Emri:  skenderbeu-shtrat.jpg

Shikime: 106

Madhsia:  65.6 KB

Fjalimi i m poshtm sht marr nga libri i autorit Stephan Zannovich, me titullin Le Grand Castriotto dAlbanie, Histoire. Teksti prej 131 faqesh sht botuar n vitin 1779 nga shtpia botuese J.J.Kesler, Frankfurt. Gjergj Kastrioti, i smur, nuk mund ti shmangej vdekjes dhe pr kt arsye fton n vatrn e tij princat, ambasadort, gjeneralt, dhe drejtuesit kryesor t vendit q tu l amanetet e fundit ashtu si i ka hije nj lufttari t madh. Para se heroi yn t fillonte fjalimin, urdhron q djali i tij i vetm, Gjoni, asokohe dhjet vje, t ndodhej mes t ftuarve. Fjalimin e Princit t Matit dhe mbretit t shqiptarve e gjejm n faqet 70 89 t librit, i shkruar n gjuhn frnge. Sipas autorit t veprs, ja si sht shprehur Gjergj Kastrioti :

Jam n prag t varrit. Po ju l nj mbretri me forca t afta pr ta mbrojtur, por me nj pasardhs t paaft nga mosha pr ta drejtuar. Megjithat, n qoft se n t ardhmen ju bheni trima dhe t virtytshm, ju mund t prballoni t gjitha sulmet e armiqve tuaj. Nuk sht siprfaqja e vendit ajo q bn nj fron t respektueshm, por aftsia e atij q ulet mbi t. N qoft se ju jeni i djallzuar, shrbtor i ministrave tuaj, dhe naiv i lajkave t oborrtarve tuaj, ather asgj nuk do t jet m e leht sesa prmbysja nga maja m e lart ku ju ndodheni. Duhet t jet virtyti themel i fronit. Virtyti nuk sht fantazi. Ndoshta do ju a thon nj dit, por mos harroni se ai q do ju a thot, sht nj tradhtar, nj dinak, q pr t mbretruar n vendin tuaj, do ju sugjeroj maksima t rreme, t cilat hert a von do t shkaktojn prmbysjen tuaj. Duke pasur virtytin si udhrrfyes, lajkatart dhe t pabest do t largohen prej jushT virtytshm, ju mund t mbani leht perandorin q po ju l t tronditur nga lufta e vazhdueshme ; ta prforconi, ta rimkmbni nprmjet pushimit dhe qetsis

Krijoni vendshkrime t paensuruara n t gjith siprfaqen e mbretris ku mund t publikohen t gjitha padrejtsit dhe dhuna q mund t ushtrohen nga drejtuesit e krahinave tuaja. Bni kt edhe pr miqt apo familjart e tyre q jetojn n oborrin tuaj, t cilt i fshehin kto shkelje apo i prdorin nn pretekstin e drejtsis dhe t domosdoshmris. Shqyrtoni gjithka nga ju vet, dhe nse magjistrati, ushtari apo kleriku jan mashtrues dhe t padrejt, ather pa mshir varini n shtyll n vendin e krimit : ju do t vini re se pasardhsi i tij do t bhet i drejt dhe i njerzishmKur sapo t keni marr drejtimin e pushtetit, ju do t kujdeseni pr Drejtsin, e cila sht themeli i t gjitha virtytve. Ju do t mbroni artizant, si njerzit m t dobishm t zonave t pushtetit tuaj, dhe do t parandaloni shtypjen e tyre nga pasanikt. Krenaria dhe lluksi i bn pasanikt t pandjeshm ndaj fatkeqsive t varfrve, t cilt nuk kan as tituj (grada) e as mbshtetje. Duhet t jeni t but dhe t dashur me njerzit tuaj ; dukuni shpesh mes tyre, bisedoni me ta, pyesni ata nse dshirat tuaja pr drejtsi jan ekzekutuar nga ministrat tuaj. Princi q qndron i mbyllur me oborrtart e tij shikohet nga populli i tij si armik dhe tiranDgjoni ankesat dhe krkesat e popullit tuaj me qetsi sa q ti frymzoni besim atij pr tju ndihmuar t korrigjoni abuzimet dhe fatkeqsit e shtetit.

Kujdesuni q Kombi juaj t rritet nprmjet fes katolike, por mos persekutoni asnjeri q ta ndjek at me detyrim. Dielli, q sht shmbllimi i Perndis, shklqen pa dallim pr turkun ashtu si pr t krishterin. Kushdo q kshillon pr t luftuar pr hir t Perndis sht nj mashtrues i cili dshiron t sakrifikoj t vrtetn pr interesat e tij. Zoti sht i fuqishm, ai mund t bj gjithka vet, pa ndihmn e askujtN qoft se fati ju bn endacak, t varfr apo nevojtar kurr mos e ndryshoni fen pr interesMbyllini q n origjin mosmarrveshjet e teologve dhe hipokritve, t cilat jan m t rrezikshmet pr lumturin e nj shteti. Kemi par perandorit m t lulzuara t prahen dhe t tronditen nga kta fanatikShihni Perandorin e Konstandinit t rrnuar nga Muhamedi, dhe princin Jean Palologue (Gjon Paleologu) i shkelur nga kuajt e Arabve. Ai ishte supersticioz, priftrinjt e tij ambicioz dhe injorant, oborrtart e tij t rrem dhe t shthurur nga luksi, dhe tani princi, priftrinjt dhe oborrtart kan vdekur dhe po vdesin n skllavri.

Nse keni fat t mjaftueshm pr t pasur filozof n vendqeverisjet tuaja, t cilt jan t ndriuar nga drita e arsyes dhe jo nga sistemet e rreme, le t shkruajn n paqe dhe t reagojn ndaj paragjykimeve dhe makinacioneve t kujtdo q flet n emr t Zotit me qllim pr t heshtur mbretin dhe drejtsin. Ju do ti mbroni ata kundra zellit t tepruar t drejtuesve hipokrit duke i shprblyer me vende pune n gjykatat dhe oborret tuaja.

Kur t ju flasin keq pr dik, ju do ta dgjoni me gjysm veshi Ju do t jeni t sjellshm me t gjith shtresat popullore. Si arsye e dallimit t grads q do t keni s shpejti n shoqri, ju duhet t dalloheni nga t tjert nprmjet bujaris, i cili sht karakteri dallues i princave. Nj monark, edhe i varfr, duhet t jet bujar

Mbroni meritn dhe shprblejeni at kudo q ajo ndodhet. Mirsia duhet t shoqrohet me nj zemr bujare. Njeriu ndrton tempuj, ngre altar pr Zotin fal mirsis s tij. Evitoni pr gjithmon shekullit, rrethit dhe rracs tuaj turpin pr t pasur njerz t dshpruar nga mizoria, krenaria apo injoranca juaj. Mos harroni se njeriu lind pr lumturin e njri-tjetrit

Armatosuni nga guximi dhe vendosmria n mjerim, me maturi n mirqenie. Mos u zhytuni n prtaci, ajo sht nna e t gjitha veseveMos mbyllni syt ndaj fqinjve dhe traktateve t tyre : ata do t presin momentin kur ju do t jeni t brisht pr tju akuzuar dhe do t pohojn pretendime t rreme mbi trashgimin q po ju l. Mos prdorni spiun pr t ditur se far thon njerzit n lidhje me administrimin tuaj. Bni punn tuaj ashtu si duhet, njerzia le t flasin dhe t shkruaj far t dshiroj

Ti jepet mundsia gjithsecilit prej rrethit tuaj q t ju shkruaj ; Ju do t punsoni sekretart tuaj q t pergjigjen pr shtje t ndryshme ose publike, por sekretet e shtetit duhen t mbeten mes jush

Mos prbuzni asknd; m i vogli dhe m i varfri mund t ju rrzoj, ashtu si dhe mund t ju ndihmoj me kshillat dhe kurajon e tij.

Jeni t durueshm n shtjet e lufts, t patrembur n rreziqe, t but dhe human, kurr mizor dhe gjaknxeht. Fshihni dhimbjen q fatkeqsit tuaja mund t ju shkaktojn. Armiqt tuaj do t jen gjithmon t gatshm t ju fyejn pr fatkeqsit, dhe ministrat t ju tradhtojn. Ftoni mes jush t huaj t arsimuar duke u dhn nj rol kshilltari edhe n rast kur ata nuk jan fisnik e t pasur. Kompetencat q i akordohen fisnikris jan prodhim i politiks. Ju mund t prdorni fisnikt si t dshironi. Pasanikt injorant do ti ledhatoni, kshtu do t kurseni pasurin tuaj pr mirmbajtjen e ushtris, dhe do t keni nj oborr t shklqyeshm fal krenarve por dhe budallenjve, q nuk kan asnj lloj virtyti prvese floririt.

Mos jeni t ndrojtur ndaj ndjenjave tuaja. Deklaroni haptazi oborrtarve tuaj, se ai q do t ju gnjej dhe do t ju drgoj n rrugn e gabuar n administrim, pa asnj falje do t varet n shtyll. Poetve q do t ju thurin vargje, pr t ju bindur se jeni m i madhi, m bujari, m i mrekullueshmi, lufttari m i madh ndr t gjith mbretrit, u drgoni n kmbim nj cop letr, boj dhe nj pend nga nj oborrtar i panjohur, me urdhrin pr t dshmuar t vrtetn e asaj q shkruajn, dhe n qoft se nuk mund t bjn nj gj t till, t kufizojn veten n dhnjen e kshillave, duke u ln t kuptohet s nse vazhdojn t shkruajn marrzira t tilla t rrezikshme, ata do t mbyten nga vet ju si person i shenjt i t vrtets.

Kujdesuni q t keni gjithmon ushtar t mir dhe t disiplinuar ; q ushtart tuaj t mos bhen prtac, ti strvitni dhe ti trajtoni jo si skllevr por si shokt tuaj. Kur t jeni n luft, ju do t udhheqni ushtrin si gjeneral dhe n betej do t luftoni si ushtar. Emri i mbretit sht nj titull shum i nderuar, por ky titull ka pesh t madhe dhe detyra t vshtira pr t realizuar. Kryesorja sht t pranohesh dhe t respektohesh n rrethin tnd. Zoti nuk ka dhn fuqin supreme pr t na zhytur n qullsi, pr q t jemi mbrojts t shtjes publike. Pr nj zemr t but dhe nj shpirt t virtytshm, mirqenia e prgjithshme e popullit tnd sht knaqsia m e madhe q mund t prjetohet. Neglizhenca dhe nj lloj mirsie q e thrrasim mendjelehtsia e nj princi , u shkaktojn dme njerzve ; dhe ju e dini se roli i mbretit sht ti mbroj

Dboni larg jush astrologt gjykats dhe kimistt prodhues ari dhe diamantesh. Nj princ sht gjithmon i pasur, kur ai sht i menur dhe i lartsuar shpirtrisht. Emri juaj do t jet i shkruar n nj pllak prej mermeri t bardh me shkronja t zeza mbi dyert e kshtjellave tuaja t destinuara pr t burgosurit. Mjerim pr guvernatorin q i feshu mbretit pafajsin, q prkeqsoi nga koprracia dhe zelli i tij dnimin e fajtorveMbroni njerzit e dashur dhe t mir, ndshkoni shpirtrat e kqinj. Jeni t ndjeshm ndaj lndimit, por akoma dhe m shum ndaj shrbimit t popullit tuaj dhe miqsis t njerzve t ngjashm me ju.

Pika kulmore e nj lufte sht orientuese, duhet ndjer pasiguria (rreziku). Ather kujdesi dhe guximi do t ju shrbejn m mir se sa pasuria. Duhet t dish t fitosh, por mos harroni se edhe mund t mposhtesh. Sfidoni veten tuaj : mos e humbisni toruan nga zemrimi, sepse ather i thjeshti bhet i keq dhe mbreti nj prbindsh

Mos harroni se politika turke sht pr t mbjell prarje mes princave t krishter ; e gjith madhshtia e tyre gjendet n kt politik t shklqyeshme, e cila bn me shum pushtime sesa armt e tyre. S fundi, n qoft se jeni xheloz se po ju l nj trashgimtar q ju pengon pr t marr fronin, mos harroni se kam qen babai juaj, dhe shpatn do e prdorni vetm pr t rrzuar armikun.

Ju do t keni lidhje t shumta me oborrin e Roms, q un kam qen deri tani mbshtets dhe mbrojts. Interesat e mia m kan detyruar t prshtas politikn time me t sajn. Rrethanat n t cilat jam gjetur veten nuk m kan lejuar t luftoj uzurpimet turke dhe pretendimet e paps. Pr t mirn e krahinave t mia kam qen gjithmon i lumtur me veprimet q kam ndrmarr. Roma sht fodulle vetm me princat e dshtuar. Roma, duke m pasur frik, m ka br gjithmon lajka. Ajo ndryshon maksimat dhe pozicionet sipas rasteve, por frika se humb tokat e saj ndaj sulmeve t Muhamedit, e ka detyruar at t qndroj modeste ndaj meje, duke m njohur t gjitha t drejtat, titujt, dhe zotrimet e realizuara gjat betejave t mia. Papt nuk kan arritur kurr t manipulojn nj ushtar t vjetr si un, por nuk do t hezitojn t bjn nj gj t till ndaj jush si arsye e moshs s re dhe mungess s eksperiencs pr t qeverisur, pr t shrbyer. Mos harroni, se me praktikat e shumta q ata prdorin pr t arritur qllimet e tyre, m e forta, sht rrfimi. Por sht e leht ta kuptoni : kur prifti do t doj t dij m shum sesa mkatet tuaja, kthejeni si nj mashtrues n vendin e tij, dhe dnojeni si t till, q t shrbej si shembull pr pasardhsin e tij.

Megjithat, sht shum e rrezikshme t kundrshtosh hapur Papn, kt idhull t madh t fes son. Ai sht nj njeri si t tjert, me pasionet dhe dobsit e tij Nse Papa ju drgon faljet, reliket, bekimet, merrni ato me respekt, dhe i nderoni me njerzit tuaj duke e dhn ju shembullin kryesor Por n qoft se Papa prpiqet t rris numrin e priftrinjve dhe murgjve pr t nxjerr para nga krahinat tuajaose ju nxit q t hapni luftra n emr t Zotit, rrufeja hakmarrse qlloft mbi ju dhe pasardhsit tuaj n rast pranimi. Zoti hakmerret ndaj fyersve t tij, pra nuk ka nevoj pr ndihmn e njeriut. Mos krcnoni Romn, kur ajo nuk ju krcnon. Por shpallni luft ndaj kujtdo q mundohet t prish haren e popullit, dhe legjitimitetin e fronit.

Ju do t ndaloni do banor i cili ndodhet nn qeverisjen tuaj, q t mos bhet as prift e as murg pa arritur moshn dyzet vjeare. Pr tu ushqyer nga puna e t tjerve, duhet m par q njeriu (mashkulli) t ket kontribuar n mbshtetjen e komunitetit, prej t cilit dshiron t ndahet pr t shijuar jetn e tij Kta priftrinj dhe murgj duhet t ju ndihmojn t mbroni kombin n koh lufte, sepse n koh paqeje po ky komb i ushqen pa i prdorur. Nse Papa kundrshton, bindeni at me butsi, dhe vetm n qoft se sht e nevojshme prdorni shpatn Nj politik e till do t ju pajtoj me dashurin atrore t pasardhsve t tij, dhe do t bheni shembull dhe lider pr t gjith mbretrit, t cilt frikacak, t dobt, injorant, budallenj, u uzurpohet nga Papa dhe ministrat e tyre, fuqia q Zoti u ka dhn pr t prhapur lumturin e Kombeve, ku ata duhet t jen zotrit dhe etrit .

Burimi : Blogu Dars (Klos), Mat Albania