngjarjet me ata q luajn n to dhe m pas vijn t tjert q i shkruajn. Diktatori nuk i ndryshon dot ato q kan ndodhur. Por duke qn se ktu nuk e kemi fjaln pr Historin e Shqipris n vitet gjashtdhjet, nuk mbetet ve t themi se t dy njerzit nga Gjirokastra ishin br pr njri tjetrin dhe do t shkelnin n faqet e historis s tyre t baltosur dhe gjakosur t dy bashk!
    Kshtu u krijua kopja e sakt e Enver Hoxhs, sigurisht n shkall shum m t zvogluar! Dhe Enveri i vogl do t vazhdonte ti shkruante prrallat historike n disa variante Sipas urdhrave dhe interesave t partive t ndryshme, sipas diktatit t njerzve n pushtet brnda dhe jasht! Edhe tashti Kadareja po vazhdon ti shkruaj veprat e tija n disa variante: me demokratt si disident, kurse me socialistt i hedh alkoolit pas uj q t dal pas m i leht n t pir! Kujtoni Fluturimin e shtrgut!
    Edhe bujqit, edhe shrbtort e Kadares po mundohen ta shtyjn pafundsisht komedin q ka mbaruar prej kohsh!

    Kapitulli i Pest
    Mumifikimi i disidencs n Shqipri


    Kadareja lpihej dhe lpihet, shtihej dhe shtihet sikur nuk e do mimin Nobel me arsyetimin se gjoja ashtu dhe kshtu Kurse bujqit dhe shrbtort e tij, prmes Shtpive Publike t mediave kadareane, shpallin me t madhe se e quajn t lauruar me Nobelin t adhuruarin e tyre! Dhe, si thrrisnin, tashti shtyjn me ulurima pr t shkallt siprore t mbiemrave n shqip!
    Megjithat, e kuptojn se shtpia nuk mbahet me zhurmt nga nnbishtja dhepo krkojn t gjejn rrug t tjera pr t dal nga rruga e verbr ku jan futur pas berihajit!
    E vrteta sht se tashti e kan kaluar hutimin e par pas prmbysjes s socializmit real kur prsrisnin me vete pafund dhe me nj shpres t vakt msimin gorbaovjan pr mbajtjen me do kusht t pushtetit! Ndaj m tej profesorusht pushak t social-komunizmit n Shqiprin e trembdhjets dhe n Kosov, pas kalimit t atij hutimi, krkojn t gjejn mjetet m t prshtatshme pr t mbrojtur me siguri realizmin socialist n trsi dhe at kadarean n mnyr t veant.
    Profesorusht pushak, t liruar nga tronditja e par, e kuptuan menjher se detyra kryesore e tyre ishte t mnjanonin ne nj far mnyre disidencn e vrtet shqiptare, duke e hedhur tutje n ndonj planet t largt, bie fjala tutje Saturnit! Ose, t pakn, ti mbanin disidentt e vrtet diku n form t mumifikuar!
    Pr t realizuar nj gj t till duhej m par t shpallej Kadareja disidenti i par dhe kjo duhej t mbshtetej nga Partia Demokratike dhe nga disa t burgosur si Arbnori, Zhiti, Velua Dhe t shtrngoheshin edhe disa t tjer t burgosur q ta pranonin at gj si t vrtet!
    Nj t thn dhe u b! Por, pr dreq, doli se kjo nuk ishte e mjaftueshme! U pa qart se duhej t futeshin n disidenc edhe disa njerz q kishin ngritur diku dolli me Hrushovin!
    Domosdo! Dashuri e vjetr dhe nuk mund t harrohej leht! Sa pr Presidentin dhe shokt e tij demokrat, ata e pren vet biletn dhe u futn n disidencn shqiptare! Fundja, kjo ishte e drejta e pushtetit t tyre!
    Mirpo pikrisht n kt koh, kur realizmi socialist filloi t ndjehet m i sigurt, mumjet filluan t flisnin! Dhe nj gj e till nuk kishte ndodhur as n Egjyptin e Laht! Si do ti bhej hallit!
    Aty u gjen Agim Vinca, pushak dhe bukur i knduar n labirintet
    Jo t modernizmit, por t diktaturs! Dhe ky lloj pushaku shpalli n alternativat se mumjet duhej t liheshin t lir q t blbzonin pak, kurse realistt e socializmit, si socialista real q ishin, duhej t thrrisnin dhe t brrtisnin gjer n kup t qiellit! Po, more, po! Dhe Vinca dha vet shembullin i pari duke futur Everestin e tij diku n vndin e lir n shtpin ku banonte Ose, ndofta Ka t ngjar, q n shtrngim, e fut n antn e tij dhe bredh me t npr bot!
    I bri si i bri Agim Vinca alternativat, le ti mbeten pr veten e tij, se pr m shum ato nuk vlejn! Por m tej!
    Puna m tej shkoi ashtu si shkoi dhe ai, m n fund, shpalli me krenari se n Kosov thoshin:
    N dasht!
    Besa bukur! Por Vinca harroi se andej posht n Shqiprin e Jugut, pr njerz q shkruajn dhe drdllisin si ai, thon:
    N t koloit!
    Si e shikon edhe vet Agim Vinca, shqipja sht shum m e pasur nga sa kujton ai! Dhe njeriu q i ka rn kryq e trthuar Vndit t Shqiponjave nuk e ka pasur t vshtir q t shikoj dhe dgjoj shum gjra! Puna sht q nacionalisti i sheqerosur Agim Vinca ti prvishet puns dhe t msoj pakz m mir si zgjedhohen foljet n shqip! Kaq besoj se mjafton pr Vincn dhe le ta lm q t merret edhe m tej me ambivalencat e tija dhe me heroizmat kameleonike! Se, domosdo, pasi shkruhet fjala came vjen fjala leon! Profesorushi le ta shkruaj si t doj! Fjalort i ka I rndsishm n raste t tilla sht luani dhe Nuk t bn goja ta thuash, por n ndrtime t ksaj natyre luani qndron n fund! Si mund t bhet ndryshe?!

    Kapitulli i Gjasht
    Kritika zvarriset pas shqytarit nga Gjirokastra


    Realizmi socialist, q n lindje asmatik, e ka pasur gjithnj dhe kudo jetn t vshtir, por m t padurueshme e ka pasur n Shqipri Dhe dihet pse!
    Autort e ksaj shkolle, t lindur n skllavri, kan kaluar gati n t gjith rratht e poshtrimit njerzor, prej kontrollit t dhjetra cenzorve t padeklaruar dhe gjer t metoda e punimit kolektiv.
    Megjithat, m t prkdhelurit n mes t atyre autorve, pa pyetur pr ligjet ndrkombtare t autorsis, prktheheshin gratis n gjuh t ndryshme nga vet shtetet komuniste dhe autort e prkthyer gzonin privilegjet feudale q iu siguronte socializmi real. N kto privilegje poshtruese n kuptim t dyfisht hynte edhe e drejta e denoncimit pr burgosjen dhe zhdukjen e rivalve t shkrimtarves m t zellshm t realizmit asmatik socialist.
    Kt gj jo se nuk e kishin kuptuar me koh ata nga Kosova, por, t smur nga dashuria idilike pr Enver Hoxhn, bnin sikur nuk e vinin re dhe shtynin m tej provincializmin e tyre drejt nj prsheshi modernist dhe shtiheshin sikur nuk dinin gj pr fyerjet q shqytari Kadare nga Gjirokastra hidhte pa kursyer kundr shum shkrimtarve t njohur shqiptar dhe, n mas akoma m t madhe, kundr shkrimtarve m n z botror t Shekullit t Njzet!
    Mirpo, me prmbysjen e socializmit real si sistem botror, si pr Shqiprin e trembdhjets, ashtu edhe pr Kosovn, erdhi ora e provs s madhe! Dhe, kur mbytet anija, mijt lvizin t part pr t shptuar!
    Dihet kush ia mbathi n at koh! Megjithat duhej gjetur asti edhe pr t shar, edhe pr t mburrur! Dhe feudalt e vegjl t kohs s kaluar social-komuniste sikur u ndan pakz n mendimet e tyre! Bujqit e Shqipris s trembdhjets e kishin si tepr t shtrenjt t kaluarn dhe nuk iu bnte zmra q ti flaknin qershit e ndytura! Kurse provincialo-modernistt nga Kosova e ndan mndjen q ti flaknin qershit e pabra, ndrsa t tjerat i quajtn t paflliqura! Dhe shpall pa mdyshje se dokumentat t mirfillta ishin vetm artikujt q ishin botuar n shtypin e censuarar t Enver Hoxhs! Pr studjonjsit kosovar veprat e pabotuara nuk ekzistonin dhe nuk mund t studjoheshin!
    N kt mnyr lindi, brenda dhe jasht Shqipris s trembdhjets dhe Kosovs, studimi biblografik i mbushur me Kadare dhe me ca pak shkrimtar hedhur n librat e Historis s Letrsis Shqipe n form turshish.
    Kshtu lindn n Shqiprin e trembdhjets dhe n Kosov trimat e letrsis dhe nderet e turpet! Dhe patrullat e reparteve t propagands komuniste nxitonin t zbulonin kundrshtart e prhershm t realizmit socialist dhe merrnin nga ata intervista q nuk do t botoheshin kurr! Kurse mendimet e atyre kundrshtarve i jepnin, sipas nevojs, t kthyer dhe t prkthyer n mnyrn m poshtronjse!
    Dhe pasi i kryen kto pun n prputhje t plot me stilin feudal lapurak shqiptar, trimat e letrsis s realizmit socialist u ndjen m t sigurt dhe kujtuan se mund t preheshin bukur mire n hijen e shqytit t Kadares!
    Mendim i bukur dhe kalors t atill e meritonin at prehje! Por e do! Shqytari nga Gjirokastra dridhej e prdridhej sipas urdhresave q merrte dhe shkonte t mblidhte qindarkat npr vnde t ndryshme t Europs Dhe ndonjher delte n televizionin shqiptar pr t br ato q kishte br, pr t deklaruar se skishte marr honorare dhe pr t shpallur se nuk e donte mimin Nobel!
    T gjitha kto ishin shum t bukura, por n t njjtn koh t gjitha kto po i ngatrronin keq kritikn e prdhunuar social-komuniste! Kurse letrsia e prbuzur po lundronte e sigurt npr Oqeanin e Artit drejt t ardhmes sido q t vinte!

    Kapitulli i Shtat
    Qershit e flliqura dhe qershit e pabra


    Nuk ka asnj rndsi kush qe i pari q hodhi mendimin pr ndarjen e qershive t flliqura nga ato t pabra! Edhe sikur t ket qn ktejas, edhe sikur t ket qn prtejas i lindur dhe i rritur atje dhe pa shkelur kurr n Shqiprin e trembdhjets, puna nuk ndryshon.
    Megjithat duhet pranuar se shqiptarit ktejas nuk do ti bnte zmra q ti ndante m dysh shkrimtart e Enver Hoxhs! T linte n njrn an shoferat me kurse t shkurtuara dhe n ann tjetr t mdhenjt, sidomos nderi i turpit t kombit!
    Mirpo ata prtejasit e bn zemrn gur dhe e ndan realizmin socialist n dy pjes Bajraktart e letrsis nuk ishin t realizmit socialist, se kishin ambivalenc, disidenc
    Disidenc?! Po, more, po! N fund t fundit, q disidenca t mos mbetej e fyer, do ti jepej edhe asaj nj vnd andej nga fundi i salls! Do ti jepej edhe Fishts nj dekorat pune, nga q dikur, n rinis, kishte ar disa dru plepi!
    Dhe puna u duk se u mbyll n mnyr t prsosur duke i ln bagtit aq sa ishin dhe ujqit t ngopur!
    Sigurisht shpiksit e ksaj teorie shkonin me shpres se, pasi t hidhnin hendekun, do t ktheheshin srish pr t njsuar n mnyrn m revolucionare realizmin socialist hoxhian!
    Mendime tejet t mrekullishme, por q nuk dhan asnj prfundim t sakt! Se nuk mund t ndahen shofert romancier nga spiunt romancier! Se q t dy palt krcnonin njri-tjetrin dhe Enver Hoxha flinte i qet pa e ndrruar krahun!
    Si i bhej puns?! Prsri njerzit e zgjuar ktejas dhe prtejas e gjetn zgjidhjen! Realizmi social-komuniste le t mbetej ashtu si ishte dhe t gjitha gjrat le t binin mbi kritikn letrare! Ai, Dhimtri i Simon Shuteriqit, me Koo Bihikun dhe me disa t tjer e kishin t gjith fajin Se kishin kritikuar, diku m lart dhe diku m posht, Ismail Kadaren! M von u kujtuan se kritika kishte fyer edhe Konicn bashk me disa shkrimtar t vdekur t tjer, q t gjith t rndsishm!
    Bre, bre, bre! far paskeshin br ata kritik! Dhe e gjith ajo pun e keqe dokumentohej n librat shkollore t nxitura dhe t kontrolluara me jo m pas se shtatqind e shtatdhjet e shtat mnyra nga udhheqja e lart!
    Kuptohet, ata e kan br nj pun shum t keqe q nuk mund t lejohet as nga ndrgjegja njerzore dhe as nga dinjiteti shkencor! Por m thoni, zotrinj, alternativat q shkruani ju tashi a jan t ndrgjegjshme dhe a kan ndonj fije dinjiteti shkencor?! A kishte ndrgjegje njerzore dhe dinjitet artistik shkrimtari kur e mernin me benc pr t shkruar dimrat e mdhenj dhe kur i vinin prpara vllimin e 19-t t veprave t Enver Hoxhs?! Apo dinjitetin dhe ndrgjegjen e tij kishin ku i fusnin kur ai lloj shkrimtari fyente ndyras Prustin, Xhojsin, Kafkn dhe shum t tjer q nuk i kishin faj?!
    Mos tregoni prralla, zotrinj! Dhe mos u prdridhni si gjarpri i var n t pernduar t diellit!
    Ju nuk kishit asnj nevoj q t dgjonit deklaratn q bri ish shefi i Sigurimit t Shtetit n gjyq! Ju i kishit vet shkrimet e Kadares q dshmonin katrciprisht ato q tha ish-zyrtari i lar! Por kty hyn ajo shtja e epoks q duhet patjetr ta prfaqsoni ju, dikur pa mjekrra dhe tashti me mjekrra! Duket e keni fituar kt t drejt nga mjekrrat q keni ln! Sikur mjekrrat, duke qn se Enver Hoxha nuk ju lejonte q ti mbanit, tashti jan kthyer n nj dshmi demokratizimi!
    Del pyetja, a jan me t vrtet prfaqsonjs t epoks sundimtart q kan mbushur jetn e vndit t tyre me krime t pashmbullta? A mund t flitet pr nj njeri si prfaqsonjs epoke kur ai hyn n qymezin e pulave dhe i l grat dhe kalamajt pa asnj vez?! Dhe shqiptart e din se n qymezin e pulave nuk ka guxuar t hyj as edhe nj okupator

    Kapitulli i Tet
    Dokumenta dhe dokumenta


    Shkrimtart dhe studjuesit e ktejm e pranuan censurn enveriste me nj ndjenj t dyfisht. Nga njra an nuk iu vinte mir q i censuronin, kurse nga ana tjetr lumturoheshin se Enver Hoxha, me an t censurs, zhdukte rivalt e tyre. Kshtu shkrimtart dhe studjuesite ktejm jo vetm u msuan me censurn, por u shtyn m tek duke e pranuar vetcensurimin me nj knaqsi tejet t madhe.
    Ndryshe ishin punt me prtejasit. Ata gzonin nj lloj lirije dhe mirqnijeje m t madhe n ann tjetr dhe krkonin akoma m shum duke u mbshtetur n nj nacionalizm karafilash n Atdheun Mm dhe harronin se ashtu po dmtoheshin t dyja palt.
    Nuk ishte puna pr t mbajtur, apo pr t mos mbajtur mjekrra! E keqja vinte nga ndryshimi n mirqnie dhe nga ai i llojit t liris pr tu shprehur. Modernizmi provincial nuk do t sillte asnj t keqe, se, n fund t fundit, do t kalohej pa dhmbje historike dhe do t sillte dika m t qndruarshme. E keqja m e madhe pr nj popull qndron te mungesa e liris dhe e pavarsis Dhe e keqja nj letrsie i vjen nga censura dhe nga vetcensurimi!
    Duke qn punt kshtu, historia pr Kosovn po rridhte n mnyr t pandalshme brnda brigjeve t saj t natyrshme. Por nuk mund t thuhej nj gj e till edhe pr Shqiprin e trembdhjets, ku varfria u zvarrit npr qytete dhe fshatra, gjersa arriti t pushtonte edhe qymezet e pulave! Prandaj pikrisht n kt koh un prsrita me t madhe rrezikun q vinte nga pabarazia n mirqnie dhe n fusha t tjera dhe q po coptonte n mnyr t pandalshme gjith botn shqiptare! t gjitha kto do ti lexoni n procesin tim gjyqsor t 1980-ts.
    Zotrinjve prtejas q krkojn vrtetime pr gjra t tilla do tiu thosha t shikonin shkrimet e shkrimtarve kundr meje si dhe proceset gjyqsore! Apo mos vall zotrinjt pushak nuk prfillin dokumentat gjyqsore?!
    Mbaj mnd n burgun e Ballshit mu zmruan keq miqt e mi nga q iu thash se n bot kishte vetm nj suprfuqi. Kjo ka ndodhur m 1982. Ather iu thash se nuk do t kishte forca paralele n bot dhe as revolucion botror komunist! Se Shqipria duhej ti mbante syt nga Shtetet e Bashkuara t Ameriks!
    Zotrinj prtejas! A mos doni edhe pr kt nj dokument?! A mos doni ndonj dokument pr at shkrimin te Kmbkryq t rrapi i fshatit ku, m 1990, ju thosha se liria do tju vinte nga Shtetet e Bashkuara t Ameriks?!
    Kuptohet! Dokumenta t till ju nuk do ti pranoni! Si skllevr q jeni, mund t pranoni pr t vrteta vetm ato q shkruheshin n shtypin hoxhian! Ju nuk mund t pranoni se nga fundi i viteve pesdhjet nj grup historiansh t rinj iu prveshn puns q ta rishikonin periudhn e pavarsis dhe figurn e Haxhi Qamilit, por ndrhyn nga lart dhe i bn q t heshtin! Ju nuk doni t dini q n Universitetin e Tirans dhe n Lidhjen e Shkrimtarve kishte njerz q mendonin t shkruanin nj monografi pr Gjergj Fishtn, monografi q u ndalua po ashtu nga udhheqja e lartsishme komuniste! Ju nuk doni t dini q Dhimitr Simon Shuteriqi hidhej n drejtim t reabilitimit t Fishts dhe pastaj trhiqej! Ju nuk doni t dini se, m 1953, pasi mbaroi nj nga mbledhjet e lidhjes me zhurm dhe sharje nga m t rndat, Dhimitr Simon Shuteriqi pshertin thell dhe tha me z t mbytur:
    -T gjitha kto ndodhin nga q nuk kemi ktu Nolin dhe t tjert!
    Del pyetja:
    -A e donin Nolin Ismail Kadareja dhe t tjert?!
    Enver Hoxha i dinte mir punt e tija. Fuste t ziheshin t vjetrit me t rinjt, modernt me klasikt, q n fund ai vet t ndrhynte dhe t deklaronte se t vjetrit dhe t rinjt partia i donte njlloj dhe q t gjith bashk bnin punn e partis.
    Ja far dokumentash vlersohen nga pushakt si t vrteta!
    Dhe e gjith kjo sht lavdia e viteve gjashtdhjet e dokumentuar nga shtypi hoxhian dhe e mbushur me luft klasash, me shqiponja q fluturonin lart, me zhdukjen e blerimit, me uzina t zhurmshme q shkonin gjer n ato pr remontin e sonetave! Me nacionalizm primitiv, me denoncime pr Dhora Lekn, Bilal Xhaferrin dhe shum t tjer Se n vitet gjashtdhjet lavdi t tilla nuk kan t mbaruar! Dhe nuk kishin t mbaruar as fyerjet pr popujt e tjer!
    Mbajini, zotrinj pushak, dokumentat tuaja dhe shtyhuni me to npr Europ ku, s bashku me disa ambasador, mundohuni t gnjeni ndonj profesor universiteti, se politikant europian e gnjejn vet veten!
    Kshtu, me siguri, do t siguroni edhe dika pr kuletn!

    Kapitulli i Nnt
    Edhe nj her pr kritikn letrare


    Popuj t ndryshm, sipas nisjes historike, kan treguar prirje t dalluarshme n mes tyre.
    Izraelitt jan vrtitur m shum n mes toks dhe t qiellit, kurse grekt e lasht u prpoqn t zbulonin do gj! Romakt u munduarn t prsosnin ligjshmrin Vndet e Ulta anuan m shum nga artet figurative Dhe kshtu me radh! Secili popull e ka pasur m t leht t pinte uj q delta nga toka ku ishte vendosur prgjithmon!
    Populli shqiptar, nga sa del prej dokumentave historik, sht marr fillimisht m shum me prralla dhe m von edhe me letrsi. Ndofta nga q u argtua pakz si shum duke treguar prralla n pasdarkat e netve t mdha dhe t vogla, n festat e besimeve t ndryshme sipas feve q ndrronte Dhe nuk e gjeti dot kohn q t merrej me kritikn letrare dhe me mendimin pr botn dhe qiellin. Prandaj edhe sot e kt dit n Shqiprin e ktejme dhe t prtejme dalin profesor pushak q shesin prartjen e tyre pr kritik letrare.
    Por a do ta vlente q t prmendeshin kto gjra?! Them se po! Se populli shqiptar nuk e ka vendosur t dgjoj prfundimisht drdllitjet e rrakatakeve dhe t kritikve t tyre!Prandaj nuk do t ishte keq sikur t fillonin t fliteshin fjalt e para mbi kt tem.
    Dihet q nga koht e lashta se m par punohet, mbillet, korret, shihet n lm dhe m pas vjen mulliri pr t bluar drithin. Kshtu ndodh edhe n letrsi! Krijimtaria paraprin, m pas vijn studjuesit dhe mendimtart q zbrthejn veprat dhe nxjerrin ligjmrit e krijimit duke u shtytur m tej n paraqitjen e gjinive dhe t vlerave.
    T gjith profesorusht pushak nj gj t till e din shum mir, por, pr arsye kadareane, bjn sikur nuk e din dhe nxjerrin si prfundim se shkrimtart e shquar, shkrimtart e mdhenj dhe kshtu me radh nuk ishin t realizmit socialist!
    Nj shaka shum e trash! Zotrinj, athere kush ishte i realizmit socialist?! Shoferat?! Mos ishin artikujt bajat me polemik gazetash social-komuniste?! Apo ishin ata njerz q krkonin t reabilitonin Fishtn duke tentuar t shkruanin edhe nj monografi pr t?!
    Pr kta lloj profesorusht pushak, sipas urdhzimeve t partis mm, kritika letrare i parapriu krijimtaris letrare duke e ndriuar dhe pasuruar ideologjikisht at lloj krimjimtarie. Pr kt lloj profesorushsh pushak Ismail Kadareja sht shkputur nga realizmi socialist nga q ka shar tom m top gjith letrsin shqipe dhe botrore! Ka shar n mnyrn m t ndyr Fishtn, Konicn, Nolin, Koliqin Ka shar edhe shum t tjer! Dhe t gjith kta t shar duhen dnuar
    Pse?!
    Se i ka shar Kadareja! Dhe Kadareja, sipas Mehmet Myftiut, sht nj artist i brisht! Dhe kujt iu b von pr nj gj t till?! Mos vall brishtsia sht arsye e mjaftuarshme pr t shar t gjith botn?! Pr t marr npr kmb njerz t pambrojtur si Janulla dhe shum t tjer?! Mos vall brishtsia sht arsye e mjaftuarshme pr t br spiunllket q ka br Kadareja?!
    Pr njerz si Agim Vinca me shok Ismail Kadareja sht disident dhe kaluar disidenti, se ka denoncuar t gjith shokt e tij t Sigurimit t Shtetit dhe, pasi ka kryer nj pun t till shum t lavdrueshme, ka ngulur mir t dy kmbt n oborrin e Enver Hoxhs dhe ka lshuar mallimit kundr Prustit, Xhojsit, Kafks Dhe t gjitha kto mrekullira i ka paguar populli shqiptar Megjithse oborrin e Hoxhs e kishte t tijin!
    De, more, de! Nga Gjirokastra dhe sa bukur dinte dhe di t shaj! Tashi sikur dridhet pakz, po ather Bre, bre, bre! Si i lshonte bubullimat kundr Bibls, gjithnj n vazhdn e Enver Hoxhs! Sikur ngjallej Marksi vet kur trumbetonte n mnyr t madhrishme revolucionin komunist dhe luftn e klasave!
    Tashti m thoni, zotrinj, pr kt lloj disidence t Kadares keni grumbulluar gjith harbutrin tuaj duke valvitur me zhurm dokumentat e botuara n shtypin hoxhian?! Pr kt lloj disidence i bini m qaf Dhimitr Simon Shuteriqit dhe gjith t tjerve?!
    Ndofta ppr t gjitha kto do t mund t prgjigjej Mehmet Myftiu! Le t provoj!
    Zotrinj! Po t mendoheshit, qoft edhe pr nj ast t vetm, t gjitha do t mund t ndryshoheshin Dhe pr mir!

    Kapitulli i Dhjet
    Mesia dhe vunderkindt


    Por ju nuk u menduat! Se, duke i shrbyer pr nj koh t gjat diktatorit nga Gjirokastra, harruat q nj njsi matjeje, me far metode q t caktohej, do t ishte nj gj e mir! Se ashtu njerzimi do t dmtohej m pas dhe do t prfitonte m shum n marrdhniet jetsore! Ashtu si ishit msuar ji me njsit matse q diktatori i ndrronte sipas rastit, nuk mund t mendoheshit!
    Diktatori nga Gjirokastra, pr rreth gjysm shekulli, e shkatrroi gjith botn shqiptare t shkallmuar dhe la vetm vete dhe rrotull pak njerz q nuk i bnin hije. Nga ji t gjith u pranua pas asnj kusht q Hoxha dhe partia soln dritn, historin, gjeografin, letrsin Edhe ujin e pakt e solli ai dhe partia e tij! T gjitha lindn me t dhe vetm n nj dat!
    Dhe ku kujtonit se prrallat komuniste do t ishin t prjetshme! Prandaj duronit me ngazllim kur hidhte nj fjal pr t burgosurit, kur ju fuste q t guduliseshit lehtazi t rinj dhe t vjetr Kur prkdhelte hapur disa romancier shofer, q romanciert e rndsishm spiun ta kuptonin ku e kishin vndin!
    Jetuat me t vrtet koh t bukura dhe u trishtuat ca si shum kur ato koh pernduan prfundimisht! Ndaj n astet e para u hutuat aq shum, sa i flliqt mbar e prap qershit q kishin mbetur.
    Mirpo, fill pas hutimit t par dhe dshprimit duket t kot, filloi t bhej e qart pr ju se, me mjete t tjera, mund ti mbanit m gjat lavdin dhe qelepiret! Se andej nga Europa dinin shum gjra, por ndyrsirat tuaja nuk i kishin njohur akoma! Dhe u vut me nj zell t patregueshm q epoka e lavdis tuaj t flliqur t mos vidhisej kurr! Shqiprin e shtytt gjer ku nuk mund t shtyhej E bt vndin e mrekullirave! N vndin e shqiponjave vunderkindt nuk kishin t mbaruar! Dhe, kryesorja, pasi i that Enver Hoxhs q t kolovitej prkohsisht n dhomn tjetr, ku mund t pinte me qetsi cigart e tij t zgjedhur, n murin kryesor t Shtpis Publike vut portretin e shqytarit t tij!
    Pun t bukura sa m nuk bhet! Ndaj t gjitha ditt e vitit tashti shnohen me emrin e shenjtorit t vetm! Dhe ju, me daulle dhe borie, po shtyni tutje britmat tuaja! Onufri ishte nj parakadarean! Kadareja po niste Luftn e Trojs! Gjeniu i letrave dhe i kartonit! Mbreti i letrsis shqipe
    Gjra shum t ndyra! Po t jen t vrteta t gjitha ato q trumbetoni, far kombi sht ky?!
    Megjithat, po qe se dikush ju paguan pr t tilla gjra, punt i keni n vij dhe me t hollat q siguroni ashtu mundohuni ta shtyni jetn sa m gjat dhe sa m mir! Por artin harrojeni! Pr t mirn e kulets tuaj! Se vunderkindt nuk mund ti takosh, edhe sikur me magji t futsh n t njjtin kosh disa shekuj bashk! Mocarti adhurohet se sht nj i vetm dhe mund t delte n vndin e muziks q quhet Austri! Kurse n letrsi nuk do t takosh asnj vunderkind, edhe sikur me nj mrekulli t kishte fatin t bashkoje disa dhjetra mij vite! Se letrsia dhe filozofia jan shum t vshtira pr t gjith llojet e fmijve, qofshin ata t ministrave, ose edhe m lart! Po, po! Qoft edhe m posht! Filozofia me letrsin, nga q nisen n drejtim t arsyes me an t arsyetimit, krkojn nj mosh disi t pjekur n jetn e njeriut. N filozofi puna sht shum e vshtir se shkohet n mnyr t drejtprdrejt te arsyeja e pastr duke u mbshtetur n arsyetimin e pastr. Mund q n letrsi gjrat t paraqiten m t lehta, se shkrimtari shkon te arsyeja e flliqur me an t arsyetimit t flliqur t personazheve Por ndryshimi sht shum i vogl!
    Si?! Akoma shpreson te vunderkindt n letrsi?! Duket q i je futur tepr seriozisht puns kadareane Dhe i pafsh t mirn n t holla! Po qe se je i vendosur fort pr nj gj t till, ather mos i hidh parfume kufoms s Kadares, lre t qelbet mir e gjith Europa! Ndofta ashtu do t binden ata profesort jasht se n Shqipri nuk ka letrsi Nuk ka as teatr! Ashtu Kadareja do t mbetet i vetmi shkrimtar nga Vndi i Shqiponjave dhe, q t mos prishet fare, ata europiant do t gjejn ndonj parfum shum t fort dhe do tia hedhin!
    Kush e di?! Ka shum t ngjar q ai lloj parfumi europian t bj t mundur q Enver Hoxha t shfaqet prsri n dhomn e par dhe ti pij cigaret me duhanin e zgjedhur partizani para dashamirsve t tij! Ather edhe ju t gjith do t mund t flisni shkoqur pr disidencat tuaja dhe mund ta vlersoni prsri letrsin me mjete jo letrare. Padyshim, po ti puthni kmbt, do ta keni edhe bekimin e Mesis tuaj!

    Kapitulli i Njmbdhjet
    Gjithka fillon te fjala dhe mbaron po aty


    Edhe pse shenjat jan se Shqipria nuk jeton dot pa rrakataket e panaireve, edhe pse Shqipria vazhdon njlloj t mos i kurseje t hollat pr parfumet hedhur mbi kufomat e qelbura, edhe pse frika nga kadarenjt akoma nuk ka vdekur n Shqipri, prsri nuk do t ishte keq sikur tiu kujtohej shqiptarve ai Shekulli i Katrmbdhjet!
    Po, po! Duhet tiu kujtohet ai shekull Dhe ata tia prsrisin pafund njri tjetrit q n at shekull pr her t par hyn n faqet e historis si njerz q nuk donin t kishin n administrat t tyren! T gjitha ato q kishin br m par i kishte mbuluar pluhuri i historis, kurse ftesa e t huajve pr t nxjerr priftrinjt nga burgjet ku i kishin futur vet vllezrit shqiptar nuk mund t mbulohej m nga asnj lloj pluhuri!
    Shekulli tjetr sht i mbushur me prralla t bukura q mund t lexohen me ndje pas nj darke t mir dhe duke pir ver t vjetr! Kurse te Shekulli i Gjashtmbdhjet duhet t prqendrohet seriozisht e gjith vmndja e shqiptarve! Se n at shekull, me ndn e patokut, disa priftrinj shqiptar shkruan gjuhn shqipe, hodhn bazat e letrsis shqipe dhe siguruan prfundimisht cilt kishin qn shqiptart, cilt ishin dhe cilt duhej t bheshin! Nuk duhen harruar as ata fshatart shqiptar n jug dhe n veri q, me kryengritjet e tyre gjat dy shekujve t fundit i bn t dashura pr njerzit e vndit t tyre fjalt Shqipri dhe shqiptar!
    Nuk duhen harruar kngt q kndoi populli shqiptar pr jetn dhe luftn e tij n dy shekujt e fundit! Populli shqiptar nuk duhet t harroj as autort shqiptar q, krahas kngve t popullit, shkruan veprat e tyre duke i dhn gjuhs shqipe nj lakueshmri t mahnitshme Aq sa sot do lloj rrakatakeje dhe nxns shkolle mund t bj letrsi sipas dshirs para dhe pas t ngrnit dhe duke u hequr si vunderkind!
    T hedhsh posht gjith historin e Shqipris pr nj gjysm shekulli t dyshimt dhe pr nj Mesia t rrem sht krim! T hedhsh posht gjith Letrsin Shqipe pr nj Rrakatake q nuk i vlen parfumet sht mnduri!
    Ndofta ju keni vendosur q ta prishni Shqiprin!
    E keni kot! Se nuk ju ln Fuqit e Mdha q ta prishni Dhe pr shkakun e vetm se sht shnuar n hart!
    Kaq! Dhe mblidheni mndjen! Se Gjon Buzuku e nisi me fjaln dhe po aty do t mbarojn t gjitha!

    Ankara, 23.07.1999

  8. #8
    .... ...
    Antarsuar
    30-01-2005
    Postime
    4,066
    Faleminderit
    0
    9 falenderime n 9 postime

    Prse humbi nj 80-vjetor?

    (Mare nga Shekulli)

    Tani q po rrokullisen ditt e fundit t 2006-s, vrejm me habi q u kujtuan nj numr shkrimtarsh t letrsis son, u festuan n salla t mbyllura e forume t hapura personazhe t vdekur e t gjall t saj, pr ndonjrin syresh madje i gjith ky vit u quajt prkujtim perpetuum. Ndrsa shkrimtarit Kasm Trebeshina jubileu i tij n muajin gusht i humbi dhe kaloi i paqen. Edhe vet m iku ai prvjetor; por si ndodh rndom, shtypi dhe mediat ta drejtojn vmendjen aty ku nuk duhet dhe ln n heshtje at q duhet.

    Sado jodashamir t ket Trebeshina, sado kundrshtar t hapur e t mbuluar, mendoj se pakkush n shoqrin ton mund ta quaj at t parndsishm. Edhe vet titujt e shumt t botuar n vitet e fundit (q dhe ato jan as nj e treta e veprs s tij t vrtet), prkthimet n vende t ndryshme t Europs, vnia n sken e pjesve t tij n Shqipri dhe jasht, do t tregonin dika pr peshn e shkrimtarit. Pa hyr pastaj n jetn e tij, prndjekjet, burgimet, internimet dhe denigrimet t cilat pr fat t keq vazhdojn deri sot q shkruajm.

    Cilat jan pra shkaqet q humbi nj 80-vjetor?

    Ato mund t jen disa; jan ndoshta armiqt e tij personal, q bjn mos q t mos prmendet emri i tij mund t thon nj pal. Nuk dshirojm m t merremi me historit dhe konfliktet e s kaluars, mund t thon nj pal tjetr.

    Pr mua shtja e lnies n heshtje t njrit prej autorve kryesor t letrsis son pas lufte, t njrit nga disidentt e pakt q pati diktatura komuniste e Shqipris prgjat gjith ekzistencs s saj, sht m e thell se kaq. Ajo ka t bj me mnyrn e keqe se si zhvillohet ktu shqyrtimi i s kaluars dhe kaprcimi i saj, ajo q p.sh. gjermant e shprehin me nj fjal: Vergangenheitsbewaeltigung.

    Q kjo duhet br, nuk do ndonj diskutim. Sepse na pengon n punn e prditshme: Jo vetm kemi ende njerz drejtues, ish-bashkpuntor t ngusht t regjimit q iku, me metodat dhe stilin e puns t aparatikve, sekretarve t partis, pedagogve, kalemxhinjve t ideollogjis komuniste, por kemi nj mentalitet t tr q shtrihet mbi jetn ton shpirtrore-shoqrore, mbi mnyrn se si bhet politik, gazetari etj.

    Shoqria jon vazhdon t jet, edhe mbas 15 vjetsh t t ashtuquajturit tranzicion nj shoqri e ndar. Shoqria jon, sidomos klasa e saj drejtuese, politike por edhe intelektuale e kulturore sht e prar, e paqart dhe gnjeshtare ndaj s kaluars.

    N parim spastrimi i llogarive me t shkuarn komuniste do t ishte gj sht shum e thjesht, aq e thjesht sa uditesh prse i vijm rrotull asaj pa e qartsuar dot, pr t ecur m tej n rrugn e demokracis.

    Sekush do duhej t njihte dhe pranonte pjesn e vet t prgjegjsis pr at sistem, askush nuk ka pse t krkoj dshmi t rreme disidence ose pafajsie. Ne t gjith kemi qen ktu. T gjith e dim se si funksiononte Komiteti Qendror dhe Byroja Politike e Enver Hoxhs. T gjith e dim si funksiononte Ministria e Brendshme dhe Sigurimi i Shtetit. T gjith e dim si funksiononte Zyra e Shtypit e KQ, Instituti i studimeve m-l t N. Hoxhs, gazeta Zri i Popullit dhe Lidhja e Shkrimtarve. I mbajm mend mir edhe t gjitha institucionet e tjera t dhuns s drejtprdrejt ose t propagands s sofistikuar: t gjitha i shrbenin atij sistemi, atij njeriu dhe kasts s tij.

    Prgjegjsia e secilit person q ka dhn kontributin e tij t madh ose t vogl n kta mekanizma sht gjithashtu e qart si drita e diellit. Ai q shkruante dit pr dit veprat e udhheqsit njihet prej nesh po aq mir sa ai q punonte si operativ pr t spiunuar rinin e universitetit. Ai q thurte poezi ose romane pr t ngritur kultin e udhheqsit ishte po aq i njohur sa hetuesi m i tmerrshm i hetuesis s Tirans. Mbshtetjen pr diktaturn t dy e kryenin njsoj, sadoq njri prdorte instrumenta m t pastr se tjetri, n qoft se mund t quhet m e pastr boja q i thur lavde nj tirani n krahasim me grushtat e zhveshur mbi fytyr dhe stomak.

    Por sot krejt njsoj me at q ndodhte n vitet 1991-92 dgjojm q fajtort kryesor dhe t vetm paskan qen, ve Byros Politike, ata q paskan emrin n dosje, t ashtuquajturit agjent t Sigurimit. E gjitha nj prrall me spiun, viktima, agjent dhe kundragjent. T hapen dosjet, do hapim dosjet, brtet njeriu q 15 m par brtiste pikrisht pr t kundrtn.

    T nderuar lexues. Ju e ken t qart q kjo loj do t vazhdoj pa fund, prsa koh punt e ktij vendi do ti drejtojn (ose zhdrejtojn), qoft n administrat, n jetn publike, kulturore e kudo, njerzit q kan frik nga e kaluara e tyre, njerzit q nuk e pranojn at pjes strukture q kan mbajtur personalisht n ngrehinn e frikshme piramidale t Shqipris komuniste. Ne do t vazhdojm ta shohim mbretin lakuriq, ndrkoh q oborrtart dhe adhuruesit e tij do t vazhdojn ta shohin t veshur me rrobat m t bukura q mund t qep nj e kaluar kallpazane, e bler me monedhat kallpe dhe dshmit e rreme t mistifikimit kolektiv.

    E pra, pr t gjith kta njerz, q mjerisht vazhdojn t qeverisin apo keqqeverisin punt tona, Kasm Trebeshina prfaqson ndrgjegjen e tyre t keqe. Kasmi sht shembulli se si edhe ata mund t kishin sakrifikuar ca nga privilegjet e tyre t mjera nn ombrelln e Komitetit Qendror, sikur ta kishin dashur dhe shprehur m shum t vrtetn. Kasmi sht shembulli i Njeriut q nj her jeton, por jeton me nder. Sikur e ka shprehur edhe vet diku: m mir ujk i uritur, i prndjekur pa mshir nga gjahtar t armatosur deri n dhmb, sesa qen i majmur q ha, fle dhe krcen sipas shkopit t zotris.

    Ai sht gjall dhe shndosh e mir, edhe pse su kujtuan drejtuesit e punve te ne as pr nderim as pr ndonj medalje (ndoshta ishin t sigurt q sdo tua pranonte) n 80-vjetor. Ai vazhdon t shkruaj dhe t botoj, e sht m kryesorja, ai nderohet gjithmon e m shum nga ajo pjes e shoqris son q e ka trurin e liruar nga mjegullat q prhapin do dit kallpazant e historis shqiptare. Dhe nderohet jo si kundrshti ose antitez e ndonj tjetri ose e disa t tjerve ose e klaneve t caktuara, por si Kasm Trebeshina, me veprn dhe jetn e tij t patjetrsueshme. Mund t urojm vetm: Past aq jet sa m n fund kjo shoqri ta shoh n sy, pa u trembur m, t kaluarn e saj dhe t vendos sistemin e vet t vrtet t vlerave.

    Poezi nga Trebeshina:

    Dy bott (1963)

    Dy bot
    nj mrekulli
    Nj jet' m vete tirret ditn
    dhe nata ngre nj tjetr mbretri.

    Te jet' e dits
    nxitojm t harruar,
    t ndjekur nga nj frik e paform
    te jet' e nats kthejm
    pr t'ndrruar.

  9. #9
    satyr Maska e Gunnar
    Antarsuar
    23-06-2005
    Vendndodhja
    Tirane
    Postime
    491
    Faleminderit
    0
    8 falenderime n 8 postime
    Studiuesi Gjoka, plagjiatura vec pakujdesi s’mund te jete

    E Premte, 15 Dhjetor 2006

    Moscitimin e studimit “Trebeshina, ajsbergu i letrave shqipe”, s’ka sesi te jete thjesht nje harrese apo pakujdesi teknike. Ndaj edhe Behar Gjoka, me te drejte pohon: “Absolutisht qe kjo eshte nje plagjiature e paster. Dhe ajo njihet ne dy forma. E para eshte perifrazimi pa citim, ndersa e dyta, fotokopjimi i materialit, qe ne kete rast eshte i konsiderueshem dhe kuptohet fare hapur”. Natyrshem e cileson si nje rast skandaloz kete, i cili ka sjelle shume deme. Gjoka pohon se, “ka qene nje zbulim krejt i rastesishem, pasi me kerkuan mua, si studiues i Trebeshines, qe te referoja ne promovimin e ketij libri. Gjate shfletimit per t’u njohur me permbajtjen e tij, fill vura re qe dicka nuk shkonte. Derisa arrita ne perfundimin, qe jo pak faqe ishin te fotokopjuara nga libri qe une kam botuar mese 2 vjet me pare dhe ribotuar ne Maqedoni kete vit”. Per te gjithcka ka qene e qarte, pasi nuk mund te mbulohet me shoshe e verteta. Ende nuk dihet se cilet do te jene hapat e tij te mevonshem, nese do t’i drejtohet apo jo gjykates, sidomos tani qe ministria mori urdhrin e revokimit per financimin e “Dosjes” me autor Dragojn.

    Rruga me e mire ne nje rast te tille, do te ishte t’i drejtohej Zyres per te Drejtat e Autorit, e cila ne fakt nuk ekziston, dhe ministria eshte ne perpjekje e siper per ta formesuar ate, sidomos pas miratimit te ligjit “Per librin”.

    Recensa nga Ardian Klosi

    E cilesuar si skandal dhe “vjedhje” ne te njejten kohe, recensa per kete veper mban firmen e studiuesit Ardian Klosi, i cili vec te tjerash eshte edhe i aferm i disidentit Kasem Trebeshina. Eshte nje recense qe ben pjese ne “Dosjen-projekt” ne Ministrine e Kultures, ku kerkohet financimi i librit “Dosja Trebeshina” nga Nuri Dragoj, por ne te njejten kohe ka edhe nje rekomandim qe mban po firmen Klosit, ne radhet e fundit te se cilit shkruhet, “eshte ne nder te MTKRS-se, qe te financoje per botimin e nje libri te tille me vlera te medha”. Por ne nje prononcim dje, ne nje prej te perditshme shqiptare, Klosi eshte shprehur se, “ne parathenien time nuk jam per t’i dhene ndonje fare vistoje monografise, a per ta quajtur ate veper te larte shkencore, por per te kujtuar njeriun dhe shkrimtarin Trebeshina”.

    Mbi 80 faqe te piratuara

    Ndonese studiuesi Gjoka nuk ka mundur te kete nje bilanc te sakte te radheve apo paragrafeve te cilet jane kopjuar nga vepra e tij “Trebeshina, ajsbergu i letrave shqip”, tek libri “Dosja Trebeshina”, ai shprehet se, “deri me tani, mund te jene se paku 80 faqe te marra, pa u ndryshuar pike e presje”. Jane kapituj te tere ku analizohet Trebeshina krijues dhe jo andrallat e jetes se tij. Madje, plagjiatura flagrante mund te verehet fare hapur edhe ne titujt e kapitujve, ku ka fare pak ndryshime ka nga njeri liber tek tjetri, por me ndryshimin e madh dhe thelbesor, se Gjoka ka studiuar per te botuar nje liber per Trebeshinen, ndersa Dragoj thjesht e ka marre te gatshme, madje edhe duke mos e cituar fare Gjoken ne vepren e tij. Permendim ketu disa prej kapitujve ku jane marre paragrafe te tera nga Dragoj, i cili me pas i ka ndryshuar paksa titujt, por jo fjalite e radhitura ne te si: “Kenga shqiptare”, saga realiste e modernitetit shqiptar; Antiheroi i pare i prozes shqipe; Poezia, ajsbergu i magjive trebeshiniane etj.





    “Ndal!” Dragojt, “OK” nje vepre te pabotuar te Trebeshines

    E Premte, 15 Dhjetor 2006

    Plagjiature e hapur eshte ajo cka konstatohet menjehere nese shfleton librin “Dosja Trebeshina”, qe eshte botuar jo me shume se 2 jave me pare, i autorit Nuri Dragoj, dhe “Trebeshina, ajsbergu i letrave shqipe” i studiuesit Behar Gjoka. Por ministria tanime ka revokuar urdhrin per financimin e librit te Dragojt, duke dhene “OK” per financimin e botimit te nje vepre te pabotuar me pare te Kasem Trebeshines

    Anisa YMERI

    Skandal eshte pak te thuash! Plagjiatura e nje vepre eshte e hapur ne kete rast, por kur ajo kalon nepermjet Ministrise se Kultures, rendohet edhe me tej situata, e fenomeni merr te tjera permasa. Me gjasa, ajo do ta financonte me 200 mije leke botimin e vepres me te plote te disidentit Kasem Trebeshina, e cila mbiquhet “Dosja Trebeshina”, autor i se ciles eshte Nuri Dragoj. Por tanime, nje urdher tjeter i firmosur nga ministri Bujar Leskaj, pas denoncimit publik qe i eshte bere ketij rasti konkret, revokon te parin, duke mos dhene asnje kacidhe ne kete menyre, per botimin e ketij libri, i cili deri me tani ishte paraqitur si me i ploti botim per Trebeshinen. Nuk kane marre shume kohe verifikimet per te nxjerre ne pah kete abuzim te madh, i cili ka ne mes edhe personalitete te kultures shqiptare, pasi te dy librat jane ne treg dhe mjaft t’i hapesh, per te kuptuar se ne paragrafe te tera, njeri nga tjetri nuk ndryshojne shpesh as pike e as presje. I demtuari ne kete rast eshte autori i te parit dhe te vetmit studim per Trebeshinen, Behar Gjoka, i cili per ironi te fatit ishte nje nder personat qe i ishte “kerkuar” edhe te referonte gjate promovimit te librit te Dragojt, i cili u be paraditen e djeshme, ne mjediset e Muzeut Kombetar, ku natyrshem u fol per vlerat e medha “studimore” te tij. Ishte parashikuar qe, duke qene nje financim i ministrise, i pranishem te ishte edhe Leskaj, por pas “alarmit”, asnje perfaqesues i ministrise nuk qe prezent. Ndaj edhe pas mbledhjes se te gjitha fakteve dhe kontaktit me studiuesin Behar Gjoka, ministri mori vendimin qe urdhri per financimin e librit te revokohej, cka do te thote: asnje kacidhe e derdhur per botimin e tij.

    Per sa u takon procedurave te ministrise, per botimin e veprave me fondin e tyre, pjese kryesore, dhe se ciles i besojne me shume specialistet, jane recensat prej personaliteteve te kultures ne vend, dhe ne kete rast, keto recensa mbajne firmen e Ardian Klosit dhe Mehmet Myftiut.

    Duket se evidentimi i ketij fenomeni te shemtuar ka sherbyer qe ministria, ne te njejtin urdher qe i thote “Ndal!” Nuri Dragojt, i cili mbi te gjitha e prezanton veten si gazetar, i jep “OK” botimit te nje vepre te Trebeshines. Ajo duhet te jete nje veper e pabotuar me pare dhe ne arkivin e tij jane jo te pakta vepra te tilla. E per te vleresuar se cila do te jete vepra qe do te botohet, natyrshem do te merret nje njohes i mire i Trebeshines, e ka gjasa te jete edhe studiuesi i vetem i tij, Behar Gjoka.

    Financimi te shkoje per nje veper te Trebeshines

    Pas nje projekti te paraqitur nga Nuri Dragoj prane Ministrise se Kultures per financimin e librit “Dosja Trebeshina dhe prapaskenat e Lidhjes se Shkrimtareve”, ministri Leskaj firmosi urdhrin per dhenien e shumes 2 milion leke per botimin e tij, pasi behej fjale per Trebeshinen, vlerat e te cilit jane te medha, jo vetem per hir te perndjekjeve pergjate diktatures. Libri doli ne treg dhe dje pati promovimin, por u verejt me lehtesine me te madhe, se ai ishte ne pjesen me te madhe te tij, plagjiature nga libri studimor i Behar Gjokes, “Trebeshina, ajzbergu i letrave shqipe”. Kjo e detyroi Leskajn pasditen e djeshme, qe te firmoste nje tjeter urdher, ate te revokimit te te parit, duke i thene “Ndal!” Dragojt. Ne nje pike tjeter te urdhrit, thuhet se ministria do te beje te mundur botimin e nje vepre te plote te pabotuar asnjehere te Kasem Trebeshines.



    Kasem Trebeshina, ajsbergu i letrave shqipe

    E Diele, 16 Prill 2006

    Pas botimit n Maqedoni vepra studimore, "Trebeshina, ajsbergu i letrave shqipe" e studiuesit Behar Gjoka, u promovua n "Friend’s Book House", mes miqve t librit.

    Rrall ndodh q nj vepr t promovohet m shum se nj her. Por libri studimor i Behar Gjoks, "Kasem Trebeshina, ajsbergu i letrave shqipe", pas promovimit n panairin e 8-t t librit n Tiran, "u mor npr goj" srish n "Friend’s Book House", mes miqve t librit. Duke qen nj vepr studimore e cila i ka kaprcyer kufijt e Shqipris me nj tjetr botim, megjithse n gjuhn shqipe prtej kufijve t saj, n Maqedoni, prbn nj rast t gzueshm pr letrat shqipe. Studimi mbi veprn e disidentit Trebeshina, nuk sht i vetmi studim i Gjoks, pasi m par n sitn e tij kan kaluar edhe Kuteli e poetika e Budit. Asaj kohe, n promovimin e tij t par, studiuesi Gjoka shprehej se krkimet shkrimore ishin deri diku sipas tij, m t "lehta", ndrsa pr Trebeshinn i duhej maturi. Maturi shkrimore n nj mendje letrare t paprekshme, mbi nj shije leximi t mbrapsht. Trebeshina si profil prozatori ka qen m i prekshm. Vepra e Trebeshins n t vrtet sht e panjohur, ndaj jo m kot studiuesi ka preferuar q ta cilsoj at "Ajsberg", pasi vepra e tij ndr shqiptart njihet fare pak. N dorshkrimet e tij jan rreth 4 mij faqe n 35 tekste letrare. Nuk bhet fjal ktu pr t harruar shkrimtarin si pa identitet dhe biografi. Pasi sqaron pozicionin letrar t letrsis s 50 viteve t fundit, autori duket se ndihet i lir plotsisht pr t ngacmuar botn e padukshme t Trebeshins n etikn dhe estetikn e veprave t tij si realitet letrar. Mbi kt, studiuesi thot se nuk ka dashur t imponoj, por realisht ka vitalizuar nj shije leximi nga "i mbrapshti i realizmit socialist". Pr kritikt, ky botim, n mnyr serioze, zhvendos diskursin duke e marr veprn e Trebeshins n kalibrin e tij, duke iu prmbajtuar filozofis s artit, se "koha do ta tregoj prmasn e shkrimtarit".

    "Duhet hequr dor nga rruga e Luigjit t Katrmbdhjet"

    Ngjarjet e fundit m kan br t mendohem seriozisht, sa pr faktin q ndodhn, aq edhe pr shkaqet q bn t ndodhnin. Mendoj se edhe ju duhet t mendoheni pr kto gjra dhe, m shum akoma, se ato nuk duhet t ndodhin n nj shoqri socialiste. Ktu nuk sht fjala se u bn veprime t shmtuara kundr meje, kundr nj shkrimtari, nga nj lidhje shkrimtarsh dhe n mnyr t organizuar. E keqja sht se kto sulme t ktyre shkrimtarve u bn t drejtuara nga ju dhe n emr t nj shoqrie t ndrtuar ideologjikisht, politikisht nga ju, n nj mnyr q nuk mund t pranohet se sht socialiste. Duhet t pranojm sinqerisht, se n t dyja rastet ndeshim n mnyr m t pagabueshme me absolutizmin e Luigjit t Katrmbdhjet. N kt fillim tetori dhe duke u nisur nga dshira e mir q ju t mos shkelni n rrug t gabuara, q do t kishin pasoja tragjike si pr vendin ton, ashtu edhe pr ju personalisht, vendosa q ta shkruaj kt promemorie dhe t'ua nis pa humbur koh. Tashti le t shikojm seciln nga pikpamjet tuaja kryesore, at lidhur me artin dhe at q ka t bj me kt realitet t ndrtuar prej jush. Kam bindjen se ju nuk e keni vetdijen e rreziqeve q vijn prej nj realiteti t ndrtuar n nj mnyr t till. T gjith ktu n Lidhje, n harmoni edhe me ata prfaqsues tuajt, q solln ktu porosin tuaj, kndojn n mnyr t porositur nj himn pr nj realizm t quajtur "socialist". Pa qen nevoja q t jesh shum i zgjuar, ktu arrin n prfundimin e pashmangshm se, ose ekziston nj "realizm", ose prej momentit q ai ka nevoj q t'i vihet nj bisht, ai pushon s ekzistuari. Realizmi ose sht realizm, ose nuk sht fare i till: q ktej del se kjo rrym letrare, q n fillim t saj, niset shtrembr dhe kuptohet far gjje e prbindshme do t dal m tej. Vet emri realizm socialist bhet garanci pr shtrembrime t prbindshme, q edhe tashti kan nisur t duken me tr qartsin e forms dhe t prmbajtjes s tyre. Le t shikojm konkretisht 'prmbajn veprat letrare t realizmit socialist, qoft edhe ato m t mirat. Nj inxhinier i mir, nj inxhinier i keq dhe nj q ndreqet!... Nj fshatar i mir, nj i keq dhe nj q ndreqet!... e kshtu me radh. Nj i mir, nj i keq dhe nj q ndreqet!... Komunistt jan gjithmon heronj t situatave, ata vijn n faqe vetm pr t na recituar monolog me prmbajtje heroike!... Le t kthehemi prapa n histori dhe le t shohim sesi qndronin punt n kohn e Luigjit t Katrmbdhjet. Aty ishin ndar punt n mnyr m t qart. Mbretrit dhe princat e kishin siguruar pjesmarrjen e tyre n veprat m serioze. Ata lviznin vetm npr tragjedit, kurse populli, t gjith ata q ishin m posht se mbretrit dhe princat, e kishin vendin e tyre n veprat qesharake. Ata ishin objekt gazi, prqeshje dhe fyerjesh t t gjitha llojeve. Tani, a mund t pranohet si e drejt, q nj gj e till t zbatohet n shekullin e njzet dhe n nj shoqri q pretendon se sht socialiste? Me sa m sipr, del qart se realizmi socialist ka lidhje t drejtprdrejta me idet e absolutizmit francez, qoft si teori, qoft si praktik. Megjithat, gjja m e keqe nuk na shfaqet n praktikn e zhgarravitjeve letrare, se ato si vepra t dobta do t zverdheshin n vitrinat e librarive dhe shum shpejt do t harroheshin edhe nga vet autort e tyre. Gjja m e keqe, sipas mendimit tim, vjen nga fakti se e gjith puna letrare po organizohet sipas modeleve mesjetare t urdhrave fetar t murgjve. Kshtu, Lidhja e Shkrimtarve sht organizuar si nj urdhr murgjish mesjetar. N krye t Lidhjes sht nj Mjeshtr i Madh dhe t gjith jan t detyruar t dgjojn, prderisa vazhdon funksionin e Mjeshtrit t Madh. A nuk e kuptoni se sht nj koncept dhe veprim mesjetar t ndash n kt mnyr "funksione" dhe "privilegje"? Le ta shikojm si keni vepruar ju gjat ktyre viteve. Ju vendosni n Komitetin Qendror, q Kol Jakova t jet nj shkrimtar i madh dhe t gjith prposh aprovojn vendimin tuaj. Kritika thrret e irret q Halili dhe Hajria e Kol Jakovs sht nj vepr e madhrishme. Pastaj, vmendjen tuaj, s bashku me favoret, i fiton Dhimitr Shuteriqi, si kryetar i Lidhjes dhe si... M mir le ta lem kt pik...Prandaj ju nuk duhet ta trajtoni Lidhjen e Shkrimtarve t Shqipris si nj zgjatje organizative t hallkave t ndryshme q ka organizuar PPSH. Lidhja e Shkrimtarve sht nj organizat njerzish t lir, por jo nj hallk n nj shoqri feudale, ku ushtrohen n mnyrn m t uditshme t drejta dhe detyra feudale. Lidhur me kto t drejta dhe detyra do t’ju jap m posht nj shembull, q nuk duhej t kishte vend n shoqrin ton. Dihet se romani im "Rinia e kohs son" sht shkruar q m 1948. "Mbarimi i nj mbretrie" sht shkruar m 1951. Por nuk duhet harruar se romani "Harbutt" i Sterjo Spases sht shkruar q n 1946!... Ather pse Partia v kmbn dhe i ndal kto shkrime m t hershme dhe i jep koh Dhimitr Shuteriqit, q t shkruaj n 1952 romanin e tij pa asnj vler "lirimtart"?... Pse Partia ia boton me nj zhurm shurdhuese kt roman? Pse mobilizon gjith kalorsit feudal t kritiks pr t trumbetuar si romani i par n gjuhn shqipe?... Dhe jo vetm si romanin e par, por si nj roman t madh t letrsis shqipe!... Dhe dihet se n Shqipri jan shkruar edhe m par, edhe shum m par romane... Edhe n gjuhn shqipe!... A sht e drejt q t merrej nj parti e tr, n pushtet. Por ai regjim do t jet shum i rrezikshm pr at vet. Ftohja dhe largimi i popullit do t sjell nj lkundje edhe brenda radhve t udhheqjes, q do t transformohet dalngadal n nj kast t mbyllur n kornizn e nj monarkie pa kuptim n realitetin historik t shekullit XX. N prfundim t ktij procesi historik, ju do t detyroheni t vrisni njri-tjetrin dhe populli do t mbytet n gjak. Mendoj se jemi plotsisht n koh q t shmangim nj t keqe t madhe, dhe kjo sht arsyeja q po ua drejtoj kt promemorie t shkruar n mnyr t ngutshme. Duke shpresuar se ju do t m kuptoni drejt dhe nuk do t’i keqinterpretoni mendimet e mia.

    Promemorie pr Enver Hoxhn, Komiteti Qendror i PPSH, Tiran 5 tetor 1953

    Kasem Trebeshina




    Mehmet Shehu: Trebeshina, element antiparti

    E Hene, 04 Dhjetor 2006

    Mehmet Shehu e akuzonte shkrimtarin, pasi nuk besonte se komunizmi ishte nj fe si gjith fet e tjera, ose sepse kshtu ia krkonte puna. Por, nse ai nuk do t kishte shptuar gjall nga trysnia e diktaturs, me siguri do t’i kishte dhn t drejt profetit t letrave shqipe

    Pas lirimit nga burgu, Kasem Trebeshina filloi prsri jetn e tij midis boshtit t krijimtaris letrare dhe pikturs. Por ai u dnua prsri n vitin 1962, me akuza absurde. Madje, ishte pikrisht data 18 maj e vitit 1962, kur nj makin “xhips” ndaloi pran shtpis s Trebeshins. Q andej doli nj major dhe dy toger, t cilt ekzekutonin urdhrin e internimit. Togeri kishte qen n luft dhe e njihte Trebeshinn nga afr. Gjat ecjes n makin togeri tha:

    - Na vjen keq q t kemi marr me forc ty, sepse t kemi pasur shokun ton.

    Ather Trebeshina iu prgjigj:

    - Ne s’kemi qen kurr shok bashk, por vetm bashkudhtar pr nj koh t shkurtr.

    Tjetri u shfajsua, duke i treguar urdhrin e arrestimit, shoqruar me nj vendim, ku citojm:

    “Vendim numr 51, dat 18. 05. 1962, pr internimin e Kasem Trebeshins, i datlindjes 1925, lindur n Berat dhe banues n Tiran. T internohet n Zvrnec t Vlors, pasi paraqet rrezikshmri shoqrore. Internimi fillon m dat 18 maj 1962 dhe mbaron n dat 18 maj 1967”.

    Rrezikshmri shoqrore, pasi krkon t vrtetn. Rrezikshmri shoqrore, pr shkak se sht i ndershm dhe krkon liri mendimi dhe shprehjeje. Ata e dnonin, ndrsa ai vazhdonte t qndronte i palkundur n mendimin e tij.

    Shkruante vazhdimisht, duke hedhur n letr filozofin e mendimit t tij.

    Por shteti nuk flinte. Mehmet Shehu, duke marr shkas nga romani “Shkrimtari” i Mehmet Myftiut, i jep nj tjetr goditje shkrimtarit. Romani nuk ishte botuar, por Mehmeti ishte njoftuar pr t dhe e kishte krkuar. Madje e kishte lexuar dorshkrimin edhe n mbledhjen e Plenumit XV t KQPPSH-s m dat 25 qershor 1965, ku u shpreh:

    “N romanin e pabotuar “Shkrimtari”, Mehmet Myftiu nprmjet heroit t tij, q, mesa kuptova un nga leximi i pjesshm, s’sht vese Kasem Trebeshina, shkoi ngusht mendimi i autorit, element antiparti e i vendosur kundra pushtetit popullor. Nprmjet ktij heroi antisocialist, autori deklaron:

    “Komunizmi nuk sht gj tjetr, vese nj fe, nj opium. Bota do t mbes ashtu si ka qen prgjithmon, e zhytur n kontradikta pa rrugdalje dhe njerzit nuk i pret nj e ardhme m e bukur...ndrra t dshtuara...shpresa t gnjyera”.

    Dukej se shteti kishte llogaritur burgosjen e tij n do dhjet vjet. Mehmet Shehu e akuzonte shkrimtarin, pasi nuk besonte se komunizmi ishte nj fe si gjith fet e tjera, ose sepse kshtu ia krkonte puna. Por, nse ai nuk do t kishte shptuar gjall nga trysnia e diktaturs, me siguri do t’i kishte dhn t drejt profetit t letrave shqipe.

    Koha kalonte dhe pas daljes nga burgu, Kasemi duhet t fillonte pun. E caktuan prkthyes. N kto kushte, ai vuri si synim kryesor afrimin e mjeshtrve t letrsis botrore tek lexuesit shqiptar. Ajo q duhet thn pr Kasem Trebeshinn gjat ktyre viteve, ka t bj me optimizmin dhe besimin q e karakterizonte at pr arritjen e gjrave t vshtira, pr t cilat shum njerz do t shprehnin pamundsin e vazhdimit. Por Kasemi e synonte dika dhe padyshim q e arrinte at. Madje edhe pr prkthimin e disa poetve t vshtir n stilet e tyre origjinale, Kasemi shprehte bindjen e tij, se do arrinte t’i shqipronte. N kt drejtim, tek ai shfaqej besimi dhe ambicia pr t kapur kuotat e synuara. Sepse ndjeshmria e Kasem Trebeshins lvize pozitivisht drejt gjrave universale, si sht besimi i patundur tek njeriu dhe jeta, pavarsisht nga konjukturat e prkohshme q kalonte shoqria shqiptare. Natyrisht ambicia dhe egoizmi i tij kishin t bnin me prmasn e sensibilitetit t artistit.

    Marr nga libri “Dosja Trebeshina dhe prapaskenat e Lidhjes”, i autorit Nuri Dragoj





    Urdhri i Enverit: Pranga Trebeshines

    E Diele, 03 Dhjetor 2006

    Ne oren 8. 00, ne porten e shkrimtarit qe gjendet ne katin e katert te pallatit me tulla te kuqe, u degjuan tri trokitje te shpejta, qe terhoqen edhe vemendjen e fqinjeve. Sapo u hap dera, grupi i hetuesise hyri brenda me vrull, nderkohe qe ne pragun e dhomes u shfaq vete Trebeshina. Gjithcka zgjati pak caste

    Letra e fundit e Kasem Trebeshinen ne drejtim te Enver Hoxhes, e detyroi sekretarin e Pare te Komitetit Qendror te PPSH-se, t’i telefononte menjehere Mehmet Shehut, duke i folur me nje ton ku ndjehej fyerja dhe ndeshkimi:

    - “Lexojeni letren dhe merrni masat e duhura!”, porositi ai.

    Mehmet Shehu qe e njihte mire natyren e Hoxhes, nuk pati nevoje ta lexonte deri ne fund letren e Trebeshines. Pasi lexoi frazen: “Ju paralajmeroj se nuk do te marr pjese ne votime”, i hodhi me nervozizem fletet mbi tryeze dhe thirri menjehere Fecorr Shehun, i cili ushtronte detyren e ministrit te Brendshem.

    “Nese eshte shkrimi i tij, arrestojeni menjehere”, ishte fjalia e vetme qe kryeministri i tha kusheririt te tij, i cili drejtonte dikasterin e puneve te brendshme. Vete Fecorri, duke njohur natyren e Trebeshines, nuk pati nevoje te bente verifikime. Megjithate, para se te arrestonte Trebeshinen, ai i beri nje telefonate Fiqerete Shehut ne zyren e saj.

    - Ate nipin tend do ta fus brenda, - i tha Fecorri.

    Nga ana tjeter, Fiqeretja i keshilloi t’i telefononte menjehere Mehmetit, por Fecorri ia preu fjalen duke i thene:

    - Mehmeti sapo me mori ne telefon per kete gje.

    - Epo, kur eshte puna keshtu, perse me pyesni mua? Beni si ta shihni te arsyeshme, - tha Fiqeretja, duke e mbyllur telefonin.

    Ate cast, Fecorri duke respektuar hierarkine, njoftoi Prokurorin e Pergjithshem te hidhej ne veprim konkret, duke bere arrestimin.

    Kesisoj, ne prill te vitit 1980, Prokurori i Pergjithshem, Rrapi Mino, urdheron arrestimin e shkrimtarit me motivacion: “Ka zhvilluar agjitacion e propagande kunder Partise se pushtetit”.

    Sipas procedurave te zakonshme, arrestimin duhet ta bente shefi i zyres kunder krimeve te shtetit, por atehere ne kete detyre ishte Fatos Trebeshina, i biri i Myzafer Trebeshines. Pra, kete detyre e kryente nipi i Kasemit.

    Prandaj, per kete arsye, kjo detyre i ngarkohet shefit te krimit ekonomik, Dilaver Bengasi. Vete Bengasi e njihte nga larg Trebeshinen, dhe kishte degjuar per konfliktet e tij me Enver Hoxhen, e sidomos per perplasjet e tij me Kadarene. Ai vete nuk deshironte te merrej me ceshtjen “Trebeshina”, por gjithsesi urdhrin nuk mundi ta kundershtoje.

    Te nesermen, me 16 prill te vitit 1980, ne oret e para te mengjesit, i shoqeruar nga dy punonjes te hetuesise dhe tre police, u nis drejt shtepise se Trebeshines qe ndodhej prapa ekspozites kineze, e cila me vone u quajt “Shqiperia sot”.

    Operacioni i arrestimit u krye me tri makina hetuesie, tip “GAZ 69”, nderkohe qe Bengasi porositi bashkepunetoret e tij te ruanin gjakftohtesine dhe te shmangnin me cdo kusht ndonje tentative te mundshme agresiviteti kunder Trebeshines. Keshtu, ne oren 8. 00, ne porten e shkrimtarit qe gjendet ne katin e katert te pallatit me tulla te kuqe, u degjuan tri trokitje te shpejta qe terhoqen edhe vemendjen e fqinjeve. Sapo u hap dera, grupi i hetuesise hyri brenda me vrull, nderkohe qe ne pragun e dhomes u shfaq vete Trebeshina. Gjithcka zgjati pak caste dhe vete Bengasi vuri re se, pa mbaruar fjalet: “Ne emer te popullit jeni i arrestuar”, policet kishin bere punen e tyre, duke i vene prangat shkrimtarit. Reagimi i Trebeshines ishte gjithashtu i qete dhe pa asnje kunderveprim. Ai shqiptoi dalengadale fjalet: “E dija qe do te ndodhte keshtu”.

    Kesisoj, shkrimtari i mesuar gjate jetes se tij prej kundershtari qe te provonte edhe racionin e supes se burgut, ate cast coi edhe njehere ndermend shprehjen: “Ne kohera diktaturash, vendi i njeriut te ndershem eshte burgu”. Nderkohe ne korridor u degjua nje klithme gruaje, por grupi i arrestimit vazhdoi kontrollin ne hapesirat e shtepise per te kerkuar prova te tjera, ku sipas porosive nga lart, do te mbeshtetej aktakuza e formuluar, “Agjitacion propagande”.

    Per kete arsye, te gjithe librat dhe doreshkrimet e Trebeshines u futen ne disa thase te medhenj, e pastaj u ngarkuan ne automjetin e dyte te hetuesise, i cili priste jashte me dyer te hapura. Pasi mbaroi gjithcka, Bengasi i siguroi familjaret, se te gjitha materialet do te ktheheshin menjehere pas cdo verifikimi nga policia.

    Poshte shkalleve, duke pare Trebeshinen e lidhur me pranga, banoret e pallatit njoftonin njeri-tjetrin duke pyetur: “Valle, c’ka bere keta radhe qe po e arrestojne perseri”.

    Ndonjeri prej fqinjeve qe mbahej si i shkolluar, sqaronte se ka share Enver Hoxhen, ne nje vjershe a ne nje tregim, ndersa te tjeret permendin pa komente Kodin Penal te asaj kohe, per agjitacion e propagande. Ne fakt, ne vitet ’80-te, disa gjera kishin ndryshuar per mentalitetin e shoqerise shqiptare dhe kete radhe ishte e veshtire t’i bindje njerezit se Trebeshina kishte gabuar. Por gjithsesi, akoma ekzistonte kulti fatal i Enver Hoxhes, dhe kushdo e dinte qe, po ngrihej kunder tij, do te perfundonte ne pranga.

    Sidoqofte, kontrolli i pare i baneses se Trebeshines nga njerezit e hetuesise rezultoi i pafavorshem per te mbeshtetur akuzen. I pari qe e ndjeu dhe e kuptoi kete ishte vete Dilaver Bengasi. Ai pati nje moment zhgenjyes, fill pas operacionit.

    Marre nga libri “Dosja “Trebeshina” dhe prapaskenat e Lidhjes”, i autorit Nuri Dragoj.


    Korrieri
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 10-09-2007 m 18:44
    To look life in the face....

  10. #10
    Drinbach Maska e DYDRINAS
    Antarsuar
    17-02-2005
    Postime
    8,246
    Faleminderit
    54
    44 falenderime n 43 postime
    Rebeli Kasem Trebeshina rrfehet pas vlersimit


    Faleminderit, nse ma hiqni nnshtetsin




    Nuk jam shqiptar dhe nse ma heqin nnshtetsin do tju them faleminderit.

    Mes meje dhe Shqipris nuk ekziston m asnj lidhje dhe nse ajo nuk do njher q t botoj veprn time, un nuk dua 100 her, kaq ashpr sht shprehur disidenti i njohur, shkrimtari Kasem Trebeshina. N Prishtin, pas vlersimit t tij me mimin Serembe dhn nga klubi i artistve laian nn mbshtetjen e shoqris italiane Pedrollo, shkrimtari ka dhn pr t parn her nj intervist pr gazetaren Migena (Hoxhalli) Andoni n Televizionin Publik Shqiptar.

    Si ndiheni tani pas marrjes s mimit Serembe?
    Pa asnj lloj ndryshimi.

    Nuk jeni i knaqur?
    Jam ai q kam lindur dhe do t vdes ai q jam. far knaqsie, un habitem, far knaqsie mund t ndjej un kur prpara dy javsh shkruante nj gazet q ne nuk na interesojn andrallat e jets s Trebeshins, atyre nuk u interesojn andrallat e mia dhe mua nuk m interesojn Ata, nuk dua t dgjoj pr ta.

    Ne nuk jemi Ata, jemi t tjer?
    Jetojm n nj shoqri, por e kundrt me mendimet tona, q nuk prputhen dhe jemi t detyruar t prplasemi prjetsisht edhe jo vetm sa t jemi gjall, por edhe pas vdekjes, prsri do t jemi n prplasje.

    Si mendoni, si do t ishte ndryshe shoqria jon dhe far do ta ndryshonte?
    At e din shqiptart, nuk e di un.

    Pse jemi n kt gjendje q ndodhemi tani?
    Pyeti shqiptart, ata e din vet. Jan ata q e ndrtojn historin dhe jetn e tyre; ashtu si ta ndrtojn, ashtu do flen; far shtrati do t vn, n at shtrat do flen.

    Ju jeni i paknaqur si prpara viteve 90 dhe tani pas ktyre viteve?
    Un nuk them se jam i paknaqur, por jam i huaj pr ta. Duke qen i till, nuk mund t jem as i paknaqur dhe as i knaqur.

    Por ju e mort mimin...
    mimin, kush e dha? Ku e gjeti Lai at, sht nj Pedrolo prapa Lait. Ju e dini q sht dikush tjetr dhe sht prtej detit, ai q e ka dhn. Ju e dini mir q nuk sht n Shqipri. M kuptoni besoj.

    Do t thot q mimin e mort nga Italia?
    Skam pun fare un me Shqiprin. Bile po ta marrim kshtu, Shqipria m ka klasifikuar si fondamentalist islamik. N Shqipri derdh gjak sa t duash, as q duan tia din. Nse nuk ven mend, skemi se si bisedojm me ta dhe nse nuk e bjn kt, nuk sht pr t keqen ton, por pr t tyren, ndaj le t bjn si t duan.

    Kujt i drejtoheni me Ata?
    Shiko un nuk mund ti drejtohem se nj person i vetm nuk ka m bn, edhe familjes sime po ashtu, pasi ajo sht e fort. Ktu sht shteti shqiptar q luan me fatin e njerzve t tij dhe t atyre q jan prpjekur pr t. Meq m pyett, nuk mund t harroj Hasan Riza Pashn, t cilin dihet kush e vrau.

    Keni krkuar pr t shkuarn tuaj para 90, zoti Trebeshina?
    Pr far t shkuare?! As q ankohem pr t. Un bra punn time, ashtu si m dukej e arsyeshme. Nuk dua tia di se far qndrimi mbajn shqiptart, as q m intereson fare qndrimi i tyre.

    Thoni shpeshher nuk m interesojn shqiptart. Ju nuk e mbani veten pr shqiptar?
    Un nuk jam shqiptar. Kam punuar pr Shqiprin.

    Po far jeni?
    Dihet ajo, ata q shkruanin gazetn Drita e dinin far isha, ata q e kurdisn dhe at komplot tek gazeta Drita e din se far jam. Pyetini dhe le tua thon. Gjja kryesore q u mungon shqiptarve sht se nuk jan mirnjohs. Duhet t shrohen nga kjo gj, pr t mirn e tyre dhe jo timen. T ken m mirnjohje ndaj t tjerve q u shrbejn.

    Kalojm pak tek krijimtaria letrare, keni goxha pa botuar. Ju mbetet merak q vazhdon t mbetet e till?
    Do t m mbetej merak nse nuk do bja punn time. Por un kam opus shum t madh, t pakrahasueshm me asnj. far meraku do kem?! Edhe Shqipria nuk mund t ma bj kt pyetje. Shqipria duhet t lexoj veprn, ta studioj at, ta flak ose ta pranoj dhe ather mund t bisedohet. Nuk mund t flitet kshtu. Ne nuk mund t marrim mall veresie n dyqane pa paguar parat. Shqipria duhet t botoj veprn, ajo nuk do njher q ta botoj, 100 her nuk dua un. Kurr mos e botoft.

    Ja keni krkuar?
    As e krkoj kurr, as dua tjua krkoj. Sjam un ai q krkoj, nevoj pr letrsin ka Shqipria nuk ka Kasemi.

    Keni menduar ndonjher t hyni n politik zoti Trebeshina?
    Asnjher. Un jam ushtarak dhe shkrimtar dhe nuk jam politikan. Nuk kam qen kurr, asnjher.

    Ju keni luftuar n Luftn e Dyt Botrore. Shkoni n 29 nntor n varrezat e dshmorve?
    Pse t vete n varreza. Atje le t vej Shqipria, ata q jan vrar, jan vrar pr t, jo pr ndonj parti. Dhe Shqipria duhet t shkoj ti nderoj ata. Un kam tr shokt e mi t vrar atje, por nuk do shkoj un atje, Shqipria duhet t shkoj, pr t luftuan.

    A mund t m jepni nj ide zoti Kasem, se si mund t shkoj Shqipria sot?
    E thash njher. N at shtrat q do shtroj, n at shtrat do flej.

    Kush e ka fajin?
    Vet ajo e ka fajin, askush tjetr.

    Ju nuk do ti shrbeni me idet tuaja?
    Si ti shrbej un me idet e mia nj Shqiprie q nuk do t botoj. Duhet ta botosh tjetrin, duhet t rrihet mendimi, pro-kundr, me t gjitha gjrat. me far do ta ndihmoj un at, un jam shkrimtar, mendimtar, ajo nuk do t botoj veprn time, un si do ta ndihmoj un? Pse do ti lutem un Shqipris. Sdo dhe kur sdo, sdo. Do ti kthesh kraht patjetr, sepse nuk mund t merresh vesh me njerz t ktill se nuk ke gjuh t prbashkt dhe nuk mund t diskutosh me diknd, qoft pr mir, qoft pr keq. Duhet t kesh disa pika takimi. Dhe kur ske pik takimi nuk mund t bhet. Asnj gj nuk mund t bhet dhe t gjitha qndrojn n hava. Gjith larot e realizmit socialist i kan veprat e plota t botuara, edhe ne ish-armiqt e popullit jemi akoma t persekutuar. Askush nuk do t hedh m syt pr ne. Un nuk jam nga ata q vij t krkojn botim. Duhet kuptuar q prfundimisht midis meje dhe Shqipris nuk ka m lidhje, nuk ka m asnj pik takimi pr bisedim.

    Jetoni n Shqipri?
    Un jetoj me djersn time n Shqipri, pasi pr t kam luftuar shum. Dhe at pension q marr, e marr se m takon. Kam br dy krkesa pr heqjen e nnshtetsis, nj n 1953 dhe jam dnuar me tre vjet burg pr kt, si dhe n 1966 dhe m than se nuk e kisha formuluar ligjrisht mir. Tani le t ma heqin nnshtetsin, kur t duan madje dhe ju them njqind her faleminderit. Me Shqiprin jam kaq i ngopur, sa nuk dua t merrem m. Duhet ta kuptoni kt gj.

    Gazeta Panorama

  11. #11
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    26-09-2003
    Vendndodhja
    varavingo
    Mosha
    40
    Postime
    1,098
    Faleminderit
    6
    9 falenderime n 7 postime
    Trebeshina, i par nga prapaskenat e Lidhjes s Shkrimtarve


    Belina Budini
    08-01-2007


    Kasem Trebeshina



    E kan quajtur t gjith "disident i kulluar", por ai do t donte thjesht t ishte shkrimtar i lexuar, t ishte dramaturg i gjall n teatr. Me pjesn m t madhe t krijimtaris ende t pabotuar dhe me 76 drama, pr asnjrn prej t cilave nuk jan hapur dyert e Teatrit t Tirans, Kasm Trebeshina, n moshn 80-vjeare vazhdon t mbetet i pakuptuar dhe i panjohur. Kritika letrare e ka quajtur prijs t modernitetit t letrsis shqipe, e megjithat, vepra e tij nuk sht pjes e rndsishme e programit msimor n shkolla dhe n librarit e Tirans zor se mund ta gjesh... sht konsideruar edhe rast unik i prputhjes s afshit dhe pasionit human e shpirtror me letrsin e vrtet; por as promemoria e tij e famshme drejtuar Enver Hoxhs, nj nga veprat m t guximshme t disidencs shqiptare, dhe as dhjetra veprat letrare q ka shkruar e vazhdon t shkruaj, nuk kan mjaftuar pr ta sjell n kt bot Kasm Trebeshinn...
    I ikur nga bota

    Ndoshta koha e tij nuk ka ardhur ende... T paktn, pr sa koh nuk jan hapur ende dosjet. Shkrimtari ka br vazhdimisht thirrje q dosja e tij t hapet komplet, por vetm pjes t saj kan dal n drit dhe nj tentativ pr t ringjallur Trebeshinn, duket se ka qen nj libr gjysm-dokumentar i shkruar nga gazetari Nuri Dragoi, botuar n fund t vitit 2006, n dhjetor. Prapaskenat e Lidhjes s Shkrimtarve, jan pjest m intriguese t ksaj dosjeje t paplot rreth shkrimtarit dhe disidentit, edhe pse nuk dalin ende t gjith emrat e atyre shkrimtarve q thurn aktakuzn kundr Trebeshins. Duket se, me gjith rezervimin e vazhdueshm pr t folur pr jetn e tij dhe marrdhniet me shkrimtart, Trebeshina ka komentuar n kt libr, disa nga emrat e rndsishm t Lidhjes s athershme.

    Ndrsa nuk mungojn edhe n librin e Nuri Dragoit, deklaratat e Trebeshins pr shkrimtart shqiptar, n nj intervist dhn gazets "Express" t Kosovs, jo shum koh m par, shkrimtari disident sht shprehur se: "Shkrimtart shqiptar de fakto edhe de jure mua me kan deklaruar luft dhe kur m deklarohet luft u them: "Shtrngohuni se do luftojm!". Raportet jan krejt t pshtira. As s'dua t di pr Lidhjen e tyre, as s'dua t di pr shkrimtart shqiptar! Le t vazhdojn luftn deri ku t dal... Lidhja e Shkrimtarve e ka br propozimin q t digjet vepra ime dhe ka vendim gjyqi pr djegien e veprs sime. Jo vetm pr mua, por edhe pr Fishtn, Koliqin, Nolin, Konicn. Gjersa letrsia shqipe sht nj tempull ku ata kan hedhur ato jashtqitjet e tyre, vrerin e tyre dhe gjith pshtymat e tyre,- ose do t'i lpijn, ose ai s'sht m tempull. Aty s'kthehem m...!".

    N promemorien e tij t famshme drejtuar diktatorit, ku nuk heziton t bj paralelizm midis Enver Hoxhs dhe Luigjit t Katrmbdhjet, Kasm Trebeshina shprehet pr Lidhjen e Shkrimtarve, se ajo "sht organizuar si nj urdhr murgjish mesjetar. N krye t Lidhjes sht nj Mjeshtr i Madh dhe t gjith jan t detyruar ta dgjojn, prderisa vazhdon funksionin e Mjeshtrit t Madh, duke parashikuar edhe tablon e t ardhmes s regjimit q n vitin 1953: "...varfria do t bhet e tmerrshme dhe vetm regjimi i nj terrori t pashembullt mund t bj t qndroni n pushtet. Por ai regjim do t jet shum i rrezikshm... N prfundim t ktij procesi historik, ju do t detyroheni t vrisni njri-tjetrin dhe populli do t mbytet n gjak...". Kjo letr e shkruar me nj guxim t tmerrshm, do t sillte kalvarin e drams s Kasm Trebeshins. Nuk i shptoi burgut dhe as harress, n t dyja kohrat...

    Dy fjal pr jetn e Trebeshins

    Kasm Trebeshina ka lindur n Berat, m 5 gusht 1926. Filloi studimet n Shkolln Normale t Elbasanit, por i ndrpreu m 1942, kur u prfshi n Luftn Nacional lirimtare. Trebeshina ndrpreu edhe studimet e larta n Institutin e Teatrit "Ostrovski" t Leningradit dhe iu kushtua trsisht krijimtaris letrare. N vitin 1961 botoi poemn "Artani dhe Min'ja ose hijet e fundit t maleve" dhe nj prkthim pa emr t Garsia Lorks. Veprat e Trebeshins nisn t botohen n fillim t viteve '90, fillimisht n Prishtin: "Stina e stinve" 1991; "Mekami", "Melodi turke", 1994; "Historia e atyre q nuk jan" 1995 dhe n Tiran: "Legjenda e asaj q iku", 1992; "Koha tani, vendi ktu, 1992; "Qezari niset pr n luft", 1993; "Rruga e Golgots", 1993; "Lirika dhe satir" 1994: "Hijet e shekujve", 1996; "ndrra dhe hije" drama; 1996 etj. Megjithat, pjesa m e madhe e veprs s Kasem Trebeshins sht ende n dorshkrim: 18 vllime me poezi, 42 pjes teatrore, 21 romane e vllime me tregime etj. Pr qndrimet e tij t hapura kundr regjimit, u burgos dhe veprat i mbetn n dorshkrim. Letra e tij "Promemorje" pr Enver Hoxhn, shkruar m 5 tetor 1953, denoncoi vendosjen e pushtetit "monist" dhe t metods s Realizmit Socialist.

    Trebeshina pr Kadaren:

    "Me Kadaren s'dua t kem asnj lloj marrdhnie"

    "Me Ismailin jam njohur qysh n vitin 1952. Kishim pikpamje t ndryshme. Ai ka qen n gjyqin tim n vitin 1954. Dhe jemi takuar pr her t fundit m 25 janar t vitit 1955, n Rrogozhin. Kur u kthye nga Bashkimi Sovjetik m 1960, ishte transformuar i tri n nj njeri agresiv... Me intriga, duke krijuar miqsira me fmijt e udhheqjes, duke lshuar direktiva pr proletariatin botror, nuk bhet letrsi... Dhe intriganti, kushdo qoft ai, nuk mund t jet njeri... Me njerz si Ismail Kadareja, nuk dua t kem asnj lloj marrdhnieje...",- citohet Trebeshina n librin "Dosja Trebeshina dhe prapaskenat e Lidhjes".

    Kadare pr Trebeshinn:

    "Trebeshina m ka quajtur agjent t Perndimit"

    RA1: Kritika nuk vjen vetm nga Perndimi. Shkrimtari dhe disidenti shqiptar Kasm Trebeshina, ka folur mbi epokn Hoxha-Kadare dhe ju ka drejtuar kritika t ashpra.

    IK: Kasem Trebeshina eshte nje pseudo-disident. Kasem Trebeshina gjith jetn vetm m ka kritikuar. M thoni far kritikash m ka br? Ja nj shembull: kur m 1971 romani im i par u botua n Franc, Kasm Trebeshina ka br nj kritik dyzet faqesh, ku m quante nj agjent t Perndimit, prderisa m plqente Perndimi.

    RA1: "Pseudo disidenti" Trebeshina ndenji, megjithat, 13 vjet n burg.

    IK: E para, s'ka qen 13 vjet n burg. Prpara se t hynte n burg, ishte oficer n Ministrin e Brendshme.

    RA1: Ju nuk keni gabuar politikisht asnjher?

    IK: S'kam gabuar, un s'jam marr ndonjher me politik, s'ka br ndonj njeri politik ather, ishte e pamundur....

    Fragmenti sht nxjerr nga nj intervist e Kadares me radion austriake 1 (RA1), realizuar m 13 shtator 1998.

    Trebeshina pr Agollin:

    "Dritroi sht interesuar pr mua"

    "Me Dritro Agollin nuk njihemi, ose njihemi pa u njohur q nga largsia. Kemi dgjuar pr njri-tjetrin, jemi interesuar pr njri-tjetrin, nuk kemi qen t nj mendjeje me njri-tjetrin. Dhe punt kan mbetur me kaq. M 1974-'75, Dritroi drgoi dy her Fatos Arapin dhe m propozoi t takoheshim dhe t bisedonim. Hern e tret, Fatosi erdhi n mars t vitit 1975 dhe m prsriti propozimin. N at koh un punoja si prkthyes n Shtpin Botuese "Naim Frashri" dhe i pranishm n bisedn ton ishte edhe Sotir Caci. Un e hrefuzova takimin se ishte n pozita krejt t kundrta dhe nuk kishim asnj pik t prbashkt, ku t mbshtesnim argumentet e bisedimeve. Por n at moment ndrhyri edhe Sotir Caci, i cili afrsisht tha: Kasmi nuk ka se far t bisedoj me ju. Sepse pas 20-30 vjetsh nuk mund t ndryshoj pozicion. Madje un do ta kritikoja i pari po t ndryshonte. Kshtu u mbyll biseda n at koh. Ndrsa n vitet e mvonshme, me sa jam n dijeni, Dritroi sht interesuar pr mua. Gjersa n vitin 1990, m 23 maj dhe m 6 qershor i shkrova dy letra q t'i mbyllnim t gjitha kontradiktat dhe t kalonim n marrdhnie normale midis shkrimtarsh, duke ruajtur secili pikpamjet e veta. Ishte radha e Dritroit t mos m prgjigjej. Nga ana ime, q nga largsia e kam vlersuar Dritroin si shkrimtarin m t mir t Realizmit Socialist. Pr mua, ai ishte autor q e ndjente personazhin, ishte i natyrshm n krijimtari dhe e kishte naivitetin e domosdoshm t shkrimtarit. Cilsit e tij dilnin n pah n nj pjes t veprs dhe sidomos tek "Shklqimi dhe rnia e shokut Zylo". Njihte mir edhe humorin q sht e domosdoshme pr veprn e do shkrimtari...".

    Agolli pr Trebeshinn

    "Disident si Trebeshina nuk ka"

    "Un, Kasm Trebeshinn e njoh dhe kam shum respekt pr t. Kasm Trbeshina ka qen nj trim i madh n luft dhe pas saj. sht shkrimtar i mir dhe shum shkrime t tij kan mbetur pa u botuar... Kasmi e thoshte me trimri do gj. N vitin 1953 i drgon nj letr Enver Hoxhs, ku i thot se metoda e Realizmit Socialist n letrsi ishte metod q pengon zhvillimin e saj, i pengon frymmarrjen. Letrsia nuk bhet me urdhr... Sot, thon shum shkrimtar q pretendojn se dikur kan menduar ndryshe, se gjoja jan disident, etj., etj., por n fakt disident si Trebeshina nuk ka... sht i vetmi q mendimet e tij i ka dhn me shkrim dhe ato jan t dokumentuara edhe sot...".

    DOSJA TREBESHINA

    DOKUMENTI

    Pjes nga hreferati kryesor q sht mbajtur n muajin shkurt 1954 nga Dhimitr Shuteriqi, n mbledhjen e Lidhjes s Shkrimtarve ku u dnuan: M. Ndoja, K. Trebeshina dhe M. Myftiu. Pak koh m par, Kasm Trebeshina i ishte shprehur Dhimitr Shuteriqit, se nuk do t lejonte q Lidhja e Shkrimtarve t kthehej n nj repart pune t detyruar.

    Si u dnua nga Lidhja, Kasm Trebeshina

    "...Mark Ndoja, duke prfituar nga megalomania e Kasm Trebeshins dhe e Mehmet Myftiut, krijoi bashk me kta t dy, nj si grup t vogl, t cilin ata synonin ta zgjeronin me shkrimtar t tjer. Cilat ishin pikpamjet e ktyre shokve?

    Ata mbanin nj qndrim nihilist ndaj letrsis s son t Realizmit Socialist. Nga nj an mendonin se kjo letrsi sht "prtok", nga ana tjetr e shpjegonin kt me vet frymn e Partis n letrsi... Sa pr Kasm Trebeshinn, ai do shkrim dhe shkrimtar i shikonte vetm nga nj prizm: a ishin t shkolls s tij. "Shkoll" e tij, si e deklaronte ai vet, ishte romantizmi. Prball veprave t letrsis son t Realizmit Socialist, M. Ndoja dhe M. Myftiu, vinin veprat romantike e dekadente t Kasm Trebeshins. M. Ndoja i kushtonte edhe nj vjersh Kasmit, ku e nxiste t ohej kundr "fuqis s dhuns" por jo t'i kndonte "jets s re"... Ata ishin pr nj letrsi "t prjetshme", pr tema "t prjetshme" e t "prgjithshme" njerzore. Me fjal t tjera, shkrimtari shkputej prej kohs s tij, si bnte praktikisht Kasm Trebeshina... Tema "t prjetshme" nuk ka dhe nuk ka si t ket n letrsi. Temat ndryshojn bashk me njeriun, me shoqrin...
    Pikpamjet e M. Ndojs, K. Trebeshins dhe M. Myftiut kundr letrsis son, ishin n thelb pikpamje kundr Realizmit Socialist, pr pasoj, kundr letrsis pararoj sovjetike...
    3. T krkosh t shkputesh prej kohsh, t shkruash tema gjoja "t prjetshme" sht n radh t par kozmopolitizm me brir, gjithashtu edhe formalizm me brir... Por, n qoft se shprehet pesimizmi se gjoja na pengon fryma e Partis, q gjoja e pengonte Kasm Trebeshinn pr t shkruar "lirisht", kjo shok, s'shte gj tjetr, ve t kuptuar keq t liris s artistit.
    Gjith kto pikpamje mbi letrsin ton t sotme, mbi letrsin sovjetike, idealizimi i klasikve t epokave t kaluara e fetishizimi i forms, e kan burimin e tyre kryesor te ky fakt, q Kasm Trebeshina e shpallte veten romantik, e M. Ndoja e M. Myftiu, n vend q t tronditeshin nga ky anakronizm, e shpallnin "shkrimtar t madh" t kohs son. Letrsia jon bazohet mbi traditat e folklorit... t letrsis sovjetike q themeloi Realizmin Socialist... Letrsia tek ne, ndjek t njjtat qllime q ndjek Partia dhe Shteti...
    Naum Prifti pr Kasm Trebeshinn:

    "Prse mungova n gjyqin e Trebeshins"

    "Pr t'i dhn ekspertizs ngjyr m t besuar, Sigurimi futi n valle Lidhjen e Shkrimtarve. Midis dramaturgve q do t shqyrtonin veprat, Dalan Shapllo m futi edhe mua. Kjo m erdhi e papritur, sepse un nuk isha nga njerzit e afrm apo t besuar t Lidhjes. Ai m dorzoi pes vepra t Kasm Trebeshins, pa i zgjedhur, ato q i zun duart nga togu dhe m vuri n dijeni, se duhet t'i lexoja e t shkruaja nj relacion rreth prmbajtjes s tyre. Nga njra an, m erdhi mir se do t lexoja pes vepra disidente, nga ana tjetr nuk doja kurrsesi t rndoja Kasm Trebeshinn, me akuza pr krijimtari disidente... I lexova me nj frym, duke u habitur si me subjektet, ashtu edhe me idet. Njra prej tyre, me titull "Pr ata q s'jan m" ishte akuz e fort kundr hetuesve, njerzve t Sigurimit, t zvetnuar moralisht... Prgatita relacionin sa m but q munda, duke pohuar se dramat e komedit nuk ishin realiste, se nuk aludonin kundr sistemit, mbasi ishin fryt i nj fantazie t oroditur... Kto mendime ia thash edhe Dalanit, por ai tha se kishte lexuar nj dram ku personazhet quheshin Anvar dhe Mahmud, aludim direkt pr Enverin dhe Mehmetin... Duke gjetur nj justifikim t besueshm nuk u paraqita n gjyq, por atje u lexua relacioni im...".

    Marr nga shnimet e Naum Priftit, t shkruara nga Amerika, pr aktakuzat dhe gjyqin e Kasm Trebeshins. Shkrimtari Naum Prifti ka shkruar vet nj nga ekspertizat pr Trebeshinn, por nuk u paraqit n gjyqin e tij.

    Disa nga akuzat e dshmitarve q ridnuan shkrimtarin

    "I pandehuri Kasm, duke shprehur paknaqsin e tij ndaj pushtetit ton popullor, n nj bised q ka zhvilluar me dshmitarin Adem Avdo, n vjesht t 1977, ndr t tjera ka thn: "Pr mua nuk ka atdhe. Shqipria nuk m plqen, sepse ktu ka padrejtsi t madhe...".

    "Biseda t tilla armiqsore ai ka zhvilluar edhe me dshmitarin Jorgo Bllaci, me t cilin n nj rast sht shprehur: "...N luftn Nacionallirimtare, Partia hodhi parulln "T bashkohemi t gjith n luft kundr fashizmit, pa dallim feje, krahine dhe ideje", por sa u arrit kjo fitore mbi fashizmin, kjo parull u zhduk dhe u vu diktatura e nj klase mbi t tjerat, duke persekutuar njerz t ndryshm, si un q jam persekutuar pr shkak t ideve, t cilat nuk prputhen me kt diktatur... Po me kt dshmitar, i pandehuri n nj bised tjetr, ka thn: "Realizmi Socialist dhe partishmria n art dhe letrsi, jan vetvrasje pr artistin. Artisti nuk duhet t'i shrbej politiks".

    "Lidhur me pikpamjen e tij armiqsore n fushn e letrsis, i pandehuri Kasm Trebeshina, edhe dshmitarit Petrit Isufaj i ka thn: "Realizmi Socialist sht i orientuar nga lart. Kjo t on n shterpsi...".

  12. #12
    i/e regjistruar Maska e mondishall
    Antarsuar
    28-11-2006
    Vendndodhja
    Ne Selanik te Greqise
    Mosha
    59
    Postime
    2,696
    Faleminderit
    0
    53 falenderime n 45 postime

    Pak nga libri tim, "E megjithate...jetojme!"

    Nuk di c'emer t'i ve te njejtit personalitet, shume apo pak te njohur, per vepren e tij krijuese ne dy kohe kaq te kunderta me njer-tjetren. Kemi metamorfozen e meposhtme:
    1.Veper ne sherbim te kombit, bashke me Veper ne sherbim te regjimit.
    2.Veper ne sherbim te kombit, bashke me Veper ne injorim te ish regjimit.
    Nuk mundesh, mor zoteri, qe te me mekosh dhe emocionosh njelloj, me dy vepra diametralisht te kundetra ne botkuptim. Mos genje as veten dhe as mua me alibine e autocensures, e cila kuptohet e ndjehet ne nje veper dhe nga me i thjeshti lexues shqiptar. Pse e them kete? Sepse, ne nje forme a tjeter, edhe ai e ka provuar ne jeten e tij te perditshme, kete lloj autocensure.
    Avash, avash, kjo autocensure, tek disa u kthye ne bindje, tek disa u be pjese e imponueshme ne veprimtarine e perditshme, tek disa shkaktoi strese e tronditje psiqike, tek disa mospermbajtje e kundershtime, me pasoja deri ne kapitale per jeten e tyre.
    Ajo qe une ngulmoj, si me pare edhe sot, eshte dalja e se vertetes per te persekutuarit e vertete nga ata ne komoditet. Sepse te dytet, qe thoni ju, heronj i njohem atehere, heronj po shfaqen edhe sot. Ky emerues i njejte, per te kunderta thelbesore, eshte injorimi me i paturpshem qe mund t'i behet hapesires dhe kohes se nje vendi, vete historise se tij.(Kaq nga libri)
    Mos kujtoni se dola nga tema. Ne ndarjen qe bej gjendet lehte se ku e ka vendin Trebeshina dhe ata qe me siguri sot e kane zili per disidencen e tij.

  13. #13
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    23,895
    Faleminderit
    63
    743 falenderime n 613 postime
    Pse nuk dalin asnjher nga loja kuadrot e Sigurimit

    Nga pretekset si shkrimtar tek vazhdimsia e veprimtaris s Sigurimit t Shtetit dhe e qllimeve politike

    Si dhe pse prdoret Kasem Trebeshina

    - Portret i ish antarit themelues t Seksionit t Par t Drejtoris s Mbrojtjes s Popullit (m pas Sigurimi i Shtetit) dhe aktorit t Teatrit Popullor, Kasem Trebeshina
    - Kush sht n fakt Kasem Trebeshina
    - Aktori i dshtuar i Teatrit Popullor dhe dy dnimet e uditshme t tij
    - E vrteta e dnimit t par
    - Pse operativi i Sigurimi i drejtohej Kasemit “ti je yni”?
    - Pse Trebeshina nuk ka punuar kurr gjat komunizmit n nj koh kur t tjert punonin edhe angari n kampe pune


    Padyshim periudha e sundimit t regjimit komunist sht ndr m tragjike dhe m t trishtuara n Shqipri. Ndrtimi i nj regjimi kriminal duke pasur n qendr veprimtarin e Sigurimit t Shtetit rrjedhimisht q ka ln pasoja t rnda mbi vendin edhe sikur arms famkeqe t i ishte tretuar fare prbrja e strukturs organike. N rrethana t ndryshme njerz q kan qen brenda burgut t madh ose brenda burgut t vogl, kan treguar edhe n vitet e demokracis shenjat e veseve me t cilat jan ushqyer n diktatur. Afrmendsh kuptohet se Sigurimi nuk i braktis njerzit e tij. Nuk sht e rastsi q pas 1991 “viktima” mbrohet nga persekutort apo m ke akoma prdoret nga ata. Jo m kot ai i drejtonte letra Enver Hoxhs dhe ky i fundit e fal dhe nuk i bn prshtypje asgj n kohn kur t ikte koka pa menduar fare.
    Pr nj njeri q merr ose i vn prmasn e disidentit, qoft kjo nj mbules e vjetr ose krejt e re, analiza n do koh do t ishte e mirpritur si domosdoshmri e informimit t publikut. Nj realitet krejt tjetr gjendet n letra, pikrisht aty ku e vrteta nuk mund t lvizs sipas dshirs s protagonistve n vitet e tjera.
    Nj realitet i hidhur ndodh rndom n Shqiprin ton. Njerzit mkatar q e kan psuar dhe vet m pas nga mekanizmi q ata kan prdorur kundr t tjerve, jan shpallur jo pak her t vuajturit e mdhenj. Nj shembull mund t jepej pr shembull pr Pjerin Kirn, ish oficerin e Sigurimit dhe inskenoi futjen e armve n kish dhe q m pas u dnua me vdekje “pr nxjerrje sekreti”. Kira e pagoi me vdekje mkatin e madh, por sot figuron i persekutuar dhe n baz t nenit kaq e aq, pasardhsit e tij krkojn dmshprblim financiar.
    Nj rast tjetr personazhi interesant, sht ai i z.Kasem Trebeshina, pr t cilin sht thn se ka br nj dynja burg dhe paska qen shkrimtar i madh e kundr regjimit. Nse do t vesh re me kujdes jetshkrimin e Trebeshins, do t vresh prnjher se atij i mungojn saktsia e viteve t hyrjes dhe daljes nga burgu si dhe profesioni q ka ushtruar ai n kohn q nuk ka qen n burg. E pra Kasem Trebeshina nuk ka qen shkrimtar, por partizan i lufts civile (me kt gj sht mburrur jo pak her gjat viteve t diktaturs), nuk ka qen shkrimtar por oficer i seksionit t par t Drejtoris s Mbrojtjes s Popullit, pr t vazhduar deri oficer i Sigurimit t Shtetit. Nga Bashkimi Sovjetik Kasem Trebeshina nuk ka ardhur si shkrimtar por si aktor me destinacion teatrin kombtar.
    Pra karriera e Trebeshins nuk ka filluar si shkrimtar, por si nj ushtarak, bile i nj prej armve m kriminale t regjimit komunist. Ai u aktivizua n luftn civile t viteve 1943 – 1944, n krahun e atyre q shkaktuan tragjedin m t madhe t ktij vendi, duke vazhduar misionin n krye t famkeqes Drejtoria e Mbrojtjes s Popullit.
    N mosh fare t re si komunist rigoroz kundr kundrshtarve politik t Partis Komuniste. Pr vitet m t egra t lufts civile, Trebeshina asnjher nuk ka dashur t bj transparencn e duhur. Madje pr shum vet, ka qen e panjohur ’ka br z.Trebeshina n kto vite, teksa jemi msuar t akuzojm drejtues t lart komunist, pr masakra mbi fshatar t pafajshm t krahinave t ndryshme t vendit. ’ka br pra DMP-isti Kasem Trebeshina n kt koh? Prse kjo koh nuk merr asnjher zbardhjen e duhur. Pse ai ishte prnjher pjes e seksioneve informative t ngritura pran njsive komuniste partizane apo jo.
    Me vendosjen e regjimit komunist n fund t vitit 1944, ngrihet n detyr, por jetshkrimi i Trebeshins ishte srish i mangt pr publikun e pasditeve 90-t.
    19 vjear, Trebeshina do t listohej ndr drejtuesit m aktiv t arms famkeqe t Drejtoris s Mbrojtjes s Popullit m 1945, arm n themel t s cils qndronin Serbia apo Rusia dhe q do t ishte pasuesja e Sigurimit t Shtetit.

    N seksionin e par

    Pas kategorizimit t udhheqjes s Drejtoris s Mbrojtjes s Popullit, me n krye vjen seksioni i par i saj. Kasem Trebeshina si themelues i ksaj arme famkeqe, bnte pjes n seksionin e par t saj. Prve Koi Xoxes q ishte drejtues i DMP-s, drejtuesit e lart t saj ishin: -Kadri Hazbiu – prgjegjs, Mit’hat Poloska, Niko eta, Nesti Zoto,
    Siri arani, Thoma Karamelo.
    N seksionin e par t Drejtoris s Mbrojtjes s Popullit, Kasem Trebeshina bnte pjes n krah t t poshtshnuarve:
    -Mit’hat Poloska
    -Foni Qirko
    -Afrdita Deliana
    -Sknder Tupe
    -Kolec Ilia
    -Ilo Vero
    -Manushaqe Qadhimi
    -Edip ui
    N asnj prej jetshkrimeve t Trebeshins, nuk figuron t bj pjes aktiviteti i tij i viteve 1944 – 1947. Edhe n nj letr q i drgon udhheqjes m von, ai thot se dihet prej instancave m t larta se ’ka br ai deri n vitin 1947. Duke qen pjes thelbsore e arms s Drejtoris s Sigurimit t Shtetit dhe m von rrjedhimisht i Sigurimit t Shtetit, natyrisht q “puna” nuk mund t kuptohej jasht profilit t njohur t ksaj arme. N kohn kur Sigurimi i Shtetit i Koi Xoxes dhe i Nesti Kerenxhit bnte krdin npr Shqipri, z.Trebeshina ishte pjes e ksaj arme. Nuk mund t mendohet se t gjitha aktet i bn me dorn e vet famkeqt Kerenxhi apo Xoxe. Kishte edhe t tjer q ishin t zellshm n punt e tyre. Nj rast i till mund t prmendet fjala vjen pr shkrimtarin Sotir Andoni, pr t cilin mund t pyetej z.Trebeshina a ka pasur dor kur prdorte kamxhikun e oficerit mbi shpinn e njerzve t padshiruar ose t prndjekur nga regjimi. Edhe periudha e burgosjes pr z.Trebeshina, mund t prmendet se nuk e prligj periudhn e mparshme kur ai ka shrbyer. Sepse nj rast t till mund t ken pasur pr shembull Koi Xoxe, etj, t cilt prfunduar pas hekurave, por q patn fatin e keq se nuk u morn me veprimtari letrare.

    N konflikt me kombin

    Nj tjetr moment q do t mund t vihet re me lehtsi sht konflikti me kombin, pavarsisht se ai maskohet si konflikt me shtetit. Por edhe me shtetin sht nj konflikt keq i maskuar pasi n t gjitha letrat dhe dshmit e Trebeshins del respekti i tij pr Republikn Popullore t Shqipris. Rrjedhimisht konflikti i vrtet i Trebeshins sht me kombin.
    N do koh, n regjime totalitare, n demokraci, n anarki, n koh t turbullta, republika, monarki, etj, kombi sht nj frymzim i madh pr shkrimtarin. E megjithat, z.Kasem Trebeshina n vitin 1953 me nj letr drejtuar Enver Hoxhs ka krkuar heqjen e shtetsis shqiptare, pasi nuk e ndjente veten shqiptar.
    Shkrimtari krkonte t jepte n kt mnyr nj rast t pashembullt kundr kombit t tij.
    Koha e kalimit t z.Trebeshina nga njri sektor n tjetrin nuk njihet. Z.Trebeshina do t bnte mir t ishte transparent n kt pik. Mbase libri i xhepit i Drejtoris s Mbrojtjes s Popullit, si nj revist letrare q frymzonte oficert e ksaj drejtorie n punt e mdha mbi armiqt e partis, mund t ket shrbyer si nxits pr kalimin e dyfisht t z.Trebeshina drejt letrsis. Por z.Trebeshina ndrpreu edhe studimet e larta pr t ardhur n Tiran n rolin e aktorit t Teatrit Popullor.
    Mkatet e shumta t Trebeshins q kan rnduar mbi sa e sa jet njerzish t kaluar npr duart e tij, si duke ka sjell ndonj lndim. A i kan dal ndonjher hijet e njerzve q torturoheshin n qelit e SEMP-eve, DMP-s apo Sigurimit t Shtetit? Kt vetm ai mund ta thot, por vet jeta e Trebeshins e tregon se ai nuk ka shptuar mris s madhe q ka fituar nga viktimat e tij.

    Nga Moska n Tiran, pse

    Kasem Trebeshina ka ln punn e efektivit t Sigurimit t Shtetit dhe sht drguar me studime n Bashkimin Sovjetik. Ky qen pikrisht viti 1947. Kt “e di mir Partia se” thot ai. Mirpo pikrisht n kt jan drguar n Mosk pr specializim kuadrot kryesor t Sigurimit q kan pr shembull Kadri Hazbiu, Mihallaq Ziishti, Vask Koleci, etj. Kta pr udi u bn n koh t ndryshme titullar t Sigurimit t Shtetit dhe pr udi t gjith prfunduan keq. Ktu na lind e drejta pra t pyesim se far shkolle apo kursi la n mes Kasem Trebeshina. Dshira pr t’u br “shkrimtar”?
    Pa i mbaruar kto studimet ai ka ardhur n Shqipri dhe sht emruar aktor n Teatrin Popullor. Ktu ka filluar t luaj keq, t mos dal n rolin e krkuar. Edhe veprat e tij nuk jan t thella, pasi nuk e ka nxjerr mir artistikisht rolin e madhe t partis dhe pamjen e keqe t armikut t popullit. Dshira pr t shkruar e ka uar at pran Lidhjes s Shkrimtarve n adres t s cils ka shprehur ankesa pa fund. N fakt vepra e Trebeshins e ksaj kohe ka shum naivitet dhe prcjell m tepr realitetin jointeresant t asaj kohe.

    Nga Rushen Alimerko

    Gazeta 55
    (20.08.2007)

  14. #14
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    23,895
    Faleminderit
    63
    743 falenderime n 613 postime
    Argumentet e Nexhmije Hoxhs mbrojtn Kasem Trebeshinn

    Kasem Trebeshina e imagjinonte botn n nj rrezik t madh. Kjo pr shkak t “amerikanizmit”, t cilin e urrente dhe pr kt shkak ai e kishte gjetur elsin tek Bashkimi Sovjetik, kryeqendra e idealeve t tij zherzhinsko - DMP-iste. Sipas Trebeshins vetm ndrhyrja e Bashkimit Sovjetik do t mund t shptonte at bot q e shqetsonte at

    - Aktori Trebeshina e quante veten dezertor
    - Urrejtja e Kasem Trebeshins pr Amerikn
    - Letra e Kasemit: Komandant m o jasht shtetit
    - Avokati i Kasemit mbrohet me argumentet e Nexhmije Hoxhs
    - Trebeshina n Zvicr, poet i kulls s fildishit
    - Poezia, stacion i pamundur rehabilitimi pr ish-oficerin e Sigurimit


    Kasem Trebeshina e imagjinonte botn n nj rrezik t madh. Kjo pr shkak t “amerikanizmit”, t cilin e urrente dhe pr kt shkak ai e kishte gjetur elsin tek Bashkimi Sovjetik, kryeqendra e idealeve t tij zherzhinsko - DMP-iste. Sipas Trebeshins vetm ndrhyrja e Bashkimit Sovjetik do t mund t shptonte at bot q e shqetsonte at.
    Momentet e jets s Kasem Trebeshins pr do lexues ose kureshtar t zakonshm vijn t mjegulluara, jo t plota dhe me ngjyrime prgjithsuese. Midis konsumimit t nj vepre penale t dnueshme nga regjimi komunist dhe pasojs q ajo sillte, n rastin e Trebeshins ka nj mosprputhje t uditshme. Duket sikur ka nj shtje penale, pastaj hetuesit jan t but, mungon tortura, mungon dshira pr t rritur veprn penale dhe n fund fare jepet nj dnim q nuk zbatohet kurr i plot. Asnjher Trebeshina nuk ka vuajtur aq sa sht br e njohur n nj vendim.
    Nuk sht e panjohur t themi se Kasem Trebeshina sht arrestuar pr agjitacion e propagand. E megjithat sht trajtuar mir dhe n prfundim t t gjithave e ka hedhur me 11 muaj heqje lirie. Rrethanat e ndalimit t tij vijn n kohn kur ishte aktor n Teatrin Popullor dhe kur kishte shkruajtur tre letra pr udhheqjen, njra prej t cilave pr Enver Hoxhn. Sikur kto letra t’i kishte shkruar njeri tjetr le t themi nj qytetar i zakonshm apo nj npuns i kohs s Zogut i paprzier me ngjarjet e lufts, me siguri do t’i ikte koka. Kjo jo pr prmbajtjen e letrave sesa pr mnyrn se kujt dhe si drejtoheshin kto letra.

    Dosja penale e Kasem Trebeshins

    Pr Kasem Trebeshinn nuk njihen shum gjra nga publiku i gjer. Mjafton pr kt t thuhet se gati askush nuk e di q ai q njihet si shkrimtar e ka filluar “penalitetin” e tij nga pozita e aktorit jetpak t Teatrit Kombtar. Pasi i ka dhn fund prvojs n Drejtorin e Mbrojtjes s Popullit si dhe asaj t Sigurimit t Shtetit duke kontribuar n goditjen e “armikut t klass”, Kasem Trebeshina u drgua n Bashkimin Sovjetik pr prvoj t mtejshme. Mirpo krejt papritmas ai i ndrpret kt studime dhe vjen n Shqipri.

    Aktori Kasem Trebeshina

    M 8 prill 1954 zhvillohet hetuesia nga majori i Sigurimit t Shtetit, Sotir Zavalani.
    N fillim hetuesi e pyet t tregoj sesi lindi ideja pr t’u larguar nga Shqipria. Ai shpjegon se rreth 25 shtatorit gjat provave n Teatrin Popullor, Esma Agolli po qante dhe pr kt ka shkuar n shtpin e Mehmet Myftiut. Ky i kishte thn ta shikonte jetn me optimizm “n lidhje me Esman dhe gjith jetn”. M 27 ose 28 tetor 1953 kishte arritur n prfundimin se nuk gjente vend n shoqri.

    Trebeshina: Komandant m o jasht shtetit

    Nuk e ka pasur t vshtir t’i shkruaj komandantit pr t shkuar jasht shtetit. Dhe uditrisht nuk ka psuar gj. Sikur nj gj t till ta kishte br nj qytetar i zakonshm, ose ta zem nj ish npuns i ult apo i mesm i kohs s Zogut, padyshim nuk do t dihej se ku do t’i shkonte koka dhe n rastin m t mir elsat e qelis s tij do t hidheshin n det. Mirpo regjimi tregohet i but me ish-oficerin e Mbrojtjes s Popullit. N hetuesi askush nuk prdor dor, jan t njerzishm dhe n fund fare as nuk mendojn pr ndonj dnim t madh. Sherret e Kasemit t nisura m s shumti me shkrimtart e Lidhjes jan par vetm brenda ktij rrethi dhe nuk jan menduar asnjher se Kasemi sht kundr pushtetit. N deponimin e tij n hetuesi ai ndr t tjera shprehet:
    “M 7 ose 8 nntor 1953 mua m lindi pr her t par ideja pr t ikur jasht shtetit, n kt koh e kam pasur me gjith mend dhe kisha n mnd t shkoja n Zvicr, por kt ap un do ta bja pasi t’i bja nj letr komandantit”.

    “M futni n dhjetshe”

    Motivi kryesor i sherrit t Kasemit n kt koh sht t hyj n 10-n e m t mirve. Tamam pr t qen si 10 sportistt m t mir t vitit. Meq ishte krejtsisht i paknaqur nga trajtimi n Lidhjen e shkrimtarve, Trebeshina e ka konsideruar Lidhjen e Shkrimtarve “grup intrigantsh”. Kjo urrejtje kishte nisur nga mosbotimi i veprave letrare prej Lidhjes si “Shqiponjat e maleve tona”, “T rinjt e kohs ton”, “Npr dy bot” dhe vllimi i vjershave “Kngt e kngve”. Ai kishte dshirn e madhe t ishte njri prej 10-s m t mir t letrarve t vendit. Por kur i konsideronte veprimet e Lidhjes si “policore”, si shpjegohet q Trebeshina do i shkruante “komandantit” pr t shkuar paqsisht n Zvicr. A ishte kjo krkes veprim jologjik i tij apo vrtet kishte besim t patundur te komandanti? N lidhje po me kt shtje, ai thot se pr t shkuar n Zvicr ka biseduar me gruan e tij Zydije si dhe me aktoren Esma Agolli dhe shkrimtarin Mehmet Myftiu.
    Kur u pyet nga hetues se do t bnte n Zvicr, Trebeshina shprehet:
    “Un do t isha poet purist, art pr art, poet i kulls s fildishit, un pr t vetmen gj do t isha pr paqen, ndrsa n t gjith fushat e tjera t aktivitetit do t isha poet i artit pr art. Qllim ishte t merresha me letrsi atje dhe isha i sigurt se do t bja letrsi atje dhe isha i sigurt se do t bja karrier atje, aftsia pr t notuar n t gjitha shkollat letrare, m bindte se do t jetoja me letrsin. I kam thn gruas sime se do t shkoj n Zvicr sepse atje ka shkue Bajroni kur bani divorcin me gruan. N Zvicr kisha ndr mend t merrja me vedi vetm romanin tim “Letra dashurie”.
    Duket sikur Kasemi nuk jeton n vendin ku pushkatoheshin intelektualt jo pse flisnin (si ishte rasti i atyre t 22 pr “bombn sovjetike”), por pse ishin thjesht kundrshtar t menduar t regjimit. A mos ndoshta “pastrimi i shpirtit” kishte br t vetm sepse tani nuk ishte m kapiten i Mbrojtjes s Popullit apo i Sigurimit t Shtetit.
    Me tej ai thot se vjershat me titull “Trandafilat e Shirazit” do ta drgonte n Itali kurse “shqiponjat e maleve” do ia drgonte Shollohovit. Mirpo n kt drgim sipas tij do t ndihmonte Legata Italiane n Tiran pr edicionin “Corbacios” ose “Bompiani”. N vijim t puns s Sergei Jesajenit q krkonte t formonte shkolln imagjiniste si novator, si njeri kundr novacionit krkonte t ringjallte shkolln romantike duke e udhhequr at.

    Trebeshina pohon: Un jam dezertor

    I pyetur nga hetuesi ai thot:
    “Fajet e mia konsistojn n kultin e heroit, asht mbi klasat, shkputja nga jeta, e cila duket n t gjitha veprat e mia. Veprat e mia vuajn nga nj supersentimentalizm, heroi qndron i pjess m t madhe t veprave t mia nuk ka rrugdalje. Kto jan prsa u prket veprave t mia, kurse faje politike konsideroj ikjen nga shkolla s dyti shoqria m ofendoi duke m cilsuar si njeri t marr. Ajo kishte t drejt t m dnonte por jo t m ofendonte, prandaj u vura n opozit me Lidhjen e shkrimtarve, bile mendoja se Lidhja m bnte padrejtsi duke mos m botuar veprat dhe duke mos m dhn vendin n Lidhjen e Shkrimtarve, prve ksaj ikja jeme nga Lidhja dhe nga Partia, sht dezertim, pranoj dhe q veprimtaria ime e 2 – 3 muajve t fundit para se t arrestohesha nuk i shrben ndrtimit t socializmit.

    16 mars 1954, dshmon Mehmet Myftiu

    Dshmitari pohonte se ishte njohur me Kasem Trebeshinn n tetor – nntor 1952, pa krijuar ndonj miqsi t ngusht. Kjo njohje ishte kur punon n redaksin e “Letrarit ri”. N fillim nuk kan shkuar mir pasi Kasemi nuk ka pasur respekt pr tij. M pas miqsia kishte pasur veorin e dy njerzve q merreshin me letrsi. Takimet zhvilloheshin n shtpit e njri – tjetrit ose n natyr. Kasemi paraqitej njeri i trishtuar i mbytur nga pesimizmi. Megjith ndrhyrjet e tij, Myftiu nuk kishte mundur t ulte trishtimin e tij. Kritikonin njri – tjetrin sidomos Kasemi.

    Trebeshina: Shptimi i bots vjen vetm nga Bashkimi Sovjetik

    Nga simpatia e madhe pr atdheun e sovjetve, n pohimet e tij, ndr t tjera, Trebeshina thot:
    “Bisedonim dhe pr shtje politike. Ishim t mendimit se shptimi i bots vjen vetm nga Bashkimi Sovjetik dhe urrenim shum amerikanizmin, artin e tyre, mnyrn e jetess, filozofin e tyre. Bisedonim pr njerz t ndryshm, si pr shembull pr Selman Vaqarrin, Mark Ndojn, Kol Jakovn, etj, pr dashurin”.
    Dshmitari pohonte se Trebeshina ishte shum pesimist kur thoshte: “Gjithka n bot sht kot”.

    Tri letrat e Kasem Trebeshins drguar Enver Hoxhs

    Dshmia e Myftiut bn t ditur se Trebeshina i ka drguar 3 letra Enver Hoxhs. N t parn i krkon t largohet nga Partia, n t dytn t’i botohet vepra dhe n t tretn t largohet nga atdheu. Letrn e largimit nga Partia nuk ia kishte lexuar dhe kt e kishte mar vesh kur e kishin marr vesh t gjith. Pastaj dshmitari pyet pse kishte drguar letr n KQ t PPSH-s m 29 dhjetor 1953 kundr arrestimit t Kasemit. Ai prgjigjet se sipas mendimit t tij, Kasemi nuk ishte armik, sepse ai nuk kishte gj kundr RPSH-s, nuk e urrente regjimin, as partin. Ai nuk ishte me amerikant, por ishte i paprmbajtur dhe nevrik. N lidhje me Mark Ndojn, dshmitari thoshte se ishte njohur n vitin 1950, por nuk i plqente si tip sepse fliste pr t njjtat gjra, fliste pr Fishtn dhe ishte dembel. Pr kt shkak kur vinte Marku, Myftiu i thoshte Kasemit t iknin.

    Dshmia e Esma Agollit

    M 18 mars 1954 sht pyetur aktorja Esma Agolli. Dshmitarja pohonte se me Kasemin njihej si shok teatri. Fliste i paknaqur pr mosbotimin e veprave t tij, ndrsa shante veprat e t tjerve si ato t Kol Jakovs dhe Dhimitr Shuteriqit.
    M pas e kishte ndalur n rrug por ajo nuk donte ta takonte pasi ai ishte prjashtuar nga partia. Kasemi i kishte thn se nuk ishte prjashtuar por kishte dorzuar vet tesern dhe se tashti donte t ikte n Zvicr. Esmaja ishte tallur duke i thn mir, do t prcjell deri n vapor. N teatr ai shoqrohej m tepr me Injc Sarain, Anton Pashkun, Kadri Roshin, Ndrek Shkjezin dhe Viktor Gjokn. Pr veprn e Kols Jakovs “Heronjt e Vigut” kishte thn se sht kopjuar nga Fishta.

    Dshmia e Kadri Roshit

    M 27 mars 1954 Sotir Zavalani pyet Kadri Roshin, i cili thot se me Kasemin ishte njohur m 1950 kur ishte kthyer nga ekosllovakia, ndrsa miqsi intime me t kishte pasur m 1953. Pohon armiqsin q kishte Kasemi me Llazar Siliqin dhe Kol Jakovn. N teatr Roshi thot se Trebeshina nuk kishte qen fort i lidhur sepse e kishte mendjen t shkonte n Lidhjen e shkrimtarve pasi e ndjente veten shkrimtar e jo aktor teatri. Roshi thoshte se drama e tij “Heronjt” ishte vn n sken vetm nj her n sken dhe ishte ndaluar si vepr e dobt. N t nuk dilte e plot dhe si duhej vepra e partis.

    Avokati i Trebeshins mbrohet me argumentin e Nexhmije Hoxhs

    Jan interesante faktet se t dy gjyqet ndaj Kasem Trebeshins jan zhvilluara t mbyllura. Sigurisht procesi ndaj tij nuk kishte vlern e gjyqit t Koi Xoxes q t zhvillohej i mbyllur.
    Gjyqi sht zhvilluar m 24 qershor 1954 dhe trupi gjykues prbhej nga: Veli Budo – kryetar, Mili Kacadej dhe Petro Martini. Gjykata i cakton Dhimitr Evangjelin avokat, por Kasemi nuk pranon.
    Por avokati i tij ka hartuar nj not verbale pr mbrojtjen ku shkruan se me nj trimri dhe vetmohim t rrall, Kasem Trebeshina dha kontribut t vlefshm n luftn e lavdishme t popullit me shokun Enver n krye. Shefqet Musaraj e kishte quajtur talent t letrsis shqiptare. Por Kasemi ndodhej i akuzuar pr agjitacion kur ai n fakt pranonte vetm disa gabime. Kundrshtia kundr shkrimtarve ishte marr si kundr partis. Avokati nxiton se jo vetm Kasemi por edhe Nexhmije Hoxha n nj mbledhje n lidhje kishte kritikuar zhvillimin e letrsis. Kasemi ka vepruar sipas gjendjes s tij n rnie shpirtrore.
    Pavarsisht nga vendimi, Kasem Trebeshina vuan vetm 11 muaj burg.


    Nga Rushen Alimerko


    Gazeta 55
    (21.08.2007)

  15. #15
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    23,895
    Faleminderit
    63
    743 falenderime n 613 postime
    Hetuesi i Sigurimit t Shtetit m 1963: Kasem, ti je shoku yn

    Q Kasem Trebeshina e ka fshehur t kaluarn e tij tanim kjo nuk prbn asnj lloj dyshimi. Megjithat n rastet kur ai i duhej t hapej partis, nuk ngurron t kujtoj kontributin q ka pasur n letrat q drgon pafundsisht n drejtim t udhheqjes.

    - Letra e Kasem Trebeshins drejtuar udhheqjes ku thot: “E di Partia ’kam br deri m 1947
    - Sekretari personal i Enver Hoxhs interesohet pr Trebeshinn


    Q Kasem Trebeshina e ka fshehur t kaluarn e tij tanim kjo nuk prbn asnj lloj dyshimi. Megjithat n rastet kur ai i duhej t hapej partis, nuk ngurron t kujtoj kontributin q ka pasur n letrat q drgon pafundsisht n drejtim t udhheqjes.
    Pr periudhn deri m 1947 ai mjaftohet duke thn “e di Partia ’kam br”. Ndrsa punonjsi i Sigurimit nuk nguron t’i thot “ti je shoku yn”. Po pse pra ishte “shoku i tyre” Kasem Trebeshina?

    Letra e Haxhi Kroit pr Komitetin e Partis n Gramsh m 20 nntor 1963.

    Duket q pr Trebeshinn sht interesuar drejtprdrejt sekretari personal i Enver Hoxhs, Haxhi Kroi. Pr shkakun e tij, ai i shkruan kshtu shokve t partis n Gramsh:
    “Kasem Trebeshina i internuar n rrethin tuaj, me an t nj letre q i drejton shokut Enver, krkon t’i hiqet masa e internimit dhe t kthehej n Tiran.
    T njoftohet i siprmenduri nga shoku Emin Shuli q e di shtjen, se krkesa e tij u studiua dhe rezulton se masa e internimit sht e drejt pr arsye t fajeve dhe gabimeve t rnda q ka br, pr t cilat sht dnuar me burg nga organet e drejtsis. Ai prpara ka shprehur pikpamjet e tij reaksionare n vjershat e pjest e tij letrare, duke prbuzur atdheun e vet ai pat krkuar t lejohej t shkonte n Zvicr, gjoja si vend neutral, por q dihet se sht vend kapitalist, ka dorzuar dokumentin e partis pasi nuk ka dashur t jet antar partie, etj, dhe kto faje akoma nuk po i kupton si duhet, nuk i dnon duke i justifikuar se nuk ka shtje e pretendime politike.
    Heqja e mass s internimit sht e lidhur e varet direkt nga qndrimi i tij, nga njohja e fajeve q ka br dhe nga prpjekjet q do t bj pr t kryer sa m mir punn q i sht ngarkuar. Shoku Rita Marko porosit q t’i hiqet dhnia e msimit t letrsis dhe t caktohet pr t dhn lnd t tjera q mund t’i bj. Kjo t mos i thuhet atij, por t merren menjher masa n kt drejtim”.

    Kasemi dnoi kundrrevolucionin n Hungari m 1956

    N nj informacion t 14 nntorit 1963 Vangjel Sotiriadhit i shkruan KQ t PPSH-s pr shtjen e Trebeshins. N letr thuhet:
    “Sipas porosis s shokut Rita Marko, shkova n Gramsh dhe s bashku me shokun Emin Shuli – sekretar i dyt i Komitetit t Partis, takuam Kasm Trebeshinn. Nga bisedimi me t rezultoi:
    Kasm Trebeshina nuk e konsideron t drejt internimin e tij n Gramsh duke pretenduar se nuk ka gj politike dhe u munduar ta justifikoj duke thn se nuk ka qen kundr vijs s partis pr kt nuk sht faqur asnjher dhe nuk ka pikpamje apo plaftorm tjetr nga ajo e partis. Si fakt tregoi se n vitin 1956 kur u zhvillua konferenca e Tirans e m von u b kundrrevolucioni n Hungari ai ka mbajtur nj qndrim t mir dhe n kt koh i ka drejtuar nj letr shokut Mehmet Shehu me t ciln si qytetar i Republiks Popullore t Shqipris solidarizohej me qndrimin q mbante partia. Tha q kur ka dal nga burgu nuk sht shoqruar me asnj njeri por ka br jet shum t kufizuar duke ndenjur n shtpi me prjashtim t ndeshjeve sportive q ka frekuentuar vazhdimisht. Theksoi disa her se paknaqsit i ka pasur pr shtjet letrare dhe pr shtjet politike nuk ka pasur asnj pretendim. N fillim tha se ka qen shkrimtar, poet realist, por me kalimin e kohs u b idealist. Me qen se si antar i Lidhjes s Shkrimtarve, nuk iu botuar asgj, e krkoi kt shtje personale n mnyr shum t nxituar derisa arriti t dorzoj tesern e partis. Dorzimin e dokumentit t partis e konsideron nj shtje personale, si veprim shum t nxituar dhe t br nga ana e tij nga gjaknxehtsia e mendjemadhsia. Prodhimet letrare q ka pasur tha se i dogji t gjitha sa gjeti shtpi dhe ktej e tutje nuk do t merret m.
    Prsa i takon vendbanimit disa her e prsriti se nuk i jepte rndsi ve t’i hiqet masa e internimit, e cila tregon se mbahet se njeri q tregon rrezikshmri gj q nuk i prgjigjet realitetit. M n fund tha se do t’i plqente t shkonte n Maminas t Shijakut atje ku ka shkuar edhe Mehmet Myftiu. Por nga bisedimi u kuptuar se po t’i hiqet masa e internimit mund t banoj n Tiran se ktu ka familjen, gruan dhe fmijt. Sipas porosis s shokut Rita un i thash pr rrethet ku mund t drgohet dhe veanrisht n Tiran i thash se nuk ka mundsi.
    Pr qndrimin e tij n Gramsh nga bisedimi q bm me zv/shefin e degs s Punve t Brendshme dhe me nndrejtorin e shkolls 11 vjeare, rezultoi se nuk ka ndonj gj. Drejtori i shkolls ka shkuar dy her pr kontroll n or t msimit dhe ka konstatuar se msimin e jep sipas librit. Banon n nj dhom s bashku me drejtorin e nndrejtorin e shkolls dhe me nj arsimtar tjetr. Jep letrsi n shkolln 11 vjeare dhe pr kt faqi mendimin se nuk i plqen t jap letrsi, pasi nuk dshiron t merret me kt pun e se do t ishte m mir t jap histori. Shoku Emin tha, kur u largua Kasemi se kt shtje e kishin par q kur vajti n Gramsh, por nuk kishin mundur ta zgjidhnin pr arsye se arsimtari q jep histori jep edhe rusisht e por t hiqnin historin, pun tjetr nuk bnte dot e i mbeteshin shum pak or”.

    “E di partia ’kam br deri m 1947”

    N letrn e 14 dhjetorit 1963 drejtuar Komitetit Qendror t PPSH-s, Kasm Trebeshina, i kujton Partis se ajo e di mir se ’ka br ai deri n vitin 1947, q sht pikrisht koha kur ka shrbyer aktivisht n organet e Sigurimit t Shtetit. N letr ai thot se m 4 dhjetor 1963, e kishte thirrur n zyrn e tij, n Komitetin e Partis pr Rrethin e Gramshit, sekretari i par i ktij rrethi, e, ndr t tjera e kishte kshilluar t’i drejtohej Komiteti Qendror pr t krkuar zgjidhjen e puns sime. Duke e ndar letrn e tij n 9 pjes, n pikn e par, Trebeshina shkruan:

    “1- Aktiviteti im gjer m 1947 dihet nga ai komitet, prandaj nuk po e prek”.

    Duke e vazhduar m tej sqarimin e pozits s vet, shkruan:

    “3- Pasi humba t ardhmen time si ushtarak, u mundova t gjenj nj rrug tjetr n jet dhe zgjodha pasi u rropata pak (duke br edhe gabime t dmshme, psh lnia e shkolls) letrsin. Kt e zgjodha sepse kur isha i vogl kisha br gjra t ndryshme. Q nga 1948 – 1952 shkrova disa vepra me prmbajtje t shndosh socialiste si “Reforma” (1948), “Mbeturinat” (1949), “T rinj t kohs son” (1949). Dy t parat pjes teatrale dhe e treta roman. N mnyr t pakuptueshme pr mua, u luftova dhe nuk pata asnj prkrahje, prkundrazi m trajtuan me nj mosbesim t theksuar dhe me ofeza t vazhdueshme (nga ana e shkrimtarve t ndryshm). Pasi krkoi me kmbngulje organizata e partis e teatrit popullor, komiteti i partis pr Tirann mori romanin tim “T rinj t kohs son” dhe ia dha Lidhjes s Shkrimtarve t Shqipris pr t’a par. N prfundim m 31 maj 1951 m thrritn n Komitetin e Partis shoqja Fiqret Shehu m komunikoi opinionin e Lidhjes s Shkrimtarve (opinion i shfaqur nprmjet ish-kryetarit t Lidhjes, shokut Shefqet Musaraj): “Vepra sht shum e bukur, e shkruar sipas metods s realizmit socialist dhe n t duket nj analiz psikologjike e holl prej mjeshtri. Gjuha sht shum e bukur, si ajo e Naimit”. Megjithat edhe kjo vepr nuk e pa dritn e botimit. E pabotuar mbetet edhe sot e ksaj dite.

    4- I dshpruar nga sa m sipr , fillova t pi dhe t bj nj jet t pahijshme, jet q un e dnoj pa rezerva dhe n sht se nuk e zgjas m shum, kt e bj se m vjen turp t’i kujtonj at gjra kur kam kaluar nga Don Kishoti tek sentimenti. Ishte n kt koh q ika nga Partia duke mos gjetur as kohn dhe as vendin pr t zgjidhur punt e mia. Ai veprim si dhe veprimet e mvonshme q m uan gjer n burg, kan qen t pafalshme dhe t dnueshme. Megjithat nuk duhen q t merren tepr seriozisht se vijn era budallallk dhe nga ana tjetr, un nuk v ndonj vend tjetr mbi vendin tim, qoft ky edhe Zvicra! Un jam shqiptar me t gjitha t mirat e t ligat dhe ktu dua t vdes pran njerzve t mi. Pra veprimet e mia kan qen t nxituara, jo t arsyeshme dhe prbjn gabime t rnda. Si prfundim un si antar partie, kam kryer veprime t dnueshme. Prandaj para Partis, pr kto veprime, nuk mund t dal i lar.

    5. Botimi i “Krujs s liruar” pas dbimit nga partia ka qen i pamjaftueshm pr dy arsye:
    a. Se vepra nuk ishte nga m t rndsishmet.
    b.Se duhej t ishte br m par q un t mos mbetesha me kok mnjan para antarve t tjer t Lidhjes (m 2 prill 1953 u konsiderova si njeri q nuk mu kishte pasur pun t duk – nga Dh. S. Shuteriqi dhe para opinionit publik.

    6. Pasi kam dal nga burgu jam munduar se mos gjej ndonj rrug afrimi dhe pajtimi me shoqrin. N kt drejtim nuk kam gjetur rrugn m t shkurtr dhe m t mir, po shkrova disa poema sipas metods s realizmit socialist, si “N katr stint”, “Maj preshit”. Duket edhe me kto nuk kam ditur, i ndryshuar shpirtrisht t shkoj m tutje. Ktu duhet t prmend edhe kt fakt: n mbledhjen e fundit t organizats baz t Lidhjes, un pyeta: “A u duhen veprat e mia t realizmit socialist, apo t’i djeg?”. Shoku Manush Myftiu m’u prgjigj: “Mund t’i djegsh kur t doj qejfi”. Kshtu un kur dola nga burgu i mblodha t gjitha dhe i dogja. Por pr t dshmuar pr periudhn e par timen, kan mbetur disa vepra q nuk munda t’i gjej n kohn e djegies. M n fund pas nj peripecie t gjat erdhi edhe botimi i fundit, ai i “Artanit dhe Mines”. Nuk dua t them asnj fjal pr veprn, por vargje m t dobta se krkesa minimale artistike, aty nuk ka; prandaj ofeza q m bn duke m paguar me 8 lek (si folklor) gjysmn e veprs ishte e pavend..

    7. M 1956, n mars, shoku Manush Myftiu m ka komunikuar se un nuk kisha ndonj faj, por gabime dhe sherre me shkrimtart, gabime q rndonin gjysm pr gjysm mbi mua dhe mbi ato. Po ather m tha q t krkoja vendin ku donja t punoja dhe kur un e lash n dorn e tij, m premtoi se do t m gjenin nj vend t mir., sipas mundsive dhe aftsive t mia. Ky premtim nuk u vu n jet asnjher. M von kur e pash se nuk u b gj, krkova disa her me radh q t kalonja si prkthyes, pasi puna n bibliotek m dmtonte rnd shndetin. Pr kt gj m’u prgjigjen se nuk kishte vend, kur n t vrtet pak m von u muar nj njeri tjetr. Nuk mund t mos arrij n prfundimin se ai vend, nuk m’u dha vetm e vetm pr t m mbajtur nn presion. Kjo gj m ka habitur dhe dshpruar shum, sa edhe tashti ndjehem shum i prekur.

    8. M 18 maj 1962 u internova. Gjat vjetve t fundit, un kam qen nj njeri i izoluar, me lidhje fare t pakta me jetn, prandaj u udita shum kur m internuan, sidomos kur gjeneralt Nevzat Haznedari dhe Petrit Hakani s bashku me kolonel Filat Muon m prekn n shtjen e revizionizmit dhe t Hrushovit. Nuk e kam par, nuk e shoh dhe nuk do ta shoh me vend q si rrjedhim i izolimit tim, t merret kjo mas e rnd internimi. Un protestova kundr ksaj dhe m 6 qershor 1963, kur mbahesha jasht ligjit, erdhn shokt Nevzat Haznedari dhe Raqi Zavalani dhe m komunikuan se do t m lironin dhe m pyetn se n cilin qytet do t dshironja t rrinja prkohsisht, sa t bindeshin pr t m kthyer n Tiran. U prgjigja se pr mua kjo ishte e barabart me vdekjen. T nesrmen biseduam prap me shokun Nevzat dhe un i prsrita krkesn time pr t m vendosur n Tiran, si msues ose si prkthyer i inglishtes. Ai m tha se kto gj do ta referonte m lart. Kjo bised vazhdoi po me shokt e lartprmendur dhe m 11 shtator 1963 dhe m 13 shtator 1963 n spitalin e burgut Tiran. Aty m komunikuan se do t shkonja n Gramsh, i lir si msonjs, m garantuan se nuk m hiqej pasaportizimi nga Tirana dhe se kur t kthesha do t m vendosnin si prkthyes n ndrmarrjen e botimeve. Sikurse u kam shkruar edhe n letra t tjera(udhheqjes), nuk e kam pranuar kt hedhje n Gramsh. N bisedn q kemi m 30 shtator 1963 me shokun Raqi Zavalani, po n spitalin e burgut, m tha: “Ti je shoku yn, po n nuk mund t t sjellim menjher n Tiran. Puno gjasht muaj n Gramsh dhe pastaj hajde ktu t t vendosim n ndrmarrjen e botimeve. Kjo shkuarje atje sht e domosdoshme pr opinionin publik”.
    Po kt gj ia kishin komunikuar edhe familjes sime. Prfundimi i biseds s 13 dhe 30 shtatorit 1963 qe ky: un do t rrinja 10 dit n Tiran, pastaj do t nisesha n krye t detyrs, i lir me pasaportizim n Tiran dhe n fund t marsit do t vendosesha difinitivisht n NSHB Tiran. Nga kto nuk u b asgj. Ktu m komunikuan se isha dnuar me 5 vjet internim.

    9. M 12 shtator 1963 shoqja Vangjelo Sotiriadhi m komunikoi prgjigjen e letrave t mia udhheqjes dhe m tha t vendosesha (me ose pa familje), n Elbasan, Rrogozhin, Kavaj dhe Shijak. Kjo form tjetr internimi nuk m’u duke e drejt dhe u prgjigja se krkonja t m hiqej do mas internimi, pasi nuk kam kryer asnj krim politik, dhe pasi internimi ishte nj mas shum e madhe karshi nj njeriu q ka br pr 9 vjet nj jet t izoluar prej oshnari.

    Duke e prfunduar kt letr, un i lutem atij Komiteti Qendror q t m heq do mas internimi, pasi gabimet e mia t rnda letrare q nuk arrijn n nj nivel teorik, nuk jan br me qllime t caktuara. Nga ana tjetr un heq dor nga do aktivitet letra dhe prej momentit t lirimit do t shikoj vetm detyrat e mia familjare dhe detyrimet q kam karshi shtetit. Duke qen shum i smur dhe n paaftsi pune, u lutem q pr nj periudh prej t paktn gjysm viti t mbetem pa asnj angazhim n pun. Prve ksaj un jam gati q me t’u liruar t mbyllen pr gjithnj n shtpin time.

    Duke e mbyllur kt letr, po ju lutem edhe njher q t ndrhyni pr lirimin tim, duke patur parasysh se me vendimit tuaj do t m shptoi nga nj fatkeqsi.

    Mbetem me shpresn e prgjigjes suaj,

    Me respekt
    Kasm Trebeshina
    Gramsh, 5 dhjetor 1963


    Nga Rushen Alimerko


    Gazeta 55
    (23.08.2007)
    Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 10-09-2007 m 18:24

  16. #16
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    23,895
    Faleminderit
    63
    743 falenderime n 613 postime
    Trebeshina m 1981: "Pr mua nuk ka atdhe"

    - Mohimi pr her t dyt i atdheut nga Kasem Trebeshina
    - Procesi gjyqsor i 1981-t vetm me nj gjyqtar dhe prap me dyer t mbyllura


    Burimet arkivore bjn t ditura se Trebeshina me pozitn e tij ishte br problem n lagjen ku banonte. Ai nuk punonte dhe nisur nga kjo, m 22 qershor 1980 pr kryesin e Frontit t bllokut 3, kryetari njoftonte se Trebeshina kurr nuk punonte n lagje.
    Dnimi tjetr i Kasm Trebeshins pr agjitacion e propagand pr shkak t mosvotimit n zgjedhjet vendore t atij viti. Srish ai dnohet me dyer t mbyllura. Srish vrehet butsi. Madje nj gjyqtar i vetm zhvillon gjykimin. Si edhe hern e par, gjyqi zhvillohet me dyer t mbyllura.

    Nj gjykats

    Kasemi sht arrestuar m 16 prill 1980. Kt her puna kishte filluar pr mosvotim. akuzohej pr krimin e agjitacionit e propagands. Prokurori krkoi 10 vjet burg si dhe 5 vjet internim.
    M 21 shkurt 1981 gjyqtari Agron Lamaj ia ka vendosur fillimin e gjykimit m 5 mars 1981. Pr kt qllim do t thirreshin dshmitart: Adriana Peti, Tefta Pikuli, Nazim Shtino, Ora Pelingu, Xhavit gjata, Nestor Polimeri (nga psikiatriku, spitali nr.5), Jorgo Bllaci, Adem Avdo, Pertef Isufaj, Mehmet Myftiu, Ruzhdi Pulaha, Bashkim Kuuku, Resul Bedo dhe Llambro Ruci (Lidhja e Shkrimtarve), t cilit vinin kryesisht nga spitali dhe nga bota e letrave.

    Trebeshina pa atdhe

    Urrejtja e Trebeshins pr atdheun sillet edhe pas shum vitesh n opinion. Ai i ka deklaruar Adem Avdos: "Pr mua nuk ka atdhe". Sado q midis deklarimit t par (t vitit 1953) pr t shkuar n Zvicr dhe pohimit t dyt se pr t nuk ka atdhe, ka ndryshime, thelbi ngelet po ai, urrejtja ndaj atdheut.
    M 19 mars 1981 dnohet me 9 vjet heqje lirie, por i jepet dnim plotsues 5 vjet internim. Dokumentet arkivore nuk kan asnj shnim se kur ka dal nga burgu. E sigurt sht se edhe kt her nuk ka plotsuar kohn e mtuar n vendimin e gjykats.

    "Nuk i jam kundrvn ndonjher RPSSH-s"

    Katr dit m von Kasemi i shkruan gjykats s lart pr prishjen e vendimit, duke quajtur t rnd. N letr ai thot se gjat lufts ishte plagosur 2 her dhe se me armikun nuk kishte pasur lidhje. Nuk krkonte t'ju kundrvihej ligjeve t RPSSH-s. Letra e tij drejtuar udhheqjes nuk kishte qllim armiqsor, por kjo vinte nga gjendja e rnduar shndetsore. Dshmit i quante t trilluara me qllim pr t armiqsuar at me partin. Ndrsa krijimtaria kishte t bnte me gjendjen e tij shndetsore.
    M 20 prill 1981 shprehet eksperti mjeksor se sht i prgjegjshm pr krimin e kryer.
    M 18 prill 1981 kolegji penal i Gjykats s Lart ka ln n fuqi vendimin.

    Ekspertiza mjeko-ligjore e Kasem Trebeshins m 1981

    Drejtoria e Punve t Brendshme e Tirans ka drguar pr ekspertim psikiatrik - ligjor, Kasem Hysen Trebeshinn. N shnim thuhej se m 1953 Kasemi ka braktisur punn dhe m 1954 sht dnuar me 3 vjet heqje lirie nga t cilat ka br 11 muaj. N 1962 sht internuar me 5 vjet, por sht falur prap dhe ka br 2.5 vjet.
    Njihej si tip shum gjaknxeht q i dukej sikur nuk e donin. N vitet 1965 dhe 1966 i jan gjetur dy testamente ku shprehte mendime se do t vetvritej. Ka qndruar vite t tra pa pun, megjithse nj gj e till i sht ofruar prej pushtetit. N krijimtarin e tij ai ka shkruar pr personazhe ireale si pr mumje, hije, me nishan.
    "Ai duket se sht diktator dhe fanatik n familje dhe n shoqri". Kjo vinte se ngaq kujtonte se t gjith ishin kundr tij.
    Si prfundim mjekt mendonin se Kasemi ishte "psikopat paranojak i dekonspiruar dhe veprn penale e ka kryer nn ndikimin e ideve delikate", " nuk sht i prgjegjshm karshi ligjit pr veprn penale q ka kryer" dhe pr kt t "drgohej pr mjekim t detyruar n spitalin neuropsikiatrik t Elbasanit".

    Nga Rushen Alimerko





    Letr n redaksi

    Kasem Trebeshina vodhi bibliotekn e avokatit Abaz Omari

    Dshmi tronditse pr ish shefin e degs s Punve t Brendshme t Fierit, Kasem Trebeshina

    E nderuara gazeta "55"!

    Marr shkas nga nj shkrim t botuar n gazetn tuaj mbi zotin Kasem Trebeshina, pr t paraqitur nj ngjarje t hidhur t vitit t mbrapsht 1945.
    Zotria i prmendur n vitin kur mbi vendin ton po shtrihej zezona komuniste ka qen kryetar i degs s punve t brendshme t qytetit t Fierit.
    Dhe me pushtetin e pakufizuar q zotronte plakiti shtpin e avokat Abaz Omarit, gjith plakn dhe mbi te gjitha dhe bibliotekn e cila n at koh mohej nga rrethet intelektuale si nj nga m t kompletuarat dhe me cilsorja.
    Abaz Omari kishte kryer dy fakultete n Franc, nj pr drejtsi n Montpelie dhe nj tjetr n Paris n Universitetin e Sorbons.
    N jetn politike t kohs ishte n krye t Partis Social Demokrate bashk me Sknder Muon dhe me Musine Kokalarin, me t ciln dhe ishte farefisni.
    Gjithashtu nna e tij ishte vajza e xhaxhait t Enver Hoxhs pra diktatori e kishte nip dhe kjo qe fatkeqsia e tij, pasi me nj urdhr t ktij n kohn kur ishte kryeministr dnohet me vdekje n Berat dhe pushkatohet menjher. Familja e tij zotron telegramin e drguar nga Enver Hoxha q krkon informacion pr datn e pushkatimit. Nuk dihen rrethanat e ekzekutimit por pas lirimit, dua t them pas vitit 1991, pas shum krkimesh t gjata kur ju gjet vendi i varrimit, skeleti i tij qe pa kok. Diktatori urrejtjen e tij kundrejt ktij njeriu me nj kulture fine e ka shprehur dhe ne librat e tij.
    Bibliotekn, Kasem Trebeshina e kishte ndar me vllan e tij Muzafer dhe nipin e tij Fatos ndrsa sot e zotron t trn.
    Q t pastroj shpirtin m prpara se t hiqet si gjoja disident dhe trim i madh duhet t'ju ktheje trashgimtarve t t ndjerit bibliotekn dhe t'ju krkoj falje pasi vin nga nj fis fisnik shume i degjuar.
    Abas Omari ishte dhe kushri me Bahri Omarin dhe ve asaj dhe mjaft i afrt me t.
    Letrshkruesi t ndjerin e kishte daj pasi motra e tij qe martuar me Nexhat Peshkpin, nj nga krert e Ballit Kombtar dhe kryeredaktori i gazets "Shqiptari i Lir" n New York.
    Kur emri i Kasem Trebeshins u prmend n gazetn "Shekulli" 6 muaj t shkuara, i drgova ksaj t prditshme nj letr t till dhe nuk mora prgjigje. Dhe sht e kuptueshme pr mentalitetin q ka stafi i ksaj.
    Kjo ngjarje na hidhron dhe sot pas 60-vjetsh pasi ata q e kan njohur e monin pr kulturn e tij t gjer dhe mbi t gjitha pr karakterin e tij t but shum njerzor.
    Dhe sa her q prmenden emrat e Enver Hoxhs dhe Kasem Trebeshins vetkuptohen ndjenjat tona.
    Pr sa shkrova me lart, jam gati t prballohem me kdo q do t guxoj t me vej n dyshim t vrtetn e ksaj ndodhie te kobshme

    Sinqerisht,

    Edmond Peshkopia.


    Gazeta 55
    (24.08.2007)

  17. #17
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    23,895
    Faleminderit
    63
    743 falenderime n 613 postime
    Kasem Trebeshina, fenomen letrar apo politik?!

    - Nj turp pr katedrat dhe profesoratin e letrsis, kur hesht pr veprn “Mekami” t Trebeshins - Nevoja e nj hetimi pr vrasjet e dokumentuara t Trebeshins - Nj komunist terrorist, i egr dhe bashkthemelues i policis politike vrasse, nn adrn e Mugoshs dhe t t gjith serbve pasues - Trebeshina deklaron: “Nuk kam atdhe, un jam turk” dhe themelon t parin rast n bot t armiqsis s nj shkrimtari me fijelidhjet atdhetare kombtare. - Ata q e dnuan, sot e mbrojn, duke e futur n nj qark absurd. Kush ishte armiku i Partis: ky apo hetuesi i tij, q e mbron sot?!

    Redaksionale

    I kemi patur t gjitha dshirat, mundsit dhe arsyet sentimentale, personale e karakteriale, q ta shohim me simpati ose objektivisht figurn e Kasem Trebeshins. Padyshim q, n kt llumhane keqkuptimesh e keqprdorimesh t njerzve e konflikteve, figura e Kasem Trebeshins qndron n krye. Nj prpjekje njerzish t trallosur kan dashur ta vendosin me artikuj panagjerik, n krye t letrave shqipe dhe sponsorizuar nga konteksti i vazhdimsis s kritereve komuniste, edhe n ditt tona, ku kjo shpur dashamirsish t Kasemit shkoi deri aty, sa ta bjn hero apo emblem edhe t nj qndrimi politik disident, etj, etj(!)
    Shmtia arrin kulmin kur zelltar pak t regjistruar n punra t zeza gjat viteve t komunizmit, ose vegla dhe naiv n fushn e letrave, arrijn t ojn kt njeri n nivelin e qitjes, kundr Ismail Kadares. Pra, Kasem Trebeshina, jeta dhe shkrimet e tij jan keqprdorur me nj frymzim t till, sa t ngren nj argument t paqen, pr t goditur emblemn e letrsis shqipe, Ismail Kadare.
    Natyrisht, prdorimi i Trebeshins dhe shndrrimi i Kadares n nj shnjestr prej ktij grupimi, sht nj nga punt e hijes s zez t komunizmit q vrtitet ende dhe sht n gjendje t krijoj viktima e realitete t paqena.
    Nqoftse Kasem Trebeshina do t konkurronte n opinionin shqiptar si shkrimtar, i paprzier me formate t tjera, ai do t kishte nj procedim normal ku, her do t fitonte m shum se ’i takon e her nuk do merrte as at q i takon. Dhe me koh do rezultonte ajo q sht e vrtet. Por “fenomeni Trebeshina”, si nevoj e nj filozofie dhe nj grupimi q t kujton batalionin “Hakmarrja”, tregon se segmente t shoqris son intelektuale jan t infektuara rnd nga veset dhe bmat q ndodhen npr arkiv.
    M s fundi, ne kemi n duar nj monografi pr Kasem Trebeshinn, n t ciln dallohen shum stile t shkruari, vende-vende ka zbrthime estetiko-filozofike q s’kan lidhje fare me Trebeshinn si shkrimtar dhe me veprn e tij. Pr fat t keq, ka edhe nj parathnie t nj kushriri t vet, q ndoshta mund t mos ishte fare, jo pse ka t bj me kushririn e tij, por pr nj gj edhe m t madhe: sepse parathnsi zbulon se sa i nevojshm sht Trebeshina pr t ndrtuar sisteme vlerash t rreme dhe pr t mbajtur gjall, mirfilltas “heronj t heshtur”.
    Por, le t’i marrim me radh disa nga shtjet themelore rreth ksaj figure:
    E para, Trebeshina na qenksh antar i Grupit Komunist i Shkodrs, por me veprimtari n Elbasan dhe m pas n Fier! Grupi i Shkodrs, si thuhet n monografi, vajti deri n Beograd t’i merrte udhzimet pr shndrrimin, nga grup n parti. Pastaj, po n monografin panagjerike t Trebeshins, thuhet se ky sht i vetmi antar i Grupit Komunist t Shkodrs, q mbeti gjall! Por ne e dim tashm sistemin vrastar n PKSH dhe, sa m von t vriteshe, m i ngarkuar me krime ishe! Pale t mbeteshe gjall! Pastaj, Trebeshina i prket nomenklaturs s zv/komisarve q ishin totalisht kompetenc e Dushan Mugoshs dhe e shrbimit informativ dhe qendra realisht terroriste e vrastare prbrenda komunitetit partizan.
    Si sht e mundur q pranohen dy vrasje t bra nga Kasem Trebeshina, Jani Milo i Himars dhe nj bashklufttar i tij, konkurrent q e vret pas shpine, me dorn e vet?! Dhe sa e turpshme sht q nj poetesh e paraqet Trebeshinn si humanist! Si qenka humanist nj vrass!? Q nesr, normalisht mund t fillosh hetimin pr t dy kto vrasje dhe pr t tjera, t cilat i jan ngarkuar grupit t Koi Xoxes, nga Ponc Pilati, po kur Trebeshina ishte nomenklatur direkte e tij dhe e Beogradit. Si nj nga pes themeluesit shqiptar t Sigurimit t Shtetit, q vriste vetm shqiptar, edhe Kasem Trebeshina, vetm shqiptar vrau! Ky antifashist, antinazist prshkruan faqe t tra sesi kishte falur nj oficer madhor gjerman dhe vret bashkqytetarin e tij(!) Pra, sht krejt n kuadrin e komunistve terrorist q ndezn luftn civile, vllavrasse, me porosi t Beogradit. Kto jan t shkruara, e bardha n t zez, nga adhuruesit e tij. Ather, si nuk shikohen kto, ashtu si shikohen tek t tjert?! sht nj pamje e trishtueshme dhe shum e dhimbshme! Megjithse, n gjith dnimet e tij dhe korrespodencat e tij, ai prpiqet ta bind udhheqjen se nuk sht armik i Partis, ather, si mund t’i pranojm frazat propagandistike t tij antifashiste apo anti-Rusi?!
    Jemi kundr prmendjes q, n t shkuarn ke shkruar kt vepr apo at vepr! Shkrimtari shkruan far i do qejfi e far i shkrep dhe ai, m shum se t tjert ka t drejtn e ndryshimit, por duhet t jet koherent n humanizmin e tij dhe n karakterin progresist t veprs, q ajo t jet qytetruese e prparimtare. Dhe poema e Trebeshins pr Stalinin, botuar n “ZP” n 1953, nuk sht e drejt t’i prmendet pse e shkroi, por sht e drejt t’i thuhet se “ti zotri e ke ruajtur koherencn terroriste, deri n at ast dhe pr m tepr akoma, mos grij lakra pr kolegt, se kan shkruar kt apo at!” sht trishtuese sesi nj intelektual, qoft edhe i nivelit mesatar, pale ata q jan studiues t mirfillt t letrsis apo ata q kan integritet si shkenctar t mendjes, t glltisin nj episod kriminal t jets t ktij njeriu. Ai krkon t pushkatoj dy ifte q duan t martohen gjat Lufts dhe kmbngul pr vrasjen e tyre. Nuk u bindet eprorve dhe krkon t’i marr frymn, edhe asaj fijeje ajrore romantizante e njerzore t asaj periudhe. Nj shkrimtar q ngrihet kundr dashuris! Rast unikal!
    Gjith periudha e Lufts dhe e pas-Lufts, n funksionet terroriste t tij, deri kur operativi i thot “ti je shoku yn”, tregojn se ka nj jet, t cils nuk mund t’i anashkalosh fakte kaq t rnda.
    “shtja Trebeshina” bhet m e rnd kur, pas ksaj veprimtarie, ku po fusim edhe periudhn e burgut, lindin pyetje e pikpyetje nga m t uditshmet. Por, po e lm mnjan kt dhe po shohim Trebeshinn-shkrimtar.
    Kasem Trebeshina, autori i romanit “Mekami”, dshmon me kt vepr se sht shkrimtari m racist e antishqiptar, duke ln pas Ivo Andriin e ubrilloviin. Nuk ka asnj vepr letrare n bot, nuk ka asnj shkres zyrtare, n asnj lloj regjimi, i huaj apo i vendit, q t urrej me prmasa llahtari racn shqiptare, kombin shqiptar, trevat shqiptare. Esht nj turp pr profesoratin letrar shqiptar, q nuk e ka denoncuar kt vepr si flliqtin m t madhe t shkruar ndonjher, si urrejtje pr shqiptart.
    Ky roman luan brenda nj “melodi turke” dhe tregon sesi nj familje turke ka ardhur dhe sht vendosur n trevn e jugut shqiptar e i gjen ktu shqiptart, t krishter dhe i akuzon ata q jetojn n vendin e tyre, n pronn e tyre, n doket dhe zakonet e tyre, se shqiptart jan t pabes, jan vrass, grat dhe vajzat e tyre prdoren prej prindrve dhe vllezrve pr prostitucion me osmant dhe se morali, virtyti, i prket vetm famlijes s tij (Kasemit), q ka ardhur nga nj vend i Azis, me nj emr q ka n baz fjaln “suma”. Ka nj dokument historik q nj sulltan ka przn disa bashkatdhetar nga kjo Suma, n drejtim t Ballkanit dhe ky osman q sht katragjysh i Kasemit, me gjith sumaxhinjt e tjer, na sjellka moralin, kulturn, n mesin e shqiptarve q quhen Spiro dhe Angjelina(!) Ky sht nj banditizm i vrtet dhe nj spekulim i pamas. Mallkimi do t ishte shum i dobt pr kt autor q i urren shqiptart, duke prdorur nj dredhi e cila sht sot n strategjin themelore t veprimtaris serbo-ruse, n drejtim t bots shqiptare.
    Bjm pjes n njerzit q vlersojn dhe mojn miqsin turko–shqiptare. N gazetn ton nuk ka t krahasuar me asnj gazet tjetr, kontributi dhe vlersimi pr miqsin mes shqiptarve e turqve. Dhe pr kt, nuk sht n dijeni vetm lexuesi, por gjithkush q sht i interesuar n t dy vendet, dhe te fqinjt e largt e t afrt. Por, nse ka nj atentat pr kt miqsi, kjo sht loja e Trebeshins. Ai nuk e ka hallin dhe nuk e thot se “jam turk”, sepse e do dhe e beson kt. Jo, ai zbaton egrsisht tezn serbe, q t’i heq karakterin perndimor bots shqiptare, dhe n genocidet e saj, dhe politikat e saj ndaj shqiptarve, t’i paraqes ata si turq. Po, nse jan turq, ku sht miqsia shqiptaro- turke?! Se del q sht miqsia dhe lidhja turko-turke!!!
    Disa nga deportimet e shqiptarve nga Kosova dhe Maqedonia jan br me kt pretekst. Dhe sht angazhuar nj makineri e rnd bankare e politike n drejtim t ksaj teze, pr t’i dhn nj hapsir m t madhe lufts kundr shqiptarve dhe pr ta zotruar Ballkanin, totalisht sllavt dhe grekt e rinj. Dhe Trebeshina e boton kt libr n Kosov, vetm katr vjet para deportimit t ri t shqiptarve, dhe sht nj prgjegjsi e rnd pr botuesin dhe nj turp i pashlyer q mbajn pr kt vepr perverse, genocidiste, dhe Trebeshina mbetet mik i serbve, dhe i teoris s tyre, dhe i shrbimeve t tyre, kur bn pohime t tilla.
    Ia kujtojm Trebeshins kt, se edhe Hrushovi, kt ka thn, se “Shqipria na duhej si vend islamik”. N vitin 1981, n dramn “Tok e ndezur”, t shfaqur n Elbasan, gjat mbledhjes s materialit, dokumentet ku serbt falsifikonin shkresa pr t’i nxjerr t gjith shqiptart, turq, si fakt monstruoz, u shfaqn n nj dialog t till:
    - Serbi: Ju, Ram Ulnika, duhet t shkoni n Anadoll se atje jan tokat tuaja!
    - Ram Ulnika: Kurr, jemi q me diellin n kto toka!
    Kjo sht prgjigje edhe pr Trebeshinn, kt gjenerator t urrejtjes antishqiptare!
    Natyrisht, ktu kalon edhe n problem tjetr, q ka t bj me nj fakt m t thjesht e m pragmatist. Ky njeri q thot, “un nuk jam shqiptar”, prse krkon sponsorizim n Ministrin e Kulturs s shtetit shqiptar?! Prse nuk i drejtohet ministris s shtetit turk?! Ky njeri mashtron kur thot se “nuk m botohen veprat”, kur vetm n vitet e fundit i jan botuar 15 t tilla, t shoqruara me tema disertacioni apo profesorati; dertet ia ngarkon shtetit shqiptar e lavdet, nj shteti tjetr.
    Nse ka nj vler t pakontestueshme shkrimtari, kjo sht lidhja me kombin. Ky njeri, pes veta q ka vrar, jan shqiptar dhe ka falur nj major nazist. Ka drejtuar Sigurimin e Shtetit, kriminal, vrastar, n distrikte serioze t tij, n periudhn m gjakatare t ktij institucioni. Pr kt njeri q thot “s’kam atdhe, un jam turk”, ather, me thn t drejtn, duhet t shprehim dika, pr t qen realist. Ore, ky njeri nuk ka faj fare, ky, dhe “Mekamin”, dhe deklaratat i ka n dritn e diellit?! Kta q e pasojn, ’jan e prse u duhet ky?! far prfaqsojn e me se duhet ta ushqejn kt opinion, kt sistem vlerash t brishta e t pangritura akoma?! ’sht ky grup pune, i qepur e i atashuar pran Kasemit?!
    Mbase duhet pak durim dhe pak krkim n arkiv...

    Gazeta 55
    (25.08.2007)

  18. #18
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    23,895
    Faleminderit
    63
    743 falenderime n 613 postime
    Dosjet e rreme q s’fshehin dot t vrtetn

    Mekanizmi q prodhoi krimin e diktaturs, po prpiqet ta shndrroj median n lavatrien e vet, prmes prdhosjes s gjinis s dossierit, me falsifikime e grafomani q fshehin t vrtetn. Kur ndodh q krimi zbardhet, pjesa e dyt e skems shoqrohet me mallkimin e botuesit dhe keqardhjen pr viktimn, q u turprua, pas nj jete t tr prej xhelati. Pas zbulimit t t vrtetave pr Kasem Trebeshinn, s’sht vendi pr industri keqardhjeje, por vetm pr “mea culpa”, nse shkrimtari sht penduar pr aktivitetin antikombtar prej 50 vjetsh n Sigurimin e Shtetit

    Zhvillimet e vrullshme t medias ton, t cilat njihen tashm prej t gjithve, nuk mund t fshehin kurthin e frikshm t dosjeve t rreme, q po i konsumojm prdit n faqet e gazetave. Ato vijn lum, pa asnj kriter, por ve me synimin inteligjent t prdhosjes s fardolloj prpjekjeje pr t zbardhur realitetet e mbytura nga trukimi gjakatar i superstrukturs s diktaturs komuniste. Po konsumojm prdit dossier, t cilt n vetvete nuk meritojn t demonizohen, se jan t paarrir nga pikpamja profesionale, pasi, si kudo, edhe n kt gjini t publicistiks, i kemi prshkallzimet e cilsis. Faqet e para t gazetave tona po demonizohen prdit, pr shkak se jan prmbytur nga mekanizmi inteligjent i grafomanis, i mungess s fakteve, por i konsumimit t nevojs s domosdoshme pr t folur mbi t kaluarn. Ather, derisa duhet t flasim, m mir po flasim kot, s’po sjellim asnj fakt t ri, s’po lodhemi duke shkuar deri tek arkivt, as tek dshmitart okular t ngjarjeve, por me llafet e mejhanes ngjitur, po kullandrisim disa dossier. Ata shprndahen vrik e, m pas kemi prthyerjen e realitetit n qindra prshkallzime, ku duket sheshit se detyra m e vshtir sht zbulimi i versionit t vrtet t ngjarjes. Pr shembull, ndr dossiert tan, zbulojm se Enver Hoxha kishte marr kshilla nga Ali Kelmendi, edhe 3 muaj pasi kominternisti ishte ndar nga jeta, sepse kshtu i duhej kalemxhiut t porositur. Marrim vesh se si, Nako Spiru apo Qemal Stafa, kishin qen t fejuar me t gjitha femrat e lvizjes komuniste, paka se secili prej tyre nuk kishte patur koh fizike pr t’i konsumuar pasionet, meq vdiqn pa i mbushur t 30-at...
    Numrimet mund t vazhdojn pafund, pr t portretizuar tollovin q zotron sot n gjinin e dossierve. sht nj tollovi inteligjente, e kurdisur nga mendja e atyre q nuk e plqejn rishkrimin, e shkruar nga ata q jan t dashuruar me delirin e heroit, t cilin e gatuan vet, gjat diktaturs. Pr t gjitha trukimet, “redaksit” e spekulimeve emetojn pa fund versione e gnjeshtra, duke relativizuar thellsisht nj qmtim t vrtet, nj zbulim flagrant q mund ta kryej ndonj gazet, e cila, pavarsisht se nuk ka presionin e lexuesit (tashm sht krijuar edukata q lexuesit tan bredhin m fort pas tollovis) ka mundur t zbuloj nga hulumtimi i saj publicistik. Bile, edhe kur del faqe diellit kjo zbules, e njjta makin tollovitse shndrrohet n ast n nj makin demonizuese, q synon t demaskoj median q guxoi t nxirrte t vrtetn, e q s’la, ta zm, kriminelin, t ngrys i patrazuar nett e vet mbi 80-vjeare, apo prdhosi kujtimin e nj krimineli q, n t gjall t vet, jetoi si xhelat e u varros nga propaganda zyrtare, si hero.
    Kt shndrrim t mekanizmit, “55”-a e provoi kur publikoi serin e dossierve mbi vrasjen e Mehmet Shehut e kur mori mbi shpin llafet e mejhaneve, se e bnim pr llogari t ktij apo t atij. M von akoma, kur denoncuam sjelljen e frikshme t shtetit, i cili nuk vinte n pun arkivin e kujtesn e vet, kur vlersonte figura t s shkuars, duke e ngrn sapunin pr djath, e duke u dhn “Nderin e Kombit”, antikombtarve t mirfillt, na than se ishim nihilist, e nuk shqetsoheshim pse po prekeshin njerz q, paka se t kqij, m von mund t shndrroheshin n simbole. Kulmi i dhelpris s ktij mekanizmi mbrriti kto dit kur, rrethet publicistike t Tirans, u mbushn me emisar q shprehnin shqetsimin lart e posht se s’po lihej Kasem Trebeshina t ngryste ditt e jets q Allahu i kishte blatuar! Emisart nuk shqetsoheshin pr njollat e shumta q figuronin n CV-n e shkrimtarit, as pr prmbajtjen thellsisht t diskutueshme t veprs s tij, bile, as pr mbajtjen e fsheht t faktit se ai ishte bashkthemelues i Sigurimit t Shtetit (me t gjitha konsekuencat q vijn nga ky fakt). Emisart shqetsohen me nj humanizm t skajshm, pr t mos prishur qetsin e ditve t fundit t Kasemit, bile kan ndrmend t nisin, n stilin e dacibaove, nj seri fletrrufesh e letrash t hapura kundr nxjerrjes s t vrtetave. Emisarve nuk mund t’u japim virtytin e njerzve t dhembshur, pasi s’reaguan kur xhelatt e Sigurimit kapardiseshin npr faqet e gazetave, duke treguar se si i ekzekutonin diversantt e prdhosnin trupat e tyre, as kur pr interesa t dits hidhnin n treg skena nga jeta private e intelektualve apo ish-t prndjekurve, ve pr t’i nxjerr ata nga llogorja e moralit, e pr t’i ln prjetsisht n kompleksin e fajit.
    Mekanizmi i dossierve t rrem, i bashkshoqruar me fushatat shfajsuese ndaj kriminelve, sa her dalin n sken fakte t pakundrshtueshme, po e nxjerr median nga misioni i vet i par. Media po na shndrrohet n nj lavatrie, e cila po shplan kriminelt, pr t’ua dorzuar fringo t rinj librave t historis, si t panjollt q s’duhet t’u cnohet, as emri e as kujtimi. Emisart do t bnin m mir t vraponin pr tek Kasem Trebeshina e ta pyesnin: “Ore, po si paska qen kjo pun q ti paske qen themelues i Sigurimit t Shtetit?! A je penduar ndopak pr pjesmarrjen n at struktur apo jo? Vrtet je kaq antiamerikan sa thon, ore Kasem? Vrtet, kaq pervers e t kqij jan shqiptart, si i paraqet ti n librat e intervistat e tua?!” Kto po, q jan pyetje, jan nj merak i fundit q, si publicist e si humanist, edhe mund t na ket mbetur. N dossiert e vrtet, kur proceset nuk jan t mbyllura, sidozot n kt rastin ton, q shkrimtari Trebeshina sht mes nesh, ai duhet pyetur dhe i duhet dhn mundsia pr “mea culpa”-n e vet. Ky do t ishte nj proces i mbyllur edhe nga ana jon, e emisart e letraxhinjt e hapur, mund t’i ofrojn kto prgjigje. Kuptohet, flasim pr hapsirat e pendess, ndjess publike, jo pr vjelljen q prcjellin emisart. Ato nuk jan pjes e dossierit e, me ndrgjegje, do mundohemi t mos shndrrohemi n lavatrie t krimit historik e metastazave aktuale.


    Nga Ilir Nikolla

    Gazeta 55
    (26.08.2007)

  19. #19
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    23,895
    Faleminderit
    63
    743 falenderime n 613 postime
    Edhe nj her pr Trebeshinn

    Nga Ardian Klosi

    Qysh prej dats 18 e deri m 24 gusht gazeta "55-sa" zhvilloi nj fushat denigruese ndaj shkrimtarit Kasm Trebeshina. N faqe t plota "Speciale" krkohej t dshmohej jo vetm q Trebeshina nuk sht shkrimtar me vlera t larta dhe shkrimtar disident, por se ai ka qen n vitet 1945-1947 nj nga eksponentt kryesor t Sigurimit t Shtetit, se ai ka studiuar vetm pr aktor, se ai ka qen n prgjithsi njeri dembel, se burgjet i ka br kot, bile asnjher vitet e burgjeve dhe t internimeve nuk i ka br t plota, se ka qen i smur psiqik, njeri inator, antikombtar etj. etj.
    Deri ktu nuk ka asgj t re. "55" njihet n opinion si organ shpifs dhe urrejtjenxits, tendencioz dhe vulgar. Koleg t nderuar, q jan sulmuar n mnyr po kaq t rregullt sa Trebeshina sot, kan provuar t hedhin n gjyq botuesin e saj, i kan ndjekur gjyqet pr vite t tra, por pa asnj prfundim, dhe kshtu kan hequr dor. Duket q lidhjet me shtetin dhe disa arka financimi jan kaq t forta, sa nj gjyq mund ta sjell ndr mend po aq sa gjembat e nj gmushe gomarin q hedh shqelma. Mbetet q gazeta tolerohet ose shprfillet nga opinioni i vendit, ashtu si durohet budallai i fshatit q sht aty, flet apraz, fyen e sulmon, por n fund t fundit askush as e gjobit as e burgos.

    Ndryshimi i par, megjithse mund t na plqej metafora e budallait, sht se fletushka quhet gazet dhe shprndahet n shum stenda, se njerzit e prekur sidoqoft jan familjar, e duan Trebeshinn si bashkshort, si baba e si gjysh dhe nuk mund t heshtin para nj fushate t till prbaltse. Nuk mund t heshtim as ne q jemi koleg, n njfar mnyre edhe nxns t tij. Nuk mund ta pranoj nj vend kaq i vogl kulturalisht, me nj elit kaq t holl intelektuale, luksin q t poshtrohet e t prshpifet nj nga shkrimtart e pakt q ka pasur n kohn m t errt t tij, nj nga t vetmit guximtar q ia tha hapur regjimit se 'mendonte pr t, dhe jo n vjesht t vitit 1990, por qysh n vitet e zymta '50,.

    Ndryshimi i dyt sht q vrtet kemi t bjm me budallain e fshatit, por me nj budalla si t thuash gjysm-shtetror, pr pasoj t rrezikshm: jo vetm q financohen nga lart fushata t tilla pr nj gazet q nuk shkon n treg, por si e tregon rasti i fushats kundr Trebeshins, botuesi i gazets shfrytzon arkiva tepr t fshehta t Ministris s Brendshme, t Drejtoris s Burgjeve e plot t tjera, normalisht t kyura pr vdekatart e zakonshm. Fushata kundr shkrimtarit t moshuar 81-vjear, q kalon tani muaj t qet n Turqi, q nuk ka ngacmuar publikisht e privatisht asknd mesa dim, ka pamjen e nj sulmi t dirigjuar, lufte t nj klani t caktuar, mbi t cilin, pr pasoj ia vlen t ndalesh pak m seriozisht.

    Sulmet, pas nj hyrjeje "pilot" q bn botuesi, i nnshkruan njfar Rushen Alimerko. Tani, ne nuk dim gj pr kt person, madje nuk dim as gjinin e saj: sht Rushen-Rushena apo Rushen-Rusheni? Duhet quajtur llafazane apo llafazan, shpifse apo shpifs, pul kakaritse apo korb krrokats? N pamundsi pr t gjetur epitetin, le t shohim mnyrn se si argumenton kjo/ky Rushen(-a, -i):

    "Trebeshina nuk ka qen shkrimtar, por oficer i seksionit t par t Drejtoris s Mbrojtjes s Popullit" (numri 20 gusht). Prse, nuk mund t jesh edhe oficer, edhe shkrimtar? Vrej n kto aste vshtrimin e indinjuar t Rudyard Kiplingut, Winfrid Owenit, Petro Markos e sa t tjerve, q i bn t dyja, edhe luftn me uniform, edhe poezin. Trebeshina kishte qen komandant partizan shum i ri, qysh 16 vje, por kjo pr udi nga autorja/autori shihet si nj faj i rnd. "Ai u aktivizua n luftn civile t viteve 1943-1944, n krahun e atyre q shkaktuan tragjedin m t madhe t ktij vendi etj..." Sipas ksaj/ktij analist (-eje, -i) duhet t ndjejn faj q morn pjes n luftn kundr pushtuesve gjith ata 16, 18, 20, 25-vjear, pse shumica e tyre nuk dinin q Enver Hoxha me kshilltart e vet jugosllav, n periudhn e fundit kt luft t shenjt, do ta kthenin, si ka shkruar Trebeshina "n nj luft t ndyr civile".

    Nuk po merrem ktu me manipulimin e ult, ku pjesmarrja n nj drejtori t ushtris e kthen Trebeshinn n nj nga "eksponentt kryesor t Sigurimit t shtetit", thuajse n nj radh me Koi Xoxen dhe Nesti Kerenxhin! Por autorja/autori i hetimit sht kaq injorant (-e; 0), sa vendosja e emrit t Trebeshins krahas personave me emr, krejt neutral n diktatur, si Foni Qirko, Afrdita Deliana, Edip ui, Sknder Tupe etj. (shih faksimilen e botuar n po at numr), vetvetiu e klasifikon Trebeshinn si nj oficer krejt t zakonshm n hierarkin e Ministris s athershme t Mbrojtjes.

    Por kto analiza nuk kan kurrfar rndsie sot, ato le t'i ndjekin minjt e arkivave. I rndsishm sht fakti q Trebeshina as dy vjet nuk e mban dot uniformn e oficerit dhe hidhet n vokacionin q ndjen, shkon t studioj pr teatr n Leningrad, n institutin "Aleksandr Ostrovski", si e msojm edhe nga "55-sa". E ndrpret kt studim i zhgnjyer, n radh t par nga niveli i ult i shoqris sovjetike, kthehet n atdhe, e deklaron hapur se sht pr letrsin perndimore (si na e kujton po "55") dhe do t shkruaj n at frym. Fillojn andrallat, promemoria e famshme q i shkruan Enver Hoxhs n vitin 1953, krkesa pr t jetuar n Zvicr, hedhja e tesers s Partis dhe asaj t Lidhjes s Shkrimtarve, arrestimi i par. Edhe n qoft se deri n 1953 Trebeshina ka besuar ende n idealet komuniste, mund t ket shkruar edhe poezi pr Stalinin, i heq kjo gj faktit se kto ideale ai, i zhgnjyer, i prbuz e shumta prej vitit 1953 e tutje? Ku kemi t tjer shkrimtar ose intelektual ne q t'i ken deklaruar kaq hapur bindjet e tyre jo-komuniste? Hiq shkrimtart, dijetart, klerikt martir t viteve 1945-1947, Trebeshina sht nj rast i rrall n letrat dhe shoqrin ton, nn nj diktatur aq t egr sa ajo e Enver Hoxhs. Raste t tilla kemi jo pak n Perndim, duke nisur q nga Georg Orwelli. Kurse n Lindje kan qen fare t pakt. Si shpjegohet q shptoi gjall Trebeshina? Shpjegohet deri-diku me t kaluarn e tij si komandant partizan, por shpjegohet edhe me rrethin e tij familjar, me t vllan funksionar t lart, me bashkshorten e ish-kryeministrit Shehu, kushrir e tij, me krushqin q bri me familjen Klosi. T gjitha kto bn q Trebeshins t'i shptoj jeta, t "prfitoj" vetm burgje, spitale psiqiatrike, internime dhe gjith jetn ndalim ushtrimi t profesionit, si shkrimtar dhe prkthyes. (kt ndalim "55" e prkthen me dembelizm, pse s'punonte Trebeshina, pyet, thua se nuk i di qindrat e dorshkrimeve q krijoi n dhjetvjear). Fakti q nuk u thye nga t gjitha kto, shpjegohet me forcn e rrall shpirtrore-fizike dhe guximin e tij.

    Kto ia kujtoj lexuesit dhe aspak "55"-s, sepse jo vetm q i di mir ajo/ai (ajo fletushk, ai organ), por edhe s'ka ndonj kuptim t'i paraqessh asaj/atij argumenta. Shkruan kjo/ky po n numrin e 20 gushtit: „kombi sht frymzim i madh pr shkrimtarin. E megjithat Trebeshina n vitin 1953 me nj letr drejtuar E. Hoxhs krkon heqjen e shtetsis shqiptare". Pikrisht! Kt shtet filloi t urrente Trebeshina, jo kombin. Shtetsia dhe kombsia jan dy gjra t ndryshme, por mesa duket ky sht nj nivel i lart dijeje pr autort e fushats, ndaj m mir e lm.

    "far shkolle apo kursi la n mes Trebeshina? – pyet m tej Rushen (-a; -i). Pa i mbaruar studimet ai ka ardhur n Shqipri dhe sht emruar aktor n Teatrin Popullor. Ktu ka filluar t luaj keq" etj. Shkrimtari prmohet pse e ka filluar karriern artistike si aktor, (megjithse diku thuhet se filloi t shkruaj drama, edhe pse s'thuhet se ka shkruar shum t tilla). Pasi i heq t drejtn t shkruaj nj oficeri, t njjtn gj bn e Alimerkos/Alimerkoja edhe me aktorin. I madhi Shekspir, por edhe Noli yn do ndiheshin t turpruar pr fillimet e karriers s tyre, n qoft se prfytyrojm nj "55-s" n kohn e Globe Theatre n shekullin 16-t ose t teatrove greke n fillimshekullin 20.

    Mes lumit t sajesave "55-a" thot do s'do t vrtetat kryesore nga jeta e Kasem Trebeshins, pasi kjo jet sht krejt e thjesht n vrtetsin e saj. Nj shembull: "Dshmia e Mehmet Myftiut bn t ditur se Trebeshina i ka drguar 3 letra Enver Hoxhs. N t parn i krkon t largohet nga Partia, n t dytn t'i botohet vepra dhe n t tretn t largohet nga atdheu". Ja sa e thjesht, pastaj vjen burgu i par, pastaj internimi n Zvrnec, pastaj burgu i dyt etj... Botuesi ka mirsin q letrat e Kasemit t marra nga arkivat e Ministris s Brendshme, ku ai hyn e del duket si n shtpi t vet, t botohen t pafalsifikuara, mesa kuptohet. Ja far lexojm n nj letr t 19 korrikut 1963: "deklarova hapt [m 1953] n prani t ... sh. Manush Myftiu, se jam nj vazhdues i traditave t letrsis Perndimore dhe veanrisht i poetve anglez dhe gjerman. T gjitha kto ndodhn n organizatn baz t Lidhjes s Shkrimtarve, ku deklarova gjithashtu se nuk kam kryer ndonj krim e nuk dua t m dal ndonj gj m von. Megjithat u arrestova dhe m 1954 u dnova pr poezi t pabotuara, nj krim q nuk ekziston". M posht lexojm: "M 2 gusht 1963 pas nj premtimi se do t m lironin, m trhoqn me gjith tesha nga kampi i Zvrnecit dhe m 3 gusht 1963 m shtruan me forc n psikiatrin e spitalit t burgut t Tirans. Kjo tentativ pr dmtim t trthort fizik e moral, duke shtruar dhe vizituar me forc nj qytetar t lir sht e pa shembull dhe pa kuptim."

    Kush ka ende pak ndjenja t mbetura njerzore n trup dhe lexon kto radh, nuk ka si t mos provoj dhimbje. Por jo botuesi i cili kto dy letra, rrqethse pr fatin e shkrimtarit t vrtet n Shqiprin e asaj kohe, i vendos nn titullin "Personazhet e zeza t historis kan marr pozn e heroit".

    Cinike e gjitha dhe ktu po e lm, se nuk ka ndonj kuptim t argumentosh me argumentin, t logjikosh me antilogjikn, t mbrosh shpirtin e lir ndaj njerzve q dje ishin servil e robr t diktaturs, sot kan mbetur po servil t pushtetit dhe robr t bodrumeve t Sigurimit. Sepse, edhe m shum nuk mund t bjn. E prsris q shqetsuese sht kjo luft, e cila pr udi hapet gjithmon n pragvjesht (mos ka t bj kjo me nj mim t madh q jepet n vjesht?), gjithmon ngulmon t shpall shpirtra t lir ata q ia dhan shpirtin me vetdije t plot djallit, dhe shpirt-djaj ata q dhan jetn ose lirin e tyre fizike n emr t asaj liris m t madhe q quhet e shpirtit ose edhe e krijimit.

    udia e fundit n kto lloj fushatash sht se harrohet q n letrsi tek e fundit vendos vepra. Faktet, arkivat, t gjitha mund t manipulohen, por jo veprat e botuara. Jan librat e tyre ata q i ndajn shkrimtart e kohs s diktaturave n disident ose puthador. N kohn q Trebeshina shkruante, "Stina e stinve",Odin Mondvalsen", "Kng shqiptare", pra n vitet '50-'60 t tjert shkruanin... Eh, 'nuk shkruanin, t'i lm tani se t gjitha i dim.


    Shekulli
    (31-08-2007)

  20. #20
    Shpirt Shqiptari Maska e Albo
    Antarsuar
    16-04-2002
    Vendndodhja
    Philadelphia
    Postime
    23,895
    Faleminderit
    63
    743 falenderime n 613 postime
    “Trebeshina, Dhora Leka dhe fabrikimi i disidentve t rrem”

    Shqipria dhe krkesa e Evrops pr dnimin e krimeve t komunizmit

    Dr. Sadik Bejko

    Shqipria dhe qytetrimi i saj i sotm n ballafaqim me parimet m themelore pr nj demokraci e pr nj qeverisje t standardit evropian ku mton t integrohet, pr fat t keq, vazhdon t mbetet nj vend jo serioz. Ndonjher sinjalet dhe porosit q lshojn drejt nesh kancelerit evropiane ktu vijn me vones, si korriert n provincat e largta romake, ose vijn aq t pakuptuara sa zbatimi i tyre ngjan i prudnueshm e krejt grotesk. Mjafton t prmendim nj nga krkesat e Evrops pr dnimin e krimeve t komunizmit. Kjo Shqiprin e ka zn gafil. Si gjithmon edhe kt her, Shqipria sht e turbullt dhe n mdyshje. Si gjithmon edhe kt her ajo mbetet n vendnumro, mbetet e fundit n zbatimin e orientimeve t tilla evropiane. Shqipria, vendi ku diktatura sht ushtruar m ekstremisht se kudo tjetr n Evrop, ksaj her ngec e nuk di t bj asgj.
    Jo vetm kaq, kjo do t ishte gjysma e s keqes. Shqipria, si n shum aspekte t tjera t shtetsis, t demokratizimit e t progresit, duke mos pasur n sirtarin e saj asnj strategji, asnj prfytyrim se ku duhet shkuar e si duhet shkuar, n vend q t shkoj prpara, bn pas, i hap udh kaosit dhe moskuptimit. Ajo vetm belbzon dhe luhatet. M s shumti parimet themelore t qytetrimit t sotm ajo i artikulon vetm si slogane pa asnj prmbajtje t thell prbrenda. Merr nj hap sot, pastaj shqepon nj tjetr nesr, se ajo nuk ka optika q rrokin at q vjen, at q pritet. Shqipria si atdheu a si shtpia e varfanjakve, mendon vetm sot pr sot.
    Nj krkes t till, si ajo pr dnimin e krimeve t komunizmit, Shqipria jo se nuk e njeh. Madje, ajo djallzisht e ka prdorur problemin e t persekutuarve politik, i ka shfrytzuar ata sa pr propagand elektorale, pra, nj gj kaq themelore e ka pranuar vetm pr demagogji. Duke mos menduar thell, Shqipria ngjan se nuk ka shpatulla pr t vrteta t mdha. Ajo me parimet e mdha m s shumti mashtron veten dhe t tjert n nivel propagandistik, siprfaqsor dhe asgj m shum.
    Shqipria jo vetm q nuk ka predispozitn serioze pr t kthyer kokn pas, pr t pastruar veten nga helmet e komunizmit n trupin e saj, por ajo ka br nj loj t keqe me nj plag kaq serioze, ajo ka nxjerr gjuhn e talljes ndaj nj problemi t till. Pse nj cinizm i till? Ndr t tjera, kjo vjen jo nga q ajo nuk ka fuqi reale t prballohet me nj gj kaq themelore, por sepse nj pjes nga ata q sot drejtojn kt vend, jan vet t prlyer dhe nuk e duan ballafaqimin me t kaluarn.
    Dhe ’ka ndodhur?
    N Shqipri jan shtuar prpjekjet pr t lancuar deri pr t’i ngritur n pushtet disa nga figurat m t dyshimta, figura t lidhura me njmij fije me diktaturn: udhheqs, xhelat, kriminel n Shqipri kan gjetur pun n shtet, n biznes, n diplomaci, n kultur. Shqipria ka qen dheu i art, ku vetm me fjal mund ta shash diktaturn sa t duash, por prodhimet e saj m t shpifura, mund t’i kesh n krye t vendit.
    Ve se n politik apo n biznes, n botn e artit e t letrave ndodh po e njjta gj: jan br prpjekje pr t ngritur e glorifikuar personazhe t dyshimt. Shpesh kta jan shpallur deri heronjt e moralitetit dhe t nderit suprem t shoqris shqiptare.
    Kjo rendje me kokposht domosdo do t shoqrohej me hedhje t balts mbi vlerat e vrteta, do t shoqrohej me fabrikime disidentsh t rrem, me lajka e lavdrime pr ish-spiun t shtetit komunist, shkurt, me oroditje totale t sistemit t vlerave.
    Kto ditt e fundit, gazeta PANORAMA ka botuar n shum numra t saj materiale sekrete t Byros Politike. Shprazet aty gjith turpi, gjith mizerja e kupols komuniste. Por botimi i ktij arkivi u ndoq me vmendje nga opinioni, jo vetm sa pr t shuar kuriozitetin. U ndoq pr at q mosnjohja e t vrtetave ka ndikuar thell mbi t sotmen. Po sjellim vetm nj shembull. T bnte prshtypje q n kto dokumente prmendej emri i nj muzikanteje t njohur, i Dhora Leks. Emri i saj lidhet me problemin q sapo e ngritm, me fabrikimin e disidentve t rrem. Deri m tani ne e njihnim kt zonj si nj disidente t madhe. Ka nj fondacion me emrin e saj. Ka nj shkoll me emrin e saj. Ka nderime e mime t mdha pr t. Mundet dhe nj emr rruge mban emrin e saj. Dhe t gjitha kto asaj ju dhan qysh n gjallje.
    Ndrkaq, ve t tjerash, ne lexojm n dokumentet e “Panorama”, se Dhora Leka na paska qen nj denoncuese e shquar kundr shkrimtarve, artistve, intelektualve e politikanve. Sidomos pas Konferencs s Tirans m 1956.
    Me dhjetra njerz jan dnuar nga kto denoncime. Bedri Spahiu, ish-prokuror i prgjithshm dhe ish-udhheqs komunist i penduar, ka folur pr kt denoncuese disa vite m par.
    Mirpo kujtesa shqiptare sht e shkurtr. Kjo grua vazhdoi t marr nderime edhe pas ksaj.
    Ky sht vetm nj shembull q tregon se sa e nevojshme ka qen hapja e dosjeve dhe arkivave t fshehta, q u krkua me kmbngulje shum vite m par nga shkrimtar dhe artist t njohur.
    Kjo hapje do t’i vinte stop oroditjes, kaosit, do t’i thoshte stop prpjekjeve t diktaturs s rrzuar, pr t’u ringjallur n fillim shpirtrisht e pastaj realisht. Duke mos e respektuar kt krkes, Shqipria ngriti n piedestal disa nga fundrrinat e diktaturs.
    N nj analiz t shklqyer, t br koht e fundit n SHBA, zonja Madelene Ollbrajt e quante vazhdimsi logjike faktin q sot n Rusin e Putinit po ringjallet simpatia pr Stalinin. Terrori stalinist bazohej mbi policin e fsheht, KGB-n. Esht e logjikshme q nj oficer i KGB-s si Putini, t sillte me vete nderimin pr mjeshtrin e terrorit, Stalinin.
    N Shqipri prej kohsh shtypi ka vn n dukje prpjekjet pr ringjalljen e enverizmit. sht folur pr nostalgjit ndaj regjimit, pr kujtimet me ngjyr roz t antarve t nomenklaturs ose t servilve t saj, pr pranin skandaloze n shtyp t antarve t familjes Hoxha e t familjeve t tjera, q e kan shtypur kt popull. Mirpo kjo nuk e ka ndaluar hovin e tyre. M keq akoma, jan sulmuar ata q e kan vn n dukje kt fenomen.
    N kt shkrim do t prqendrohemi pr shtrirjen e fenomenit n sfern e kulturs, kryesisht t letrsis. Pr kt dukuri ka pasur shkrime t shumta, emisione televizive, debate e polemika, shoqruar kto nga mendime kontradiktore. Por ende nuk ka nj mendim pak a shum t kristalizuar. S paku, pr disa gjra themelore. Kjo do t ndihmonte jo vetm pr nj analiz shkencore e objektive, jo vetm pr nj vlersim konstruktiv t letrsis shqipe, por m gjer: pr hartimin e teksteve shkollore me nivel m t lart. Pr programet shkollore e universitare etj.
    Kshtu do t ndrpritej smundja e kaosit, q ka zn rrnj n shkolla e po vazhdon pr vite me radh.
    Vlerat dhe antivlerat n art dhe kultur
    Vlersimi objektiv i letrsis s nj epoke sht pjes e historis s nj kombi. Kjo krkon nj vullnet e nj prgatitje serioze. Ka nj ligj universal: do letrsi e do art vlersohet nga majat, nga kuotat m t larta t tij. Askush nuk merret me shkrimtart e rndomt, me ata q n do regjim jan t destinuar t harrohen. N kt pik krijohet gjithmon nj problem: cilat jan vlerat e cilat antivlerat? Ka nj prpjekje pr seleksionim. do vend, sipas nivelit kulturor q ka, e zgjidh kt problem.
    N vende me tranzicion si i yni, problemi ndrlikohet. Vet kalimi nga nj epok n tjetrn, nga robria n liri, e sjell ndrlikimin. Prve faktorit t vlerave, q sht themelor n do letrsi, nj faktor tjetr przihet: ai i moralitetit.
    Kjo sht e njohur. Jan shfaqur dy mendime: Njri q njeh vetm faktorin vler dhe nuk an kokn pr qndrimet morale e politike t shkrimtarit. Tjetri, q i merr parasysh t dyja.
    Mendimi yn sht me kt t fundit
    Mirpo orientimi nuk sht i leht. Ka shum spekulime. Nj shkrimtar q ka vuajtur nga regjimi, natyrisht, me t drejt krkon q t’i njihet kjo. Por nuk mundet vetm nga mundimet, sado t mdha qofshin, t prcaktohet vendi i tij n letrsi, se, n radh t par, shkrimtart vlersohen nga vlerat e mirfillta letrare. Vlera morale e favorizon, pa asnj dyshim. Ndr dy shkrimtar, me vlera artistike t afrta, natyrisht, ai q ka vuajtur nga regjimi, vetvetiu sht m i vlersuar dhe kjo sht absolutisht e drejt. Problemi tek ne lind kur kalohet n ekstremin tjetr: prpjekja q, pr shkak t biografis, shkrimtari t zr pa t drejt nj vend, vend q vlera e veprs nuk ia siguron dot. E vrteta sht se tek ne, n shumicn e rasteve, shkrimtart e artistt nuk jan dhn pas nj spekulimi t till. Kshtu, pr shembull, i ndieri Pjetr Arbnori, ndonse me nj vuajtje gati legjendare, e ruajti modestin si shkrimtar, pa krkuar q, pr shkak t biografis t ngrihet mbi t tjert. E raste t tilla ka plot, si Visar Zhiti, Edi Hila, Sherif Merdani, Frederik Rreshpja etj. Pa prmendur ktu dshmitarin e madh At Zef Pllumbin dhe veprn e tij monumentale “Rrno vetm pr me tregue”.
    Problem krijojn disa shkrimtar t tjer, q jan prpjekur e vazhdojn t prpiqen me t gjitha mnyrat e t gjitha spekulimet t zn at vend q arti i tyre nuk ua jep.
    Jo vetm kaq. Kta bjn zhurm t tepruar pr vuajtjet e tyre,
    sajojn mite e gjra t paqena. Me fjal t tjera, jo vetm q shpesh mashtrojn e spekulojn me vetviktimizimin, por jan jashtzakonisht agresiv ndaj t tjerve: shpifin kundr t tjerve, krkojn t’i rrzojn ata me do kusht.
    Te kta hyjn disa nga “disidentt e rrem”, pr t cilt kan folur n shkrimet e tyre Mehmet Kraja, Ardian Ndreca, Rushen Alimerko, Arben Kallamata, Sknder Gjoni etj.
    Duke qen marr me njrin nga shembujt, at t Kasm Trebeshins, ne do t prqendrohemi te ky shkrimtar, pr t trajtuar m gjersisht fenomenin.
    Histori me disident t rrem
    Menjher pas rnies s komunizmit m 1992, u shfaq edhe emri i Kasm Trebeshins si “shkrimtar dhe disident i jashtzakonshm”. U bn t gjitha prpjekjet pr ta paraqitur at si t till, por, pr nj udi t madhe, zhurma pr kultivimin e ktij miti hasi gati n shprfilljen e plot t lexuesit dhe opinionit publik shqiptar.
    Cili ishte shkaku?
    Vet autori Kasm Trebeshina si edhe mbshtetsit e tij ngulnin kmb me shum britma e rrahje gjoksi, se ky shkrimtar e disident i papar luftohej ende prej shtetit komunist. Meqense shteti komunist ishte rrzuar, kjo tez nuk ishte fort e besueshme.
    Por kmbngulja vazhdonte. Flitej pr 150 vepra t tij, ose m mir pr kryevepra, pr rreth 70 romane e 40 drama etj., etj., q do ta mahnitnin publikun shqiptar dhe at botror. Paralelisht me kt zhurm, vazhdonte legjenda e pengess. Ky shkrimtar ende po pengohej! Nga kush? Kjo nuk kuptohej!
    M n fund, autori vet e gjeti elsin e enigms. K.Trebeshina pengohej nga I.Kadareja! Sipas Trebeshins, megjithse diktatori i par i Shqipris, Enver Hoxha, kishte vdekur, kishte mbetur gjall diktatori tjetr, I. Kadareja. Sipas tij, kta dy diktator e kishin sunduar s bashku Shqiprin, bile diktatori I.Kadare ishte edhe m i keq se diktatori E.Hoxha. Me kto prralla njerzit q sigurisht do t qeshnin. Dhe ata qeshn vrtet.
    Ndrkaq, K.Trebeshina botoi rreth 15 vepra, q pas nj shuarje t kuriozitetit prej bujs s krijuar n media e n shtyp prej adhuruesve t tij, ato u pasuan nga mosprfillja dhe indiferenca absolute. Si duket orkestruesit e bujs mediatike u ndodhn para nj bumerangu. U ra mbi kok heshtja, jo lavdia, ajo q pritej. Heshtje dhe shurdhri brenda dhe jasht vendit. Por Trebeshina prap ankohej se ishte prsri I.Kadareja q ia organizonte kt indiferenc.
    Shpjegimi i asaj q dukej si enigm, shprfillja e publikut pr kt shkrimtar, gjendet pikrisht te kto 15 vepra t botuara. Ato jo vetm s’kishin ndonj gj pr t’u dalluar, por ishin vepra fare t rndomta, t ngjashme me ato t letrsis shqipe t realizmit socialist, e disa her t letrsis sovjetike, po t realizmit socialist. Ishin vepra me partizan e gjerman, me shqiptar e turq, me histori folklorike e me ndonj imitim gjoja modernist n form.
    Meqense nuk po linte dot mbres me veprn letrare, K. Trebeshina e hodhi gjith shpresn te disidenca. Ai u vetshpall si i till e, fill pas ksaj, u shpall prej mbshtetsve t tij si i vetmi disident i jashtzakonshm i Shqipris, madje i gjith ish-kampit socialist.
    Treereku i lavdis s disidencs s tij i kushtohet nj “Promemorieje”, q ai ia paska drguar Enver Hoxhs n 1953(!). N kt promemorie ai nuk paska ln gj pa i thn diktatorit shqiptar: q ti sillesh si monarku Luigji XIV, q ti me shokt e tu do ta mbytni Shqiprin n gjak etj., etj.
    Kjo “promemorie” u botua m 1992 dhe i la t habitur krejt njerzit. Si gjithmon u gjendn njerz naiv ose edhe jo naiv, q e besuan. T tjert prap qeshn dhe e quajtn thjesht nj mashtrim. Analizn mbi shtjen e “promemories” do ta bjm m pas. Pas ktyre rropatjeve, K.Trebeshina ra po n harres. Mendimet pr t mbetn prap t ndara. Ndjeksit e tij, me n krye t kushririn, Ardian Klosin, vazhdonin ta ngrinin n qiell, duke mos i kursyer asnj lavdrim, qoft pr veprn, qoft pr “promemorien” e tij. Kto lavdrime shoqroheshin gjithmon me zemrim t madh kundr Kadares, penguesit t tij. Ky i fundit sht shprehur dy her fare shkurt dhe pa ndonj respekt pr K.Trebeshinn. Nj her e ka prmendur si pseudodisident t uditshm (q sulmon kolegt e vet nga pozita staliniste). Hern e dyt si oficer t Sigurimit. T tjer si Arben Kallamata, Ardian Ndreca, Dr.Sknder Gjoni etj., kan mbajtur jo vetm qndrim mosbesues, por edhe mjaft kritik ndaj Trebeshins, si shkrimtar dhe si njeri.
    Midis ktyre dy qndrimeve t kundrta, ishte dhe mbetet indiferenca e lexuesit.
    Publicisti A.Kallamata, n nj shkrim t tij bnte pyetjen: kundr kujt ankohet K.Trebeshina? Prgjigjja ishte: kundr lexuesit shqiptar q nuk e lexon!...

    Panorama
    09/07/2007

Faqja 1 prej 2 12 FunditFundit

Tema t Ngjashme

  1. Identiteti evropian i shqiptarve
    Nga Iliriani n forumin Portali i forumit
    Prgjigje: 572
    Postimi i Fundit: 02-05-2012, 15:45
  2. Kadare: Schwartz, nj prars fetar
    Nga Hyllien n forumin Tema e shtypit t dits
    Prgjigje: 118
    Postimi i Fundit: 30-06-2006, 03:09
  3. Gjergj Kastrioti sipas pikpamjeve antishqiptare
    Nga Davius n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 77
    Postimi i Fundit: 28-04-2006, 12:45
  4. Azem Hajdari, Hero?
    Nga Seminarist n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 189
    Postimi i Fundit: 12-06-2003, 13:08

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •