Deislamizimi i gjeneratave: Ndikimi i arsimimit indoktrinues mbi rinin muslimane Rasti i Kosovs

Fatlum Sadiku, politikolog - MA, Ankara

Ndikimi i arsimimit indoktrinues mbi rinin muslimane



Hyrje

Ky punim socio-analitik, mton t prek njrin kontekst t dimensionit social t Islamit n Kosov, konkretisht segmentin e arsimimit kolektiv t t rinjve, mbi themele, shtylla, e principe deislamizuese e anti-islame, n 50 vjearin e fundit, nn regjimin, hegjemonin dhe kontrollin jugosllav, por n frymn kulturore dhe kurrikulimin shkollar nacional-komunist, t importuar nga Shqipria komuniste. Nj punimi pr nj periudh aq t gjat kohore, natyrisht se nuk mund ti vihet kapak me pak flet, por gjithsesi jam munduar t jem sa m prmbledhs n prpjekjen time. Punimi nis me prekjen e faktorve t jashtm, q ndikuan n degjenerimin e situats deri n at pik, ku shqiptart e Kosovs mbetn vetm, nn dart e socializmit/komunizmit jugosllav e enverist, jasht do kontakti me botn islame. Do t prmendn kalimthi ndikimet dhe implikimet e nacionalizmit literal shqiptar, t krijuar nga albanologt e huaj, nga shtetet si Austro-Hungaria e Italia, dhe nga t ashtuquajturit rilindas kombtar, respektivisht finesat e ketyre ndikimeve n procesin deislamizues. Do t prmendet edhe ndikimi q pati procesi latinizues i alfabetit tek shqiptart e Kosovs. M pas elabrohet periudha moderne, dhe implikimet e shkollares n inventimin e bindjeve, formsimin dhe kalibrimin deislamizues t rinis. Do t trajtohet periudha e t s kalurs moderne t Kosovs, respektivisht ajo e konstelacioneve mbi t cilat kaloi arsimimi i shqiptarve t Kosovs, nisur q nga fundvitet 60. Ktu theks t veant i vhet krjimit t Universitetit t Prishtins m 1970, respektivisht rolit, ndikimit, dhe metodave t ktij Universiteti, n mbjelljen e klims indoktrinuese, dhe deislamizuese n vend, permes kuadrove komuniste e nacionaliste, dhe kurrikulimit msimor t po t njejts natyr. Do t prmendet edhe dukuria pasuese q doli nga arsimimi komunist e nacionalist: deislamizimi masiv i emrave t shqiptarve, respektivisht dukuria e vnies s emrave t huaj dhe shqiptar n vend t atyre musliman. Do t bhet fjal edhe pr lidhjen paradoksale, q rryma dominuese e sotshme n arsimin shoqror kosovar: katolikocentrizmi, ka me ligjrimet socialiste/komuniste q pretendohen t jen t tejkaluara nga kurrikulumi. Do elaborohet kurba e kalimit nga ligjrimi nacional-komunist, n at nacional-katolicist, permes glorifikimit t figurave t krishtera, nga historigrafia, prkatsisht injorimi dhe prulja q u bhet figurave islame, respektivisht do t theksohen aspektet konkrete t ofendimeve direkte t Identitetit Islam, Islamit si Fe e Civilizim si dhe muslimanve. Natyrisht n fund, tek Prmbledhja, mtohet ofrimi i alternativave, dhe metodave pr dalje nga situata dshpruese permes rolit proaktiv dhe angazhimit t vet rinis. Prgjegjsit mbi punimin jan ekskluzivisht t mijat.

Kur dhe si filloi ligjrimi dhe prpjekja nacionaliste, tek shqiptart etnik ?
Shqiptart si etni, duke qen pr mse pes shekuj, pjes e Perandoris Osmane, po sikurse edhe etnit e tjera t Ballkanit, nuk u prfshin nga finesat e nacionalizmit si ideologji dhe praktik politike, e shoqrore-kolektive, prderisa ai nuk arriti n Ballkan (atbot kryesisht n sfondin e Perandoris Osmane), pas triumfit q pati n Europ, dhe n fakt si vet importim nga Europa, n shekullin e XIX-t. Deri athere, paraardhsit e shqiptarve t sotm, nuk ndienin nevoj ta mbitheksonin faktin etnik, dhe rrjedhimisht, skishte as nacionalist shqiptar, e as komb shqiptar, por grupe e formacione tjera t organizimit shoqror: grupe etno-linguale, gupacione fetare, raja/dhimmi, fise e tribu. Ata kishin br jet paqsore dhe t liruar prej krcnimeve ekzistenciale pr 500 vjet (prjashto konfliktet t cilat nuk kishin lajtmotiv etnin e kombin), si shtetas t Perandoris Osmane1 Shumica nga ta (kryesisht muslimant), para vitit 1912 nuk donin, q Perandoria Osmane t coptohej, dhe as q krkonin nj shtet t pavarur.2 sht ınteresant konstatimi i studiues turke Nuray Bozbora, q nacionalizmin e arritur n Ballkan, e sheh t lidhur ngushtazi me fen, dhe jo si ideologji shekullarizuese si n Europ. Sipas Bozbors, nacionalizmat ballkanik mund t emrtohen, si ideogji nacional-krishtere.3 Parolla e krjimit ve e ve t katr shteteve n Ballkan, para Shqipris (Serbis, Greqis, Rumanis e Bullgaris), qe: Nj komb, nj fe, nj atdhe.4 Ishte e qart, se ky parim nuk do t mund t vlente pr tr shqiptart etnik, t cilt i bashkonte n nj mas gjuha, disa prej traditave, dokeve e zakoneve, dhe deri diku origjina e prbashkt, por faktort ndars ishin sulfuror: shqiptart kishin dy fe Islamin t cilit i takonin 70%-shi i tyre, me sektin sinkretik bektashist n kuadrin e vet, si dhe krishterimin, me dy ritet: ortodoksin dhe katolicizmin q prbnin 30%-shin e pjess tjetr. Eksistonin pastaj edhe ndasit krahinore, ndr to m kryesorja ndarja n dy krahina/rajone t mdha: Gegria dhe Toskria, prkatsisht ndarja n mes veriut, q kishte kryesisht organizim fisnor (gegt), dhe jugut (toskve), q njihnin jetes jo-fisnore. Dallimet n mes toskve dhe gegve, pos krahinore, ishin edhe linguale, saq edhe sot dialektet e folura t veriut e jugut, (gegrishtja dhe toskrishtja), kan mbijetuar, prkundr standardizimit t gjuhs, n periudhn komuniste, m 1972, dhe jan prezente n gjuhn e rndomt t shoqris.
Ndasia fetare, nnkuptonte n t shumten e rasteve edhe ndasit nomosale, kulturore, botkupimore, si dhe orientuese n shtjen e percepimit mik/armik. Krishterimi ishe fe q t part e shqiptarve e pranuan nga Perandoria Romake e Bizantine, kurse Islami u pranua masovikisht pas hyrjes s Perandoris Osmane n Ballkan. Dhe prderisa ndasit e tilla eksistonin, jo rrall ndodhte q shqiptart etnik t gjindeshin prball njri tjetrit, duke mos u indetifikuar me etnin e tyre, dhe t taborrizuar krahas fqinjve me t cilat i lidhin kryesisht feja, kultura apo/edhe ndonj rrezik/interes i perceptuar i brendshm apo i jashtm. Kshtu, edhe prpjekja pr komb unik, dukej se n rastin shqiptar, do t haste n vshtirsi t mdha dhe se nacionalizmi shqiptar do t prfundonte si m i vonuari ndr fqinjt5 Megjithat rropatjet e mtejme politike n Ballkan, bn q edhe shqiptart t lvizin. Sot, jan t ndryshme, konvencionale dhe heterogjene, verzionet, se ku pikniset dalja n pah e kombit shqiptar, prderisa pr nj periudh mjaft t shkurtr kohore (mediavali 1878-1912), n hapsirat e banuara me shqiptar ngjan zhvillime t mdha. sht i prhapur mendimi se themelet e kombit shqiptar, u vun me Lidhjen e Prizrenit (1878), q n rradh sht i pretendimin kontestueshm, pasi q Lidhja n parim kishte e natyr panislame (uhhiqej nga klerikt musliman), pr arsye se ishte e lejuar nga vet sulltan AbdylHamiti i II-t, pastaj pr arsye se ishte Lidhje q shtrihej n diagonalen Stamboll - treva me shumic shqiptare Bosne, dhe se synim kishte jo m shum se autonominpor edhe nse pranohet fakti se aty nisn fillesat e kombit shqiptar, sht e qart q periudha q pasoi (pas vitit 1881), nuk vazhdoi t gjakoj e rrjedh mbi parimet e dalura nga Lidhja e Prizrenit. Periudha e lartcekur prkon me nj rrjedhe t komplikuar bindjesh dhe identitetesh n konflikt t vazhdueshm me njra-tjetrn, sesa nj prpjekje thjesht kundrshtuese mes politiks imponuese t qeveris (osmane) dhe qndress shqiptare.6 Ekistojn edhe verzione alternative, si ai i studiues franceze, Nathalie Clayer, q konkludon se vetdija nacionale shqiptare, lindi kryesisht n fushn literale, qoft me kontributin e Komitetit t Stambollit, t kryesuar nga Sami Frashri, Pashko Vasa, Jani Vreto e patriott tjer, qoft me at t shoqris protestante Bible Society, t palikarit t anglezve rilindas, Konstantin Kristofordhit.7 Megjith kto implikime e ndikime t pashmangshme, natyrisht se roli vendimtar n krjimin dhe konsolidimin e nj kombi vie nga shteti8 q n njfar mnyr sht kupola e tij. N rastin shqiptar, lindja e shtetit duhet potencuar se m shum ka ardhur m tepr si pasoj e ngjarjeve brenda dhe jasht vendit sesa nga qllimi dhe dshira e vet shqiptarve9 , respektivisht permes rolit vendimtar t AustroHungaris dhe Italis n Konferencn e Ambasadorve n Londr10

Implikimet pas rnies s Perandoris Osmane. Arsyet e izolimit t muslimanve nga Bota Islame. Arsimimi dhe UP-ja.

Rnia e Perandoris Osmane , dhe anulimi i Kalifatit nga Ataturku n vitin 1924, solln n situat krejtsisht t re muslimant shqiptar. Prderisa Shqipria u pavarsua, iu nshtrua procesit t laicizimit/shekullarizimit, kombtarizimit, e deislamizimit njher n periudhn e Zogut, e m pas n forma edhe m t egra edhe n kohn e Enver Hoxhs, (por q n n kt shkrim nuk do t trajtohet rasti i Shqipris), muslimant shqiptar t Kosovs n ann tjetr, po hiqnin t zinjt e ullirit nga dhuna, represioni e terrori i Serbis s Mbretit, Mbretria Serbo-Kroato-Sllovene, e Jugosllavia Titiste. Kujtoj se jan nj sr arsyesh prse erdhi deri tek izolimi dhe mbetja e tyre pa krah, ndr to: Rnia e Perandoris Osmane; mbetja e Bots Isame pa nj qendr q koordinon muslimant dhe q do t perceptohej nga ta si qendr e bashkimit politik t tyre, mospaternalizmi as nga Turqia Kemaliste (izolacionizmi i saj), e as nga Shqipria Komuniste, karrota dhe shkopi i sistemit jugosllav/serb, lnia e fes dhe porosive pejgamberike pas dore, dhnia pas ksaj bote, kriza n rradht e Klerit, etj., etj. Pasi q zhvendosi nj numr t madh t muslimanve, (m s shumti shqiptar) pr n Turqi, sistemi jugosllav, krkonte zgjedhje pr shumicn shqiptare n Kosov ndaj t cils zbatoi vrasje, dbime, dhun masakra, reforma agrare/kolonizim, asimilim, por nuk ia arriti ta zhbj qensin e tyre, q nuk zhbhej fal natalitetit t lart q kishin shqiptart e Kosovs. Shteti jugosllav, kryesisht n dymbdhjetvjearin 1945-1957, dliri permes aparatit ushtarako-policor, sfondin paraprak eksistues, n menyr q t krijoj strofullin edhe pr hegjemonin11 e mtejme politike e kulturore, e ku sidomos me kt t fundit, rol vendimtar luajtn segmenti i arsimit, prmes rolit dhe ndikimit q pati Universiteti i Prishtins. Pra shteti jugosllav pasi q mbaroi pun me NDSH-n (ku aderonin edhe shum klerik musliman), kaakt (njerz t dalur n male kundr regjimit), respektivisht pasi kreu aksionet pr arm dhe pere, si dhe pasi q paralizoi ndikimin e diasporsiu rrek problemit t integrimit t shqiptarve brenda pr brenda sistemit, prmes aparateve ideologjike shteterore.12 Lindn kshtu edhe elita jugosllaviste kosovare (kumroveciane); Burokracia jugosllaviste kosovare; si dhe (gradualisht): Struktura avangarde e shoqris kosovare (Shtresa e lart). Por pjesa q nuk pranoi integrimin, ishte kryesisht pjesa fshatare e shqiptarve t Kosovs, ngaq n Kosov, hendeku n mes fshatit dhe qytetit n ka qen historikisht i madh13, dhe edhe pr disa arsye tjera, si jan krjimi i iluzioneve t rreme mbi Shqiprin dhe sistemin e saj (anipse Shqipria kurrfar ndikimi paternalist mbi Kosovs), perceptimi i Enver Hoxhs si shptimtar i shqiptarve etj. Kshtu pas periudhs diskriminuese rankoviqiane dhe protestave t vitit 1968, Titoja i zn ngusht, dhe duke pasur edhe arsye tjera shum me t fuqishme, ses a krkesat e shqiptarve, spostoi Rankoviqin nga detyra, dhe n rastin e Kosovs u ngut q gjra t mos dalin nga binaret, dhe prmes lejimit t mtejm kulturor, hapi Universitetin e Prishtins m 1970, por edhe po burgoste masovikisht kundrshtart e regjimit. Jan tri arsye themeltare prse Titoja e lejoi hapjen e Universitetit t Prishtins: Futja e gjrave n binar, prmes prpjekjes vendimtare q pas elits, dhe burokracis, nga kosovart t krijoj edhe gjeneratn e trashgueshme14, t shkollarve titist e jugosllavist;Balancimi i tendencave pr dominim serb, dhnia e gishtit t vogl, apo i nj karameli shqiptarve, permes motos: Ja t drejtat e juaja: shkollim e punsim i keni t siguruara, por Republik nuk mund t jeni, sepse akoma nuk keni elita n mas t madhe, burokraci e shkollar t shumt, si dhe ka nga ju, shum anti-regjimist; Paraqitja para bots, se sht duke zgjedhur metodat m balansuese n shtjet e rregullimit t brendshm mes Republikave dhe Krahinave. sht interesante, nj dukuri q e karakterizuar punn e Universitetit. Kosovart q n t gjitha trajtesat hiqen si vikimat brenda sistemit jugosllavist, e KRKUAN vet, Universitetin brenda pr brenda ktij sistemi. N 99% t spjegimeve q u bhen lvizjeve t viteve 60-t n Kosov, dhe demonstrateve t vitit 1968, potencohet: "ndr KRKESAT kryesore ishe hapja e Universitetit". Kuptimi esencial i fjals KRKES, sht nevoj*/dshir* pr t poseduar di nga ai t cilit I'A NJEH/PRANON PROVIDENCN. Sepse n t kundrtn, nse nuk krkon/nuk e njeh providencn e pals tjetr, ateher ti nis aventurn pr t... MARR di me qejf, apo me zor (figurativisht kundershtimi i KRKESS, n shqipe shprehet: "nuk ndiej kush sht ai/ajo", "nuk M INTERESON ta di" etj.) Dhe pasi q pr kosovart thuhet se KRKUAN Universitetin, kjo n trajt shum eksplicite tregon se ata NJIHNIN TITON DHE JUGOSLLAVIN SI PROVIDENC t tyre. Pra KRKOHESHIN: flamuri n kuader t Jugosllavis, Universiteti n kuadr t Jugosllavis, Republika n kuadr t Jugosllavis...Nisur nga kjo logjik si mund t thuhet se Titoja/Jugosllavia NUK PATN DOR N HAPJEN E UP-s ? Apo si mund te prgnjeshtrohet sipas parimeve pooperiane, apo sipas qfardo normative tjetr epistemologjike/shkencore pretendimi se TITOJA E LEJOI/NJOHU KRKESN, PR HAPJE T UP-s ? Distinksioni sht i art: pati KRKES DHE LEJIM (pavarsisht grepacimeve n kt drejtim, q nuk ndryshojn substancn e relacionit). Dhe jo LUFT DHE FITORE JASHT KONTROLLIT T SISTEMIT.
Arsyeja pse them se pati krkese dhe lejim, vie nga fakti qe s'gjej raste simotra kur viktima KERKON nga kundershtari. Pra nuk hasim raste te KERKESES per Universitet te paletinezeve ne kuader te Izraelit, te eeneve ne kuader te Rusise, te baskve n kuadr te Spanjs, etj.. etj. Ndaj qe logjika na thot se ne rastin kosovar patem krkese t socialistve kosovar nga elita socialiste jugosllave per NJE TE DREJTE ME SHUME, GJITHNJ NE KUADER TE SISTEMIT.
Po ashtu sht interesante edhe nj prirje tjeter, karakterizuese edhe pr kohn titiste t shkollimit t shqiptarve, por edhe at post-titiste, e madje sht prezente edhe sot: prirja e shqiptarve pr shkollim n lmenj shoqror, shum m shum se sa n lmenj teknik, e natyror. N fakt jan katr apo pes fusha studimi/departamente, me t cilat Jugosllavia e m pas Serbia, perms lejimit kulturor q bn n Kosov, pas vitit 1968 dhe krjimit t Universitetit t Prishtins m 1970 sponzorizuan direkt deislamizimin masiv t shqiptarve t Kosovs. Jan kto departamentet e Gjuhs dhe Letersis Shqipe, Historis, Sociologjis, Filozofis, e nj mas edhe Juridikut. Po t shikohet profili shkollar i krejt elites auto-enveriste t Kosovs, dhe m pas edhe i asaj rugoviste, pothuajse 80% prej tyre kan qen tshkolluar (lexo inxhinjeruar), n kto departamente studimi. Kjo nuk do t thot se skishte komunist edhe para 68-ts, apo edhe t profilizuar nga drejtime tjera, t shkolluar nBeograd e gjetiu, por n popull akoma skishte rrnj komunizmi. Ajka e elits, burokracis dhe e shkollarve titist kosovar qe prbr nga: Gjuhtar; historian; ekonomist; sociolog; filozof; jurist; e t ca lmenjve t tjer shoqror. sht ligjsori nga vetja, q lmenjt teknik/ekzakt, e natyror t jen m t vshtir pr tu studiuar se sa lmenjt shoqror, por n rastin e kosovarve, duket se kta, lmenjt shoqror, i shihnin m atraktiv e m opurtun pr t'i studiuar, pr shkak t shkollimit e punsimit, npr institucionet politike vendimmarrse (qoft t ndonj niveli t ult apo t lart). Gjrat lehtsoheshin, kur personi ishte i pajisur edhe me librez t komunizmit natyrisht apo/edhe duket se vet sistemi i kalonte kosovart m leht n kta sepse ishte i interesuar pr integrimin e tyre, dhe nuk ishte aq shum nevoj pr inxhinjer, mjek, e pilot t shumt shqiptar, pasi n kto drejtime shquheshin sllovent, serbt, kroatt etj. Por, a ishin Universiteti i Prishtins, n veanti dy Departamentet e tij - q ndikuan m s shumti n procezin deislamizues t shqiptarve - ai Historis dhe Gjuhs e Letersis Shqipe, t fituar jasht kontrollit dhe ndikimit Tiran-Beograd ? Nse historigrafia shqiptariste e ligjruar n Kosov pretendon se ka arritur t deprtoj e ti kaloj sfidat e barrierat e pushtetit jugosllav me tu hapur Universiteti i Prishtins, ateher prse pr kto 40-50 vite, kjo historigrafi ka br aq pak fjal pr krimet e llahtarshme serbe ndaj shqiptarve15 (prjashto luftn e fundit/shtojcn e shkruar paslufte) ? P.sh. pr vrasjen e 100.000 shqiptarve nga serbt gjat Luftrave Ballkanike e Lufts s Par Botrore, un dhe t gjith ne, mund t msojm nga autor t huaj, e jo nga historigrafia zyrtare! Prse ifutt e arment kishin mund t thirreshin e t thirren edhe sot, aq shum n viktimizim, e me akuza ndaj t tjerve, kurse shqiptart as t vrtetn e prjetuar nuk mund ta shkruanin. sht e qart: shqiptart nuk ishin as n pozitn e armenve, e lre m t ifutve. Ishin nn zgjedh. Dhe kur je nn zgjedh, sht e logjikshme q deri n nj mas, askush nuk denjon e guxon t shkruaj e t ligjroj, hapur mbi historin e popullit t vet, nisur mbi principet e pasqyrimit t vrtets pr tutorin sunduessi nuk guxojn t shkruajn hapur e direkt, akoma as sot, eent kundr rusve, palestinezt kundr ifutve, apo shum e shum popuj tjer nn zgjedha t huaja. Kjo sipas logjiks formale, n shikim t par, duket e logjikshme edhe pr rastin e shqiptarve t Kosovs, kur dihet se deri von kishin nj status hii nn Jugosllavi/Serbi. Por vetm nj gjnuk mund t jet e rastsishme n krejt kt punn e rastit kosovar: frekuenca mbi t ciln shkruhet e ligjrohet verzioni zyrtar i historigrafis16 : frekeunca anti-Islame, anti-osmane, anti-turke. Frekuenca q ka br mos, dhe fatkeqsisht ia ka arritur, q n mas t madhe armiqsin ta zhvendos nga sistemi jugosllavo-serb (i mundur pas peripecive t shumta) tek e kakluara osmane (dhe islame), si dhe tek armiqsia prball Turqis. Pra edhe nse e pranojm pretendimin e ngritur n krye, se Universiteti u fitua me mund, argumenti i fundit, e rrzon pretendimin n fjal, pasiq nse Beogradi u mund, ateher kujt i ra ndrmend ti projektoj historira pr kalorsiakt anti-turq Sknderbe e Bogdan, menjher pas triumfit mbi Beogradin. Kush e ktheu trakn aq prapa ?! Kush e amnestoi Beogradin aq shpejt ? A nuk ishin shum e shum t freskta n mendjet e njerzve krimet e vet Beogradit brenda shekullit XIX, deri pak para vite n formimin e UP-s se sa prrallat mesjetare ? Si ndodhi q imponoheshin heronj q shoqria nuk i njihte fare17, e as q kishte dgjuar pr ta prball figurave krejtsisht t njohura dhe bashkkohanike me shqiptart e kohs, por q ishin ndodhur prball Beogradit ? Kto dhe shum shtje tjera, q erdhn en bloc me hapjen e Universitetit t Prishtins ishin risi pr shqiptart e Kosovs. Ishin risi n jetrat e tyre, botkupimtimet e tyre, bindjet e tyre, q i kishin atbot. Si ishin risi edhe vet shkronjat latine, respektivisht Alfabeti Latin, q u soll poashtu nga Tirana.

Alfabeti Latin dhe shqiptart e Kosovs
Prvojn e par me alfabetin latin, shqiptart e Kosovs e krijuan fillimisht gjat Lufts s Dyt Botrore, kur gjermant hapn shkollat n gjuhn shqipe, anipse gjeneratat e asaj kohe ishin rritur n frymn e alfabetit me shkronja osmane, dhe nuk e kuptonin alfabetin latin. ǒsht e vrteta, hyrja n fuqi e alfabetit latin, formalisht ngjau n vitin 1909, kur pas Kongeresit t Manastirit, u vendos q shqiptart t ken alfabetin e tyre me germat n fjal, prkundr q nj pjes e shqiptarve musliman, me vite e refuzonin nj mundsi t till18 dhe prkundr q s bashku me administratort osman organizuan nj Kongres tjetr: at t
Dibrs, duke u shprehur pro germave osmane (arabo-perse).19 Prderisa funksionalisht pas Lufts s Par Botrore, n Shqiprine Zogiste, alfabeti latin u b alfabet zyrtar i shtetit t ri, shqiptart e mbetur jasht kufirit t shtetit shqiptar u privuan nga do e drejt, prfshir edhe at t shkrimit n gjuhn e tyre. Kshtu, q pr shqiptart e Kosovs e Kosovs, Lufta e Dyt Botrore, qe rasti i tyre i par, i kontaktit konkret me shkronjat latine/alfabetin latin. Pas Lufts s Dyt Botrore, dhe hapjeve t shkollave fillore (n shqip her lejoheshin t ishin katrvjeare e her tetvjeare), hapjes s Shkolls Normale, dhe m von UP-s, shqiptart e Kosovs srish u ndodh prball alfabetit latın, q ishte edhe alfabet me t cilin shkruhej serbo-kroatishja, por edhe alfabet q si u tha, shkruhej shqipja n shtetin shqiptar. Kshtu t dy gjuht e ligjrimit linguistik n Kosov, qen me alfabet latin. Por, metamorfoza q solli imponimi i ktij alfabeti, mund t quhet sukses katastrofik, si e quan edhe Geofrey Lewis, reformn q bri Ataturku n Turqi, me reformimin e gjuhs turke.20 Kjo sepse, u desht t kaprcehen disa dekada, e t dalin t part e shkolluar me sistemin e ri alfabetik. Gjeneratat e moshuara t shqiptarve t Kosovs, u shndrruan prnjher n analfabet, shkaku q nuk njihnin alfbetin e ri. Konflikti n mes gjeneratave erdhi e b edhe m i madh, pr faktin se msimet q solli alabeti i ri, ishin edhe t ndikimit kulturor, pr faktin se si konsiderohej alfabeti latin, prbnte hap drejt progresit, respektivisht lidhje kulturore me botn e civilizuar dhe arratisjes nga ndikimi lindor, primitiv e i huaj. Sikurse edhe n Shqipri, poashtu edhe n Kosov, alfabeti latin u shenjtrua si gjuh autentike shqipe, anipse shqipja nuk ka alfabet t sajin nativ. Aktivisit t Kunder-Reformacionit Papist, q nga Gjon Buzuku, e deri tek ushtar kryqzator anti-islam e anti-semit, si Pjetr Bogdani, u shenjtruan si msues e shkrues t par t shqipes, ruajts e kultiviues t gjuhs e identitetit kombtar, patriot shqiptar, etj. Dhe natyrisht se ky afilacion n mes imponimit t alfabetit latin krahas nxjerrjes nga prdorimi t alfabetit osman, krjimit t hendekut n mes gjeneratave , lidhjes alfabet-kultur, ku njra kultur (ajo islame), demonizohet si lindore, e prapambetur, kurse tjetra prshkruhet si autentike e progresive, arsimimit unifomist, q arsimon, por nuk edukon dhe pengon lirin e individit21, dhe faktor t tjer, ndikuan q ekperimenti me shqiptart musliman, n aspektin arsimor t jet shum akordues dhe pos q arriti ti devijoj ata nga rruga e Islamit, arriti edhe ti alienoj, thuajsoj, e ti kthej kundr fes, identitetit e bindjeve islame. Alfabeti latin, sht edhe sot i vetmi alfabet i prdorur tek shqiptart, andaj edhe koncipimi mbi gjuhn e shkruar shqipe, pr t kaluarn, sht determinist: shumica e shqiptarve mendojn se alfabetin q kan sot, e kan pasur pandrprer gjat shekujve, duke mos pasur njohuri se shqipja sht shkruar edhe osmanisht e greqisht.

Procesi i ndrrimit t emrave nga musliman n shqiptar dhe t huaj
Prderisa shqiptart e Shqipris, me pavarsimin e Shqipris, iu nnshtruan procesit modernizues t shekullarizimit dhe kombtarizimit, e q njkohsisht nnkuptonte edhe emra e emrime t reja22, shqiptart e Kosovs n mbi 95% t rasteve, deri pas Lufts s Dyt Botrore, nuk mbanin emra shqiptar por emra arab, kryesisht t kuptimit fetar (islam). Kjo tregon artsisht se lajtmotiv dhe habitus primar i tyre, respektivisht i vnsve t emrave t tyre ishte feja. Mirpo si potencojn edhe autor si Bauman23, Kliford24 e Ozkirmli25, identeti sht proces jo gjithnj statik, por aktiv, jo i ngurt por likuid e progresiv. Procesi shekullarizues dhe kombtarizues i emrave, anipse Kosova ishte jasht shtetit shqiptar, u ndie edhe tek shqiptart e Kosovs, si tendenc barrikaduese dhe mbrojtse karshi serbizimit (shpesh edhe t mbiemrave t shqiptarve, sidomos nprmjet prapashtesave vi e i), por sidomos t inspiriuar nga ai pak ndryshim kulturor q ndihej nga Tirana. sht e gjat lista e emrave t vjetr arabo-islam, q bartnin shqiptart me t madhe deri kah vitet 60-70, sa sht po aq e gjat lista e emrave me kuptim shqip, por edhe e shum e shum emrave t huaj, q shqiptart mbartin pr kto 40-50 vite. Nse deri n vitet 60, pasja e emrit me kuptim shqip varej ose nga t lindurit e individit n Shqipri, ose me ndonj kontakt-inspirim direkt me ndonj emr nga literatura e pakt eksistuese shqipe, pas viteve 60-t, dhe sidomos, pas atyre 70 (hapjes s UP-s), e kndej, emrat me kuptim shqip, e t huaj, vrshuan tek shqiptart e Kosovs. Emrat me kuptim shqip, deri n vitet e 60-ta, ishin emra pa ndonj komplikim,
dyzim apo strukturim t tepruar n qensin e tyre: si p.sh: Sokol, Drita etj, dhe megjithse se eksistonin, ishin prpjestimisht shum t pakt karshi emrave arabo-musliman si: Bilall, Muhamet, Gani, Isa, Musa, Jusuf, Shefki, Murat, Enver etj., kurse pr emrat me kuptim shqip dhe t huaj, q kan vrshuar n pas viteve 60-t e deri m sot, q nga emrat si Bashkim, Fitim, Arbr, Arianit, Fatlum, apo edhe t huaj, si Dea, Klea, Enea, Marsida, Olti, etj. etj. as q jan dgjuar n at koh. Emrat e rinj kan pasur dhe kan efektin n bindjet dhe llogosin e bartsve t tyre. Kjo sepse n rend t pare vnsit e ktyre emrave e m pas edhe bartsit, jan t kapluar nga ndenja e inferoritetit pr tu paraqitur sa m perendimor26, dhe i shohin me przbuzje emrat arabo-islam t gjyshrve apo prindrve t tyre. Ndryshimet dhe metamorfozat e tilla n identitet, q nga emrat, alfabeti, e ideologjit, q ndikojn drejtprsdrejti n formsimet individuale t njerzve, flasin pr nj proces t pashkoqitshm t shtresimeve kulturore27, shpesheher imponueshm, mbi identitetin e shqiptarve musliman, nisur edhe nga fakti se qen m shumti muslimant shqiptar ata q u goditn nga procesi i emrva t ri, teksa tek katolikt akoma kemi ruajtje t emrave fetar si Pjetr, Ndue, Mark etj.

Lidhja paradoksale n mes nacional-komunizmit dhe nacional-katolicizmit prkatsisht kurba kaluese nga njra ideologji tek tjetra
Nacional-komunizmi shqiptar, q n Shqipri u etablua n formn m rigjide nga sistemi enverist, n Kosov, finesat ndikuese i shtriu kryesisht permes ndikimit kulturor enverist, kryesisht pas hapjes s Universitetit t Prishtins, anipse nj pjes e mir e shqiptarve t Kosovs, ishin t integruar n sistemin titist, q ishte verzion m i but se sa enverizimi, respektivisht model liberal socializmi. Nacional-komunizmi shqiptar, qe nj dogm q fillimisht shqiptarin e vendoste n pikn epicentrike t historis, dhe luftn e tij hobsiane kundr t gjithve, mtonte ta paraqiste si luft t pambaruar, deri n triumfin prfundimtar marksist/proletar. Por kjo luft e shqiptarit proletar, ishte e strmbushur me figura q nuk prkonin asgj me komunizmin, si dhe qe e shpjeguar me nj ksenofobi e urrejtje nacionaliste karshi popujve tjer, n theks t posaqm kundr osmanve/turqve deri n demonizim t tyre. Ktu qndron edhe arsyeja imanente, prse nacional-komunizmi shqiptar quhet ashtu si quhet: sepse u praktikua si komunizm i egr n sfern politike e ekonomike, por shfaqte ksenofobin e tij nacionaliste, n segmentin kulturor, identitar, e akademik, t reflektuar ndikueshm dhe me finesa indoktrinimi, madje edhe jasht kufinjve.
Vetm kur nacionalizmi bashkohet me ideologjin komuniste t materializmit dialektik dhe historik, duke u br pra nacional-komunizm, kemi nj ideologji shtetrore q merr tiparet totalitare si n rastin e till enverist.28 Ky nacional-komunizm, anipse n Kosov nuk funksiononte si tutel shtetrore mbi shqiptar kosovar, ndikimi i tij kulturor, n Kosov qe i madh, veanrisht n saje t konstruksionit akademik, shtyllave, frekuencs dhe orientimit gjeo-kulturor, mbi t cilat nisi t funksiononte arsimi kosovar, n theks t posaqm Universiteti i Prishtins. Kur jemi tek fusha e historigrafis prkundr lufts ideologjike q komunizmi kishte dhe ka me fen, nacional-komunizmi shqiptar edhe literalisht edhe oralisht edhe praktikisht, figurn mesjetare kryqtare t Gjergj Kastriotit me identitet jo-shqiptar dhe kohanik n nj periudhe kur nuk eksistonte komb gjkundi n bot, e ktheu n mit t shqiptarizmit, duke e ligjuar si shtyll epiqendore t kombit shqiptar dhe duke ndrtuar prmes tij, bazat e ksenofobis anti-osmane, anti-islame, e anti-turke. Poashtu edhe figurn e Pjetr Bogdanit, q i shrbeu rekoinkusts austriako-serbe Pikolomini-CarnojevicArsenije III, t vitit 1689, ligjrimi nacional-komunist shqiptar e interpreton si kryengritje shqiptare/luft pr lirim kombtar. Nacional-komunizmi, shqiptar, jo vetm q injoron, por edhe demonizon deri n skajshmri, rolin mijra administratorve me origjin shqiptare n Perandorin Osmane, duke i konsideruar tradhtar dhe shrbtore t pushtuesit, dhe duke mtuar kshtu, at q Enis Sulstarova e emrton arratisje nga lindja29. Por, kur dihet se far sistemi totalitar qe enverizmi, tr makinacionet q zhvilloi ky sistem, nuk do t duhej t na udisnin. Ajo q duhet t na habis, qndron tjetrkund. Konkretisht n lidhjen paradoksale q nacional-katolicizmi i ligjruar post-monist, ka me nacional-komunizmin n formn e instrumentalizmi ideologjik, . Si n aspektin e prdorimit t po t njejtave figura indoktrinuese kryesisht n sfern e historigrafis dhe errsimin e mendjes30, sikurse n simbologji, sikurse n pretendimet e hegjemonizmit kulturor. Nga nj mit nacional-komunist, Gjergj Kastrioti sht kthyer n nj mjet-mit t prdorimit nacional-katolicist, njejt si edhe Bogdani. Fotografit e mdha t Titos e Enver Hoxhs jan zvendsuar nga ato t Sknderbeut, Nn, Terezs e Paps. Indoktrinimi shkollar/akademik31, politik e mediatik,
nga indoktrinime nacionale-komuniste, jan shndrruar n nacional-katoliciste. Nxnsit, q nga bankat fillore, e deri n fakultet, msojn pr heronj katolik, msojn se Islami, shqiptarve iu imponua me dhun nga turqit. Muslimant n Kosov, nse jo para presionit pr zhdukje biologjike, ndodhn prpara hegjemonis zulmmadhe t nacional-katolicizmit, rrnjt e t cilit nisn me LDK-n e krijuar nga Opus Dei i Vatikanit e Kisha Katolike32, si dhe prball prokatolicizmit t hapur t Presidencs me n krye Atifete Jahjagn dhe kshilltarin e saj Ilir Dedn, prfshir ktu edhe qeverin. Ekoli nacional-katolicist n Kosov tregohet aq i fuqishm, sa q me rastin e votimit pr futjen apo jo t lnds s Msim-Besimit, n shkolla, Kisha Katolike, drgoi krkes n Kuvendin e Kosovs, pr mosmiratimin e propozimit, dhe propozimi nuk u miratua. Kto dhe raste t tjera, si jan ato t prjashimit t dhunshm t femrave me mbules islame nga shkollat, detyrimit t nxnsve ti rruajn mjekrrat etj., q flasin qartazi se nacional-komunizmi, n rastin kosovar n periudhn post-moniste, vetm ka ndrruar emr e prizm: sht kthyer n nacional-katolicizm!

Prmbledhje/Konkluzion
Dyzet/pesdhjetvjeqari, q po lm pas, n Kosov kan krijuar shqiptarin e ri. Shqiptarin anti-fetar, dhe t brofur kundr identitetin t tij, t e prindit t tij, dhe inferior me veten. Shqiptarin e thuajsuar. Shqiptarin q qe inhibizuar vetm brenda dy koordinatave dhe nj fazoni llogosal: o titist o enverist. Shqiptarin q sht objekt kronike, e jo subjekt historibrjeje. Shqiptarin labil, e jo stabil. Shqiptarin q konsumonte e konsumon dije e nuk prodhon(te) dije. Shqiptarin e varur nga bindja konservuese dhe e servuar en bloc. Shqiptarin me identitet t konstruktuar dhe me shtresim rrmihs e shlyes r s vjetres e fanatikes, n vend t shqiptarit me identitet t vetkonstruktuar e vital, e t brumosur n fe. Shqiptarin q i nnshtrohej kohs e zhvillimeve n vend t brjes s kohs e zhvillimeve. Shqiptarin q i bindej/t ideologjis s disperzuar mbi t, n vend t pasjes s kapaciteteve n krjimin ideve me rndes e konstant ekuilibruese pr t (veten e tij). Shqiptarin e nnshtruar ndaj ekzogjens n vend t potencialeve endogjene. Shqiptarin e nnshtruar ndaj kontaminimit, n vend t fotosintezs pozitive pr vete dhe t tjert. Shqiptarin e nnshtruar ndaj intoksimit me vetdije n vend t dallimit dhe ikjes nga injektimi i padshiruar. Shqiptarin e nnshtruar karshi sistemeve n fuqi n vend t krjimit (potencialisht) t sistemeve nativee q m pas,
kur sistemet e huaja n fjal bienin (shpesh nuk bie sistemi por vetm njerzit e tij) shqiptarit i mbetnin pasojat e sistemit. Pasoja m e rnd ishte smundja e quajtuar PASIM
Por a ka rrugdalje ? A do ta ket rinia muslimane n Kosov, mundsi, potencial, mjete dhe metoda, pr t dalur nga inxhinjerimi 50 vjeqar q i servohet, si dhe pr t ar rrugt prpara, karshi pengesave dhe barriareve met cilat prballet ? Mendoj se po. Kjo mund t arrihet vetm prmes vullnetit t prbashkt, dhe dshirs s madhe q indoktrinuesit e gjysmshekullit t shkuar, dhe t ksaj dekade q lam pas, me tr sistemet e tyre t sfdohen nga DIJA Islame. T sfidohen nga mundi Islam n nxnien e Ilmit, n kuptimin e realitetit se ndodhi me muslimant e Kosovs dekadat e shkuara, n kuptimin e ngecjeve dhe faktorve t brendshm regresiv q quan n nj realitet t till/realitetin q po e jetojm. Nevoj kruciale n kt drejtim sht unitetijo uniteti n kuptimin e uniformitetit n mendime, por uniteti n synimet e prbashkta. Rinia muslimane e Kosovs, nuk ka nevoj t edukohet nga poltron e njerz me rezon njdimensional, por diturin ta marrin, tek bastionet e dijestek Universitetet me renomethjesht ta marrin seriozisht ajetin e par t Kuranit Famlart q na thot: Lexo, pastaj edhe Suren Kalem, ku potencohet rndsia e dijes. Rinia muslimane e Kosovs duhet ta interiorizoj e praktikoj n do hap t jets hadithin e Pejgamberit a.s., se dija duhet t krkohet deri n Kin. Kta, gjithsesi duhet ta bjn nse duan t dalin nga realiteti dshprues. Duhet ti zgjerojn diapazonet dhe horizontet e tyre me dije t gjithanshme, mbi principe t paluajtshme Islame.


_______________________________________
1)http://www.pasqyra.com/arkivi/2002/0...ionalizmit.htm (sic)
2) Jelavich Charles & Barbara : Themelimi i shteteve kombtare t Ballkanit, 1804-1920, f. 2063) Bozbora Nuray: Shqipria dhe nacionalizmi shqiptar n Perandorin Osmane
4)http://www.panorama.com.al/opinion/k...php?itemid=239
6)http://www.zeriyt.com/gjysmehena-dhe...-t42572.0.html
7) Clayer Nathalie, Aux du Nationalisme Albanias, f 210
8) http://www.beepworld.de/members48/sh...a/kombi-sk.htm
9) http://www.zeriyt.com/gjysmehena-dhe...-t42572.0.html
10) Mbi ndikimin e Austro-Hungaris dhe Italis n pavarsimin e Shqipris, shih Gray Eduard: Memories
11) Termi sht prdorur s pari her nga Antonio Gramsci dhe nnkupton dallimin nga dominimi, pr arsye se hegjemonin Gramsci e sheh t implikuar edhe n kodekset morale t shoqris dhe si t legjetimiueshme
12 ) http://amirshahlan.wordpress.com/201...ouis-althuser/
13) Robelli Enver: Si ndodhi pushtimi osman, dhe far ndryshimesh psoi Kosova ?
14) Bourdieu Pierre, n analizat e tij pr shtetin, thekson nevojn e shtetit pr t prodhuar, elitat, burkoracin dhe skollart ndrbrezor
15) apo permenden krejt shkarazi
16) sht fjala pr verzionin panballkanik t shkruarjes s historis, respektivisht at armikut t prbashkt t shqiptarve dhe serbve. Shih pr kte: Feraj Hysamedin: Skic e mendimit politik shqiptar
17) http://www.gazetatema.net/web/2011/0...e-pak-me-vone/
18) Shih m gjersisht: http://www.olsijazexhi.com/alfabeti.htm
19) http://groups.yahoo.com/group/alb-mu...s/message/8502
20) http://www.zeriislam.com/artikulli.php?id=1962
21) http://trendet.net/www/2010/10/12/ut...hkences-dijes/
22) Ermal Hasimja, Emra dhe identitete: prse nuk quhem Besim?, Universiteti Europian i Tirans: http://www.hasimja.com/files/Emra%20...te%20perse.htm
23) http://www.amazon.co.uk/Identity-Con...der_0745633099
24) http://www.uchastings.edu/faculty-ad...s/Clifford.pdf
25) http://books.google.com.tr/books?id=...page&q&f=false, fq. 43-77
26)Shih shpjegime analoge me rastin e Turqis tek: Dogan, Mustafa: Batılılaşma İhaneti, fq. 120-134
27)Shih n lidhje me Shtresimet e Identitetit Kulturor Shqiptar: http://www.scribd.com/doc/30412631/S...ina-et-al-2003
28) http://perpjekja.blogspot.com/2009/0...zmi-si-fe.html
29) Shih m tepr: http://books.google.com.tr/books?id=...page&q&f=false
30) Term i prdorur nga Max Horhkaimer 31)Shih pr kt punimin e gjat t Dr. Olsi Jazexhiut:
http://www.muslumanarnavutluk.net/in...source=message - ku spjegohet detajisht indoktrnimi i nxnsve q nga filloret e deri n mbarimin e shkollave t mesme, n lmenjt shoqror, si dhe pozita e komuniteteve t tjera, n tekst-librat shkollor t Kosovs
32) http://www.crisisgroup.org/~/media/F...osovo%2026.pdf



E Hn, 6 Shkurt 2012; 06:18