Flamuri pavarsis 105 vjet legjend, gazetat vjeneze: Ja e vrteta

Emri:  292710.jpg

Shikime: 121

Madhsia:  61.6 KB

Ilustrimi i kopertins s suplementit Das Interessante Blatt t 12 dhjetorit 1912 sht i vetmi imazh i besueshm deri tani, q na tregon si ishte flamuri i ngritur nga Ismail Qemali ditn e Shpalljes s Pavarsis s Shqipris n Vlor, m 28 nntor 1912.

Para disa kohsh zotni Vasfi Baruti m foli pr nj fotografi, pr t cilin ai kishte koh q interesohej e shkruante, nj imazh q un e kisha par t cilsuar si kartolina e par shqiptare. Po nuk e dija se ajo pamje ishte marr nga nj gazet vjeneze e vitit 1912, sepse n kartolin nuk citohet burimi nga sht marr. Prve asaj, imazhi n kartolin sht i kthyer mbrapsht horizontalisht dhe nuk sht i plot si n original.Z. Baruti m kishe prgatitur nj kopje t kopertins s Das Interessante Blatt, suplementi i gazets vjeneze Wiener Illustrierte, ku shihet imazhi original i asaj kartoline, figura e Ismail Qemalit n ballkonin e pallatit t familjes Vlora, bashk me disa t tjer, ditn e ngritjes s flamurit n Vlor. Them ditn e ngritjes s flamurit, pasi kopertina e gazets vjeneze shnon datn 12 dhjetor 1912.

Z. Baruti e shihte at pamje si fotografi. Po fal edukimit tim si piktore, e kuptova q me vshtrimin e par se pamja ishte nj ilustrim i prgatitur me dor. Megjithat, pr t qn e sigurt duhej t lexoja diiturn e asaj pamjeje. Nga kopja q m kishte sjell z. Baruti diitura nuk mund t lexohej.

Nisa t krkoj t di m shum pr kt imazh dhe pr gazetn vjeneze. Pr fatin tim t mir Biblioteka Kombtare e Austris e ka digjitalizuar t gjith koleksionin e shtypit austro-hungarez, duke prfshir edhe gazetn Wiener Illustrierte dhe suplementin javor t saj Das Interessante Blat (ilustrimi 1). Atje gjeta jo vetm imazhin e ngritjes s flamurit n Vlor, t botuar n datn 12 dhjetor t vitit 1912, po edhe shum fotografi e ilustrime t tjera nga Shqipria e shqiptart e atyre viteve.

Duke e zmadhuar imazhin, u binda se ishte nj ilustrim i punuar nga nj piktor. Madje n cepin e djatht posht figurs dallohet edhe firma e artistit: H. Po nj vshtirsi m doli kur desha t lexoj far thoshte diitura: nuk ishte gjermanishtja, pasi mund t prktheja fjalt me an t nj fjalori apo edhe me an t Google translate. Ishte karakteri i vjetr gotik gjerman i grmave t prdorura pr shtypin e ktij suplementi, mjaft i vshtir pr tu lexuar prej nesh. Mu desh t njoh karakterin e grmave t ngjashm me gotikun e prdorur nga vjenezt e vitit 1912 pr t lexuar e prkthyer far thuhej pr ilustrimin, me shpres se do t gjeja edhe emrin e autorit t tij.

Titulli kryesor mbi pamjen e kopertins ishte: Shpallja e Pavarsis s Shqipris, formimi i nj qeverie t prkohshme n portin detar t Vlors. Nn t shkruhet: I rrethuar nga klerik dhe fisnik t elits nga e gjith Shqipria, presidenti i prkohshm Ismail Qemali shpalli pavarsin e vendit nn brohoritjet e stuhishme t popullsis s Vlors. Posht saj, n kllapa, prcaktohej: Kjo sht nj skic.

Fatkeqsisht nuk thuhej emri i autorit t skics.Ilustrimi i kopertins s suplementit Das Interessante Blatt t 12 dhjetorit 1912 sht i vetmi imazh i besueshm deri tani, q na tregon si ishte flamuri i ngritur nga Ismail Qemali ditn e Shpalljes s Pavarsis s Shqipris n Vlor, m 28 nntor 1912. Para disa kohsh zotni Vasfi Baruti m foli pr nj fotografi, pr t cilin ai kishte koh q interesohej e shkruante, nj imazh q un e kisha par t cilsuar si kartolina e par shqiptare. Po nuk e dija se ajo pamje ishte marr nga nj gazet vjeneze e vitit 1912, sepse n kartolin nuk citohet burimi nga sht marr. Prve asaj, imazhi n kartolin sht i kthyer mbrapsht horizontalisht dhe nuk sht i plot si n original.Z. Baruti m kishe prgatitur nj kopje t kopertins s Das Interessante Blatt, suplementi i gazets vjeneze Wiener Illustrierte, ku shihet imazhi original i asaj kartoline, figura e Ismail Qemalit n ballkonin e pallatit t familjes Vlora, bashk me disa t tjer, ditn e ngritjes s flamurit n Vlor. Them ditn e ngritjes s flamurit, pasi kopertina e gazets vjeneze shnon datn 12 dhjetor 1912. Z. Baruti e shihte at pamje si fotografi. Po fal edukimit tim si piktore, e kuptova q me vshtrimin e par se pamja ishte nj ilustrim i prgatitur me dor. Megjithat, pr t qn e sigurt duhej t lexoja diiturn e asaj pamjeje. Nga kopja q m kishte sjell z. Baruti diitura nuk mund t lexohej. Nisa t krkoj t di m shum pr kt imazh dhe pr gazetn vjeneze. Pr fatin tim t mir Biblioteka Kombtare e Austris e ka digjitalizuar t gjith koleksionin e shtypit austro-hungarez, duke prfshir edhe gazetn Wiener Illustrierte dhe suplementin javor t saj Das Interessante Blat (ilustrimi 1). Atje gjeta jo vetm imazhin e ngritjes s flamurit n Vlor, t botuar n datn 12 dhjetor t vitit 1912, po edhe shum fotografi e ilustrime t tjera nga Shqipria e shqiptart e atyre viteve. Duke e zmadhuar imazhin, u binda se ishte nj ilustrim i punuar nga nj piktor. Madje n cepin e djatht posht figurs dallohet edhe firma e artistit: H. Po nj vshtirsi m doli kur desha t lexoj far thoshte diitura: nuk ishte gjermanishtja, pasi mund t prktheja fjalt me an t nj fjalori apo edhe me an t Google translate. Ishte karakteri i vjetr gotik gjerman i grmave t prdorura pr shtypin e ktij suplementi, mjaft i vshtir pr tu lexuar prej nesh. Mu desh t njoh karakterin e grmave t ngjashm me gotikun e prdorur nga vjenezt e vitit 1912 pr t lexuar e prkthyer far thuhej pr ilustrimin, me shpres se do t gjeja edhe emrin e autorit t tij. Titulli kryesor mbi pamjen e kopertins ishte: Shpallja e Pavarsis s Shqipris, formimi i nj qeverie t prkohshme n portin detar t Vlors. Nn t shkruhet: I rrethuar nga klerik dhe fisnik t elits nga e gjith Shqipria, presidenti i prkohshm Ismail Qemali shpalli pavarsin e vendit nn brohoritjet e stuhishme t popullsis s Vlors. Posht saj, n kllapa, prcaktohej: Kjo sht nj skic. Fatkeqsisht nuk thuhej emri i autorit t skics.

Emri:  292709.jpg

Shikime: 50

Madhsia:  103.3 KB

Duke u nisur nga ajo firm e thjesht, H, q ishte n cepin e djatht posht pamjes, firm q e gjeta edhe n kopertina e ilustrime t tjera t ktij suplementi t disa viteve, iu drejtova me nj lutje zonjs Ulrike Polnitzky t Biblioteks Kombtare t Austris n Vjen, me shpresn se ata do t dinin dika. Polnitzky m ktheu prgjigje menjher, duke m thn se do ti duhej koh t bnte krkime.

Po m n fund as ajo nuk mundi t gjente t dhna mbi autorsin e atyre ilustrimeve.

Studiuesit e shtypit t atyre viteve sot e kan patur t vshtir t prcaktojn emrat e autorve t fotografive e ilustrimeve, duke qn se n prgjithsi autori i ilustrimit dhe emri i fotografit nuk jan t shnuar. Ata q jan marr me shtypin dhe propagandn austro-hungareze t asaj periudhe, shkruajn se ilustrimet n shtypin vjenez t asaj periudhe bheshin duke u nisur nga fotografit.

Dhe prdoreshin jo vetm pr kopertinat e periodikve, se bheshin m trheqse pr publikun, por edhe pr kartolina. Prandaj u binda se edhe ilustrimi n kopertinn e dats 12 dhjetor 1912 sht bazuar mbi nj apo m shum fotografive t atij fotografi, q ka fiksuar at ast t rndsishm pr historin ton: Shpalljen e Pavarsis. Kjo praktik nuk ka qen e panjohur edhe pr piktor t tjer.

Shembulli m i afrt pr ne sht krijimtaria e piktorit shqiptar Qenan Mesarea (fare pak i njohur pr publikut ton), shum prej pikturave historike t t cilit jan t bazuara n fotografit e atyre ngjarjeve.Duke u nisur nga ajo firm e thjesht, H, q ishte n cepin e djatht posht pamjes, firm q e gjeta edhe n kopertina e ilustrime t tjera t ktij suplementi t disa viteve, iu drejtova me nj lutje zonjs Ulrike Polnitzky t Biblioteks Kombtare t Austris n Vjen, me shpresn se ata do t dinin dika. Polnitzky m ktheu prgjigje menjher, duke m thn se do ti duhej koh t bnte krkime. Po m n fund as ajo nuk mundi t gjente t dhna mbi autorsin e atyre ilustrimeve. Studiuesit e shtypit t atyre viteve sot e kan patur t vshtir t prcaktojn emrat e autorve t fotografive e ilustrimeve, duke qn se n prgjithsi autori i ilustrimit dhe emri i fotografit nuk jan t shnuar. Ata q jan marr me shtypin dhe propagandn austro-hungareze t asaj periudhe, shkruajn se ilustrimet n shtypin vjenez t asaj periudhe bheshin duke u nisur nga fotografit. Dhe prdoreshin jo vetm pr kopertinat e periodikve, se bheshin m trheqse pr publikun, por edhe pr kartolina. Prandaj u binda se edhe ilustrimi n kopertinn e dats 12 dhjetor 1912 sht bazuar mbi nj apo m shum fotografive t atij fotografi, q ka fiksuar at ast t rndsishm pr historin ton: Shpalljen e Pavarsis. Kjo praktik nuk ka qen e panjohur edhe pr piktor t tjer. Shembulli m i afrt pr ne sht krijimtaria e piktorit shqiptar Qenan Mesarea (fare pak i njohur pr publikut ton), shum prej pikturave historike t t cilit jan t bazuara n fotografit e atyre ngjarjeve.

Anton Holzer, nj studiues i fotografis s 1914-1918s, m shkruante se shum prej fotove t prdorura n shtypin austriak t asaj periudh merreshin nga burime t ndryshme, si p.sh.; nga angjeci fotografike austro-hungareze e t huaja, nga gazeta t huaja, deri edhe nga studioja shqiptare Marubi. Emri i fotografve n prgjithsi nuk citohej.

Ai njihte vetm nj prej tyre, Euggen Freiherr Binder von Krieglstein, i cili kishte qn oficer dhe korrespondent lufte n vitet 1912-1913. Holzer m prmendi edhe emrin e agjencis franceze Charles Trampus, e cila sipas tij ka qn shum aktive n Ballkan.

N kohn e Lufts s Par Botrore ishte k.u.k. Kriegspressequartiers, agjencia e propagands s ushtris austriake, e cila drgonte fotograft n front dhe bashk me t edhe agjencia Wiener Kilophot q shprndante fotografit n shtypin austriak, ku fotografit botoheshin nn emrin e saj, pa dhn emrin e fotografve. Sot kan dal n pah emra fotografsh, si Alexander Exax, Josef Perscheid, t cilt kan qn edhe n Shqipri. Ndr agjencit fotografike mund t prmendin edhe Leipziger Press Bureau.

Dihet emri i fotografit Albert Eisele, i cili shoqroi dhe fotografoi n vitin 1914 familjen e princ Wied. Po deri tani pothuaj gjith t tjert jan n errsirn e harress, bashk me fotografin dhe fotografit e bra at dit nntori 1912 n Vlor.

Figurat n ilustrimin e Das Interessante Blat i njeh me lehtsi: dallohet Ismail Qemali, madje edhe pejzazhi, edhe pamja e godins s familjes Vlora, me dritaret e ngushta me grila n katin e dyt dhe minareja e xhamis n sfond, ashtu si dallohen n nj fotografi q kemi t atij pallati (ilustrimi 2). Kjo m bind se edhe flamuri i pikturuar n t, edhe shqiponja me nj qaf nga ku dalin dy koka sht imazhi i vrtet i flamurit, q u ngrit n Vlor, duke hedhur posht shumicn e varianteve t treguara, t cilat m shum marrin formn e legjendave. Piktori austriak nuk kishte si ta sajonte nj shqiponj t till.

Bindja ime se ai ilustrim na jep pikrisht pamjen q kishte flamuri, i cili u ngrit ditn e shpalljes s Pavarsis n Vlor, mbshtetet edhe n faktin se at shqiponj e prdori n 1914 edhe profesori gjerman i eraldiks Emil Doepler, kur kompozoi emblemn e familjes princrore shqiptare Wied (ilustrimi 3). Nj profesor i eraldiks nuk mund t vepronte ndryshe, nuk mund t trillonte nj shqiponj pr princin e Shqipris, kur kishte at me vler, at q u valvit ditn e shpalljes s mvetsis s shtetit t ri shqiptar.

Shqiponja e flamurit
Shqiponja e asaj embleme sht figura e stilizuar e shpendit, me qafn e drejt, nga e cila dalin dy koka me sqepin e hapur, ku dallohet nj gjuh e valzuar. Kraht e shqiponjs prbhen nga shtat pend t mdha, midis t cilave ka nga nj pend t holl, pra gjasht t tilla. N kthetrat e kmbve shqiponja mban t mbrthyera nga dy rrufe me ngjyr t elur, t kryqzuara. Bishti i shqiponjs sht edhe ai si qafa, nj form e ngjeshur, q mbaron me nj ndarje treshe n form gjethesh, ku dy ansoret prfundojn me nga nj zgjatim si grep. (Ajo q mungon n figurn e shqiponjs n flamurin e skics jan rrufet.)

Rreth pamjes, autorit dhe ngritjes s flamurit t dits s shpalljes s pavarsis tregohen histori t ndryshme. Secili tregon nga nj variant, duke marr prej varianteve t t tjerve ndonj detaj e duke shtuar detaje sipas dshirs, duke ngatrruar ngjarje e data. Por ilustrimi i suplementit vjenez Das Interessante Blatt sht nj prov e fort se shumica e historive t treguara nuk mund t jen t vrteta dhe se shqiponja e flamurit, i cili u valvit n Vlor n 28 nntor 1912 nuk sht ajo, q jemi msuar t shohim n fotogratit e filmat shqiptar t gjith ktyre viteve.

Ka nj variant t treguar nga baronesha Marie Amelie Freiin von Godin, t sjell n anglisht prej Robert Elsie. Sipas saj, mngjezin e 28 nntorit 1912 Hyjed efendiu i kishte krkuar t merrte prej dhoms s Eqrem beut flamurin, q ai e mbante atje n nj korniz, sepse at dit do t shpallnin pavarsin dhe ju duhej t ngrinin nj flamur. Baronesha shkruan se vajti e mori dhe ua dha at flamur, q sipas saj Eqrem beu kishte tet vite q e mbante me vete kur udhtont npr Shqipri, n ato koh kur askush nuk guxonte as shqip t fliste, se e arrestonin dhe e dnonin.

Niko Kotherja rendit disa variante e histori mbi ngritjen e flamurit n Vlor. Sipas tij Thanas Floqi ka shkruar se Petro Dhimitri ka qn n Vlor ditn e shpalljes s pavarsis, pasi ka punuar bashk me Marigo Pozion, kunata e t vllait t Thanasit, pr gdhndjen e figurs s shqiponjs, q u prdor si stamp pr flamurin e ngritur at dit nga Ismail Qemali, e q zbukuroi edhe qytetin.

Mua ky fakt m duket i uditshm dhe i pabesueshm, pasi nuk do ti falej nj fotografi, as ai nuk do tia falte kurr vetes, t rrinte t gdhendte shqiponja e t mos shkrepte nj fotografi ditn e shnuar t nj kombi, nj dit e paprsritshme n historin e nj populli. Duke u nisur nga ky arsyetim, un do t thoja se Petro Fotografi nuk ka qen n Vlor n 28 nntor 1912. Ai ka qn n Vlor ditn e prvjetorit t par, m 28 nntor 1913 kur shkrepi fotografin q njohim dhe ndoshta ka prgatitur edhe flamur pr zbukurimin e qyteti at dit.

Eqrem bej Vlora shkruan: ...Nj jav pas kthimit tim n Vlor, ova Murat bej Toptanin dhe Hydaj efendin tek Ismail Qemali, duke iu lutur t m kthente flamurin q i pata huajtur. M premtuan t ma kthenin at menjher, sapo zonja Marigo Posjo (nj atdhetare e madhe demokrate, por q i plqente reklama) ta kishte qepur e qndisur flamurin e ri. E pra, m 28 nntor kryeobjekti i dits, flamuri si simbol i pavarsis, me at pakujdesin tipike shqiptaro-lindore ishte harruar. Pr m tepr shumica nuk e dinte sesi ishte ai. Kurrkush m prpara as e kishte par, as e kishte mbajtur. Askush n Vlor nuk kishte flamur n shtpi.

Sipas Spiridon Ilos, grupi q u nis nga Rumania pr shpalljen e pavarsis kishte marr me vehte edhe flamurin q do t ngrinin. Sipas djalit t tij, Vangjo Ilo, Spiridoni i kishte thn: Flamurin q prgatitm n Bukuresht un e kam mbajtur n gji q nga Bukureshti deri n Vlor dhe pastaj pasi e valviti Ismail Qemali un e mbrtheva n parmak me sqepar.

N. Kotherja shkruan: ...Marigoja i qendisi flamurit thekt e verdh pr ta br ashtu si e botoi dhe Spiridoni n kartolinn e vitit 1920. Gjithsesi, materiali q na afron m shum me flamurin e pavarsis, t ngritur n Vlor m 28 nntor 1912, besohet t jet kartolina me flamur, e botuar dhe prgatitur nga Spiridon Ilo n Nju Jork n vitin 1920.

E besueshme, sepse Ilo ka qen vet pjes e ceremonis s ngritjes s flamurit dhe nga t vetmit q na ka dhn nj pamje t tij. Kt ai e shtypi edhe n beze, pr ta shprndar npr kolonit e shqiptarve jasht atdheut.

Sot e dim se nuk ishte S. Ilo autor i kartolins, sepse tashm njohim origjinalin e ilustrimit, t botuar n Vjen n kopertinn e suplementit Das interessante blatt t 12 dhjetorit 1912. Spiridon Ilo do e ket msuar von faktin e botimit t ilustrimit, pra nuk kishte mundsi t prgatiste kartolinn e kopje t saj t shtypura m par se viti 1920. Dhe n kartolinn e botuar nga Spiridoni, si dhe n ilustrimin origjinal t Das Interessante blatt, flamuri nuk ka thek.

Ilustrimi i suplementit vjenez sht varianti m i besueshm q kemi pr flamurin e 28 nntorit 1912. Ndoshta ishte po ai, si shkruan revista Hylli i Drits, nr 11, viti 1937, q Ismail Qemali, duke u kthyer nga Vjena, e mori n Kotorr nga Lec Shkjezi: nj flamur i thjesht, rreth dy metra t gjat, ashtu si e donte ai: as tepr t madh, as tepr t vogl.

N Vlor ditn e shpalljes s Pavarsis t Shqipris, nj ngjarje q kancelarit evropiane e dinin m par, bashk me diplomatt e huaj, pranin e t cilve e dshmon konsulli austro-hungarez n Vlor, Wenzel Lejhanec (sipas raportit pr ngjarjen drguar kontit Leopold Berchtold, ministr i punve t jashtme t Austris), nuk mund t mos jen drguar nga agjencit e huaja edhe fotograf, nj prej t cilve shkrepi ato foto, q u prdorn pr t realizuar ilustrimin e kopertins s suplementit Das Interessante Blatt t 12 dhjetorit 1912.

Ai sht i vetmi imazh i besueshm deri tani, q na tregon si ishte flamuri i ngritur nga Ismail Qemali ditn e Shpalljes s Pavarsis s Shqipris n Vlor, m 28 nntor 1912.Anton Holzer, nj studiues i fotografis s 1914-1918s, m shkruante se shum prej fotove t prdorura n shtypin austriak t asaj periudh merreshin nga burime t ndryshme, si p.sh.; nga angjeci fotografike austro-hungareze e t huaja, nga gazeta t huaja, deri edhe nga studioja shqiptare Marubi. Emri i fotografve n prgjithsi nuk citohej. Ai njihte vetm nj prej tyre, Euggen Freiherr Binder von Krieglstein, i cili kishte qn oficer dhe korrespondent lufte n vitet 1912-1913. Holzer m prmendi edhe emrin e agjencis franceze Charles Trampus, e cila sipas tij ka qn shum aktive n Ballkan. N kohn e Lufts s Par Botrore ishte k.u.k. Kriegspressequartiers, agjencia e propagands s ushtris austriake, e cila drgonte fotograft n front dhe bashk me t edhe agjencia Wiener Kilophot q shprndante fotografit n shtypin austriak, ku fotografit botoheshin nn emrin e saj, pa dhn emrin e fotografve. Sot kan dal n pah emra fotografsh, si Alexander Exax, Josef Perscheid, t cilt kan qn edhe n Shqipri. Ndr agjencit fotografike mund t prmendin edhe Leipziger Press Bureau. Dihet emri i fotografit Albert Eisele, i cili shoqroi dhe fotografoi n vitin 1914 familjen e princ Wied. Po deri tani pothuaj gjith t tjert jan n errsirn e harress, bashk me fotografin dhe fotografit e bra at dit nntori 1912 n Vlor. Figurat n ilustrimin e Das Interessante Blat i njeh me lehtsi: dallohet Ismail Qemali, madje edhe pejzazhi, edhe pamja e godins s familjes Vlora, me dritaret e ngushta me grila n katin e dyt dhe minareja e xhamis n sfond, ashtu si dallohen n nj fotografi q kemi t atij pallati (ilustrimi 2). Kjo m bind se edhe flamuri i pikturuar n t, edhe shqiponja me nj qaf nga ku dalin dy koka sht imazhi i vrtet i flamurit, q u ngrit n Vlor, duke hedhur posht shumicn e varianteve t treguara, t cilat m shum marrin formn e legjendave. Piktori austriak nuk kishte si ta sajonte nj shqiponj t till. Bindja ime se ai ilustrim na jep pikrisht pamjen q kishte flamuri, i cili u ngrit ditn e shpalljes s Pavarsis n Vlor, mbshtetet edhe n faktin se at shqiponj e prdori n 1914 edhe profesori gjerman i eraldiks Emil Doepler, kur kompozoi emblemn e familjes princrore shqiptare Wied (ilustrimi 3). Nj profesor i eraldiks nuk mund t vepronte ndryshe, nuk mund t trillonte nj shqiponj pr princin e Shqipris, kur kishte at me vler, at q u valvit ditn e shpalljes s mvetsis s shtetit t ri shqiptar. Shqiponja e flamurit Shqiponja e asaj embleme sht figura e stilizuar e shpendit, me qafn e drejt, nga e cila dalin dy koka me sqepin e hapur, ku dallohet nj gjuh e valzuar. Kraht e shqiponjs prbhen nga shtat pend t mdha, midis t cilave ka nga nj pend t holl, pra gjasht t tilla. N kthetrat e kmbve shqiponja mban t mbrthyera nga dy rrufe me ngjyr t elur, t kryqzuara. Bishti i shqiponjs sht edhe ai si qafa, nj form e ngjeshur, q mbaron me nj ndarje treshe n form gjethesh, ku dy ansoret prfundojn me nga nj zgjatim si grep. (Ajo q mungon n figurn e shqiponjs n flamurin e skics jan rrufet.) Rreth pamjes, autorit dhe ngritjes s flamurit t dits s shpalljes s pavarsis tregohen histori t ndryshme. Secili tregon nga nj variant, duke marr prej varianteve t t tjerve ndonj detaj e duke shtuar detaje sipas dshirs, duke ngatrruar ngjarje e data. Por ilustrimi i suplementit vjenez Das Interessante Blatt sht nj prov e fort se shumica e historive t treguara nuk mund t jen t vrteta dhe se shqiponja e flamurit, i cili u valvit n Vlor n 28 nntor 1912 nuk sht ajo, q jemi msuar t shohim n fotogratit e filmat shqiptar t gjith ktyre viteve. Ka nj variant t treguar nga baronesha Marie Amelie Freiin von Godin, t sjell n anglisht prej Robert Elsie. Sipas saj, mngjezin e 28 nntorit 1912 Hyjed efendiu i kishte krkuar t merrte prej dhoms s Eqrem beut flamurin, q ai e mbante atje n nj korniz, sepse at dit do t shpallnin pavarsin dhe ju duhej t ngrinin nj flamur. Baronesha shkruan se vajti e mori dhe ua dha at flamur, q sipas saj Eqrem beu kishte tet vite q e mbante me vete kur udhtont npr Shqipri, n ato koh kur askush nuk guxonte as shqip t fliste, se e arrestonin dhe e dnonin. Niko Kotherja rendit disa variante e histori mbi ngritjen e flamurit n Vlor. Sipas tij Thanas Floqi ka shkruar se Petro Dhimitri ka qn n Vlor ditn e shpalljes s pavarsis, pasi ka punuar bashk me Marigo Pozion, kunata e t vllait t Thanasit, pr gdhndjen e figurs s shqiponjs, q u prdor si stamp pr flamurin e ngritur at dit nga Ismail Qemali, e q zbukuroi edhe qytetin. Mua ky fakt m duket i uditshm dhe i pabesueshm, pasi nuk do ti falej nj fotografi, as ai nuk do tia falte kurr vetes, t rrinte t gdhendte shqiponja e t mos shkrepte nj fotografi ditn e shnuar t nj kombi, nj dit e paprsritshme n historin e nj populli. Duke u nisur nga ky arsyetim, un do t thoja se Petro Fotografi nuk ka qen n Vlor n 28 nntor 1912. Ai ka qn n Vlor ditn e prvjetorit t par, m 28 nntor 1913 kur shkrepi fotografin q njohim dhe ndoshta ka prgatitur edhe flamur pr zbukurimin e qyteti at dit. Eqrem bej Vlora shkruan: ...Nj jav pas kthimit tim n Vlor, ova Murat bej Toptanin dhe Hydaj efendin tek Ismail Qemali, duke iu lutur t m kthente flamurin q i pata huajtur. M premtuan t ma kthenin at menjher, sapo zonja Marigo Posjo (nj atdhetare e madhe demokrate, por q i plqente reklama) ta kishte qepur e qndisur flamurin e ri. E pra, m 28 nntor kryeobjekti i dits, flamuri si simbol i pavarsis, me at pakujdesin tipike shqiptaro-lindore ishte harruar. Pr m tepr shumica nuk e dinte sesi ishte ai. Kurrkush m prpara as e kishte par, as e kishte mbajtur. Askush n Vlor nuk kishte flamur n shtpi. Sipas Spiridon Ilos, grupi q u nis nga Rumania pr shpalljen e pavarsis kishte marr me vehte edhe flamurin q do t ngrinin. Sipas djalit t tij, Vangjo Ilo, Spiridoni i kishte thn: Flamurin q prgatitm n Bukuresht un e kam mbajtur n gji q nga Bukureshti deri n Vlor dhe pastaj pasi e valviti Ismail Qemali un e mbrtheva n parmak me sqepar. N. Kotherja shkruan: ...Marigoja i qendisi flamurit thekt e verdh pr ta br ashtu si e botoi dhe Spiridoni n kartolinn e vitit 1920. Gjithsesi, materiali q na afron m shum me flamurin e pavarsis, t ngritur n Vlor m 28 nntor 1912, besohet t jet kartolina me flamur, e botuar dhe prgatitur nga Spiridon Ilo n Nju Jork n vitin 1920. E besueshme, sepse Ilo ka qen vet pjes e ceremonis s ngritjes s flamurit dhe nga t vetmit q na ka dhn nj pamje t tij. Kt ai e shtypi edhe n beze, pr ta shprndar npr kolonit e shqiptarve jasht atdheut. Sot e dim se nuk ishte S. Ilo autor i kartolins, sepse tashm njohim origjinalin e ilustrimit, t botuar n Vjen n kopertinn e suplementit Das interessante blatt t 12 dhjetorit 1912. Spiridon Ilo do e ket msuar von faktin e botimit t ilustrimit, pra nuk kishte mundsi t prgatiste kartolinn e kopje t saj t shtypura m par se viti 1920. Dhe n kartolinn e botuar nga Spiridoni, si dhe n ilustrimin origjinal t Das Interessante blatt, flamuri nuk ka thek. Ilustrimi i suplementit vjenez sht varianti m i besueshm q kemi pr flamurin e 28 nntorit 1912. Ndoshta ishte po ai, si shkruan revista Hylli i Drits, nr 11, viti 1937, q Ismail Qemali, duke u kthyer nga Vjena, e mori n Kotorr nga Lec Shkjezi: nj flamur i thjesht, rreth dy metra t gjat, ashtu si e donte ai: as tepr t madh, as tepr t vogl. N Vlor ditn e shpalljes s Pavarsis t Shqipris, nj ngjarje q kancelarit evropiane e dinin m par, bashk me diplomatt e huaj, pranin e t cilve e dshmon konsulli austro-hungarez n Vlor, Wenzel Lejhanec (sipas raportit pr ngjarjen drguar kontit Leopold Berchtold, ministr i punve t jashtme t Austris), nuk mund t mos jen drguar nga agjencit e huaja edhe fotograf, nj prej t cilve shkrepi ato foto, q u prdorn pr t realizuar ilustrimin e kopertins s suplementit Das Interessante Blatt t 12 dhjetorit 1912. Ai sht i vetmi imazh i besueshm deri tani, q na tregon si ishte flamuri i ngritur nga Ismail Qemali ditn e Shpalljes s Pavarsis s Shqipris n Vlor, m 28 nntor 1912.

Emri:  292711.jpg

Shikime: 63

Madhsia:  72.3 KB

Shqiptarja