Nga Vincent W.J. van Gerven Oei

N vitin 2014, media britanike The Guardian zbuloi krizn m t keq t politiks s jashtme t BE-s n vitet e fundit: mbulimi i nj skandali masiv t korrupsionit t EULEX-it, misioni n ndihm t institucioneve kosovare pr t vendosur sundimin e ligjit n Kosov, q ka kushtuar m shum se 1 miliard euro q kur filloi n vitin 2009.

Skandali u zbulua nga nj informatore, prokurorja e Britanis s Madhe Maria Bamieh, e cila u shkarkua nga posti i saj n EULEX, pasi zbuloi se nj gjykats dhe kryeprokuror mund t kishin pranuar ryshfete t mdha nga politikant kosovar n kmbim t favoreve. N vend q t duartrokitej pr guximin e saj pr t nxjerr n drit korrupsionin n operacionin m t madh t jashtm t BE, Bamieh u pezullua dhe u nxorr jasht nga nga selia e EULEX-it n Prishtin m 24 tetor, pr sjellje t pahijshme.

sht interesante t shihet se si trajtimi i Bamieh nga institucionet e BE-s persekutim dhe jo mirnjohje e mbrojtje pasqyron rastin e Dritan Zaganit, ish shefit t anti-drogs n Policin e Fierit, i cili dha i pari alarmin pr prfshirjen e ish-ministrit t Brendshme Saimir Tahiri n trafikun e drogs n bandn e Habilajve, nj prfshirje kjo e konfirmuar dy vite m von nga policia italiane. N vend q t vihen nn mbrojtje, Zagani u sulmua me forc nga kryeministri Edi Rama dhe u mbajt n burg pa gjyq.

Pas shprthimit t skandalit t EULEX n publik, Prfaqsuesja e Lart e BE-s Federica Mogherini urdhroi nisjen e nj raportimi t pavarur pr t rishikuar zbatimin e mandatit t EULEX-it n Kosov, i cili u prgatit nga Jean-Paul Jacqu dhe prfundoi n mars 2015.

Megjithse raporti i Jacqu n fund nuk i vrtetoi dyshimet e Maria Bamieh, raporti i prgjithshm, i cili ishte mjaft kritikues, tregoi qart se dyshimi i Bamieh ishte keqprdorur brenda institucionit. Bamieh nuk mori mbrojtjen q nj informatori i takonte dhe u kshillua t mbyllte nj sy. Mariah Bamieh i kundrshtoi konkluzionet e Jacqu, dhe q ather ka ngritur nj padi kundr Zyrs s Jashtme t Britanis s Madhe pr kshilln ndaj Bamieh pr t mbyllur nj sy ndaj provave t mundshme pr korrupsion brenda EULEX-it.

Pavarsisht nga e vrteta e akuzave t Bamieh, vlersimi i Jacques pr suksesin e EULEX-it sht vrtet dshprues:

N munges t plot t respektimit t sundimit t ligjit n Kosov gjat viteve, [korrupsioni dhe krimi i organizuar] jan rritur ndjeshm. Situata ka mbetur thellsisht shqetsuese q nga fillimi i misionit. Korrupsioni sht i gjithpranishm.

Gjithnj e m shum po bhet arsye pr shqetsim fakti se kur u krijua Misioni, u bn deklarata t pabazuara se brenda pak kohe do ti jepej fund korrupsionit dhe do t arrestoheshin peshqit e mdhenj. Megjithat, politika lviz me nj ritm m t shpejt se puna n sistemin gjyqsor, e cila insiston n prova, argumente kundrshtuese dhe n prezumimin e pafajsis.

Kto prfundime t raportit Jacqu ngren shum dyshime rreth efektivitetit t prpjekjeve t BE-s pr t zbatuar reformn gjyqsore n Shqipri. Qllimi kryesor i reforms gjyqsore sht eliminimi i korrupsionit nga sistemi i drejtsis, pikrisht me premtimin e Rams pr t arrestuar peshqit e mdhenj.

S pari, nse BE-ja, me 1 miliard euro dhe dhjetra gjyqtar dhe prokuror t huaj, nuk ishte n gjendje t krijonte nj sistem t drejtsis t pa korruptuar, si do t ishte e mundur t arrinte nj synim t till n Shqipri, pa ndonj specialist t huaj t prfshir brenda institucioneve shqiptare?

S dyti, katr nga tet ekspertt ndrkombtar n Misionin Ndrkombtar t Monitorimit (ONM), i cili duhet t mbikqyr procedurat e institucioneve t verifikimit n rivlersimin (vettingun) e t gjith gjyqtarve, prokurorve dhe personelit mbshtets t punsuar n sistemin e drejtsis, kan qen pjes e EULEX-it. Theo Jacobs ishte kryeprokurori i EULEX dhe paraardhs i Jaroslava Novotna, i cili ishte i implikuar n skandalin e korrupsionit q Bamieh zbuloi, Elka Ermenkova ishte gjykatse ndrkombtare n Gjykatn Supreme t Kosovs, ndrsa Ferdinando Buatier de Mongeot dhe Marie Tuma ishin gjyqtar t EULEX-it.

Natyrisht, fakti q kta njerz punonin pr EULEX-in n asnj mnyr nuk nnkupton se ato ishin t korruptuar, por trajtimi i BE-s pr rastin e korrupsionit brenda EULEX-it duhet t shrbej si rast paralajmrues pr mnyrn n t ciln BE do t adresoj do korrupsion t mundshm n insitucionet e vettingut ose n ONM n t ardhmen.

Qartazi BE dhe qeveria shqiptare kan dika shum t rndsishme t prbashkt: kur skandale korrupsioni (t mudnshm) jan gati t zbulohen, ata nuk i prgjigjen me gatishmri dhe prgjegjsi; prkundrazi ata fillojn t sulmojn informatort dhe prpiqen t mbulojn veten n fshehtsi. Kjo duhet t jet nj paralajmrim pr far pritet t ndodh n t ardhmen.