Close
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 6 prej 6
  1. #1
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    12,551
    Faleminderit
    18
    196 falenderime n 170 postime

    Shqiptart n Stambollin e 1800-ts

    Shqiptart n Stambollin e 1800-ts

    16 Tetor 2013 | : Kultur | Autor: Gazeta Shqip

    Shtpia botuese Saras ka hedhur n treg romanin historik Pema e jenierve, shkruar nga historiani i njohur anglez Jason Goodwin. Nj udhtim n Stambollin e viteve 1836, prmes rrugtimit t nj detektivi, Jashimit, i cili prpiqet t zbuloj historin e nj vrasjeje n zemr t oborrit t sulltanit. N Stambollin e rrfyer nga Goodwin, takojm dhe shum shqiptar, midis t cilve dhe Ali Pash Tepelenn


    ALDA BARDHYLI



    Pema e JeniverevePema e jenierve, nj nga romant m t bukur historik t shkruar vitet e fundit, nga historiani dhe shkrimtari i njohur anglez Jason Goodwin, tashm mund t lexohet edhe n shqip nga shtpia botuese Saras, nn prkthimin e Fari Laks. Nprmjet ngjarjeve t vendosura n Stambollin e viteve 1800, libri Pema e jenierve ofron nj panoram nga afr t bots ekzotike t Perandoris Osmane t von. Atmosfera n Perandori shfaqet plot me konflikte dhe luhatje ndrmjet dshirs pr t ringjallur traditat q po humbasin dhe forcave pr ndryshim q krkojn t revolucionarizojn perandorin dhe ta vn at prkrah me fuqit moderne t Europs s asaj kohe. Libri nuk sht vetm nj prshkrim i ndier pr Stambollin apo Perandorin Otomane. Libri sht dhe nj rrfim pr historin tjetr t Shqipris. Asaj historie q ne e gjejm n rreshta librash qofshin ata dhe letrar, si n rastin e ktij libri. N rrugtimin e tij historik, Goodwin na njeh me shum personazhe shqiptare q i takoi n Stambollin e atyre viteve, mes t cilve dhe nj personazh t njohur, si ishte Ali Pash Tepelena. Libri sht nj dshmi pr rolin q kan pasur shqiptart n zhvillimin e Perandoris Osmane, duke i prshkruar ata si njerz me karakter t fort e t aft pr t tia dal do situate. Nj shqiptar nuk e ka problem luftn, thot ai. Dhe pse nj libr letrar, n t sqarohen shum raporte historike. sht e pamundur t shmangesh nga ndikimi q historia ka te ty dhe n momentin kur je duke br nj rrfim letrar, shprehet Goodwin. Teksa sht prpjekur t rindrtoj Stambollin e pas viteve 1800, ai ka hyr n filozofin q mbajti gjall nj nga perandorit m t mdha n Ballkan e m gjer, duke kuptuar mir, rregullat e pashkruara q ende jan t forta sot n funksionimin e nj shteti. Pema e jenierve sht nj leksion i madh historie, nj lexim i kujdesshm i t cilit t bn t kuptosh raportet me t tashmen.

    N vitin 2007, libri Pema e jenierve sht nderuar me mimin Edgarpr noveln m t mir t vitit dhe sht prkthyer n mbi 40 gjuh. Jason Goodwin e ka bazuar librin mbi historin e nj detektivi, Jashimit, i cili do t bhet protagonisti q do ta frymzoj dhe pr tri novela t tjera q do t vijn pr lexuesin srish nga shtpia botuese Saras, Guri i Gjarprit, Karta Belini dhe Syri i keq. Serit portretizojn Jashimin, nj eunuk n rolin e detektivit, i cili njeh shum mir kulturn osmane dhe at perndimore, gzon besimin e sulltanit dhe zyrtarve t lart dhe m shum i plqen t jetoj n nj banes modeste jasht pallatit madhshtor. Gjith historia e Pems s jenierve bazohet n nj ngjarje t vrtet. N qershor t vitit 1826, sulltani Mahmud II shprbn dhe vret mijra prej trupave jeniere q dikur kishin qen elita e forcave ushtarake t Perandoris Osmane, por q me kalimin e kohs ishin kthyer n element turbullues dhe kishin dal jasht kontrollit t sulltanit. Dhjet vjet m von, trupat e reja t modernizuara sipas modelit perndimor, t cilat zvendsuan jeniert, duhet t paraqesin para njerzve disa manovra dhe taktika ushtarake gjat nj parade. Dhjet dit para ksaj ngjarjeje, katr nga oficert zhduken. Njeri prej tyre gjendet i vdekur. Kryekomandanti ia beson detyrn pr t zgjidhur kt mister Jashimit. Ndrkoh vritet konkubina e re e sulltanit dhe vidhen edhe xhevahiret e nns s tij. Jashimi duhet t hetoj tri raste t ndryshme n t njjtn koh. Pr shkak t ktij misioni, kmba e Jashimit shkel n vende t ndryshme si: ambasada, xhami dhe npr rrugt e rrugicat e Stambollit. Pr t zgjedhur kto vrasje, Jashimi krkon ndihmn e ambasadorit polak dhe gruas s ambasadorit rus. Ai zbulon se rastet kan lidhje me njritjetrin dhe prfshijn jo vetm intrign pr hakmarrje nga ana e jenierve t mbetur gjall dhe t fshehur diku, por edhe luftn pr pushtet midis eunukve t pallatit dhe orvatjet pa fund t ushtarakve pr demokratizimin e jets, shoqris dhe vendit.

    N fund, krejt ndryshe nga sa pritej, Jashimi ia del mban t parandaloj disa konspiracione me sukses.

    Rrfimi q Goodwin i bn ksaj historie sht i jashtzakonshm. Stambolli i shekullit XIX shfaqet nga njra flet tek tjetra e librit, e duket sikur vet Goodwin e shpie lexuesin npr qytet, ndrkoh q prshkrimet e tij mbi qytetin t ofrojn nj knaqsi t pafund. E gjitha kjo e kombinuar me nj protagonist, t cilit rrethanat e vshtira i japin mundsin q me mendjemprehtsi t zhbiroj natyrn komplekse t pushtetit dhe seksualitetit dhe n mnyr t pashmangshme detektivi osman i Goodwin del ngadhnjimtar. M shum se nj mister historik dhe ekzotik, ky libr lexohet si letrsi dhe prjetohet si nj thriller. Por ajo far e bn Pemn e jenierve t jet nj libr i cili lexohet me nj frym sht dhe mnyra sesi Goodwin shkruan. Vet ai tregon n nj intervist se sht dashuruar me Stambollin, q kur nisi t studionte histori n Kembrixh. Stambolli nuk sht vetm qyteti i pamjeve t bukura historike, por dhe qyteti ku mund t kuptosh m mir forcn e pushtetit. Jason Goodwin ka lindur n vitin 1964 dhe sht shkrimtar e historian britanik. Ai ka studiuar histori bizantine n Universitetin e Kembrixhit. Pas suksesit me librin Kopshtet e Barutit, ose Koh pr nj aj: Udhtime n Kin dhe Indi n krkim t aji, bri nj udhtim nga Polonia n Stamboll t Turqis. Me rrfimin e tij mbi kt udhtim i titulluar M kmb deri n Bririn e Art, n vitin 1993, mori mimin John Llewellyn Rhys/Mail on Sunday. M pas shkroi Zotat e horizonteve: Nj histori e Perandoris Osmane. M von u b i njohur si autori i serive misterioze duke filluar me librin Pema e jenierve. Ngjarjet e novels tjetr me personazh eunukun Jashim, Karta Belini, zhvillohen n Venecia. Novela e titulluar Syri i heq, me epiqendr haremin e sulltanit, doli n pranver t vitit 2011 dhe nj tjetr aventur n Stamboll e titulluar Lexuesi latin, pritet t publikohet n vitin 2013.



    Ali Pasha, dhelpr e vrtet

    Pr Jason Goodwin, Ali Pasha sht nj personazh i njohur n Stambollin e pas viteve 1800. Teksa shfletonte letrat pafund t arkivave turke, ai sht ndeshur shpesh me emrin e ktij shqiptari jo t zakonshm. N Stambollin e atyre viteve, shqiptart mund ti gjeje kudo. Goodwin sht i magjepsur nga forca e ktyre njerzve, t cilt, edhe pse mijra kilometra larg, flisnin me aq dashuri pr vendin e tyre dhe dinin t mbronin njri-tjetrin. Te Pema e jenierve shqiptart jan kudo. Ata i gjen n ushtrin e jenierve, apo n kuzhinn e sulltanit, apo roje t rndsishme n portat e perandoris Por nj prej tyre ishte ndryshe. Ai ishte Ali Pasha. Ali Pasha ishte nj kryekomandant, i cili me dinakri dhe mizori kishte ngritur nj gjysm shteti t pavarur n malet e Shqipris dhe Greqis Veriore. Katrmbdhjet vjet m par, Jashimi kishte par kokn e tij t vn n nj nga kolonat e portave t sarajeve t sulltanit. Luani, ngriti zrin Mustafai. Kshtu e quanim ne at. Kam shrbyer n ushtrin e tij. E bja pr vendin tim. Por Ali Pasha ishte dhelpr e vrtet. Ai na dha paqe. Un doja luft. N vitin 1806 shkova n Danub. Atje u bashkova edhe me trupat. Me jeniert? Mjeshtri i sups tundi kokn. Si kuzhinier. Q ather isha kuzhinier. Lufta nuk ka shum rndsi pr nj njeri. Nj shqiptar se ka fare problem. Pyesni grekt. Por gatimi. Ai mrmriti i knaqur.

    Jashimi bashkoi duart dhe u fryu. Un jam njeri i tradits, vazhdoi mjeshtri. Pr mua, jeniert ishin simbol i tradits. Kt perandori e ndrtuan ata, apo jo? Dhe nj i huaj e ka t vshtir ta kuptoj kt gj. Regjimenti i jenierve ishte si nj familje. shkruan Goodwin n Pema e jenierve. Dhe pse libri sht nj krijim letrar, Goodwin tregon se n shkrimin e ksaj historie sht bazuar te dokumente t ndryshme historike, q pr vite me radh i ka krkuar n arkivat e Stambollit.

    http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/1...in-e-1800-tes/
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  2. #2
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    12,551
    Faleminderit
    18
    196 falenderime n 170 postime

    Pr: Shqiptart n Stambollin e 1800-ts

    SHTRATI SHQIPTAR I JENIERVE N NJ ROMAN T JASON GOODWIN

    26 Tetor 2013 | : Kultur | Autor: Bajram Peci

    BAJRAM PEI

    pema e jenicereveNga nevoja pr t zbuluar nj krim, pas t cilit fshihet nj komplot kundr Ports s Lart, buron tr prmbajtja e romanit. N tri teqe gjenden tri kufoma. Pritej q n nj tjetr teqe t ishte e katrta. Rreth gjetjes s saj, q do ishte nj teqe e ngritur n vendin e triumfit m t madh t jenierve, pushtimit t Kostandinopojs, merr jet e zhvillohet romani “Pema e Jenierve”, t ciln Shtpia Botuese Saras e ka hedhur kto dit n tregun e librit, t prshtatur n shqip nga Fari Laka. Romani sht nj trill historik, prmes t cilit i jep lexuesit mundsin t njoh nj prej shkrimtarve britanik bashkkohor m t plqyer, Jason Goodwin. Autori sht nj historian i njohur anglez q ka shkruar n radhn e librave t tij edhe Historin e Perandoris Osmane. “Pema e Jenierve”, n gjinin e prozs letrare fiction, sht romani i tij i par, i botuar n vitin 2006, me t cilin befasoi lexuesin n rreth 40 gjuh t bots ku u botua dhe pr t cilin Amerika i dha mimin “Edgar Award”, pr romanin m t mir t vitit. Nga linjat, ku ndrthuret romani, veojm:

    Qytetin. Historia tregohet n qytetin m t madh t bots, Stambollin, qytetin e kuq t Bizantit – Kostandinopojn. Prpara lexuesit zbulohet Stambolli, njhersh me shpalosjen e gjendjes s Turqis. Stambolli i fillimshekullit XIX, qyteti i pashoq, i hapet lexuesit mes s kaluars dhe s ardhmes, mes Azis dhe Europs. Ndrsa personazhet, ndonse jan kryesisht t stisur, por t marr ngjashmrisht me njerzit e vrtet t oborrit, vendet e prmendura jan t njmendt. Autori, i cili i njeh mir tr skutat e metropolit, n roman na e sjell qytetin perandorak n gjith ngjyrat e tij, n lindje e n perndimin e diellit, “…shklqimi i t cilit u jepte majave t ative, minareve, kubeve dhe qiparisit nj ngjyr t praruar”. Ngjarjet n roman na e sjellin Stambollin edhe natn. Prmenden dhe bhen pjes e zhvillimeve, Kulla e Zjarrit, Kulla e Gallats, Kulla e Gjenovezve, Kalaja e Shtat Kullave, Kulla e Jenierve, Kulla Bejazit dhe kulla e famshme e Kerkoports (porta e vogl), prmes s cils u pushtua m 1453 Kostandinopoja. “…n qoshen ku bashkoheshin muret e mdha e t vjetra t ndrtuara n kohn e Perandorit Teodosius me mure m t vogla pas Pallatit t ezarve, ishte nj port e vogl. Nj Zot e di se para sa vitesh e kishin bllokuar at port. Ishte shum e vogl. Mezi kalonin edhe dy vet, – por misteret e t madhit Zot jan t pafund. E kishin hapur kur kishte filluar rrethimi, pr t br sulme t shpejta. Nj grup sapo ishte kthyer nga nj sulm i till dhe sado e pabesueshme q t duket, ushtari i fundit harroi t mbyllte portn pas tij. Ishte pikrisht zbulimi i asaj porte t vogl q lkundej mbi menteshat e saj, ajo arje e ngusht n mbi dymbdhjet kilometrat e atij muri gjigant dhe murit t brendshm – ajo munges vmendjeje e astit n at histori njmijvjeare, q i dha rrethimit drejtim tjetr. Rreth pesdhjet jenier kaluan prmes saj dhe u gjendn midis mureve t dyfishta”. Nga kjo “port e vogl”, autori e prcjell lexuesin t njihet me portat e tjera t shumta t Stambollit, si Porta Topkapi, Porta Ortakapi, Porta e Zogjve n Harem, Porta Perandorake, Portiku i Xhamis Blu. Ndrmjet ktyre portave kalojn njra pas tjetrs ngjarjet e romanit, t cilat n libr vijn prmes nj prshkrimi t vrullshm disaditor t ngjarjeve. Ato zhvillohen me rrmbim dhe brenda nj kohe t shkurtr, ku ndodhin vrasje e komplote e n zhvillim e sipr, ravijzohen e prcaktohen karaktere e fate njerzish, zbulohen e dalin n shesh fakte t rndsishme historike dhe procese t fshehta. Personazhet e romanit lvizin n lagjet Davut, Jedikule, Beshiktash, Ortakoj, t Fanarit, t Pazarit t Madh e t Rrugs s Praruar. Prtej ktyre lagjeve europiane, disa qindra metra m tutje detit Marmara tretet e humbet n bregun aziatik t Bosforit, pamja e Yskudarit, ku prmes grumbujve t reve dhe bryms s holl, shfaqet e kuqja e tjegullave t banesave t lagjes s prtejme t Stambollit. M se t mjaftueshme pr t t futur n magjin e ktij qyteti t lasht.

    Eunukun Jashim. Subjekti i romanit afron me zhanrin policor dhe ka tr tiparet e karakterin investigues. T gjitha kto, me mjeshtri jan ndrthurur nga autori brenda nj sfondi historik e shoqror t gjysms s par t shekullit XIX. Libri ka n qendr t tij Jashimin, nj djalosh i ri, i fort dhe i pashm, nj eunuk n oborrin e sulltanit, q vepron brenda sarajeve e do skute t fsheht t hapsirave t Topkapis. Duke qen njeri i brendshm dhe i besueshm i Sulltan Mahmudit II, si pr tr meshkujt q kishin t drejtn e futjes n harem, ai ishte prjashtuar nga ndjenja e knaqsis seksuale. Atij i ishte hequr aftsia gjinore e prodhimit dhe i ishin kultivuar vlera t tjera fizike e mendore, t cilat autori i ka tr kohn n vmendje pr t’i nxjerr n pah. Te Jashini nuk funksionojn ngacmimet e joshjet seksuale t ruses Eugjeni, ai nuk e njeh tensionin e libidos, s’ka asnj ndjesi ndaj aroms femrore, ndonse gra t bukura i kalonin para syve do dit kur futej n harem, ndonjher dhe krejt t zhveshura. Fytyra dhe shpatullat e gjra t Jashimit, grave t haremit, stambolleshave dhe grave t diplomatve europian u ngjallin besim dhe lakmi, por brenda ktij burri nuk ndodhej mashkulli. Asnj dridhje, asnj frgllim nuk lvizte n rrjetin e gjymtuar t nervave seksuale t vdekura. Po pse vall e ka sjell t till autori? Sepse vetm i till protagonisti do kish mundsin t futej n vendqndrimin femror t sarajeve perandorake, hapsirat e s cils prej shekujsh mbroheshin e ruheshin nga ligje t rrepta t mendsis feudale.

    Jeniert dhe shqiptart. Ndonse fiction, subjekti i romanit, ka tr prmasat e besueshme t nj ngjarjeje t vrtet. Jashimi, ky Robert Langdon n versionin lindor, bashkbisedon me kryekomandantin e trupave dhe e dgjon at duke i thn se “para dhjet vjetsh njerzit nuk e bnin dysh fjaln e sulltanit. T gjith ndiheshin t krcnuar nga jeniert. Po sot, ku merret vesh? Ti kujton se stambollinjt do t’i presin ushtart e mi me krah hapur? Pr fat t keq duhet t t them edhe dika tjetr. Ajo q ndodhi dhjet vjet m par nuk ishte pun dite. U deshn muaj, madje mund t themi vite pr t prgatitur fitoren mbi hordhin jeniere”. Bhet fjal pr ngjarjen historike t 16 qershorit t vitit 1826, q prbn thelbin e trillit t romanit “Pema e Jenierve”. N kt dat, shumica e elits s trupave ushtarake t Oxhakut t Jenierve, me urdhr t sulltan Mahmudit II, u shfaros n sheshin e Et Maidanit. Oxhaku i jenierve n shekujt XVII e XVIII sundohej nga shqiptart. Shumica e reparteve jeniere, por n veanti ajo e Stambollit, e ktyre trupave speciale q kishin tmerruar Europn, ishin me origjin shqiptare. Pasi kishin luftuar e derdhur gjak pr zgjerimin e perandoris s tre kontinenteve, superfuqis s kohs, ata ishin br tashm krcnim pr Portn e Lart dhe po i kallnin datn vet Perandoris Osmane. Nga shqiptari jenier, Halil Patrona, m 1730-n, merr rrug historia njqindvjeare e prmbysjes s kazanve, ka nnkuptonte vrasjet, rrzimin e vendosjen n fron, prpos se prej jenierve shqiptar, t sulltanve turq. Kur jeniert prmbysnin kazant e gjells, do t thoshte se ishin t uritur jo pr m shum ushqim, por pr gjak. Nga ideatori shpirtror i Oxhakut t Jenierve, Haxhi Veli Bektashi, jeniert i prkisnin sektit bektashi, me objektet e tyre t kultit, teqet. Autori n roman intrigon thurjen e nj komploti 10 vjet m von nga jeniert, n bashkpunim me haremin, kundr sulltanit. N t vrtet, jeniert e shptuar, si shqiptar q ishin, shumica prfunduan n Shqipri, ku ruajtn veorit islame t tarikatit bektashi, por autori ka zgjedhur n roman si vendqndrim t tyre edhe Stambollin me teqet bektashiane t qytetit. Shqiptart jenier, si protagonist shfaqen her pas here, sepse, si thot autori, “…ata nuk u zhdukn. Ata ekzistonin tek kujtesa, gjuha dhe besimi. Jetonin si ide”. Jeniert, teqet bektashiane dhe shqiptart, jan bashkudhtare t prhershme t situatave t romanit “Pema e Jenierve”, t cilat autori, si shkrimtar q di t shpreh me mjeshtri kalimin nga nj zhvillim n tjetrin, i ndrthur n situata me sulltanin, n harem, n ambasadn ruse dhe me ambasadorin polak, mik e bashkpuntor i Jashinit. Goodwin i fut personazhet n procese sa t ndrlikuara aq dhe t kndshme. Ndr ta spikasin t tjer shqiptar, si Ali shqiptari, veziri Daut shqiptari dhe Mustafa shqiptari, i cili i thot Jashimit se “…lufta nuk ka shum rndsi pr nj njeri. Nj shqiptar s’e ka fare problem. Pyesni grekt”.

    Oborri perandorak dhe haremi. Heroi i romanit, Jashimi, rrmbehet n vepra t cilat i bn i nxitur m tepr nga intuita, si dhe nga pak detaje t shfaqura n teqet e krimit dhe harem. Ai, s bashku me kryekomandantin e trupave e t tjer personazhe t romanit, jan n roje t pushtetit t familjes osmane. Te krert e perandoris, q nga sulltani, bie n sy njfar tronditje e brendshme, kur vihen n dijeni t nj komploti, e gatshme t shprthej n histeri. Kjo tronditje ndihet edhe n harem, atmosfern e s cils autori e jep prmes prshkrimit t jets private n dhomat femrore e t fizionomis njerzore t grave t haremit. Pjes e haremit dhe pallatit jan dhe eunukt, t cilt, nn drejtimin e Kislar Ags, ishin t vendosur ta kthenin kohn pas, t rikthenin jeniert n pushtet, kohn e t cilve e kujtonin me mallngjim. “Stambolli pa jeniert sht i mrzitshm”, thon ata. Me jeniert, n Stamboll merrnin kuptim vera, grat dhe kngt. N gojn e heroit, autori shpreh n kapitullin e fundit t romanit, bindjen se “duhet t’ia nisim nga e para. T’u vm fshesn ktyre vjetrsirave, ktyre befshave, sulltanve, eunukve dhe pshprimave n errsir. Kemi vuajtur nn nj autokraci, q nuk ka fuqi as t bj at q do vet. Kjo perandori ka nevoj pr nj qeveri t qndrueshme. Ajo duhet t udhhiqet nga njerz q din t drejtojn”.

    Pema dhe simboli i saj. N sheshin q ndodhej ndrmjet Kishs s Shn Sofias dhe Xhamis Blu, dikur hipodromi i lasht i Kostandinopojs, ndodhej rrapi shekullor, pema e famshme ku jeniert varnin viktimat e tyre. Rrapi q shpalosej madhshtor, ishte qendra e bots jeniere; aty freskoheshin n hijen e degve; aty komplotohej e zbrazeshin mrit, n degt e saj prkundeshin kufomat e varura t vezirve, ministrave e zyrtarve t oborrit. Pema ishte simboli i jenierve. Pikrisht, n trungun e saj, Jashimi gjeti nj letr me vargje, kuptimin e misterin e t cilave orvatet gjat gjith romanit t zbrthej: Pa e ditur/ dhe duke mos e ditur se nuk din gj/ata prhapen/largohu; Pa e ditur dhe duke mos e ditur se nuk din gj/ata krkojn/msoji.

    Goodwin shnon n roman mjaft t dhna me karakter historik e gjeografik. Pr kt, ai sht ndihmuar nga njohja e drejtprdrejt me Stambollin dhe e historis s bots islame. Vet romani, “Pema e Jenierve”, dshmon pr mbresat e thella q ka ln qyteti mbi shpirtin e tij, i cili e frymzoi pr kt krijim-trillim t kndshm dhe q e nxiti, pas suksesit t “Pema e Jenierve”, t vazhdoj serin e rrfimeve me Jashimin protagonist n dy vepra t tjera, “Guri i Gjarprit” dhe “Karta Belini”

    http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/1...jason-goodwin/
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  3. #3
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    12,551
    Faleminderit
    18
    196 falenderime n 170 postime

    Pr: Shqiptart n Stambollin e 1800-ts

    Nje anglez zbulon nj krim n Perandorin Osmane
    20 Tetor 2013 | : Kultur | Autor: Gazeta Shqip

    Jason Goodwin/ Nj udhtim nga Polonia pr t mbrritur n Stamboll. Bisedat me fermert dhe priftrinjt q e shtyn t hynte dalngadal drejt qytetit q e kishte joshur teksa e shihte n librat e historis. “Pema e jenierve”, nj rrfim frymzues pr Stambollin e viteve 1800, dhe pr shqiptart q Goodwin takoi n rrfimet q nuk i kishte humbur dot koha

    PLATE67CXRreth dy dekada m par, kur vendet komuniste hodhn posht lidert e tyre politik, Jason Goodwin, nj historian i ri anglez, vendosi t’i vizitoj n kmb kto vende. Bashk me Kate, bashkshorten e tij t ardhshme, ata ecn nga Gdansk n Poloni, drejt jugut pr t mbrritur n Stamboll. Pr t njohur m mir qytetin, duhet t takosh njerzit e duhur. Si historian Goodwin e dinte se fermert dhe priftrinjt ishin ata q mbanin aq t gjall n kujtes historin. N kafenet me dritat orientale turke, ai ndante ort e gjata t mbrmjes duke pir aj e duke folur mbi at far kishte qen dikur ky qytet kaq i bukur jo vetm pr Turqin, por pr gjith Europn Lindore. Stambolli kishte qen gjithnj lidhja e madhe mes kontinenteve i quajtur dikur kryeqyteti i bots, ai ruante ende joshjen, e cila grishej m shum prej bisedave q gjithnj linin shijen e nj misteri. Shijen turke ai e kishte ndier qkur mbrriti n Hungari, e cila ishte pushtuar nga turqit n shekulli XVI. Kafja q ata shijuan bashk me Kate ishte krejt ndryshe nga ajo far kishte pir n vendet e tjera ku kishte ndaluar. Kishte m shum ngjyr e m shum shije. N rrugt q dukeshin sikur nuk kishin fund t Stambollit, ata hidhnin vshtrimin tej, duke par dritat e argjendta t perndimit teksa binin mbi minare. Mngjeset ishin aq dehse teksa shihnin anijet q rrshqisnin prmes qytetit, dhe Bosforin q shklqente nga rrezet e para t diellit. Pr Jason dhe Kate, Stambolli sht nj qytet i cili nuk t l t iksh pa krijuar historin tnde, nj histori e cila do t mbetet gjithmon aty, si mijra histori, t fshehura mes dy botve, asaj aziatike dhe asaj europiane. Por ndrsa historin e tij, ia besoi qytetit, nj tjetr histori kishte marr form n mendjen e tij, t ciln do t ulej ta shkruante vetm pak dit pasi ishin kthyer n Londr. Ishte historia e Jashimit, nj personazhi detektiv q pr her t par e kishte hasur n nj libr i cili fliste pr Stambollin e vitit 1830. “Jeniert ishin forca e Perandoris Otomane”. Kjo fjali e dgjuar n nj nga bisedat e pafundme q pati me historian, por dhe njerz t thjesht t Stambollit, do ta bnte Goodwin, t’ia kushtonte rrfimin e tij t ardhshm pikrisht jenierve, nj roman triller i cili do t rikthente n koh nj nga masakrat e n Perandorin Osmane, pikrisht shfarosjen brenda nj nate t nj ushtrie t tr jeniersh. Goodwin as q mund ta mendonte m par se ai mund t shkruante nj roman t stilit Agata Kristi. I lindur n nj shtpi t mbushur me libra, Jason e kishte ndjer qysh hert trheqjen e tij ndaj t shkruarit. Babai i tij sht shkrimtari i njohur anglez i librave fantastiko-shkencor John Mishell, ndrsa nna sht Jokastra Ines, shkrimtare dhe grua e njohur n ekranet angleze, pr mendimet e saj t lira dhe novatore. Prindrit e tij u divorcuan para se ai t lindte dhe Jason do t takohet pr her t par me t atin kur ishte 28 vje.
    E ma dhe bashkshorti i saj, producenti i njohur Richard Goodwin, do t ishin nj shtys e rndsishme n karriern letrare t Jason. Kur i pasigurt mbi rrjedhn e ngjarjeve q po merrte historia e Jashimit, ai kishte vendosur t ndrpriste puns, Jokastra ishte ajo q e bri t’i kthehej srish puns. Jokastra Ines, kjo femr e rrall sipas mediave angleze, ka vetm 8 muaj q sht ndar nga jeta. Jashimin ai ia dedikon pikrisht asaj gruaje t mrekullueshme, e cila nuk lodhej s treguari histori kur ishte i vogl dhe kur u rrit e frymzoi me jetn e saj. Por le t ndalemi te Jashimi, historin e par t t cilit ai e tregoi n librin “Pema e jenierve”, i cili kto dit ka dal n gjuhn shqipe nga shtpia botuese “Saras”. Fabula ku Goodwin vendos personazhin Jashimi nuk sht e leht. Nj nat t prgjakshme n Stambollin e vitit 1986, nj vajz e re mbytet n haremin e sulltanit dhe nj ushtar i ri vritet n rrugt e Stambollit. Detektivi Jashim ka vetm dhjet dit koh pr t zbuluar komplotin dhe pr t shmangur nj vrasje, e cila mund t gjunjzoj Perandorin Osmane. N rrugtimin e tij pr t zbuluar vrasjet, Jashimi na zbulon Stambollin e atyre viteve, njerzit e thjesht dhe t devotshm q i shrbenin Ports s Lart.
    Nj rrfim i jashtzakonshm, i cili na njeh me shqiptart e famshm n Turqin e shekullit XIX, nj prej t cilve ishte edhe Ali Pash Tepelena, i cili njihej si nj dhelpr e vrtet…



    Good190Jason Goodwin u magjeps nga Stambolli, ndrkoh q studionte histori bizantine n Cambridge University. Para pesmbdhjet vjetsh, pas suksesit t librit “Kopshtet e Barutit: Udhtime prmes Indis dhe Kins n krkim t ajit”, ai bri nj udhtim prmes Europs Lindore, pr t arritur pr her t par n Stamboll. Kt udhtim e prshkroi te libri: ”M kmb deri te Briri i Art”, me t cilin n vitin 1993 fitoi mimin “John Llewellyn Rhys/Mail”. I befasuar nga ndikimi i gjat i Perandoris Osmane mbi Europn Lindore, Jason filloi t bnte krkime dhe t shkruante librin “Zotr t Horizonteve: Nj Histori e Perandoris Osmane”. Jan Morris e quajti librin nj “vepr madhore”. “Pema e Jenierit”, libri i tij i par me personazhin misterioz, t quajtur Jashim, u b nj bestseller ndrkombtar dhe n vitin 2007 fitoi mimin “Edgar Allan Poe” pr noveln m t mir. Vazhdimi i ksaj novele “Guri i Gjarprit”, u przgjodh si konkurrent pr mimin “CWA Ellis Peters Historical Crime Award”. Serit, t cilat prfshijn edhe librin tjetr “Karta Bellini”, jan prkthyer n tridhjet e shtat gjuh. Jason sht martuar me Kate, bashkudhtaren e tij n Stamboll. Ata jetojn n Dorset bashk me katr fmijt e tyre.

    http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/1...dorine-osmane/
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  4. #4
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    12,551
    Faleminderit
    18
    196 falenderime n 170 postime

    Pr: Shqiptart n Stambollin e 1800-ts

    Ali Pasha, luani n sarajet e Sulltanit
    20 Tetor 2013 | : Kultur | Autor: Gazeta Shqip

    “Ali Pasha ishte nj kryekomandant, i cili me dinakri dhe mizori kishte ngritur nj gjysm shteti t pavarur n malet e Shqipris dhe Greqis Veriore. Katrmbdhjet vjet m par, Jashimi kishte par kokn e tij t vn n nj nga kolonat e portave t sarajeve t sulltanit”

    (Pjes nga libri “Pema e Jenierve”)

    jenicerJashimi mbrriti hert n restorantin e vogl nn kulln Galata dhe zgjodhi nj qoshe t qet pamja e s cils binte mbi ngushticn e Bosforit. Bosfori e kishte br Stambollin ashtu si ishte: nyja ndrmjet Evrops dhe Azis, udha nga Deti i Zi n Mesdhe dhe kryeportin e tregtis n bot q nga koht e lashta e deri ather. Nga vendi ku ishte ulur, mund t sodiste kanalin q e donte aq shum dhe pllakn e holl prej bronzi ku pasqyrohej forma e qytetit.
    Kanali glonte nga anijet. Nj tuf velash t bardha u ngritn mbi bordin e nj fregate osmane q mori udhn drejt ngushtics. Nj mori anijesh peshkimi njdirekshe dhe t gjera, kishin marr udhn drejt detit Marmara, n kah t kundrt me ern q frynte nga lindja. Nj anije doganiersh kaloi prbri me lopatat e gjata e t kuqe, si nj brumbull uji n arrati. Kishte anije udhtarsh, barka t vogla me rrema, maune t ngarkuara tej mase; anije patrullimi me vela trekndore q vinin nga Deti i Zi, shtpi – varka t ankoruara n hyrjen e mbushur plot e prplot t Bririt t Art. Prmes kanalit t mbipopulluar, n bregun tjetr Jashimi dallonte me vshtirsi Yskydarin , vendin nga ku fillonte Azia.
    Grekt e kishin quajtur Yskydar Kalcedon, qyteti i t verbrve. Kur kishin themeluar qytetin, kolonistt nuk e kishin marr fare parasysh vendndodhjen e prkryer gjeografike ku, shekuj m von. Konstandini do ta kthente qytetin e vogl t Bizantit n nj qytet perandorak q mbante emrin e tij. Pr njmij vjet, Konstandinopoli kishte qen kryeqyteti i Perandoris Romake t Lindjes, deri n momentin q perandoria ishte katandisur n nj dor truall prqark qytetit. Q nga pushtimi n vitin 1453, qyteti kishte qen kryeqyteti i Perandoris Osmane Turke. Zyrtarisht ende njihej si Konstandinopoli, megjithse zakonisht turqit e quanin Stamboll. Ai mbetej qyteti m i madh n bot.
    Njmij e pesqind vjet madhshti. Njmij e pesqind vjet pushtet. Pesmbdhjet shekuj korrupsion, grushte shteti dhe kompromisesh. Qyteti i aq e aq xhamive, kishave dhe sinagogave; i pazareve dhe tregjeve; i tregtarve, ushtarve dhe lypsve. Nj qytet mbi qytetet, i mbipopulluar dhe lakmitar.
    Fundja, mbase kalcedoniant nuk kishin qen dhe aq t verbr, – thoshte me vete Jashimi ndonjher.
    Ishte pothuajse i bindur q shqiptari nuk do t vinte, por, kur ngriti kokn, e pa aty, si kolos dhe i ngrysur, duke hedhur pallton mbi shpin. Jashimi i bri shenj me dor t ulej n divan.
    - Ali Pasha i Janins, – tha mjeshtri i sups. – T thot gj ky emr?
    Ali Pasha ishte nj kryekomandant, i cili me dinakri dhe mizori kishte ngritur nj gjysm shteti t pavarur n malet e Shqipris dhe Greqis Veriore. Katrmbdhjet vjet m par Jashimi kishte par kokn e tij t vn n nj nga kolonat e portave t sarajeve t sulltanit.
    Luani, – ngriti zrin Mustafai. – Kshtu e quanim ne at. Kam shrbyer n ushtrin e tij. E bja pr vendin tim. Por Ali Pasha ishte dhelpr e vrtet. Ai na dha paqe. Un doja luft. N vitin 1806 shkova n Danub. Atje u bashkova edhe me trupat.
    - Me jeniert?
    Mjeshtri i sups tundi kokn.
    - Si kuzhinier. Q ather isha kuzhinier. Lufta nuk ka shum rndsi pr nj njeri. Nj shqiptar s’e ka fare problem. Pyesni grekt. Por gatimi…. – Ai mrmriti i knaqur.
    Jashimi bashkoi duart dhe u fryu.
    - Un jam njeri i tradits, – vazhdoi mjeshtri. – Pr mua, jeniert ishin simbol i tradits. Kt perandori e ndrtuan ata, apo jo? Dhe nj i huaj e ka t vshtir ta kuptoj kt gj. Regjimenti i jenierve ishte si nj familje.
    - Kshtu thon pr t gjitha regjimentet, – ia ktheu Jashimi me dyshim.
    Mjeshtri i hodhi nj vshtrim prbuzs.
    - Thon kshtu sepse kan frik dhe duhet t luftojn s bashku. Por me jeniert sht ndryshe. N kto trupa kishte njerz t cilt i doja sepse ishin t aft t gjuanin me fajkua, apo t bnin poezi, m mir se dokush tjetr n bot. M beso. Kishim nj jenier i cili dridhej si purtek para do beteje, por q luftonte sa pr dhjet. Kujdeseshim dhe e donim njri-tjetrin dhe ata m donin sepse u gatuaja gjithnj, ashtu si donim kpucarin q bnte t pamundurn pr t na mbathur edhe sikur pr t rregulluar kpuct t kishte vetm lvore dhe hala pishe. Ishim m shum se nj familje. Nj bot brenda nj bote. Kishim ushqimin, drejtsin dhe mnyrn ton se si e kuptonim fen. Po, po. Mnyrn ton. Ka shum mnyra pr t’i shrbyer Allahut dhe Muhamedit. T shkosh n xhami, si veprojn shum njerz. Por ne jeniert ishim pothuajse t gjith karagoz.
    - Po thua q kush ishte jenier duhej t ndiqte nj form t Sufizmit.
    - Sigurisht. Kt dhe t gjitha ritualet e t qenit jenier. Pra, traditat.
    Traditat. N vitin 1806 Sulltan Selimi kishte filluar t strviste nj ushtri paralele me at t jenierve. N kt pikpamje ajo kishte shrbyer si pararendse e Gards s Re t Mahmudit. Por Selimi, ndryshe nga Mahmudi, kishte pasur shum pak koh pr t’u organizuar: si rrjedhoj, kur jeniert ishin rebeluar kundr tij, e kishin vrar dhe kishin shkatrruar ushtrin e tij t reformuar. Jeniert rebel kishin pasur si udhheqs bajraktarin Mustafa Pasha, komandantin e Danubit.
    - Pra, kur u rrzua Selimi nga froni dhe n t u ngjit i vllai Mustafai, ishe edhe ti me ta – sugjeroi Jashimi.
    - Sulltan Mustafa! – Shqiptari hungriu dhe pshtyu me prbuzje kur i prmendi emrin. – Edhe pse mbante ngjeshur shpatn e osmanve, ishte nj njeri krejt i marr. S’kishin kaluar as dy vjet dhe njerzit mendonin t kthenin Selimin srish n fron. Ashtu si t gjith ne, edhe bajraktari kishte ndrruar mendje. Ne ishim n Stamboll, n kazermat e vjetra dhe u lutm nj nat t tr, duke folur me dervisht karagoz.
    - far ju kshilluan ata t bnit?
    - T nesrmen ne u sulm mbi pallatin Topkapi. Bajraktari vrapoi prmes portave, duke thirrur emrin e Selimit.
    - Dhe pikrisht n at ast Mustafai urdhroi q t mbysnin Selimin, – kujtoi Jashimi. Bashk me kushririn e tij, q, sido q t venin punt …
    Mjeshtri prkuli kokn.
    - Ashtu qe. Sulltan Mustafai donte q t ishte i fundit i oxhakut t osmanve. Un mendoj se po t ishte ashtu do t kishte mbijetuar. Fundja, ne jeniert i mbeteshim besnik atij oxhaku. Por Allahu e bri emr ndryshe. Edhe pse Selimi u vra, kushriri i tij i vogl shptoi i gjall.
    Fal nns s tij t menur, – mendonte Jashimi. N momentin vendimtar kur njerzit e Mustafait po msynin n pallatin me harqet n duar, francezja e mpreht t ciln tani e njihte si Valideja, e kishte fshehur t birin nn nj pirg me rroba t palara. Mahmudi ishte br sulltan n saj t nj pirgu rrobash t vjetra.
    - Po ti, aty ishe?
    - Kur solln djalin te Bajraktar Pasha, un isha n pallat. Pash ehren e fytyrs s sulltan Mustafait: nj fytyr i ikte, nj i vinte…Mjeshtri ngriti supet. – Kryemyftiut nuk i mbetej zgjedhje tjetr vese t shpallte nj fetva pr ta shfronsuar. Dhe Mahmudi mori fronin.
    - Sa pr vete, un ndihesha i lodhur me at lloj shrbimi n ushtri. Rebelimi, luftimi n pallat dhe vrasja e Selimit. – Pastaj bri shenj me dor. – Sa andej, kndej. M kishte ardhur n maj t hunds.
    Mjeshtri i sups mori frym thell dhe shfryu bulit e mbushura me ajr.
    - U largova nga trupat sapo m’u dha rasti. Isha kuzhinier i mir dhe kisha plot miq n Stamboll. Brenda pes viteve fillova t punoj pr veten time.
    - Kshtu hoqe dor edhe nga rroga, apo jo? Shum njerz ishin rekrutuar me pages, merrnin nj rrog dhe gzonin t gjitha privilegjet e trupave jeniere, pa pasur fare ndr mend t shkonin n luft. Ky ishte nj marifet q dihej nga t gjith.
    Mustafai ngurroi t fliste.
    - Jo menjher, – pranoi ai. – Por, brenda pak vitesh nuk kisha m nevoj pr ndihm dhe hoqa dor.
    Jashimi dyshoi, por nuk tha gj.
    - Mund t kontrolloni dokumentet. U shkputa nga jeniert n maj t vitit 1815. Nuk e pata t leht. Ti nuk mund ta kuptosh dot.
    Jashimi po fillonte ta besonte.
    - Nuk donin t t linin t ikje? Apo t duheshin parat?
    Shqiptari i hodhi nj vshtrim tr prbuzje.
    - Dgjo ktu. Un shkoj ku t kem qejf, megjithse kjo e sotmja sht nj prjashtim. Nuk kisha nevoj pr ato para sepse punt po m shkonin mbroth. – Jashimi puliti syt dhe i besoi. – Ishte shum e vshtir t ndahesha prej tyre.
    Jashimi u prkul pak prpara.
    - Dhe si ia bre?
    Mjeshtri hapi duart e tij t mdha dhe i pa me vmendje.
    - Msova t kisha besim te vetja. E pash me syt mi se far u ndodhi jenierve, se si e kishin katandisur traditn e vrtet. At q kishte vrtet rndsi. Ata nuk i shrbenin m perandoris.
    Ngriti kokn.
    - Mendon se nuk ka nevoj pr shpjegime? Un isha n pritje bashk me shum t tjer; – n pritje q t kthehej srish tradita e vjetr e shrbimit. M n fund, vendosa t mos prisja m. E kuptova q ishim t dnuar t prsrisnim gabimet tona. Ti mendon se jeniert ishin dembel, frikacak dhe arrogant. Mos harroni rebelimet dhe ndrhyrjet.
    Mjeshtri frkoi mjekrn dhe vshtroi me bisht t syrit Jashimin, i cili ishte shtangur i tri.
    -Njerzit q varnim te Pema e jenierit i kishim si ujku delen. Kur zemroheshim, dikush na jepte emra dhe ne thrrisnim: Vriteni! Vriteni filanin e filanin! Na i sillnin dhe ne mendonim se m pas gjrat do t shkonin m mir.
    - sht si t’i hedhsh sups koriandr. Disave u plqen, disave jo dhe ca t tjer as q e vn re fare. I harron ata t cilve nuk iu plqen. Pastaj shton fasule dhe karota. E njjta gj. Disave iu plqen, disave jo. Por shum t tjer as q e vrasin mendjen, sido q t bsh. N fund fare as plndsin nuk e gatuan. Kurse emrin ia v pae. Askush nuk e kupton ndryshimin. Vetm pak njerz.
    Ai prdrodhi mustaqet.
    - Kshtu ishin dhe jeniert. Si recet gatimi, t ciln e ke ndryshuar pak e nga pak. N qytet un gatuaja pae dhe sup me t brendshme dhe qep. Por n kazerma, si me thn, ata donin t m mbushnin mendjen se ka edhe nj lloj tjetr supe q mund t gatuhej me fasule dhe mish. M n fund m’u desh t ikja.
    Jashimi e admironte guximin e mjeshtrit plak. Shum gjra n at qytet ishin ngritur mbi mashtrime: duhej guxim q t shkputeshe prej tyre. Vetm se shqiptari nuk e kishte ndar shapin nga sheqeri. Aspak. Prvese nse ajo q dyshonte Jashimi pr gardn t ishte e vrtet.
    - Po miqt tuaj t vjetr? – e pyeti ai.
    - Jo, jo. Nuk sht ashtu si mendon ti. Ata nuk kishin ndikim mbi mua. As nuk m qortonin. Prkundrazi, nuk m harruan. Jett tona morn drejtime t ndryshme, por ata nuk m harruan.
    Mori nj cop byrek me dorn e ngatht dhe e mbushi gojn plot. Jashimi nuk ia ndante syt ndrsa ai mbllaitej. Syt i shklqenin.
    - Pesmbdhjet qershori ishte nata m e keqe e jets sime. Ashtu si t tjert, edhe un i dgjova kazant. Sulltan Mahmudi kishte pritur tetmbdhjet vjet. Tetmbdhjet vjet q t rritej e t bhej burr dhe gjat gjith asaj kohe me nj qllim t vetm n kok, t shkatrronte forcn q kishte shkatrruar Selimin.
    Mbase, – mendonte Jashimi. Por motivet e Mahmudit ishin edhe m komplekse sesa nj hakmarrje e thjesht pr vdekjen e xhaxhait t tij. Donte q t hiqte qafe plotsisht edhe ata q e kishin hipur n fron pa dashje: t shlyente nj borxh dhe t merrte hak pr nj vdekje. Tr arroganc, jeniert kishin pritur mirnjohje dhe i kishin dhn vetes liri t plot. Jashimi mbante mend karikaturn q kishin ngjitur nj nat n portn e pallatit, ku shfaqej sulltani si qen, t cilin e trhiqte nj jenier nga zinxhiri. – Ja se si i prdorim qent tan, – shkruhej mbi karikatur. Kur jan t dobishm dhe na binden, ne i trajtojm mir, por, kur nuk na hyjn m n pun, u japim shkelmin dhe i flakim n rrug.
    - Njerzit e qytetit ishin t friksuar. Bum bum! Bum bum! Ishte nj gjmim i tmerrshm, apo jo? Kishte rn nata dhe n rrug s’piptinte asgj dhe t gjith i kishim hapur vesht katr. Un u ngjita mbi ati duke u prvjedhur n heshtje si mace. Po, e pranoj q tradita mbetet tradit. Thuhej se zri i jenierve ishte zri i popullit. Njerzit e besonin. Kazant binin n emr t perandoris, ashtu si kishin rn pr shekuj me radh. Dgjohej vetm tingulli i kazanve dhe e lehura e qenve endacak n rrug.
    - Qndrova n ati, dgjova zhurmat dhe qava pr ata t marrt. Qava pr nj tingull. E dija q nuk do ta dgjoja m edhe sikur t jetoja njmij vjet.
    Mjeshtri fshiu fytyrn me dor.
    - M von, pasi u b krdia mbi jeniert dhe kazermat, disa prej tyre erdhn tek un dhe m krkuan nj vend pune t qet. Njri prej tyre ishte fshehur pr dit me radh n nj strofk dhelpre, kur ata i kishin vn zjarrin pyllit Beograd pr t’i nxjerr prej andej. Duhej t qndronin larg familjeve dhe t afrmve t tyre, q t mos i fusnin n telashe. Kishin humbur. Po i ndiqnin si kafsht. Por ne kishim ngrn n nj anak. Iu dhash para dhe u thash t iknin, t largoheshin nga Stambolli. Pasi t kalonin pak jav apo muaj, askush nuk do t interesohej m pr ta. Dhe dalngadal disa prej tyre filluan t ktheheshin. Krkonin vende pune ku t mos binin n sy. Kaldajist, roja apo lkurregjs. Disa i njihja, por besoj se kishte me mijra t cilt nuk i kisha par ndonjher.
    - Me mijra?
    - Ata pak q njihja, i ndihmova t gjenin pun. Si roj nate tek un, por fshehurazi. – Ai mbylli syt dhe tundi kokn ngadal. – Nuk arrij ta kuptoj. Kishin kaluar dhjet vjet dhe t gjith ishin njerz t mir e t qet. Mirnjohs pr punn.
    - Pra, si mendon ti, pr far e donin kazanin?
    Mjeshtri hapi syt q i nguliti mbi Jashimin.
    - Ja, kt as un nuk e kuptoj. Gjithsesi ata jan kazan fals. Nuk mbaron dot pun me kazan t br prej kallaji t zi. Mbahen vetm sa pr t’u dukur.
    Jashimi kujtoi oficerin e vdekur, t mbledhur kruspull n fund t kazanit.
    - Pra, ka qen gjithnj nj shtirje, apo jo? – pyeti Jashimi. – Kshtu the edhe ti. Pae e br me fasule me mish.
    Mjeshtri e shikoi i habitur dhe mblodhi kraht.

    http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/1...t-e-sulltanit/
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  5. #5
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    12,551
    Faleminderit
    18
    196 falenderime n 170 postime

    Pr: Shqiptart n Stambollin e 1800-ts

    Ali Pasha, luan apo dhelpr n sarajet e Sulltanit?

    Arkivat osman me sa duket jan ende t pazbuluar plotsisht. Akoma m shum ata fshehin “mistere” pr nj figur enigmatike si Ali Pasha, pr t cilin interesi i t huajve ende nuk sht shuar. Britaniku Jason Goodwin sht ndr t fundit q pr vite me radh ka hulumtuar n arkivat osman pr t zbuluar an t panjohura t pashait shqiptar. Ai u magjeps nga Stambolli, ndrkoh q studionte histori bizantine n Cambridge University. Para pesmbdhjet vjetsh, pas suksesit t librit “Kopshtet e Barutit: Udhtime prmes Indis dhe Kins n krkim t ajit”, ai bri nj udhtim gjashtmujor prmes Europs Lindore, pr t arritur pr her t par n Stamboll. Kt udhtim e prshkroi tek libri M kmb deri tek Briri i Art, me t cilin n vitin 1993 fitoi mimin “John Llewellyn Rhys Mail”. I befasuar nga ndikimi i gjat i Perandoris Osmane mbi Europn Lindore, Jason filloi t bnte krkime dhe t shkruante librin “Zotr t Horizonteve: Nj Histori e Perandoris Osmane”. Jan Morris e quajti librin nj “vepr madhore” pr t mbrritur n librin e tij bestseller (m t shiturin) me titull ”Pema e Jenierit”, q kto dit sht sjell dhe n gjuhn shqipe nga shtpia botuese “Saras”. “Ky sht nj libr i shkruar me stil, i cili na zhyt thell n histori, e na bn t endemi pr t jetuar nj aventur t vrtet rrugve t Stambollit t viteve 1800, duke na ftuar t jetojm dhe nj ritakim me historin ton, pasi n kt udhtim q Jason Goodwin na bn, ne takojm shum shqiptar…”, – thot redaktorja e librit, Alda Bardhyli. Po far zbuloi autori Goodwin pr pashain shqiptar n librin me t cilin fitoi dhe mimin “Edgar Allan Poe” pr noveln m t mir?…



    Pashai, q me dinakri e mizori kishte ngritur nj gjysm-shtet t pavarur



    “Ali Pasha ishte nj kryekomandant, i cili me dinakri dhe mizori kishte ngritur nj gjysm shteti t pavarur n malet e Shqipris dhe Greqis Veriore. Katrmbdhjet vjet m par Jashimi kishte par kokn e tij t vn n nj nga kolonat e portave t sarajeve t sulltanit

    Luani. Kshtu e quanin at. Mustafa shqiptari kishte shrbyer n ushtrin e tij. Thoshte se e bnte pr vendin e tij, por Ali Pasha ishte dhelpr e vrtet. Ai u dha paqe edhe pse Mustafa shqiptari donte luft”, - kshtu thot autori i librit, Jason Goodwin. N librin e tij “Pema e jenierve”, nj histori q nis nga nj vrasje n haremin e sulltanit, nj nga protagonistt kryesor sht edhe Mustafa shqiptari. Nj shqiptar q dikur kish luftuar n ushtrin e sulltanit. Prmes bashkbisedimit t eunukut me emrin Jashim dhe Mustafa shqiptarit, autori krahas mnyr sesi ishte ndrtuar perandoria osmane, jep dhe detaje mbi nj figur mjaft interesante t asaj periudhe, shqiptarit Ali Pash Tepelena. “Eunukt zinin nj vend t rndsishm n historin e bots s Lindjes. Ata prshkruhen si “shrbtor t prsosur”, sepse nuk mund t ken asnj ambicie dinastike. Edhe personazhi im eunuk sht i prkushtuar n mnyr efektive pr t’i shrbyer sulltanit”,- shpjegon autori. Pr arsyen se prse zgjodhi Stambollin dhe perandorin osmane t vitit 1830-1840 si mjedisin ku do t zhvillonte librin e tij, ai shprehet: “Un kam qen gjithmon i hipnotizuar nga Stambolli dhe akoma m shum kur fillova krkimet pr historin e otomanve. Kto krkime zgjatn 6 vjet. Gjeta shum fakte interesante pr Stambollin e vitit 1830. Ishte koha e ndryshimit dhe ideve t reja kur osmant hyn n nj eksperiment radikal, q n fund t fundit rezultoi i pasuksesshm pr t rinegociuar marrdhniet e tyre me botn gjer. Pra n Stambollin e 1830-s ndihet joshja nga moderniteti dhe nj lloj trheqjeje nga tradita. N krye t ksaj, Stambolli ishte nj port i madh lidhs mes Evrops dhe Azis. Ai nuk ishte vetm nj qytet turk: ai ishte nj qytet grek, nj qytet armen, shqiptar. Po ndrtohej si nj kryeqytet i bots q kishte filluar t popullohej nga shum t huaj”. Mes ktyre autori Jason Goodwin gjeti dhe njohu edhe shum shqiptar jenier e roje n pallatin e sulltanit, si dhe gra t bukura q ishin pjes e haremit t sulltanit.

    Brenda haremit t sulltanit

    “Haremi i sulltanit ishte nj ambient i rrezikshm. Nj nga grat m t bukura t tij gjendet papritmas e vrar. Dyshohet se mund t ket ndodhur pr shkaqe nderi. Nga malet nga vinte ajo vajz e bukur nderi i gruas ishte shum i rndsishm”…Mbi kt pist nis hetimin e tij eunuku Jashim, teksa rrugs nis e zbulon jo vetm misterin e ksaj vrasjeje por dhe misteret e perandoris otomane. Romani ka dhe nota t theksuara erotike, t paktn kshtu mendojn kritikt e huaj q e kan vlersuar edhe me mime ndrkombtare. N fakt mnyra sesi Jason Goodwin prshkruan haremin e sulltanit nxit ndenja erotike, por si thot autori, gjithka e prshkruar aty sht bazuar n dokumente dhe haremi i sulltanit ka qen realisht i ndrtuar ashtu si ai e prshkruan n kt libr. Haremi ishte ambient i rrezikshm. Jashimi e dinte q kshtu funksiononte sistemi. dokush kishte idet e veta pr haremin e sulltanit, por, n thelb, gjithka funksiononte si nj makineri. Sulltani i shtonte numrin e konkubinave t tij, ishte thjesht si nj piston i madh motori t ideuar pr t garantuar prodhimin n seri t sulltanve osman. Pastaj, t gjith sa mbeteshin, eunukt dhe grat, ishin si rrotat e ingranazhit. T krishtert e shihnin haremin e sulltanve krejt ndryshe. Perndimort kishin krijuar pr haremin prshtypje tejet romantike dhe plot imagjinat. Pr ta ishte nj vend knaqsish t mbla, ku grat m t bukura n bot kridheshin n akte dashurie, pasioni t shfrenuar apo n orgji dehse, pr t knaqur tekat e astit t nj njeriu t vetm. Sikur grat t ishin qenie vetm me gjoks dhe kofsh dhe jo me mendje apo histori t vetn. Vendi ishte vrtet si nj makineri, por grat kishin jetn, dshirat dhe ambiciet e tyre. Sa pr aludimet e tyre mbi epshin, ato ishin thjesht si tymi q nxirrnin makinerit.

    Eunuk t t gjitha racave

    Sa her q flitet pr haremin e sulltanit menjher bhet nj lidhje e shkurtr sikur bashk me kt oaz t qejfeve t sulltanit lindn edhe eunukt. N fakt Goodwin shprehet se “eunuk nuk i bnte haremi, megjithse shum prej tyre punonin atje dhe ishin eunukt e zinj q e kontrollonin haremin si jo m mir. “Ndryshe nga eunukt e bardh dhe nga kngtart e tredhur t Vatikanit, eunukt e zinj t pallatit ishin pa gj fare: ua kishin prer organin gjenital me nj t rn t tehut t mpreht. Tani secili prej tyre mbante nj tub t vogl dhe elegant prej argjendi, futur n njrn prej palve t allms pr t kryer nevojat e tyre m t thjeshta fiziologjike. Megjithat, edhe n kohn e Dariusit dhe Aleksandrit, burrat ishin tredhur pr t’u prdorur pr shrbime t ndryshme. Qkur kishte lindur ideja e dinastive, kishte patur eunuk q kishin komanduar flotat, q kishin drejtuar ushtrit dhe q me shum zgjuarsi kishin drejtuar politikat e shteteve. Ndonjher ata ishin si nj vllazri e uditshme, n botn e errt t rojave: njerz t cilt prej kohsh nuk ishin przier n pun t tjera, n mnyr q t shrbenin dhe t ruanin m mir. T till ishin eunukt e bots s lasht, ata t perandorit kinez n Pekin dhe t hierarkis s kishs katolike n Evrop”. Kta pra ishin eunukt sipas autorit britanik Jason Goodwin. Kshtu, as m shum e as m pak, n librin e tij “Pema e Jenierit” britaniku Goodwin paraqet nj tablo t gjall t Stambollit t shekullit XIX dhe duket sikur vet ai e shpie lexuesin npr qytet, ndrkoh q prshkrimet e tij mbi qytetin t ofrojn nj knaqsi t pafund. E gjitha kjo e kombinuar me nj protagonist, t cilit rrethanat e vshtira i japin mundsin q me mendjemprehtsi t zhbiroj natyrn komplekse t pushtetit dhe seksualitetit…

    Prgatiti: A.Tuci

    http://mapo.al/2013/10/26/ali-pasha-...t-e-sulltanit/
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

  6. #6
    i/e regjistruar Maska e Xhuxhumaku
    Antarsuar
    19-11-2003
    Vendndodhja
    sopr'un'curva
    Postime
    12,551
    Faleminderit
    18
    196 falenderime n 170 postime

    Pr: Shqiptart n Stambollin e 1800-ts

    Jason Godwin: Ali Pasha, mizor dhe i pandalshm si Stalini

    3 Nntor 2013 | : Kultur | Autor: Alda Bardhyli

    Intervista/ Historiani dhe shkrimtari i njohur anglez, Jason Godwin, tregon pr gazetn “Shqip” joshjen e tij nga Perandoria Otomane dhe si e njeh Ali Pash Tepelenn…

    Ishte i suksesshm dhe despot i pamshirshm, i cili veproi n nj shkall t gjer europiane: nuk sht pr t’u uditur q m n fund osmanve nuk u mbetej vese ta shkatrronin. Un e kuptoj q ata nuk guxonin t’i dilnin prball, por e qlluan prmes drrasave t dyshemes t shtpis s tij dhe kokn ia uan n Stamboll. I hirshm, magjepss, mizor dhe i pandalshm si Stalini.

    Alda Bardhyli

    godwinPas nj pelegrinazhi t gjat n Stamboll, Jason Goodwin, sht kthyer n Sussex. Teksa shirat nuk pushojn mbi Londr, ai sjell ndr mend bizantin, dritat, ngjyrat dhe gjith atmosfern e mrekullueshme t Lindjes. Jashimin, personazhin prmes s cilit na bn t zbulojm Stambollin e viteve 1830, e ka ln diku n nj knd t biblioteks, pr t’u rikthyer srish pas disa viteve. Pas librave letrar, ish-studenti i historis bizantine n Kembrixh dhe i biri i nj prej shkrimtarve m t njohur anglez, John Michell, ka vendosur t’u kthehet librave historik. Jason nuk mund t ndahet dot prej historis. Vizitort e rregullt t saj, e din se historia nuk mund t jet thjesht nj takim, por nj bashkjetes e gjat, gati-gati e pandalshme pr kdo q do ta takoj. Krkimet e tij historike do t shtrihen srish n Stamboll, mbi arkitekturn e institucioneve fetare n kt qytet dhe rilindjen. Vite m par, teksa pinte aj me turq t vjetr, ai do t mahnitej nga historia e disa njerzve q kishin pasur ambicie t mdha n Perandorin Otomane. Ata ishin shqiptart, historit e t cilve ai do t’i dgjonte n do tavolin ku ulej n Stambollin e sotm, apo n dokumentet e kohs. Kur shkroi Pemn e jenierve romanin q shtpia botuese “Saras” ka sjell n shqip, ai kishte n mendje pikrisht ata. Pjesa m e madhe e aparatit shtetror n Turqi, nga mesi i shekullit t XIX kontrollohej nga shqiptart. Ata kishin deprtuar n Perandorin Otomane si shtetar apo ushtarak. Pr shembull: sistemi i ujsjellsit n Stamboll ishte monopol i shqiptarve, n ato vite. M posht, Jason Goodwin, vjen n nj intervist pr gazetn “Shqip”, duke na zbuluar detaje nga t pathna nga historia…

    Historia vazhdon t jet nj botgrishse pr shum shkrimtar. far synonit t gjenit n t, kur u ndalt n Stambollin e shekullit XIX?

    N njfar mnyre, nj roman historik hap shtigje drejt s kaluars ku historit e zakonshme nuk arrijn dot t shkelin: romani mund t jet vepr e imagjinats, por edhe i vrtet. N librin Pema e Jenierve, pr shembull, un munda t transmetoj dika pr kulturn dhe rndsin e jenierve (t cilt shpesh ishin shqiptar), gj e cila zakonisht nuk thuhet n librat e historis. Sigurisht q ata u bn nj problem dhe m n fund u mposhtn dhe historia priret t favorizoj fitimtart. Por ata n vetvete kishin edhe dika prej nj fisnikrie t egr dhe bashk me ta vdiq edhe dika shum thelbsore pr idealin osman. Un zgjodha t shkruaj pr vitet 1830 n Stamboll, sepse sht nj periudh e pasur me drama, e ndar ndrmjet reformatorve, t cilt krkonin ndryshim dhe tradicionalistve q donin kthim n t shkuarn. sht nj qytet i ndar mes Lindjes dhe Perndimit, Europs dhe Azis, Detit t Zi dhe Mesdheut. Ky qytet m ka magjepsur gjithnj, mbase qkur lexova poezit e William Butler Yeats, kur isha fmij. Un kam studiuar histori bizantine n Cambridge. Para pesmbdhjet vjetsh mora rrugn – bashk me vajzn q tani sht gruaja ime – nga Balltiku n Bosfor, nga Polonia deri n Stamboll. M’u deshn pes muaj. N kohn kur arritm n Krakov dhe kuptohet para se t hynim n Transilvani, jehona historike, kulturore kishte ndryshuar disi – n vend t Gjermanis dhe Rusis, ne po fillonim t ndienim ndikimin e Stambollit dhe t osmanve. Ky ndikim ishte n ushqim, arkitektur, muzik – madje edhe n mendjet e njerzve. Pas ksaj, Stambolli m pushtoi t trin. Fillova t bja krkime pr nj histori t osmanve, e cila u botua disa vite m par: “Zott e Horizonteve”. Mua m trhoqi Stambolli i viteve 1830, sepse sht nj periudh shum interesante n historin e atij qyteti t jashtzakonshm, nj koh vrshimesh, ndryshimesh dhe idesh t reja, kur osmant ndrmorn nj eksperiment rrnjsor, por t pasuksesshm pr t rinegociuar marrdhniet me nnshtetasit e tyre dhe me botn mbar. Kshtu q Stambolli n vitet 1830 ndien njhersh joshjen nga modernizmi dhe trheqjen nga tradita. Por mbi t gjitha, Stambolli ishte nj port i madh dhe piktakimi ndrmjet Europs dhe Azis. Nuk ishte thjesht nj qytet turk: ishte qytet grek, hebre, armen, nj kryeqytet botror q po fillonte t krijonte edhe nj popullsi t madhe me t huaj. Ishin gjith ato tensione dhe konflikte – dhe sht vendi i prkryer ku mund t gjesh nj kufom…

    Pak jav m par n Stamboll, u gjenda duke pir aj me disa polic turq t sjellshm. Ishin t trishtua,r sepse nuk ishte br kurr ndonj film me tem periudhn osmane; mendoj se kishin t drejt. Fundja, osmant jan ekzotik, t huaj apo sido q t jen – por historia e tyre sht edhe jona. Dhe kuptohet q n letrsi sht uditrisht e paeksploruar.

    Por, ju vendost t tregonit gjith at far pat, apo prjetuat n rrfimet pr t shkuarn, prmes nj personazhi, detektiv Jashimit. far prfaqson ky personazh pr ju? A prcjell ai ndonj mesazh pr botn e sotme?

    Un fillova t shkruaj nj histori magjepsse sipas atyre t historikut Dan Brown – por m n fund, ne shkruajm historit q na interesojn. Shpresoj q libri t jet plot me befasi, t papritura dhe mendoj se ashtu sht–deri m tani sht prkthyer n m shum se 40 gjuh, por nuk ngjason shum me romanin e Dan Brown-it. N retrospektiv mendoj q Jashimi si personazh funksionon, sepse mishron dhembshurin q ndiejm pr njerz t tjer si ne, sado t paarsyeshm apo t paqart q mund t duken. Ai ka vuajtur, por nuk bie pre e zemrimit apo keqardhjes dhe brengs: prkundrazi, ai prpiqet t kuptoj dhe madje t fal. sht detektiv, apo hetues, sepse dshiron t bj gjrat e duhura.

    Duke iu referuar jets suaj, asaj far ju keni br publike. Kur jeni n Britani, ju plqen ta kaloni kohn n familje, dhe t shkruani, pra nuk jeni nj tip eunuku: si ju erdhi ideja pr t shkruar nj roman me kt tem?

    Epo, doja t krijoja nj personazh me nj pikpamje pak ndryshe nga shoqria –dik q t mos i prkiste plotsisht bots ku gjendej. Mendoni pr detektivt e mdhenj n letrsi – Marlou i autorit Chandler, Sherlok Holms, apo madje edhe Herkul Puaro (personazh i krijuar nga Agata Kristi) – ata jan kryekput njerz t vetmuar, t shkputur nga bota s cils i studiojn moralin dhe motivet. Dhe nj eunuk sht shembulli m i skajshm! Eunukt zn nj vend t konsiderueshm n historin botrore, veanrisht n lindje. Ata mund t prshkruheshin si “shrbtor t prkryer”, sepse vet nuk mund t kishin ambicie pr t pasur dinasti. Vetm n Europn Perndimore shtetet e epoks s Mesjets u besuan priftrinjve beqar dhe murgjve. Jashimi, eunuku im hetues, sht mjaft i prkushtuar n shrbimin ndaj njerzve. Por, ka edhe nj arsye praktike, se prse nj eunuk do t bhej nj detektiv i mir n shoqrin osmane: sepse ai mund t shkoj kudo. Mund t shkoj madje edhe pas vellos dhe t vizitoj grat n harem. sht pothuajse i padukshm.

    Te Pema e jenierve ju flisni pr shqiptart. Duke iu referuar krkimeve q ju keni pasur n Turqi, pr shkrimin e ktij romani, far kemi msuar m tepr pr shqiptart n Stambollin e atyre viteve. Si ka qen raporti mes shqiptarve dhe osmanve?

    Jam magjepsur krejtsisht nga marrdhnia ndrmjet shqiptarve dhe Perandoris Osmane, gj e cila ishte e gjat dhe komplekse duke dhn frutat e saj pr t dyja palt. Aty nga shekulli XIX, pjesa m e madhe e aparatit shtetror osman, n fakt kontrollohej nga shqiptart dhe duket qart q ata kan pasur ambicie t mdha n historin dhe kulturn osmane! Qndresa ishte e ashpr, por m n fund shqiptart deprtuan n Perandori si shtetar apo ushtarak. Pr shembull: sistemi i ujsjellsit n Stamboll ishte monopol i shqiptarve–q sht edhe tem e librit tim tjetr q titullohet Guri i Gjarprit. Pastaj sht edhe Mehmet Ali Pasha, i cili zaptoi Egjiptin dhe e bri pron t familjes. N vitin 1999 un udhtova mes prmes Shqipris, nga Saranda n Durrs dhe nga Durrsi n Tiran, prej ku shkova drejt kufirit me Maqedonin n Ohr. Kam vizituar Butrintin dhe Gjirokastrn dhe kam par Syrin e Kaltr. Udhrrfyesi im ishte nj njeri i mrekullueshm nga Saranda, i cili m gjeti nj shofer dhe nj Mercedes t vjetr- dhe me shum fisnikri m dha edhe besn, ndrkoh q udhtonim bashk. Ky ishte nj nga udhtimet e mia m mbreslnse dhe m emocionuese n gjith jetn time. Shqipria m’u duk nj nga vendet m t bukura q kisha par ndonjher. Ushqimi ishte i shijshm dhe njerzit q takova ishin jashtzakonisht miqsor dhe t duruar me nj t huaj.

    M mahnitn kodrat e bukura me tarraca n jug me pemt frutore dhe arkitektura tradicionale e qyteteve t vjetra. N fakt, un po krkoja gjurm t rrugs s vjetr Egnatia, e cila lidhte Romn me Stambollin dhe n lindje t Tirans gjetm nj rrip t ksaj rrug tek e cila shkuam pasi kaluam prmes nj ure me litar. Atje gjetm udhn e vjetr romake me gur gjigand kalldrmi, e cila kalonte prmes kodrave dhe mes prmes rrugs ecte nj grua duke endur lesh n nj shkop: m’u duk sikur m’u shfaq nj pamje jasht ksaj kohe.

    M la vrtet mbresa aftsia e shqiptarve pr t mbijetuar, pr t’ia dal mban dhe madje pr t jetuar mir. Miku im m tregoi q tarracat ishin ndrtuar gjat viteve 1960 dhe 1970, sipas udhzimeve kineze: do fundjav, – m thoshte ai, -t rinjt e qytetit i drgonin npr kodra pr t punuar. Un i thash q duhej t kishte qen nj shtrnges/detyrim i tmerrshm dhe ai qeshi. Aspak – djemt dhe vajzat hanin dhe lodheshin nn dritn e yjeve, ndoshta i binin kitars ose bnin dashuri… Dhe m kujtohet nj ur e vogl, posht kalas s Sknderbeut n Kruj, e cila ishte ndrtuar duke prdorur ant dhe baza e nj makine t vjetr. far mendjemprehtsie! Ndrkoh q Tirana me kafenet e saj ishte nj qytet disi m shik. Sigurisht q fillimisht ia nisa duke lexuar Edit Durhamin, e cila e donte Shqiprin, bashk me gjakmarrjet e saj dhe rregullat e zakonet klanore. Q prej ather kam lexuar shum pr kt vend.

    Ka ndonj histori n lidhje me shqiptart t ciln do t donit ta veonit?

    Ka me qindra gjra q m buisin n mendje, por m plqen historia q cigaren e par e drodhn me dor topinjt shqiptar n Misilongi, gjat Lufts pr Pavarsin e Greqis, pasi u ishin thyer llullat.

    Ju e quani nj prej figurave t njohura t historis son Ali Pash Tepelenn nj dhelpr n libr… far dini pr kt personazh, dhe cilat kan qen raportet e tij m Perandorin Otomane?

    Ali Pasha sht nj nga njerzit me t cilt do t m kishte plqyer t haja dark, me kusht q n tryez t mos ishte e ma (un mendoj q ajo ishte edhe m e frikshme). Ai njihej gjithandej, por sht i famshm edhe n Angli pr shkak t takimit t tij me Lord Bajronin. Ishte i suksesshm dhe despot i pamshirshm, i cili veproi n nj shkall t gjer europiane: nuk sht pr t’u uditur q m n fund osmanve nuk u mbetej vese ta shkatrronin. Un e kuptoj q ata nuk guxonin t’i dilnin prball, por e qlluan prmes drrasave t dyshemes t shtpis s tij dhe kokn ia uan n Stamboll. I hirshm, magjepss, mizor dhe i pandalshm si Stalini.

    far dini tjetr pr historin e Shqipris. Keni lexuar autor shqiptar?

    Pak. As mjaftueshm mund t them. Prve Kadares, sht e vshtir t gjesh shum vepra t prkthyera. N anglisht ne nuk prkthejm shum libra nga gjuh t tjera, megjithse mendoj q po fillon t ndryshoj. T shkruarit n gjuhn angleze prfaqson nj bot t gjer, nga Afrika n India, nga Mbretria e Bashkuar n SHBA, Kanada, Australi…

    Sknderbeu?

    Natyrisht q e di se kush sht Sknderbeu – jetn e tij e kam studiuar pr historin time mbi osmant, – Zotat e Horizonteve, – duke prfshir edhe marrdhnien e tij komplekse me osmant. Madje kam vizituar edhe fortesn e tij n Kruj!

    Pema e jenierve sht edhe historia e nj burri i cili nuk mund t’i doj grat fizikisht, por prapseprap i dashuron: a sht kjo e mundur?

    Historia thot se Zoti donte q gjithka q kishte krijuar ta adhuronte dhe lvdonte, secili me zrin e vet; gj q shpjegon edhe pse njerzit n bot jan kaq t ndryshm. Po kshtu burrat dhe grat. S bashku ata duhet t plotsonin njri-tjetrin, si zrat n nj kor. Ky sht dhe ideali. N prgjithsi t msosh t duash at q sht ndryshe, sht thelbi i dashuris –tolerance sht dashuri n formn e saj m t dobt. sht e rndsishme t kuptojm se sa t lndueshm mund t jen t tjert. Burrat dhe grat jan veanrisht t prekshm nga njri-tjetri; pr t kaprcyer kt gj, atyre u duhet t zbulojn besimin. Seksi sht njri nga aspektet e tij, por vetm njri. Jashimi i do edhe burrat. Un vet u rrita i rrethuar nga gra dhe ato mbeten ende nj mister magjepss edhe sot e ksaj dite.

    Si njohs i mir i historis otomane, mund t na thoni, cili sht ndikimi i ksaj periudhe historike mbi vendet q ishin nn sundimin osman t asaj kohe?

    Kur u En Lain, ministrin e Jashtm t Mao Ce Dunit e pyetn se far mendonte pr rezultatet e Revolucionit Francez t vitit 1789, ai n mnyr mbreslnse u prgjigj se ndoshta ishte tepr hert pr t dhn nj prgjigje. Por un mendoj se pr shum njerz t zakonshm n Europn mesjetare, osmant erdhn si nj lehtsim, sepse ata paguanin m pak taksa dhe morn m shum siguri. Kjo ndryshoi me kalimin e shekujve. N disa vende, ndikimi qe negativ: ata vun n krye nj klas udhheqse hipokrite e cila i vuri palt kundra njra-tjetrs dhe msuan t’i fshinin ndjenjat dhe motivet e tyre t vrteta dhe shtypn m t dobtit, ndrkoh q u lpinin kmbt m t fortve. Nga ana tjetr, osmant mund t zgjeronin sfern e veprimit pr disa njerz, ndrkoh q ofronin masa sigurie dhe familjaritet pr t tjer.



    far mund t msojn sot vendet europiane nga historia e Perandoris Otomane?

    Turqia vijon t jet nj vend protagonist. Flitet shum pr t n lajme, si kandidate pr antare t BE; por ka edhe shum interes dhe vetdije pr trashgimin e Perandoris Osmane. Kjo sht e vrtet edhe pr vet turqit, – tani ata jan shum m t hapur drejt s kaluars s tyre n krahasim me vite m par. Gjithashtu, mos harroni q shum vende europiane mund t pretendojn pak nga historia e periudhs osmane pr veten e tyre. Natyrisht Italia – osmant arritn n Otranto n vitin 1480 dhe u dyndn deri n brigjet e lumit Piave. Por edhe t tjer t prfshir edhe m drejtprdrejt, – pr shembull ata q ishin nn sundimin osman.

    Keni arritur t ktheni nj ngjarje historike n nj thriller letrar. Ishte e leht t shkruanit nj histori t tipit Agata Kristi?

    Jo, por ishte tepr zbavitse! Ju thoni Agata Kristi, por un do t thosha Raymond Chandler, Graham Green dhe madje Dan Brown.

    sht e leht t mbash baraspeshn ndrmjet historis dhe trillimit?

    Pr mua sht e leht: i them vetes se po shkruaj nj thriller dhe krkesat e nj thrilleri jan t larta. Un i v zotim vetes t zbavit lexuesin dhe nse gjat leximit ai mson edhe pr t kaluarn, akoma m mir. Un ruaj atmosfern dhe ngjarjet e mdha historike, sa m sakt q t mundem. Por un shkruaj vetm pr t kaluarn, sepse prpiqem edhe q ta kuptoj m mir, kshtu q n kt mnyr trillimi im sht vazhdim i studimeve t mia.

    Kush jan romanciert tuaj t paraplqyer, shkrimtart q ju kan frymzuar? A ka mes tyre shkrimtar q shkruajn mbi krime…?

    Shkrimtart q admiroj jan t shumt: Anne Tyler, Rose Tremain, Italo Calvino, Umberto Eco dhe George MacDonald Fraser, i cili shkruan librat Flashman! Agjenti i Fsheht nga Graham Green sht nj nga librat thriller m t mir q jan shkruar ndonjher. Edhe pse mund t tinglloj e pazakont, un e konsideroj shkrimtaren Beatrix Potter si nj nga rrfimtaret m t mira; kt gj e them dymbdhjet vjet pasi merrem me kt pun. Ende marr dhe lexoj librat e saj me knaqsi. Ende mund t marr dhe lexoj librat e saj me knaqsi –pr t disatn her – ndonj fmije t vogl n shtrat. Q ather kam kuptuar q shum nga situatat n librin Pema e Jenierve jan frymzuar nga libri Rrfenja e Z. Tod. Pr sapo flasim, n prgjithsi adhuroj edhe shkrimtart e shekullit XIX dhe zbulimi im m i lumtur i kohve t fundit ka qen autori Edmond de Amicis, libri i t cilit mbi Kostandinopojn sht prkthyer n anglisht pr her t par. sht nj vepr mjeshtrore e epoks viktoriane, – ku sht prfshir gjithka – dhe me sa duket ai

    Ka prfunduar saga e Jashimit?

    N asnj mnyr! sht e vrtet q pr nj a dy vjet nuk do t shkruaj m romane me Jashimin, por jan pes romane me kt personazh dhe nj tregim t shkurtr q do ta botoj s afrmi. Ndrkoh, po bhen plane pr ta kthyer historin e librit Pema e Jenierve n nj film hollivudian, gj q do t ishte madhshtore, – sepse periudha osmane sht nj burim i pashtershm pr mendjet tona!

    http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/1...em-si-stalini/
    --- La Madre dei IMBECILI e sempre in cinta...

    ---voudou.. ---

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •