M 24 dhjetor mbrojti tezn e magjistraturs n UT, Arbr eliku me temn "shtje t gjuhsis s tekstit n gjuhn shqipe", ku kishte mentor profesorin eminent Dr. Shezai Rrokaj.


Arburim ISENI



Gjat prezencs sime vrejta q kandidati me t vrtet ishte thelluar n studimet gjuhsore dhe kishte sistematizuar shtjet e gjuhsis s tekstit n gjuhn shqipe. Ai i njeh konceptet gjuhsore, njeh shum mir semiologjin. Me sa vrejta un, gjat pjesmarrjes sime n mbrojtje t tems s tij, ai iu sht referuar hulumtimeve t shumta gjuhsore pr sa i prket Gjuhsis s tekstit. Ai me t vrtet ndoshta ka ecur npr litarin e akrobatve, mirpo prapseprap nuk ka rn posht ku kjo do t thot se at q e bri Prof. Arbr eliku bashk me mentorin e tij kan arritur nj sukses kolosal, s pari pr Universitetin e Tetovs dhe s dyti pr gjuhn shqipe.



Paralelisht Arbr eliku na e ka dhn edhe prkthimin e par t tij serioz nga gjermanishtja me titull "Ujku i Steps" nga nobelisti gjerman Hermann Hesse.



N autoreferatin e punimit t magjistraturs s Arbr elikut thuhet:



"1. Gjuha nuk duhet kuptuar thjesht vetm si nj sistem rregullash dhe njsish, dika n vetvete dhe pr vetvete, por duhet par edhe n raport me funksionin e saj n ligjrim (funksioni shoqror i gjuhs). Me kt nuk duam ta mohojm punn e vyeshm t shkollave dhe drejtimeve t ndryshme gjuhsore t shekullit t fundit si: shkolla e Prags, shkolla e Kopenhags, deskriptivizmin amerikan, funksionalizmin, gjenerativizmin, etj., t cilat studimet e tyre i prqndruan kryesisht n studimin e sistemit t gjuhve dhe me kt lan mnjan shum dukuri pa trajtuar. Pra nuk morn parasysh aktualizimin e gjuhs n ligjrim.



Kjo nuk do t thot se ne duam doemos ta ndajm "egjrn nga gruri" dhe t shohim me sy kritik drejtimet e lartprmendura, por duam t japim nj vizion t qart mes gjuhs si sistem dhe aktualizimit t saj n praktik. Sistemi dhe ligjrimi jan dy gjra q nuk ndahen nga njra-tjetra, por ndihmojn njra-tjetrn dhe do t ishte gabim sikur t shpreheshim n favor t njrs apo tjetrs.



Pikrisht me kthesn e madhe gjuhsore t viteve 70 nga nj gjuhsi e orientuar kah struktura (sistemi) drejt nj gjuhsie t orientuar kah ligjrimi si aktualizim lindn edhe drejtimet e reja gjuhsore si: gjuhsia e tekstit, sociolinguistika, psikolinguistika, teoria e aktit kumtues. Duhet theksuar q kohve t fundit me zhvillimin e madh t teksniks dhe me kt edhe t teoris s komunikimit, ka lindur nj disiplin m vete gjuhsore me interes t veant q quhet gjuhsia kompjuteristike, e cila fatkeqsisht n gjuhn shqipe sht fare e pastudiuar.



2. Punimi n fjal, sht nj prpjekje t'i jap kujtdo q ka dshir t njoh nga afr problematikn e "gjuhsis s tekstit" si nj drejtim i ri gjuhsor, e sidomos thuajse "i paprekur" n gjuhn shqipe. Nuk do t thot q punimi sht i prkryer dhe nuk jan lshuar gjra pa thn n t, sht e pamundur t prfshihen aq dukuri njhersh, por qllimi yn sht t japim nj pasqyr sa m konkrete dhe t nxjerrim n pah idet baz t ktij drejtimi gjuhsor. Pra, punimi duhet t merret si nj ngacmim dhe orientim pr studiuesit e rinj t ksaj fushe, pr t pasur mundsi t thellohen edhe m tej dhe t japin rezultate sa m t frytshme dhe konkrete t zbatuara n fush t shqipes.



Rruga q prshkova pr t arritur deri ktu qe shum e mundimshme. E para, n gjuhn shqipe ekziston vetm nj tekst themelor, kshtu q mundsia e thellimit n kt problematik sht relative. E dyta, pr t siguruar literaturn e nevojshme m'u desh t'i drejtohem ndonj miku n vendet gjermanofolse dhe e gjith kjo, ta lm anash ann materiale, merrte mjaft koh. Porosia, drgimi e sidomos kohve t fundit mosfunksionimi si duhet i postave lokale, gjoja shkaku i lufts, qe tmerr i paprshkrueshm. Po ashtu edhe n rrethanat e krijuara mosmundja e konsultimit me udhheqsin qe nj hendikep i madh pr mua, por fal posts elektronike dhe moskursimit t ndihms s profesorit t nderuar Shezai Rrokajt edhe kjo barrier u tejkalua, gj pr t ciln i jam shum mirnjohs.



3. Punimi sht i strukturuar n kt mnyr: prve hyrjes, ka pasqyrn e lnds, tre krer dhe nj bibliografi.



N kreun I trajtohen probleme t gjuhsis s tekstit n kto 3-4 dekadat e fundit, si lindi dhe pse lindi ky drejtim i ri gjuhsor dhe n 'linja u zhvillua.



N kt kre jepet edhe vshtrimi historik i ksaj disipline gjuhsore, domethn zhvillimin e saj q nga pararendsit: Dressler, Schmidt, Hartmann, Viehweger, e deri tek prfaqsuesit e gjuhsis s tekstit sot: Brinker, Vater, etj. N kt prizm vrehet qart q trajtimi i ksaj problematike ndryshon dukshm sot nga ather. Punimet nga kjo fush sot jan m mir t konceptuar dhe jepet nj tabllo m e sakt n trajtimin e dukurive gjuhsore.



N kreun II jepen prkufizme, konceptime nga gjuhtar serioz, duke u nisur nga pararendsit Dressler, van Dijk, etj e deri te gjuhtart dhe konsepcionet e shkencs sot. Ktu prpiqemi t japim nj vizion t qart se 'kuptohet me konceptin "tekst" n prdorimin e prditshm nga njra an dhe konceptin "tekst" n kuptimin shkencor nga ana tjetr. Kjo ilustrohet edhe me shembuj shum praktik.



Pra, jan dhn koncepte parashkencore nga m t ndryshmet (por jo edhe m pak t rndsishme pr nga lloji i tyre), pr t mbrritur n nj vizion sa m t qart mes konceptit "tekst" t konceptuar tradicionalisht dhe konceptit "tekst" si objekt t gjuhsis s tekstit sot.



Kreu III sht edhe kreu q zbrthen elementet themelore t ktij drejtimi gjuhsor. Ktu kemi t bjm kryesisht me strukturn tekstore duke trajtuar nga njra an lidhjen gramatikore t elementve t tekstit (elipsi, koht e foljeve, lidhzort) dhe, nga ana tjetr, funksionin tematik t tekstit si dhe ndarjen e kuptimit n tem/rem dhe progresionin tematik.



Kuptohet duke i ln n t ardhmen edhe nj punimi tjetr m t kompletuar, ku do t trajtohen: funksioni i tekstit, dmth roli i tekstit n procesin e komunikimit si dhe llojet versus tipet e tekstit.



Punimi sht i konceptuar n at mnyr q t jet i kapshm dhe pr shtresat m t gjera t lexuesve, student, nxns t shkollave t mesme dhe kushdo q t jet i interesuar pr kt fush gjuhsore".



Kjo tem "shtje t gjuhsis s tekstit n gjuhn shqipe" lirisht mund t them se sht nj traktat i Mr. Arbr elikut dhe shpresojm q t vazhdoj n studimet dhe hulumtimet e mtutjeshme.