Close
Faqja 2 prej 3 FillimFillim 123 FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin 21 deri 40 prej 60
  1. #21
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Sknder Luarasi kujton:
    Nga nj mbledhje e madhe n Boston, n Shoqrin Panshqiptare Vatra,ku im vlla Dhimitri ,si perfaqesues i deges nr.15 , m mori edhe mua , kuptova q po t mos kishte qen Fan Noli dhe Kristo Dako,kolonia shqiptare n Sh.B.A n at koh do t kishte humbur si spata pa bisht.
    Mbledhjen e eli Hamit Lumi dhe foln me rradh Fan S. Noli, George Fred Wiliams, Kristo Dako, Bari Omari dhe Dhimitri Luarasi.
    * * *
    Isha i dhn pas artit oratorik , letrsis e psikologjis: prpiqesha t kuptoja shtjet q rrihnin n mendjen e qytetarve amerikan t asaj kohe.Nj dit msuesja jon e nderuar Miss. Mary Davis na porositi t zgjidhnim nga ndonj vjersh ta msonim prmndsh e ta demostronim n klas. Greku,nxns shembullor ,zgjodhi vjershn e Bajronit me titull:”Zois sime, ses Agapi”-“Jeta ime, t dua” ndrsa un si pr sfid zgjodha vjershn e Llongfellow-t pr krye trimin shqiptar “Sknderbeu”. I recituam vjershat s pari greku pastaj un. Kur mbarova, “The patriot” tha msuesja dhe m shikoi me admirim.
    Prktheva midis t tjerash ''Sknderbegu,ose Liri e Dashuri'' t Uinkop (''Lajmerim'':Studenti'',1920,f.23)
    * * *
    Njoha disa personalitete amerikane si : George Fred Williams, William Jenningss Bryan dhe Calvan Coolidge. Bryan-e ka qen sekretari i shtetit pr marrdhniet e jashtme kur qe G.Z.William ambasador n Amerik.
    Me guvernatorin e shtetit n Mass. u njoha n 4 korrik 1918, me rastin e fests nacionale kur kishin ardhur n Townton edhe shqiptart e Malibut q do t festonin s bashku me ne. M caktuan mua t flas pr shqiptart.
    ''Mayour i Taunton-it foli…Z.Sknder P.Nini, i cili ishte i zgjedhur nga ana e shqiptarve u shpjegoi gjindjes amerikane n gjuhn anglisht se shqiptart kan qen n an t aleatve q kurse nisi lufta dhe q kan pr t qndruar besnik gjer n fund pr ato qllime… (Parada e 4 korrikut n Taunton:''Dielli'', 10 korrik 1918.Artikull i botuar edhe n Taunton ''Daily Gazzete'')
    Shkrova n disa organe pr shtjet kombtare.Disa artikuj jan prmbledhur n librin ''Fjala shqipe’’.
    * * *
    N vjesht 1920 , i shtyr nga Parashqevi Qiriazi, bisedova me studentt shqiptar pr t themeluar nj organizat q e quajtm’’Lidhja e studentve shqiptar’’ dhe buletinin’Studenti'' ku un isha editor.
    U b nj pun e mir pr ndrgjegjsimin e studentve shqiptar e familjeve t tyre, pr mbledhjen e ndihmave,botimin e disa librave shqip dhe propagandimin e ideve kombtare:

    Letr drejtuar Woodrow Wilson
    President i Shteteve t Bashkuara t Ameriks
    Kryetarit t Konferencs s Paqes , Paris
    Legats Amerika ,Paris
    Shklqesi: Shoqata e Studentve Shqiptar, prulet thellsisht e i lutet Konferencs s Paqes pr t rivendosur pavarsin dhe integritetin e Shqipris, duke prfshir n kufijt e saj krahinat e Kosovs dhe t amris, n baz t s drejts s kombsis dhe t vetvendosjes, pr hir t s drejts dhe paqes s ardhshme n Ballkan.
    Me respekt:
    Qerim Panariti
    Sknder Luarasi
    ( “Studenti”, Janar 1920 ,f.13)

    N motin shkollor 1920-1921 lidhja e studentve u shprngul n Boston, Mass me prgjegjs studentin Koo Tashko.
    * * *
    N maj 1920 ,pas pese vitesh n Shtetet e Bashkuara,ku studjova:n Easton Academy nj mot,n American Internacional College tre vjet dhe n Northen College School of Law pr m pak se nj mot,pa mbaruar moti shkollor, u nisa pr n Shqipri.
    Disa muaj m pare im vlla Dhimitri ishte nisur n ndihm t Shqipris me vullnetart e shoqris Vatra
    * * *

  2. #22
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime

    Foto e Skender Luarasit

    Sknder Petro Luarasi, 1932
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  3. #23
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime

    Foto e Skender Luarasit

    Sknder P. Luarasi , Kryetar i Shoqris Albania, Vjen, Austri
    Rreshti i par, i treti nga ana e majt
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  

  4. #24
    i/e regjistruar Maska e Brari
    Antarsuar
    23-04-2002
    Postime
    19,380
    Faleminderit
    37
    30 falenderime n 21 postime
    bukur i ka shqiperuar prof Skenderi poemat e Bajronit.
    nje mrekulli e vertete.

    Te rrebte bijt e Shqipes...

    ...





    Petro..

    Kur ka filluar Babai juaj i nderuar te punoje me Cajld Haroldin?

    Po ne fushe te muzikes jam kurioz cfar preferencash ka pasur qe te degjoje?

  5. #25
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    I nderuar Brari,
    Pyetjet tuaja interesante m detyrojn q t shkputem nga rrjedha e kujtimeve t drejtprdrejta t Sknder Luarasit t shprehura n veprn e pabotuar ende ’’’kam par e ’kam dgjuar“.
    Ju sigurisht si shum t tjer mendoni prse nuk sht botuar ende.
    Pr arsye se jeta e vepra e tij sht e thell dhe e gjer, prmbledh shum tematika t rndsishme t cilat jo vetm njihen pak por disa edhe jan deformuar dhe mbi t gjitha i ka shkruar ‚’pa dorashka’’ me ndershmrin e nj atdhetari t kulluar duke besuar se do t’i plotsonte me dokumenta sa qe gjall, ndaj edhe t vrtetat do t’i mbronte si dinte vet. Ndaj pas ndarjes nga jeta botimi i tyre duhej t shoqrohej me dokumenta e referencat prkatse q tashm pothuajse sht realizuar.
    Personalisht kam prballuar shum reaksione pr disa nga shtjet q ai trajton: p.sh mbi Migjenin, luftn antifashiste t Spanjs, qndrimi ndaj rolit t Haxhi Qamilit, ndaj disa shkrimtarve vegla t diktaturs.
    Por nj barr tjetr e madhe, pr t ciln krkoj t m mirkuptoni, sht edhe padrejtsit q vazhdojn t’i bhen nga klane t ndryshme edhe n ditt tona (por t paktn tani mund ta shpallim fjaln lirisht )
    P.sh. po prmend nj shkelje t till flagrante:
    Dihet botrisht q Sknder Luarasi ka qen vullnetari i parq u nis nga Shqipria n dhjetor 1936 t luftonte fashizmin n Spanj. Atje u zgjodh antar i shtabit ballkanik, prgjegjs i shqiptarve, kryeredaktor i revists ‚’Vullnetari i Liris“ ku shkroi artikujt kryesor, pregatiti dhe dha emisionet radiofonike shqip nga radiot Valencia, Barcelona, Madrid, organizonte marrjen e dergimin e korespondencave te shqiptarve etj.
    Por ja se far shkruhet n tekstin ‘’Historia e Shqipris”, pjesa e tret, Toena,
    f..352
    ”N Madrid vullnetart shqiptar, me nismn dhe ndihmesn e poetit dhe publicistit Petro Marko, botuan organin e tyre ‘’Vullnetari i Liris’, i cili u shprnda fshehtas edhe n Shqipri...” (Petro Marko, Hasta la Vista, Botim i vitit 1991.)
    Ne tekstin ‘’Historia e Shqipris”, pjesa e tret, nuk prmendet fare n asnj drejtim kontributi i Sknder Luarasit.
    Pa mohuar, por duke vlersuar kontributin e Petro Markos si gazetar i revists i cili daktilografoi materialin e shkroi disa artikuj vem n dukje se roli kryesor pr interesimin e dhnien e lejes pr botimin e revists, mbledhjen e materialit, shkrimin e artikujve kryesor, shprndarjen e revists etj., i takon, kryeredaktorit Sknder Luarasi. Ja se far shkruan vet Petro Marko n romanin e tij ‘’Hasta la Vista’’ :
    f.78- Drita u kthye prsri. Fytyra i shklqente si syt q i llamburitnin nga gzimi. U afrua dhe nuk tha gj. Po dgjonte profesorin q thoshte:
    - Kemi ndr mend t nxjerrim edhe nj revist n gjuhn shqipe. Pr kt, vet gjenerali sht interesuar dhe bile m ka thn se edhe ai do t na shkruaj nj artikull , ose m mir kryeartikullin…Merre me mend! Nj revist shqipe botuar n Madridin heroik! C'do t thon strniprit tan? E, Gori?! Si thua?
    - Gori dgjonte. Si i gufonte zemra. Eh, 'bhet ktu n Spanj! Cdo ast dgjon edhe nga nj lajm t uditshm! Profesori ndenji atje gjith ditn.

    f.78…Profesori tha se edhe revista q do t botohet n Madrid, do t hyj n Shqipri…Profesori para se t ikte, i kishte thn se shum puntor shqiptar t emigruar n t katr ant e bots shkruanin letra dhe pyesnin se 'nevoja kishin vullnetart e liris''
    f.184 Profesori i tregonte pr shokt e brigadave internacionale dhe pr nj revist shqipe q do t botonte pr s shpejti n Madrid.
    - Merre me mend!- tha Gori. - Nj revist shqiptare, botuar n Spanj, sa buj do t bj n Shqipri!
    N roman Gori sht Petro Marko, Drita- Justina Shkupi, Profesor Tomori- Prof.Sknder Luarasi
    Ky fakt i letrarizuar provohet edhe nga dokumentat arkivore n Arkivin Qendror Shqiptar.
    Po ashtu nuk permenden fare kontributet e Sknder Luarasit n aspekte te tjera ku shume te tjere nderohen me merita shume me te pakta.

    N lidhje me pyetjet tuaja:
    Sknder Luarasi sht interesuar pr Bajronin q kur qe nxns n Sh.B.A. N vitin 1920 ka prkthyer vjershn “Bijt e Sulit’’ dhe fragmente t prkthyera nga Cajld Haroldi i ka prdorur si msues i letrsis n disa gjimnaze gjat periudhs 1930-36. Pas lirimit u interesua me gjeresisht.
    N lidhje me muzikn e preferuar di q ai adhuronte muzikn e Shtrausit ( gjithnj e ndiqte n tv koncertertin e Vjens n 1 janar) dhe Berhovenin. Po ashtu plqente marshet por mbi te gjitha kngt patriotike shqiptare.
    Po vazhdoj temn duke dhene disa fragmente nga artikulli “Kontribut i familjes Luarasi...’’

    N Kryqin e Kuq
    S.Luarasi punoi pr dy vjet (1920-1922) si npuns dhe msues n shkolln e Kryqin t Kuq t Rinis Amerikan n Elbasan.
    KKRA ishte themeluar n Kanada gjat viteve t Lufts s Par Botrore dhe m pas u shtri vrullshm edhe n Sh.B.A.Gjat viteve 1919-20 zhvilloi nj veprimtari t gjer duke elur shkolla n Elbasan, Kavaj e Tiran. S.Luarasi kujton:N Elbasan njoha patriotin e shquar Aqif Pash Elbasanin. Ai ishte nj burr i gjat,fjalpak, pak a shum nervoz n tiparet e tij por shum praktik,i nderuar e zotni n sjellje.Aqif Pasha, jo vetm pr shrbimet q i bri Shqipris, por edhe pr virtutet e tij,m mbeti n kujtes si nj nga figurat m t dashura.Nj nga admiruesit e Aqif Pashs ishte Kristo Dako i cili pati qen kundrshtar i rrept i politiks s “Vatrs” e Fan Nolit. Por t dy kta patriot, Noli dhe Dako,u bashkuan me Aqif Pashn n veprimtarin e tyre politike t asaj kohe gj q dshmon se sa e monin t dy personalitetin e Aqif Pash Elbasanit.
    Ai pat ardhur pr pushime at vjesht n Elbasan. Zonja Erikson, q nuk dinte shqip, m'u lut t bhesha interpret i saj pran Aqif Pashs. Nga sa m kujtohet,ajo desh t dinte pr gjndjen e t bijve shkollar n Zvicr.
    Burri i saj arl Erikson (Charls Telford Ericson) kishte ardhur familjarisht n Shqipri m shtator 1908 dhe po at vit filloi punn pr hapjen e nj spitali n Elbasan. M pas e shtriu veprimtarin e tij t shumanshme duke themeluar Institutit Shqiptar Amerikan t Kavajs (1926-1939)

    N Shkolln Teknike Amerikave
    S.Luarasi,n vitet 1926-1930,kreu fakultetin e Filologjis n Vjen.Kur u kthye n atdhe,n behar 1930, bri krkes pr t'u punsuar msues i shqipes,gjermanishtes apo anglishtes.
    Kryesekretari i Ministris s Arsimit i tha tro se pr antizogistt nuk ka pun n shkollat e Shqipris.
    S.Luarasi kujton:''Hasan Zogolli i zyrs secrete, q m thirri t nesrmen, m pyeti se prse isha kundr Zogut dhe nd i kisha thn kujt, se kur t m emronin, nuk do t betohesha n emr t mbretit.
    I tregova se un nuk isha kundr Zogut :’’Un jam demokrat n parimet e mija politike,si i till jam kundr sistemit monarkist dhe nuk duhet t bj be n emr t nj mbreti’’.U udita kur pash se mendimet e mija i dgjoi me simpati dhe m prcolli miqsisht. T nesrmen, ministri i arsimit Hil Mosi , m thirri dhe m tha se djalin e P.N.Luarasit nuk do ta linin pa pun.Do m
    emronin n shkolln Teknike t KKRA,ku nuk krkohej betim n emr t mbretit.
    Atje punova n periudhn nntor 1930-qershor 1931.
    Nxnsit e Shkolls Teknike vinin nga vise t ndryshme, po kishin t prbashkt seriozitetin dhe dshirn pr dije,gj q prforcohej nga puna plot prkushtim e stafit msimor me n krye drejtuesit e nderuar zz. Fulc e Holingsed.
    Pr t’i pasuruar me kultur, nxnsve u diktonja pjes t bukura letrare, disa prej t cilave krkoja q t msoheshin prmendsh:’’Qindra vjet m par‘’ prej Fan Nolit,‘’Kthimi i Sknderbeut n Kruj‘’prej Longfelow-t: anglisht dhe e prkthyer shqip nga Fan Noli; fjaln e Abraham Linkolnit n Gettysburg, t studjuar edhe anglisht edhe shqip, si strvitje n prkthime;
    ‘’I dbuemi’’q e krahasoja me ‘’Lamtumir vndet e mia’’ nga ‘’ajlld Harold’’ t Bajronit e t tjera, zgjidhnim pjes t bukura, i analizonim dhe i nxnim prmendsh. Pash se diskutimet n klas dhe n klubin letrar jepnin rezultate t dobishme pr t folur sa m mir e m kthjellt. Kt metod pune e vazhdova kudo.’’

  6. #26
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    I nderuar Brari,
    Sknder Luarasi ka dhn kontribut t veant edhe n dramaturgji duke shkruar tri drama” ‘’Liria’’, ‘’Agimi i Liris’’ dhe ‘’Stuhi n prill’’, t treja me tematike domethnse atdhetare dhe prfundimin logjik: ndalimin sensacional.
    Po shtjelloj gjersisht peripecit e drams ‘’Agimi i Liris’’ dhe gjykoni vet nse duhet t prmendet n Historin e Shqipris ( pjesa ngjarje kulturore) ose n historikun e teatrit shqiptar.

    Sknder Luarasi
    Drama ‘’Agimi i Liris’’.
    Pr nder t 20-vjetorit t pavarsis, maturantt e shkolls Tregtare prgatitn shfaqjen e drams ‘’Agimi i Liris’’.
    Tema qe prpjekja e ets s Spiro Ballkamenit me asqert e Rexhep Palls m 17 korrik 1911, n Orhan iflig, ku ran dshmor bujku Bajazit Rehova dhe pes student t shkolls shqipe t Kors. Na duheshin kostume kombtare. Dolm t’i krkonim hua npr fshatra. Nism me Mavrovn. Pleqt e fshatit, atje lart, i gjetm te sheshi n kuvend.
    I prshndetm - na prshndetn.
    ‘’’e mir ju pru ktu o bij?’’na pyetn. Kur u treguam qllimin dhe u prmendm emrin e Spiro Ballkamenit, nj plaku iu mbushn syt me lot. Ai e pati njohur Spiro Ballkamenin m 1910 kur i pat ardhur n shtpi tok me Muharrem Hurshitin, e pati pcjell n Prmete Kor dhe qen br shok lufte. Ata pleqt e nderuar t Mavrovs na siguruan pr kostumet. Nj jav m par se t shfaqnim dramn vam aty me karroc pr t'i marr hua dhe i mbajtm nj muaj plot. Shfaqjen e dham mbrmjen e 27 nntorit.
    Salla qe mbushur plot e prplot dhe u prit me brohoritje nga publiku. Kulmi ishte kur kryengritsit betohen t'ua marrin gjakun shokve dshmor. Flet kapedan Spiro Ballkameni:
    Pushtuesi u b zot i vendit ton
    Dhe ne t zott na ka br skllevr.
    Ta lajm o shok kt turp, ta lajm!
    Pa le t na kushtoj gjakn e zemrs,
    Do t na bekoj lot i nns,
    Liri a vdekje sht besa jon!…

    (Tirani i Kors vritet. etat hyjn me triumf n qytet. Shpallet lufta ballkanike.Osman efendiu dhe Mydiri i Nevesks e shtien Spiron n pusi. Shokt rendin n ndihm,e gjejn t plagosur pr vdekje. N ekstaz, kapedani shqiptar kthen syt nga Vlora. Prej detit sheh duke dal nj dor q ngreh flamurin e Sknderbeut. Flamuri kridhet dy her: s pari n val t zeza, s dyti n val t kuqe gjak. Spiro Ballkameni n agonin e fundit, brof t’u thrres shokve rrotull:
    ‘’Mos bjer prsri! Flamurin mbajeni!’’dhe rrzohet i vdekur n kraht e shokve besnik.)
    Korespondenti i gazets ''Shqipria e Re'' (q botohej n Rumani nga patrioti Mihal S. Xoxe) shkruan pr kt ngjarje artistike:
    ‘’Me rastin e dits s Indipendencs Shqiptare, 28 Nntor, u shfaq n qytetin ton prej nxnsve t shkolls Tregtare drama ‘’Agimi i Liris‘’ e shkruar prej profesorit t atij instituti, z.Sknder Luarasi.
    Salla ku u shfaq drama ishte mbushur plot tue i trhequr m shum titulli dhe subjekti i bukur i asaj drame q i prshtatej tamam asaj dite.
    Kjo dram sht nj vepr e re q tregon kryengritjen e Kors pr t shptuar Shqiprin nga armiqt dhe q gjetn vdekjen 7 djemt’ e Kors. N at kryengritje quhen dshmort e pa haruar Themistokli Grmenji, Spiro Bellkameni, Oran Beu etj., t cilt pr t liruar Shqiprin bn theror jetn.
    Vepra sht shkruar q n krye mir por pjesa m emocionante dhe e mallngjyeshme sht akti i fundit i ksaj drame dhe m shum atje ku Spiro Bellkameni vdes prej plags s rnd duke ndrruar dhe duke iu pasqyruar se nj grup patriotsh jan mbledhur n Vlor dhe prokllamojn indipendencn shqiptare; atje do kush jep besn se pr Flamur dhe Atdhe do t kushtojn qoft edhe jetn e tyre. E kshillojm, pra, me kt rast, autorin e drams z.Sknder Luarasi q kt dram t prkujdeset ta ver n shtyp sa m shpejt q kshtu t ken rast edhe shoqrit e tjera kulturale shqiptare; dhe ca m shum pr propagand kombtare kjo pjes t shfaqet aq npr qytetet e tjera t Shqipris sa edhe npr kollonit. (*)
    (*)Korespondenti, Shfaqje teatrale n Vlor (‘’Agimi i liris’’), Shqipria e Re, nr.516, 9.11.1932, f.3. Shnim nga Petro Luarasi


    Hil Mosi, ministri i Arsimit, q pat ardhur prfaqsues i qeveris n ceremonin e shprnguljes s kockave t Ismail Qemalit, nga Kanina n sheshin e Flamurit, asistoi n shfaqjen e drams dhe na ftoi q t vinim edhe n Tiran. (*)
    (*) Pas disa muajsh, m 21 shkurt 1933, atdhetari babaxhan Hil Mosi u nda nga jeta.
    Vam n kryeqytet nga mezi i dhjetorit. Edhe ''n Tiran u shfaq me sukses drama patriotike ‘’Agimi i Liris‘’ e z.Sknder Luarasi'' (*)
    (*) Lajme t vogla, Shqipria e Re, nr.520, 10.1.1933, f.3
    Por vetm dy her, t tretn u ndalua. U kthyem n Vlor t dshpruar e t zemruar.
    Ja se si rrodhn ngjarjet: Kur deshm ti shtypnim afishet, shkuam n drejtorin e gazets ‘’Besa’’ pr reklamn. Administratori Abdurahman Dibra, i cili n fillim na priti mir, me t lexuar n kopjen e reklams ‘’Spiro Ballkameni - Kapedan i ets’’ e flaku letrn atje tej dhe na tha t porreshim se s’kishte nge pr t tilla budallallqe. Dhe ai bri sht e mundur q t pengohej shfaqja.
    Organi Besa m 28 dhjetor 1932 shkroi: ''T dieln m 25, ditn e par t Krishtlindjes, studentt e Shkolls Tregtare t Vlors shfaqn n sallonin e kinemas ‘’Diana’’ n Tiran, dramn me 5 akte’’Agimi i Liris‘’ vepr origjinale e profesorit Sknder Luarasi…Drama sht komponimenti m i zorshm dhe prandaj djelmnia e jon m mir t merret me prkthime se sa me prpilime origjinale…Rregullimi i sallonit, mjerisht linte shum pr t dshiruar me q populli i shumt u shtrngua t rrinte m kmb jepte t kuptohej se do t ishin shitur biletat m tepr nga vndet n dispozicion…Shfaqja u prsrit edhe t Hnn m 26''. (*)
    (*)Rreth shfaqjes theatrore t drams origjinale ‘’Agimi i Liris‘’ n Kryeqytet,, '' Shqipria e re'', nr.520, 10.1.1933, f.2.
    Ndrsa n nj tjetr gazet do t shkruhej:
    ''T Kremten e Krishtlindjes, pata rastin t ndodhesha si asistent n shfaqjen theatrore t drams origjinale: ‘’Agimi i Liris‘’ prpiluar prej z.Sknder Luarasi. Drama prgjithrisht u luajt bukur dhe kt e vrtetonin edhe duartrokitjet e nxehta, her mbas here. Por si shikohet n gazetn ‘’Besa’’ duket se nuk i ka plqyer njj artikullshkronjsi ‘’ad incognito’’, si thurja e veprs ashtu edhe luajtja e saj …i vrsulet me nj kritik t’ashpr e cila pandehet, pothuajse gati si nj atak personal dhe i pavnd.
    Duhen shkruar, pra, po e prsris, vepra origjinale q t prfaqsojn me t vrtet karakteristikat, ndjenjat dhe valzimet e shpirtit arbresh t cilat t bashkuara me artin dramatik, kan pr t na prfaqsuar denjsisht n theatret e antipodeve t qytetruara, gjra kto q, pas mendimit tim, s’i mungojn veprs n fjal…
    Tiran, Dhjetor, 1932''
    (*) (*) A.V. Rreth shfaqjes theatrore t drams origjinale: ‘’Agimi i Liris‘’ n Kryeqytet, Shqipria e Re, nr.520, 10.1.1933, f.2

    Koh m von msova pr shkakun e vrtet prse administratori i gazets ‘’Besa’’na przuri nga zyra e tij dhe e qortoi ashpr dramn ‘’Agimi i Liris‘’. N tetor 1912, Abdurahman Dibra pati qen kajmekam (mydir) i Nevesks. Ky e kurdisi planin pr ta shtn Spiron n pusi. Pas lufts Ballkanike shkoi n Stamboll. M von Zogu e thirri n Shqipri dhe e bri ministr t Arsimit. Ky anadollak q e vrau trimin shqiptar n Nevesk, e vrau pr t dytn her Spiro Ballkamenin n Tiran!(*)
    (*) Shnimet jan t Petro Luarasit

  7. #27
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Sknder Luarasi sht nj nga intelektualt m t shquar shqiptar me kontribut t rndsishm edhe n dramaturgjin shqiptare. Ai ka shkruar tri drama: ‘’Liria’’, ‘’Agimi i Liris’’ dhe ‘’Stuhi n prill’’, q t treja t ndaluara nga regjimet prkatse antidemokratike.
    Drama ''Stuhi ne prill''
    Kjo ndodhi edhe me dramn “Stuhi n prill”, pr t ciln Sknder Luarasi drithronte q t botohej sepse ajo trajtonte me vertetsi ngjarje historike t rndsishme: krijimin e grupeve t para t rinis antifashiste, pjesmarrjen n Luften e Spanjs, manovrat e elementve profashist, etj. Drama ‘’Stuhi ne prill’’ ishte n vargje me rim dhe portretizonte personazhe historike gjat periudhs prpara e pas pushtimit t Shqipris nga Italia fashiste. Atje prshkruheshin edhe disa detaje reale nga lvizja revolucionare e komuniste. Me gjith shpjegimet e Luarasit mbi rndsin e mesazheve t ksaj vepre e argumentet se e kishte shkruar at q t nderonte 60-vjetorin e Pavarsis s vendit apo kmbnguljen deri n instancat me t larta, “ekspertizat” e redaksis s botimeve ishin njra m absurde se tjetra. P.sh., n nj recens, midis t tjerash theksohet: “shtja e vullnetarve t Lufts s Spanjs, q prshkojn dramn, dhe “Zri i Madridit”, e kan errsuar t vrtetn historike, q do aksion patriotik- revolucionar, mbshtetjen kryesore e ka pasur te lvizja revolucionare e vendit, e cila n ato momente ishte mjaft e gjall...”
    Ndrsa, pr t njjtn vepr, dashamirsi, shkrimtari Mark Dodani, privatisht shkruan: “Pr Spanjn (luftn e asaj kohe), pr sa sht trajtuar n vepr, nuk shoh asnj shqetsim”.
    Nuk dihet se n ’rrethana teatri “A.Z.ajupi” i Kors vendosi ta shfaq dramn m 1972 (m duket se n prill). Regjia ishte e Dhimitr Orgocks, dekori i Niko Progrit, n role kryesore: Pandi Raidhi, Dhimitr Grabocka, Dhork Orgocka, Minella Borova, Jani Riza etj. Pr dy dit Kora ziente. Mbaj mend se n ditn e dyt, para shfaqjes, u b edhe nj mbledhje me podium t gjer. Lajmi pr suksesin e madh t shfaqjes u dha edhe n Radio Tirana. Ditn e tret shfaqja u ndalua me urdhr nga lart. S’m shlyet nga mendja pikllimi i aktorve dhe i regjisorit t nderuar. Nuk dinin t bnin. E pyetn Sknderin se mendonte; prse e kishin ndaluar shfaqjen. Ai u prgjegj: “Dikush pa fytyrn e tij n pasqyr dhe u tmerrua”.

    Studjuesi Mexhit Premi ka shkruar:
    ''M 1974 u mbajt Plenumi IV i K.Q.t PPSh ku u kritikuan nj sr organesh t shtypit. Menjher filloi reprezalja duke filluar kritika, lvizja e dnimi i pjess m t madhe t drejtuesve t tyre. Meq n Plenum ishte kritikuar rnd edhe drama, filloi goditja edhe ndaj revists ''Teatri'', pra rrufet do t binin edhe mbi mua si redaktor prgjegjs i saj. U b nj mbledhje nga ana e organizats baz t partis t Shtpis Qendrore t Krijimtaris Popullore n bashkpunim me K.P. Rrethit Tiran. Akuzat kundr meje kishin t bnin me botimin e disa dramave n revistn ''Teatri'', si ishin drama e Artur Milerit ''Ishin t gjith bijt e mij'', ''Stuhi n Prill'' e Sknder Luarasit dhe ''Mosha e bardh'' e Dritro Agollit...Pr dramn e Sknder Luarasit, akuzohesha se aty kishte ''importim revolucini''. Kjo akuz mbshtetej n faktin se vetm n nj faqe t drams, autori nprmjet nj radioje t Spanjs, paralajmroi shqiptart se fashizmin e kishin n prag. Edhe kjo akuz ishte nj absurditet m vete…Komedia m e madhe ishte se nga t gjith pjesmarrsit e asaj mbledhje asnjri nuk i kishte lexuar dramat pr t cilat akuzohesha. Ato vepra i kishin lexuar vetm Naum Prifti dhe drejtoresha e Shtpis Qendrore t Krijimtaris, Leman ooli, t cilt m mbrojtn aq sa u lejonte situata. ''Pr gabime ideologjike n fushn e botimeve t drams, largohet nga institucioni yn'', ky qe motivacioni me t ciln m uan n Kashar dhe m hoqn t drejtn e botimit pr disa vite me rradh''
    (*)Mexhit Premi, Intervist, gazeta shqiptare, 5.7.2002, f.13

    Me ndalimin e shfaqjes se drams ‘’Stuhi n Prill’’ Sknder Luarasi krkoi q drama t diskutohet duke argumentuar se nj dram q sht luajtur me sukses n sken, q sht botuar pjesrisht nga shtpia e Krijimtaris dhe ‘’Hosteni’’ nuk mund t hidhet posht me nj kritik subjektive.
    Nj nga metodat e strholluara t persekutimit q i bheshin Sknder Luarasit n periudhn e diktaturs ishin edhe “recensat” me porosi pr mosbotimin e shkrimeve t tij. Per kete ai protestoi tek
    Manush Myftiu, ish-Sekretar i par i Kom. t Partis t Tirans.
    N letr shkruhet:
    Stuhi n Prill sht pjesa e par e nj trilogjie( e dyta lirimi, e treat Ndrtimi). E shkrova, me qllim q t ngjall neveri me fytyrn e pshtir t atyrer q shitn vendin e popullin tek t huajt; por edhe me qllim q t ngjall admirim pr figuren madhshtore t atyre q shptuan vendin e popullin prej fashizmit.
    Prse nuk duan ata t redaksis q t diskutohet edhe me mua. Prgjigja e redaksis sht e mbushur me shtrembrime dhe pohime ekuivoke.
    T thuash: ‘’shtja e vullnetarve t Lufts s Spanjs, q prshkon dramn,, dhe Zri Madridit e kan errsuar t vrtetn historike, q do akcion patriotik e revolucionar mbshtetjen kryesore e ka patur tek lvizja revolucionere e vendit, e cila n at koh ishte mjaft e gjall…’’ sht sofizm
    shtja e vullnetarve t Spanjs, nuk e prshkon, por vetm sa prmendet n dram. Vullnetart e Spanjs jan pjesz prbrse e lvizjes patriotike revolucionare t vendit; jan ambasadott e Liris t popullit shqiptar n botn internacionale t proletariatit. Ata ndriuan idealet e popullit shqiptar ndr popuj q nuk na kishin njophur, ose na kishin njohur keq.
    N Spanj ran dshmort e par t proletariatit shqiptar n luftn kundr reaksionit botror. Kta dshmor Partia i ka shpallur heronj. Vet krytari i kshillit t Ministrave sht nj nga vullnetart e lufts s Spanjs dhe hero i Lvizjes Nacional-lirimtare.
    Nj tjetr sofizm bn Dh. F. kur thot:’’N dram bhen aludime teritoriale me Greqin, sidomos pr at koh kur shtja nxitej nga vet fashizmi pr t pregatitur luftn italo-greke.’’
    N dram nuk bhen aludime territoriale. Inspektori i Oborrit ( agjent i huaj) pyet drejtorin:’’ Po rata dy student, a jan t krishter a muhamedan?’’ Dhe drejtori i prgjigjet: ‘’T dy jan fshatar dhe jetim. Ky nga Kosova ai nga amria,-krahina q I ka humbur Shqipria’’ Ky sht aludimi territorial?’’
    do fillorist e di se prpara 7 prillit,pretendime territoriale kishte Greqia pr ‘’Vorio Epirin’’, dhe jo Shqipria pr amrin. shtjen e amris e nxiti vet fashizmipr t pregatitur luftn italo-greke pas ( e theksoj, pas)pushtimit t Shqipris nga fashizmi.. Nd mendon Dh.F. se Shqipria para okupacionit nuk duhej t kishte pretendime pr Kosovn, athere prse vajti atje pas okupacionit – apo pr t’u msuar serbve gjuhn shqipe?!
    Redaksia e poezis pr mosbotimin e drams Stuhi n Prill e ka hallin gjetk. M kan kshilluar t mos prmendet Ernskliqi : ‘’Le t leh qeni,- karvani shkon prpara!’’ Ernskliqi, sht gjarpri q nga Roma akoma helmon rinin shqiptare prjashta, sidomos rinin kosovare. ..Sa pr vlern e drams… m mir t’ua lem kritikve pasi t botohet. Publiku i Kors e priti me entuziazm kur u faq premiera e drams m 27 Nntor 1972. Dhe auktor t ndershm si Dritro Agolli, Dajlan Shapllo, Naum Prifti, e tjer, q e kan lexuar me kujdes, e mojn pr t botueshme...

    Sknder Luarasi

    Tiran, m 22 prill 1974



    Kor, m 11.V.73
    I nderuari mik,
    Para s gjithash ju uroj shndet t plot e gzime t mdha n jetn tuaj private e letrare.
    M erdhi shum keq q nuk e pash n skenn e ktushme veprn tuaj (‘’Stuhi n prill’’) e q nuk munda t’ju prshndes e t’ju shtrngoj dorn pr vlerat e saj t mdha, pavarsisht se qllimisht u mbajt nj heshtje fajtore, pr t mos prdorur fjaln kriminale.
    Ishte komploti i heshtjes organizuar nga njerz keqdashs q n redaksit - e jo vetm aty – u pret kordha n t dy ant.
    Pavarsisht nga kjo heshtje, si trupa teatrale, si ata q gjykojn drejt e me kokn e tyre, t gjith ditn t’i japin hakn nj vepre t bukur t shkruar me mend e me art.
    Nuk di me se po merreni, i vyer mik, por ju n jet sigurisht kini ngrn grushte t pabes po kaq t rnd e, megjithat, s’kini dashur t’ia dini. Ju jini kock e fort. Provojuani Arielve e Co se me k kan t bjn. Kjo do t gzonte t gjith miqt e dashamirsit tuaj, q jan aradh, e do t bindnit t gjith se intriga, dallaveria, meskiniteti e ligsit e xhuxhmaxhuxhve t letrsis (‘’tigra prej letre’’) s’e zn dot diellin me shosh. Kt e presim, kt e kini detyr...
    Ju prshndes przemrsisht e ju uroj gjith t mirat
    Gaqo Peci
    Rruga Sotir Peci, 21
    Kor

    Msuesi i nderuar Gaqo Sotir Peci, u burgos nga rregjimi diktatorial ‘’pr agjitacion e propagand‘’ pas spiunimit q i bri nj shkrimtar.
    Gaqo Sotir Peci lindi n Kor n vitin 1920. Pasi kreu liceun francez t Kors, vazhdoi studimet n Institutin Pedagogjik t Tirans. Pr mbi 25 vjet punoi me prkushtim si msues n qytetin e lindjes deri kur doli n pension duke u vlersuar me flet lavdrimi. N vitin 1976 u dnua me dhjet vjet heqje lirie ''pr agjitacion dhe propagand''. Pas lirimit jetoi pran t bijs n Berat deri sa u nda nga jeta. Mban titullin ''Msues i Merituar''. Para se t ndahej nga jeta arriti t shkruante librin ''N panxhat e sigurimit''-kujtime, i botuar nga sh.b. “Luarasi” m 1997
    Kto kujtime Gaqo Sotir Peci ua kushtoj:
    ''Atyre q kan dashur lirin dhe atdheun m shum se syt e ballit;
    - atyre q vdiqn ose u vran n birucat e Sigurimit;
    -atyre q vdiqn ose u vran n burgje, , n kampe, n miniera, n kneta, n kanale, kudo ku punonin si skllevr dhe m keq se skllevrit;
    - atyre q vran veten npr biruca;
    - atyre q mbetn gjall dhe doln nga burgjet dhe kampet me trauma t thella psiqike;
    - gruas sime q qndroi si burrresh prball uraganit komunist.''

  8. #28
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    I nderuar Brari,
    Ne kete forum, tek letersia, tek autoret shqiptare, Skender Luarasi, po publikoj disa fragmente nga drama e ndaluar e Sknder Luarasit “Stuhi n prill” te cilen rekomandoj ta lexojne tere shqiptaret per te mesuar mjaft te verteta. Kjo drame nuk pasqyron vetem tradhetaret e heronjte para e pas pushtimit fashist, por demaskonte edhe sherbetoret e molepsur te diktatures, disa prej te cileve i kishin sherbyer me te njejtin zell edhe pushtueve.
    Ndaj kjo drame historike me personazhe reale u ndalua.
    Mundesisht lexojeni dramen dhe jipni ndonje mendim si i keni kuptuar mesazhet e saj.

  9. #29
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Skender Luarasi, pedagog atdhetar e demokrat

    ’’kam par e ’kam dgjuar“. Pjesa e tret
    Ndrsa n Austri, ndr studentt shqiptar ndesha prgjithsisht bijt e shtresave t privilegjuara t Shqipris (t bejlerve e qehallarve t tyre, t borgjezis e t nnpunsve t lart t qeveris), n Shkolln Teknike njoha bijt e fshatarve dhe t puntorve nga t gjith ant e vendit. N fillim edhe un ndjeva ndrojtjen q ka kushdo n zbatimin e zanatit t tij, po me koh vet nxnsit m ndihmuan t kaprcej vshtirsit sa m shpejt e m leht. Ata ishin t ndrgjegjshm se patn ardhur n shkoll q t fitonin nj profesion si teknik, msues, agronom dhe me dshir q t ktheheshin n fshat sa m hert t’i ndihmonin familjes. Ata vinin nga vise t ndryshme, po kishin t prbashkt seriozitetin dhe dshirn pr pun. U prpoqa t’i njoh sa m mir kta t rinj.
    Orn e par t msimit e shkuam me bised dhe u dhash hartimin e shtpis :‘’Fshati im’’.
    (Hartimi sht nj nga mjetet me t cilat nxnsi shfaq mendimet e ndjenjat, meditimin e tij. Nprmjet hartimeve msuesi edukon te nxnsi dashurin pr atdheun e urrejtjen pr armiqt).
    Hartimi i dyt n klas qe: ‘’Cila stin m plqen m shum‘’, hartimi i tret n shtpi: ‘’Cili njeri m ka hyr m shum n zemr’’. T paktn nj her n muaj nxnsit e do klase i nxirrja pr shtitje n kodrat e Dajtit, n Erzen e Petrel dhe u jepja ndonj tem patriotike si: ’’O Shqipri e bukur’’ dhe gzohesha kur kuptoja se sa ndjenja t pastra dashurie pr mmdhen flinin n zemrat e ktyre t rinjve.
    Ajo q m binte n sy prej hartimeve ishte jo se nuk kishin mendime, se ato i kishin n mnyr latente, por u mungonte m shum strvitja q t’i shprehnin bukur n form. Shum sish nuk kishin njohurit e duhura mbi prdorimin e shenjave t piksimit. Pr kt shkak, kur u ktheja hartimet e korigjuara kisha kujdes q t’u sqaroja mir jo vetm gabimet n mendime, por edhe shenjat e piksimit se ku viheshin dhe prse. Pr ushtrim n prdorimin drejt t shenjave por edhe pr t’i pasuruar me kultur, u diktoja pjes t bukura letrare, disa prej t cilave krkoja q t msoheshin prmendsh: ’’Qindra vjet m par‘’ prej Fan Nolit, ‘’Kthimi i Sknderbeut n Kruj‘’ prej Longfellout, anglisht, e prkthyer shqip nga Fan Noli; fjaln e Abraham Linkolnit n Gettysburg, t studjuar edhe anglisht edhe shqip si strvitje n prkthime; ‘’I dbuemi’’ q e krahasoja me ‘’Lamtumir vendet e mia’’ nga ‘’ajld Harold’’ t Bajronit, e t tjera. Prej librave q lexonim n klas, si bie fjala :‘’T mjert’’, ‘’Jul Qezari’’ e t tjera drama t Shekspirit, zgjidhnim pjes t bukura, i analizonim dhe i nxenim prmendsh. Pash se leximi kolektiv i dramave n klas jepte rezultate t dobishme pr t folur sa m mir e m kthjellt.
    Kt metod pune e vazhdova, sipas nevojs e mundsive, n gjith klasat e ulta t gjimnazeve ku u transferova.
    ‘’Sknder Luarasi shquhej pr horizontin e gjer kulturor, pr pasionin e madh pr letrsin, pr zhvillimin e vrtet krijues t programit t ksaj lnde e pr nj frym t gjall polemizuese q futi n orn e msimit, e cila ndikonte aq shum pr krijimin e bindjeve tek nxnsit. Duke paraqitur fakte nga jeta e bmat e njerzve t shquar, ai realizonte synime t caktuara n edukimin moral, sidomos atdhetar t nxnsve’’ (*)
    (*)Iliaz Gogaj:Sknder Luarasi-shmblltyr e prkryer e msuesit atdhetar e demokrat.’’Msuesi’’, 2 maj 1992)
    Vmendje i kushtoja diskutimeve mbi njohjen e historis dhe vlerave tona kombtare.
    ''N mbledhjen e fundit t’Organizats ‘’Prparimi’’, z.Sknder Luarasi foli mbi karakteristikat kombtare. Fjalimi i Zotnis s tij u prit me knaqsi dhe u duartrokit me nxehtsi jo vetm prej antarve t’organizats por edhe prej visitorvet.''
    (*) Nj konferenc, Laboremus, 28 Nntor 1930, Nr.4/VII/f.8.

  10. #30
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Skender Luarasi, publicist atdhetar e demokrat
    ’’kam par e ’kam dgjuar“. Pjesa e tret
    ’’Pr komb e flamur’’
    Nj dit Ismet Toto, q pati mbaruar Shkolln Teknike dhe ndrkaq kishte arrir t bhej kryesekretar i ‘’Djelmnis shqiptare’’, si bashkpuntor n gazetn ‘’Arbria’’, m krkoi nj artikull pr 28 nntor 1930 dhe un shkrova portretin e Themistokli Grmenjit, ’’Pr komb e flamur’’ (*)
    (*)Me poshte shihet pr sa gjra t vogla pengoheshin shkrimtart e asaj kohe edhe pr shprehjen e mendimeve m t thjeshta ndaj nga frika nuk guxonin t’i botonin.
    (’’Pr komb e flamur’’, Arbria, 28 nntor 1930. Shn. i red.P.L.)

    Kaq shkrova un pr kt patriot t madh t Kors dhe q t nesrmen e botimit t ktij artikulli, m thirrn n ministri t Arsimit. M qortuan rnd se pata shkruar dika q mund t na armiqsoj me Francn dhe prishte relacionet e mira politike q kishim me at republik! N fund m porositn q si msues t merrem vetm me punn e shkolls.
    Pati edhe dashamirs q m prgzuan, ndr ta Milto Sotir Gurra.(*)

    Letr nga Milto Sotir Gurra(*)
    A.Q.Sh.F.152,V. 1931,D.26, f.1


    (Fotokopjo letrat)
    Kor m 3 dhjetor t vitit 1930
    I dashur Sknder
    Si e sheh po t shkruaj…Po, po t shkruaj, sado q nuk duhej t'a bnja kt pun pr shum arrsye t cilat, ti po t mejtohesh pak, do t'i kuptosh fare mir. Po s'ka gj…Un gjithmon moj miqsin ideale dhe prpara saj prulem me gjith thinjat e mija dhe i v ndr kmb gjith ato arsyet q do t'i kuptosh ti vet, e t shkruaj duke t shtrnguar dorn pr at artikullin e bukur q ke shkruar te Arbria pr ditn e 28 Nntorit.
    Vrtet, i dashur Sknder, e ke shkruar me ndjenj t vrtet t nj palo shqiptari i cili edhe i ka kujtimet e vojtjes s skllavris t t huajve fare t gjalla, n zemrn e tij dhe i cili edhe e ka zemrn plot me gjak se me t e ka ngjyer dhe penn q ka shkruar ato sre.
    E dinja Sknder q do ta bsh kndonjsin t'i dridhet zemra, por do t maten ata q'e din se s'sht sundimi i huaj e s'sht skllavria e 450 vjetve kurse t rinjve q jan profan t histories son t rilindjes kombtare, q po sulen pas rrogave, shkallve, gradave e pas ovullave, kurr do t mos u dridhet zemra dhe kurr do t mos mundin t kuptojn se vuan nj Themistokli, dhe se bhet theror nj shqiptar pr shqiptarizmn.
    Prap t shtrngonj dorn se me ato srat e bukura bn dy shrbime:
    a) U prkdhel thinjat dhe rrudhat t motuarve dhe
    b) U jep disa msime t rinjve, shumica e t cilve jan vandal t do pun t gjyshrve, strgjyshrve dhe etrve t tyre. Po Sknder…kemi folur shum her, kemi biseduar dhe me zjarr dhe nga hera t kam thn se prpara verss s re prulem…po prulem dhe ia moj virtutet e saj, mirpo edhe ajo duhet t dij t respektoj a t dij t armatoset pr luftn e jets. E lufta e jets do matje, do sakrifica, do durim dhe do urtsi. Kto q t gjitha asaj i mungojn. E me gjith ato ajo e motivon luftn dhe pret t korrnj fitimet dhe ta zbukuronj kraharorin e saj me nishane e kryet me kurora. Nj gj duhet t sjell ndr mend kjo djalri: Nuk u jepen nishane rekrutve por vetm ushtarve t pjekur e t rrahur n luft e q din t'a han barrutin me grushta. Dhe djalria jon duhet t rresht nga s bri rekllam me fjal se atdheu do sakrifica dhe shrbime se vetm me ato do t mund t sjellim shrbime atdheut dhe monarkut q po e drejton kt atdhe n skeln e lumturis. Po t duash prgjigjmu:
    Mbetem me dashuri miku yt me bes
    Milto

    (*)Letr prgjigje e Sknder Luarasit
    A.Q.S.H, F.592, D.121, f.1.
    Tiran, 22.XII.30
    I dashur Milto,
    Kush e di se ’dnim t rnd ke dhn pr mua q s’t kam shkruar pr kaq koh. Nj letr q t’a kisha pregatitur koi e s’ia dorzova dot Ilks kur iku nga Tirana. Dhe mbeti pr sot t’a lanj at hua. Por ’t t shkruanj i dashur Milto? Do t desha t vinja prsri n Kor q t flasim;ose m mir sikur t vinje ti ktu!
    Ktu sht jeta e mbushur por e mbytur. Puna n t ciln ndodhem m gzon fort. Me gjith q kam 30 or klasash n jav nuk ndjenj as m t vogln lodhje. Pr t parn her n jetn time ndjenj nj ngutje t fort pr t punuar n shkoll.
    Nuk e di cili asht shkaku. Mbase qarku i shkolls teknike, mbase inati q ndjenj pr t papunt intelektual t ktij qyteti por ndofta edhe nj send tjetr. Prball shkolls son qndron zemra e ktij vendi.
    M katr e gjysm t mngjezit dritat e saja jan t ndezura. Se qysh u zgjova njher dhe e vura re kt ngjarje. Dhe tani m vjen rnd t fle pas ksaj kohe. M dhjet bije t fle. Me gjith kt nuk di t kem ndjer nevoj pr gjum tjatr. Me kt dua t them se qarku i Tirans t frymzon pr veprim. Por duhet edhe t dish t ruhesh…
    T falem me nder pr komplimentin q m bre me rastin e botimit t artikullit mbi t ndjerin Themistokli. Nuk e kam ditur se kam br ndonj pun kush e di sa t madhe. Edhe nd qoft se u godit pakz ky artikull kjo i detyrohet m fort faktit q jeta dhe vdekja e Themistokliut jan dy gjra t forta dhe t bukura. Syresh duhesh t dilte gjsendi m e mir.
    Si mendonj un pr ty dhe pr gjith veterant nuk besonj t ket nevoj t t shkruanj, i dashur Milto.
    ’ndjen njeriu ka m tepr vleft sot-pr-sot se sa ’thot. Dhe kjo vleft paksohet n faqje. Pushimet e pashks t dshronj t’i shkosh me gzim dhe Motin e Ri pr shum vjet gzuar!
    Si pr her i yti mik me bes
    Sknder Luarasi



    Pr kt ngjarje t rndsishme ku ''dshmori kombtar Themistokli Grmenji ngriti flamurin pr t parn her n Kor, qi edhe e liroi …u b nji kremtim i madh. Mbajti fjalim t flakt z.Hil Mosi.'' (*)
    (Tre vite m von, do t inagurohej n Kor Momunenti i Themistokli Grmenjit, i realizuar me dashuri e profesionalizm t lart nga Odise Paskali.)
    (*)Leka, kallnuer, 1930, f.30

  11. #31
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    N kt fragment po sjellim nj dshmi t rndsishme historike mbi manipulimet politike t regjimit t Ahmet Zogut dhe gjyqin e par politik mbi t ashtuquajturin ''grupi i komunistve korar''( janar-prill 1931) farse e cila nuk eshte permendur fare ne historine e Shqiperise per aresye qe merren me mend. Nga provat e dokumentuara del qe Sknder Luarasi paraqiste shqetesim te madh per monarkine dhe cilesoj nje nga kundershtaret me te medhenj te saj i cili duhej te denohej rende.
    Sknder Luarasi
    ’’kam par e ’kam dgjuar“. Pjesa e tret
    N shkolln teknike dhash msim gjer n fund t javs s dyt t janarit 1931. Disa dit m par Vasil Xhaka, redaktor i gazets ‘’Ora’’, m krkoi t shkruaja nj recension pr librin ‘’Neuland Albania’’( ''Shqipria, vend i ri'') prej Frederik Wallish, pr t cilin ishin botuar fjalt m lavdronjse n shtyp. I thash se un e shkruaja nj kritik t drejt, por dyshoja nd do ma botonin. M’u zotua se po. Vrtet, me prjashtimin e dy paragrafeve nga mezi e ndonj fjalie nga fundi, artikulli u botua.(*)
    (*)Shqipria shtet i ri, ''Ora'',13 janar 1931
    Artikulli doli n mngjes dhe pasdreke, n orn pes, xhandart e mbretit m arrestuan.
    Kur isha larguar nga Vjena n behar, q t m mjaftonin parat n udhtimin tim gjer n Kor, i pata marr hua Koo Tashkos nja katr a pes dollar. Ndrkaq Kooja qe larguar nga Vjena. Sandejmi Azis ami m shkroi nj letr me krkesn: ”Parat q do t’ia drgoje Koo Tashkos, t mi drgosh mua n adres...’’
    Postjeri m hasi dhe ma dorzoi letrn prpara kafe Kursalit tek po nxitoja drejt shkolls q t ndodhesha n salln e studimit n orn pes t dats 13 janar 1931. E lexova, e futa n xhep dhe mendova q sa t arrija n shkoll, ta flakja ku t mos e gjenin dot kurr.(*)
    (*) N at koh Koo Tashko dhe Hazis ami qen emigrant t dnuar me vdekje n munges prej Ahmet Zogut.
    Kur hyra n oborrin e shkolls, pash se ndrtesa qe rrethuar nga xhandart. N salln e studimit u gjenda ball pr ball shefit t policis Xhafer Prezs, i cili m’u afrua dhe m tha ta prcillja n odn e gjumit. Atje m krkoi korespondencn.
    ‘’Korespondencn doni ?’’ pyeta. ‘’Ja korespondenca ime!” I rrzova nga tavlat e tavolina gjith ato flet e fletore, rradhor hartimesh e libra q m zuri dora dhe me kmb i przjeva t gjitha tok. Pastaj futa dorn n xhep, nxora sandejmi portofolin, pen e zarfe e letra dhe t gjitha toptan i flaka ndr t tjerat q me kmb i bra ujem.
    ‘’Mos u mnde!’’ m thirri kryepolici. Letrat e librat i ngjeshn n nj thes dhe m nisn pr n polici. Pastaj m prcolln n burgun e prgjithshm.
    Se si m’u duk, m shum nga turpi se nga frika. Kur m ngjitn lart n katin e dyt dhe eca prmes atij koridori, prej drejtoris gjer te dera me hekura t kryqzuara, m'u duk sikur po kaprceja Akeronin pr n ferr. Plot t burgosur po m kqyrnin prmes kafazeve t hekurt. Kur hyra njri syresh m prqafoi. Gjysma e dshprimit m’u hoq zemre kur njoha n personin e t burgosurit Haki Strmillin, t cilin e pata njohur s largu n Tiran dhe m mir n Vjen, m par se ai t kthehej n Manastir prej nga serbt ia dorzuan Zogut.
    Ato dit solln n burg nga Kora nja tre t rinj t akuzuar pr ''faje politike’’: njri, Dhori Thano, se pati varur npr muret e qytetit afishe me thirrjen :‘’Rroft bolshevizma! posht M…t i shqiptarve Ahmet Zogu!’’ dhe t tjert Esad Dishnica dhe Ilo Treska, po pr t ktilla fjal n ambjente publike.
    Hetuesi Ramazan Sknderi, q qe drguar n Kor pr t hetuar kt ngjarje, m thirri edhe mua t m pyeste.
    ‘’T m kuptoni drejt’’, nisi t m flas Ramazani. Dhe tha se m deshte t mirn. Pati pyetur n Kor njerz nga shtresa t ndryshme, msues, tregtar, puntor dhe t gjith i foln fjal t mira pr mua. Madje Milto Sotir Gurra i paskish thn se un qesh admirues i Naltmadhris s Tij!
    Ve se prefekti i qe shprehur : ‘’Shtypjani kokn atij gjarpri dhe do t kemi qetsi ndr t rinjt e Kors!’’
    Un protestova q m kishin ngatrruar me kta persona pr ‘’shtje politike’’ dhe krkova q gjyqi t m bhej veas. Edhe hetuesi m'u zotua se do ta krkonte kt kusht n procesverbalin tim. Mirpo antari i gjyqit Kio Bisha e kundrshtoi duke thn se n vazhdim t gjyqit do t dilte e vrteta. Por ajo q m shqetsonte shum qe vetm letra nga Vjena. Nj dit, kur po m shpinin n gjyq duarlidhur, me t arrir para sahatit, u ndodha ball pr ball disa profesorve t Institutit ’’Nna Mbretresh‘’. Karl Gurakuqi sa m pa, m kqyri syzgrdhyer, krceu arush nga gzimi dhe u thirri kolegve: ’’Shikoni, more, shikoni!...Ha!ha! ha!ha!ha!ha!’’
    O, sikur t kisha patur fuqin e Samsonit! Porse m ngushlloi fakti se nuk qe pr ndonj turp q m shpinin n gjyq dhe pr pun t ndershme t ligjt e bots i patn hedhur hekura n duar edhe tim ati.
    Shqetsim vrtet i madh m pushtoi ditn kur i bn Ahmet Zogut atentat n Vjen. Isha prkulur mbi xhezven me aj n mangall. M’u afrua Esad Dishnica dhe m pshpriti: ’’N Vjen-atentat Zogut! - Emigrantt - Azis ami…’’
    ‘’E vran?’’
    ‘’Vran adjutantin - Zogun e plagosn.’’
    Atentatet, ashtu n mnyr anarkiste, nuk m kan plqyer kurr. Por nuk do t kisha qen patriot shqiptar po t mos isha gzuar pr vrasjen e Esad Pash Toptanit dhe ca m pak demokrat, tani, kur qlluan kundr shpallsit t Monarkis. Si nuk thirra: ’’Ju thafshin duart!‘’ Jo q shtin mbi t, por q nuk e vran.
    M’u kujtua letra nga Vjena dhe mendova: Ja se si nga nj gj fare e vogl mund t psosh t keqen m t madhe dhe shkon pr dhjam qeni!
    Disa dit pas atentatit, nj inspektor erdhi t vizitonte burgun. Na mblodhi ne t burgosurit politik dhe na pyeti nd kishim ankesa. Gati t gjith e siguruan se qen t knaqur. Por un jo.
    ‘’Zotni inspektor’’, nisa t flas, ’’jam msues, rroj duke dhn msim n shkoll, duke korrigjuar hartimet e nxnsve, duke lexuar shnimet q kam kopjuar nga leksionet e profesorve t mij. Kur m arrestuan , m’i morn t gjitha...’’
    Nuk di me ’fytyr i thash kto fjal.
    Drejtori i policis q gjat arrestimit m pati trajtuar si zotni - si u skuq drejtori i policis! ‘’Pr bes gnjen! Kur e arrestuam, ky u b si i mendur. Ne i krkuam korespondencn - ky rrzoi e flaku prdhe ’kish n tavolin e rafte...’’
    ‘’Po mir-mir‘’, vrejti inspektori. ‘’far nuk ju duhet, kthejani.’’
    Dhe mua q at pasdreke, n nj karroc, m prcolln n polici.
    ‘’Jo, nj akuz t till nuk e prisja nga ju!’’. Me kto fjal m priti shefi i policis. Dhe, ksaj rradhe, si u skuqa un! Duke shpresuar e parandjer se edhe letra kompromentuese mund t ishte brenda n at thes me shkrimet e tjera, i krkova ndjes shefit t policis. Dhe n araban e ngarkuar me thesarin e muar, i prcjell prej xhandarit, arriva n burg.
    N salln e madhe, n qoshen m t djatht t hyrjes, ku kisha shtratin pran atij t Haki Strmillit, e zbraza thesin dhe fillova t qmtoj. Se ’gzim do t m ket ndriuar fytyrn kur m zuri syri zarfin - gjeta letrn prbrenda - ia tregova Haki Strmillit (aq shum bes i zura). Ky m tha t shkoja shpejt e t’i flakja t njmij coprat n vendin ku nuk do t'i gjente njeri kurr. Kur u ktheva t gjitha t tjerat i shtira n thes dhe u shtriva t lodhem me ndjenjn e lirimit nga gjith hallet e jets. Nuk desha t'ia di tani se edhe sa her t tjera do t m nisnin pr n gjyq. Hoxha nga Kamza m vuri re.
    Nga mezi i prillit na shpun n seancn q do t ish e fundit. Kryetari Bilal Nivica, m thirri n zyrn e tij dhe m tha: ’’Sot do t jepet vendimi. Prej Oborrit kemi marr urdhr t mos dnohesh, jo se nuk je fajtor, porse nuk duan t’i prishet jeta birit t Petro Nini Luarasit. T porositin t mos merresh me t tilla gjra kshtu tutje. Pr ndryshe, gjith fajet e s shkuars do t t ngarkohen s bashku dhe nuk do t shptosh as po t ngrihet nga varri Petro Nini Luarasi e t lutet t'ia falin t birin.
    Haki Strmilli, shkruan n ditarin e tij ''Burgu'':
    ''13 Kallnuer (Janar) 1931. Katr vet t’akuzuem pr faje politike u suelln sot n burg. T gjith jan t ri e korar. Profesor Sknder Luarasi, njni prej tyre, akuzohet si kundrshtar i regjimit e si komunist. Esat Dishnica e Ilia Treska pandehen se n pije e sipr kan thirr: ''Posht Fashizma, rroft Bollshevizma!'' Dhori Thana asht reshtue pr afishet q paska ngjit npr muret e qytetit t Kors n t cilat paska shkrue: Posht Kapitalizma, rroft Bollshevizma e t tjera. Kta tre t fundit thon se i paska torturue policia e Kors.
    11Fruer (Shkurt). Profesor Sknder Luarasi thot se bajonetat e gjindarmris i duken ma se dy pash t gjata. Nj profesor q e ka kaluar jetn n mes t librave, natyrisht terratiset sysh kur i shef gjindarmt q’e prcjellin pr n burg me bajonetat mbi pushk.(*)
    (*) Haki Strmilli shkruan n veprn ’’Burgu’’, botim i vitit 1935,
    f.143-144.
    17 Fruer. Profesor Z.Sknder Luarasi mrzitet pr s teprmi, sepse i duket se e humbi prestigjin e honorin me q asht burgos i akuzuem si fajtuer, me gjith q politik:
    ‘’Edhe sikur t lirohem s’kam sy e faqe t dal para njerzise sidomos prpara nxansve, thoshte sot n mngjes dhe un prpiqesha me e ngushllue e me e qetsue. Me gjith kt nuk qesh n gjendje me e bind e me e zbut.
    - Nj msues lypset t qndroj nalt moralisht,- vazhdoi Sknderi,- dhe kurr s’duhet t’arrij me u gremis n fundrinat e ksaj jete. Vendi i nj msuesi lypset t jet shkolla e jo burgu,- tha profesori me nj za t jerrt q tregonte se sa i dshpruem ishte.
    - Edhe burgu asht nji shkoll, - i thash
    - Po, asht e drejt, por nuk asht pr mue. Kurr s’ka ndodh q t burgoset nji msues, prgjigji si i raskapitun moralisht. Un e humba fijen e mendimit dhe po prpiqesha me gjet ndr flett e histories ndonj msues t burgosun politikisht q ta srkitsha me uj ngushllimi zemrn e profesorit t dshpruem. Me gjith q u mundova mjaft nuk gjeta gja, se trut e mij jan myk ma. Ndrkoh Dhori Thana, i thirri profesotit prej andej posht, dhe i tha:
    - Po Sokrati a nuk qe msues q vuejti e vdiq n burg?
    Nji hije knaqsie e mbuloi fytyrn e profesorit, i cili u duk i ngushulluem. Bani buzn n gaz dhe e shiqoi Dhorin si me mirnjohje, se ishte shlirue ma nga ajo barr e rand shprirtnore
    Na t tjert thirm me nji her, t’enthuziazmuem:
    - T lumt Dhori!
    20Fruer. Mulla Elezi e Mulla Mustafa, dy hoxhallar t burgosun pr faje politike, po marrin msim prej Profesor Z.Sknder Luarasi. Profesori prpiqet gjith ditn pr me ua fut n tru i-n ase e-n. Durimi i tij shembulluer m habit dhe mundimi i madh i tij m bn t besoj se detyra e msuesit asht shum e vshtir.(*)
    (*)Haki Strmilli shkruan n veprn ’’Burgu’’, botim i vitit 1935, f.148-150.

    5Mars. Sot u zhvillue nji bisedim interesant n mes t shokve t kthins: Z.Profesor Sknder Luarasi tha se ku hapet nji shkoll mbyllet nji burg dhe shpjegoi se si do t paksohen ngjarjet kriminale mbasi t jen pajue njerzit me dije. Mendimi i shtjelluem prej tij qe plqyem prej nesh pa as m t voglin kundrshtim, por u hodh njeni e tha:
    - Ku hapet nji shkoll s’mbyllet nji burg, por hapet edhe nji tjetr.
    - Prse?! pyetm
    - Sepse, - tha ai, - shkolla e ndrion mendjen e njeriut dhe e shtyen me luftue kundra ligjve t kohs s vet pr me i zavendsue me ma modernet, pun e cila i nep shkak burgosjes s tij. Vjen prej vedit, pra, se ku hapet nji shkoll, me koh, ka me u el edhe nji burg me t vetmin ndryshim se ky ka pr t qen burg politik e jo ordiner.
    - Kjo s’ka t ngjar, tha Profesor Z.Sknder Luarasi tue u prtyp
    - Ju vet jeni shembull i gjall i ksaj theorije, prgjigji shoku tue shique rreth e rrotull pr t marr aprovimin ton.
    U mahnitm dhe mbetm me goj hapt, mbasi kjo tem qe aq interesante sa lypte t zhvillohesh me kthjelltsin ma t madhe t mendjes.(*)
    (*)Haki Strmilli shkruan n veprn ’’Burgu’’, botim i vitit 1935, f.153-154

    21Prill U lirue sot Profesor Z. Sknder Luarasi, i cili muer pafajsi. Ishte turbullue e hutue fare prej gzimit t lirimit.(*)
    (*)Haki Strmilli shkruan n veprn ’’Burgu’’, botim i vitit 1935, f.159
    20 Maj U lirue sot me dekret Mbretnuer, Ilia Treska, Esat Dishnica e Dhori Thana, t tre t dnuem me nga tre vjet burgim prej gjykats politike disa koh m pare (*)
    (*)Haki Strmilli shkruan n veprn ’’Burgu’’, botim i vitit 1935, f.165
    Gjyqi ndaj t pandehurve Sknder Luarasi, Esat Dishnica, Ilia Treska e Dhori Thana, i etiketuar nga propaganda ‘’Gjyqi i komunistve korar‘’, u zhvillua me buj e peripecira q
    ngjalln interes t veant n shtypin dhe opinionin publik.
    Nga janari deri n maj 1931 gazetat Vullneti i popullit, Gazeta e Kors, Gazeta shqiptare, Shqipria e re, Ora, e t tjera, i prshkruan sensacionet e seancave gjyqsore. Nga debatet n gjyq u zbulua skandali: dshmia e rreme e nipit t Koo Kots ndaj Sknder Luarasit (kinse nga prdorimi i dhuns n qeli) ku kompromentoheshin prefekti i Kors, rrethkomandanti, organi i hetuesis dhe trupi gjykues.

    Gazeta e Kors
    T pandehurit pr propagand bolshevike para gjyqit politik.
    Pardje pas dreke, n salln e gjykats s posame pr faje politike, u zhvillua gjyqi kundra katr t’akuzuarve korar, t pandehur pr ‘’propagand bolshevike’’ kundra regjimit, Esat Dishnica, Sknder Luarasi, Ilia Treska dhe Theodhor Thana duke pasur pr avokat, dy t part, Dr.Terenc Toi, i treti Dr. Kristo Floqin dhe i katrti Z. Besim Casllin. Trupi gjykues q qndronte n tribun, prbhej prej z.z. kryetarit major Bilal Nivics, antarve kapiten Luigj Mikelit, kapiten Hamza Kuit, Theodhor Papamihalit, Sadedin Zavalanit, prokurorit Kio Bishs dhe sekretarit Gani Tepelens. T’akuzuarit qndronin prpara dhe rreth ishte nj shumic e madhe dgjonjsish. N krye kndohet komunikata e prokuroris…Kryetari z e pyet t pandehurit me rradh.
    I pandehuri Sknder Luarasi e rrefuzon akuzn q’i bhej sikur t kishte thn:’’ Mbreti punon pr interesin e vet dhe t’italianve’’.
    (*)Gazeta e Kors, 19 shkurt 1931, f.4

    Gazeta ‘’Ora’’
    Ilo Treska u pyet prej kryetarit t gjyqit Politik se prse tha n Kor, kur sht pyetur, q ka patur marrdhnie me Sknder Luarasin, dhe tani e mohon. Ky prgjigjet se u shtrngua nga t rrahurat q i bn n Kor t pohonte pyetjet q i bnin. Pyetjet, thot, ja bri Prefekti i Kors, Rrethkomandanti, gjyqtari hetues Pavli Sopiqati dhe antari i gjyqit Shezai Qemali. Nj nga antart e gjyqit bn vrejtjen se gjyqi nuk bhet kundr autoriteteve q prmendin t pandehurit. Avokati z. Terenc Toi thot se Ligja sht nj pr t gjith e ca m e rnd pr autoritetet q ngrn dru, n qoft se veprojn kundra ligjs…I katrti i pandehur, Sknder Luarasi, akuzohet si kundrshtar i Mbretit e sikur ka thn q ‘’Mbreti punon pr interesin e vet e t’ italianve.’’ Por ky i fundit refuzon akuzn e proteston duke thn se ‘’ as ka thn t’atilla fjal, as ka patur shkak q t’ia thot Ilo Tresks, q e njeh por s’ka patur marrdhnie me t‘’.
    (*) Gazeta ‘’Ora’’, 17 shkurt 1931, f.4.
    Gazeta e Kors
    Avokat Terenc Toi: ''Ilia Treska ka qen i paprgjegjshm, kshtu mori n qaf edhe Sknder Luarasin, pr t cilin nuk sht paraqitur asnj fakt jo q t dnohej, por edhe q t paraqitej n gjyq''.
    (*)Gjyqi politik, Gazeta e Kors, 11 prill 1931,f.4


    Gazeta e Kors
    Sknder Luarasi u fal pasi u gjet i pafajshm.
    (16 prill pasdreke) Po n kt dat u b edhe gjyqi pr Imamin e Dervenit, Mulla Elez Mushahu, emigrant kosovar q u shpall i pafajshm.
    (*) Gazeta e Kors, 17 prill 1931, f.4
    (Pas dy ditsh, m18 prill, u liruan Sknder Luarasi dhe hoxha.)
    Nga dosja hetimore (arkivore) zbulohet interesimi i drejtprdrejt i Ministrit t Brendshm, Musa Juks, pr arrestimin e dnimin e Sknder Luarasit.(*)
    (*)AQSh. Fondi F.152,V.1931, D.26, f.37
    Kor11.1.1931
    Telegram Ministris Punve t Brendshme
    N 8/I/1931 sipas hetimeve t kryeme energjikisht edhe me kujdes rezulton se Esat Dishnica dhe Ilo Treska kan brtitur m 25 Dhjetor natn ’’Rroft bolshevizma, posht Monarkia, posht Musolini!’’Prej ktyre Ilo Treska pohon se sht frymzue pr kt n muajin qershor e korrik dhe ma von n muajin dhjetor dhe n Tiran ku kish ardhur pr t marr nnpunsin me ndrmjetsin e Zotni Koo Kots t cilin e ka dajo, prej t quajturit Sknder Luarasit prej Kore, tash msues n Tekniken, Tiran. Sknderi i ka thn Ilos se Mbreti pr interesn e tij personale e shiti Shqiprin n Italiant dhe se ay nuk duhet t jet ashtu. Dhe se Fan Noli ban vepra t mira dhe se gjith djalria duhet t jet e gjall kundr atij Mbreti
    Ilia thot se Sknderi n Kor m 28 Nntor 1930 botoi nj artikull nn titullin ‘’Pr Flamur e Komb ‘’ Dhe kur e kish pyetur Sknderin pse nuk e titulloj ‘’pr Flamur e Mbret’’, Sknderi i kje prgjigj se ashtu duhej dhe i kish thn se kishte marr pr kt artikull nj letr urimesh prej msuesit ktushm Milto Gurrs, porse letrn nuk ja kish treguar.
    Udhzoni pra arrestimin e Sknder Luarasit dhe krkoniu kujdesisht shtpis s tij q t mund t gjendet edhe korespondenca e tij me Milto Gurrn…
    Megjithq hetimet vazhdojn dhe nesr do t krkohen disa shtpi t miqvet ngusht t Sknder Luarasit por nuk kujtojm t nxirren prfundime tjera tash mund t drgohet ktu pytsi Gjyqit Politik.
    Prefekti
    A. N. d.v.

    f.39 Telegram Shifr
    Kor 11.1.1931
    Ministris P. Brendshme
    Zyra Sekrete
    Tirana
    Nr.2/VII resVlon teli Nr.2/VI res. dat 10.1.1931. Lutem na komunikoni prfundimin e krkimeve n shtpin e Sknder Luarasit q t mundim t krkojm shtpit e miqvet tij me shpres suksesi.
    Prefekti
    (A. N.d.v.)
    f.40, shkres dore, Nr.4/9: Shtpia u kontrollua po s’u gjet gj.
    Pr zbuluesit u derdhn 1000Fr.ari (dt.12.1.1931)
    Musa J.



    f. 50
    Nr.4/13 Tiran 14/I/1931
    telegram prefekturs
    Vijon teli ResNr4/9 m 12/I/1931
    Ju njoftojm se pr shndrim emrash asht kontrollue gabimisht shtpia e (Sknder) Kristo Luarasit ku nuk u gjet gja e dyshimt.Dje u kontrollua shtpia e Sknder Petro Luarasit t cilit ju gjet letra q pat marr prej Sotir Gurrs q bn fjal teli juaj ResNr2/7 m 11/I/1931. I prmenduni ndodhet nn vrejtje. Hetuesi i gjyqit politik krkuem me telin e msiprm t juajin sot u nis pr atje.
    Ministri i P.Mbrendshme

    f.56
    15/1/1931
    Prefekturs Kor
    Vijon teli ResNr.4/15 m 15/I/1931
    Proeset e mbajtuna mbi Sknder Luarasin jan drgue pardje me postn ajrore direkt hetuesit t gjyqit politik
    Sot ju impostuam kopjen e letrs s Milto Gurrs. Mbasi q’i mund t’ju duhet pr zgjerimin e hetimeve prfundimi i t cilve t na njoftohet.
    M.P.Mbrendshme

    Marja e parave 1000Fr.ari m 22.1.1931 nga Kapiten …(firma) dhe prefekti
    A. N. (Firma)


    f.65, Nr2/18Res
    22/I/31
    T pandehurit u uan n gjyqin politik
    Prefekti
    A. N.


    F.295, V1931, D.16, f.165
    Shkolla Teknike e Tirans
    Ministris s Arsimit
    Kemi nderin t’ju lajmrojm se mbas krkess suaj N.619 m 27 Fruer 1931 se Instruktorit Zot.Sknder Luarasi kje marrun prej shkollet m 13 kallnuer 1931 e asht mbajtun jasht detyrs deri m sot
    Me nderime
    Harry T.Fultz m/m



    f.82Koncept
    14/IV/1931
    Nr.4/42 Prefekturs Tiran
    Simbas shkress Nr41/1 dat 15.4.1931 t Prokurorit Gjyqit pr Faje Politike i pandehuri i burgosur Sknder Luarasi ka fituar mos prgjegjsin dhe lirin nga burgu prandaj urdhroheni q t lirohet tue na njoftue prfundimin.
    Ministri i Punve t Brendshme

    f.83 Nr10/I Re
    Ministris s Punve t Mbrendshme Zyrs Sekrete
    Prgjigje e urdhnit Nr4/42,d.18.4.31
    Kemi nderin t njoftojm se Sknder Luarasi u lirue nga burgu qysh nga data 18 t k.m.
    Prefekti i Tirans

    f.169 Kryesia e gjyqit t posam pr faje politike
    Nr20/I Tiran m 16/IV/1931
    P.T.Ministris Arsimit
    Ktu
    Gjegje shkress Nr. 619 d.27/2/1931. Profesor Sknder Luarasi ishte sjell para ktij Gjyqi si i pandehur pr propagand kundr regjimit e Naltmadhnis Tij Mbretit, por n Gjyqin q rrodhi Gjykata me datn e djeshme nga mungesa e provave vendosi pafajsin e tij dhe lirimin nga burgu n mos sht i ndaluem pr tjetr shtje.
    Kryetari (Firma)

    Shnim:Pr njoftim etj.
    T pyetet drejtori i Shkolls Teknike n se i prmenduni asht paraqit n krye t detyrs
    A.Shala (Firma)
    17/IV/31


    -----------------
    Joana Harri Fulc(*) shpjegon nj tjetr rrethan mbi arrestimin e Sknder Luarasit, pr shkak t letrave anonime: ''N situatn e komplikimit t mardhnieve t Zogut me italiant dhe atyre me amerikant erdhi nj mesazh nga mbreti i cili nuk e shprehte objektin e paknaqsis s tij n mnyr t drejtprdrejt …Mbreti Zog pohonte se dy vitet e fundit n bankat e nxnsve t Shkolls Teknike mund t gjendej ''literatur komuniste'' dhe e paralajmronte (Fulzin) se shkolla do t mbyllej po qe se prsri do t konstatohej material i till subversiv… Shkaku i zemrimit t Mbretit me sa dukej kishte t bnte me nj artikull kritik ndaj tij q ishte botuar n revistn ''The living Age'' nj kopje e s cils gjendej n bibliotekn e shkolls. Kt fakt q e kishte amplifikuar shtypi italian nndrejtori i shkolls z.Hollingshed ia shpreh s bijs: ‘’Besoj se ke par n shtypin italian q n Shkolln Teknike t kryeqytetit t Shqipris u zbulua nj komplot boleshevik…Nj idiot dhe budalla, ishte punsuar nga Ministria e Arsimit si tipograf…Ai filloi t shkruaj pusulla fyese duke i futur fshehurazi n xhepat e nxnsve tipografist si dhe n vet xhepin e msuesit t repartit…Kt ide filloi ta zbatonte n stil m t gjer. Shkroi letra krcnuese pr deputett dhe ministrat qeveritar etj,... t gjitha fshehurazi. S fundi u kap. Menjher u arrestuan msuesit e Shkolls Teknike: Cungu, Sharra dhe Luarasi. Sharra u lirua pas nj dite, Cungu mbetet akoma n polici. Luarasi sht n burg. E gjith shtja budallallk me brir…''
    Dhe drejtori i Shkolls Teknike, z.Hari Fultz: ''Shqipria sht nj vend ku dgjon shum, por pak mson. Thashethemet jan e met karakteristike e vendit, pshpritjet marrin dhen npr kafenet dhe do fije kritike mund t shkaktonte veprimin e policis s ministris s Brendshme, si ndodhi me rastin e tre instruktorve t Shkolls Teknike''.
    (*)Joan Fultz-Kontos, Kryqi i Kuq, shqiponja e zez: Biografi e Shkolls Teknike shqiptaro-amerikane t Tirans, f.153-154

    Po, un pata idealet e mia, pr t cilat dikush m ka qortuar, dikush luftuar. Atyre q ishin lindur e rritur nn influencn otomane mendimet e veprimet e mia u dukeshin radikale. I edukuar n Amerik, un krkoja reforma, por kt dshir pr reforma e quanin t keqe! Sepse atyre q kishin jetuar e punuar n Amerik, qofshin me bindje republikane a demokrate, u thoshin ''radikal'' n Shqipri. (’’Pa ku di amerikani t qeveris?'' thonin oborrtart shqiptar!)





    * * *
    Nga sa m tregoi Lasgush Poradeci, pasi dola nga burgu, Zogu, i indinjuar pr artikullin, drgoi Dr. Jani Bashon t’a pyeste nd dinte se kush do ta kishte paguar Sknder Luarasin t shkruante at artikull armiqsor. Poeti yn i qenksh prgjigjur Dr. Bashos se Sknder Luarasi nuk sht nga ata qytetar q shkruajn pr para.
    Fill pas burgimit tim, n shtypin e Tirans u botuan nja dy shkrime kundr kritiks q i pata br librit ’’Shqipria vend i ri’’. Ndonj si Karl Gurakuqi pohonte madje se far thosha un kundr ‘’mikut t madh’’ t Shqipris rridhte nga nj armiqsi personale!
    Kjo insinuat ma rndonte padin, prandaj nuk mund t ket qen pr zemrgjersin e Naltmadhris s Tij q m nxorrn t pafajshm por pr shkak tjetr.
    Pas lirimit tim, shefi i zyrs s shtypit Dr. Mihal Sherko, m tregoi: Rreth atentatit kundr Zogut, nj gazet proletare n Budapest botoi pr mbretin e Shqipris prshkrime q e poshtronin shum n sy t bots. Qeveria hungareze e dnoi gazetn me pezullim t botimit pr ca koh. Dnim i till pr nj gazet q shitej rrugve, e shkatrronte krejt.
    Athere Frederich Wallisch, prfaqsues i shtypit shqiptar n botn e jashtme, ndrhyri pr hir t gazets s dnuar (sigurisht jo pr syt e bukur t drejtorit t saj) dhe u tha autoriteteve n Budapest se mbreti Zog, shpirtmadh, nuk desh t'ia dinte se far shkruante kundr tij nj palo-gazet.
    Autoritetet e Budapestit pyetn oborrtart e Zogut n Vjen dhe ata shqiptar u prgjegjn se vrtet mbreti i tyre nuk desh t'ia dinte se shkruante kundr tij nj palo-gazet n Budapest, por shtuan edhe se as F.Wallischi nuk pati ndonj autorizim pr t ndrhyr n favor t kurrkujt. Kshtu q qelepirxhiut barkmadh t Shqipris iu hoq e drejta t prfaqsonte shtypin shqiptar n botn e jashtme. Ky q i kushtoi arks s popullit shqiptar me dhjetra mij napolona flori, humbi ndrkoh edhe postin e kryetarit t shoqrisAustri-Shqipri.
    N nj ballo Wallisch iu paraqit gjeneralit Oto Woef dhe e ftoi ta nderonte shoqrin duke u br antar i saj.
    Dhe gjenerali n sy t gjithve u prgjegj: ’’Un i dua shum shqiptart, po do t jet turp pr mua t bhem antar n nj shoqri ku ju jeni kryetar i saj’’ .
    Wallischi e hodhi n gjyq pr fyerje.
    At behar pat ardhur n Tiran Leo Freundlich, miku vjenez, autor i librit ’’Golgothaja e Shqipris‘’.
    (*) N librin ’’Golgothaja e Shqipris‘’, Leo Freundlich, prshkruan masakrat e ushtris s kralit Pjetr n Kosov m 1913.
    Ai m takoi mua dhe krkoi t vija n Vjen t dshmoja kundr Wallisch-it n prgjigje t atyre q do t dshmonin n favor t tij. I lodhur prej andrallave, ia mohova vetes nj udhtim q n rasa t tjera do ta kisha br me gzim t madh. Por i tregova Leo Freunlich-it:
    Duke prshkruar udhtimin Lushnj-Kavaj, Wallischi pati shkruar se n Rrogozhin iu prish automobili dhe se ndrsa shoferi po merrej me rregullimin e motorit me prcjellsi shqiptar Rrok Gera shkuan t prisnin n hijen e nj lisi. Bujku q po lronte atje pran, t cilit n mesdit i erdhi buka, i ftoi mysafirt t urdhronin n mesul. Autori shkruan se dreka q i ofroi fshatari shqiptar qe ‘’drek’’ me kuptimin gjermanisht t fjals. Kjo sharje e ndihmoi gjeneralin austriak t dilte faqe bardh prpara gjyqit, pr fyerjen q i bri Wallisch-it.
    Dhe ja se si:
    Gjenerali Oto Woef tha se gjat lufts i pati njohur shqiptart, q luftuan krah pr krah me gjermant, pr burra trima me zemr plot guxim. Kur u larguan gjermant nga Shqipria, popullit nuk i erdhi mir. Si do t ndjeheshin gjykatsit po t kndonin n shtypin gjerman se ata gjermant e paskshin patur zemrn plot ‘’***’’ po me kuptimin shqip t fjals?
    Ndaj them se edhe mua m nxorri t pafajshm e drejta ime dhe jo shpirtmadhsia e ndokujt!

  12. #32
    i/e regjistruar Maska e Brari
    Antarsuar
    23-04-2002
    Postime
    19,380
    Faleminderit
    37
    30 falenderime n 21 postime
    Mirse erdhe Petro..

    Po i lexoj kto Kujtimet e prof Skenderit qe ke sjelle..

    Jan shum Interesante..

    Vazhdo..

    nuk kam komentuar sepse sic e di vemendja e miletit pra dhe e imja.. kto kohet e fundit ka qene e drejtuar tek cadrat e sheikut edvin sadam kadafit me armani ne bulevard ku mrizojne prej disa javesh haremi i selise roze mbushur me eunuke e mantenuta qe ideal kan lejetruallndertimpallatshitjeapartmentesh120000eur o-copaepastajyxhumfillotjatrin.



    .

  13. #33
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Sknder Luarasit
    ’’kam par e ’kam dgjuar“. Pjesa e tret
    Me ikjen e nxnsve n shtpi t tyre pr pushimet e vers dhe me
    shprndarjen e dftesave mbaroi edhe puna ime n gjimnaz e n konviktin ‘’Malet tona’’.
    N kt koh patn ardhur n Shkodr, njri pas tjetrit, dy vizitor anglez: njri publicist dhe tjetri turist. Komiteti i turizmit m ftoi mua pr interpret.
    N bisedim e sipr: ’’Domethn Shkodra jua paska dhn ministrin Musa Juka’’, tha zotnia publicist.
    ‘’Jo,’’ ia ktheva. ’’Na e solli Elefanti i Bardh q qeveria e Madhris s Tij Britanike na e dha peshqesh me shpalljen e Monarkis n Shqipri.’’
    Me tjetrin, Mr.E.C.Red u kuptuam m miqsisht. Ata t turizmit m’u lutn q ta prcillja deri n kshtjelln e Drishtit. E prmenda kt vizit, se qe ky i huaj q m bri t mendohem me turp q brenda nj moti n qytetin e Teuts, nuk pata vizituar vese Rozafn, Shirokn dhe Pukn.
    M 16 korrik,1935, Mr.Read m drgoi nj letr:
    Ju falemnderjes pr fisnikrin tuaj dhe pr mnyrn e qart n t ciln i tregonit gjrat.
    Me kt letr po drgoj fotografit e premtuara. Gjer tani, s'kam mundur t gjej ndonj revist q trajton arsimin koedukacional, n Britanin e Madhe. Asnj nga miqt e mij shkollor nuk dijn t m thon titullin e nj libri anglisht q merret me kt them!
    Koedukacioni ktu sht i rrall dhe nuk shohim t fitonj teren. Duket se varet ose rezulton nga inisiativa dhe guximi i nj drejtori t veant. Zakonisht ai q i z vendin e braktis punn e tij. Sidiqoft, kjo ngjet n disa deg t universitetit n Londr.
    Ka shum faktor kundr adoptimit t ktij sistemi ktu:
    a) Gra nga vise t ndryshme t perandoris (sidomos jokristiane) q jan rritur n purdah (kafaz) nuk do t mundnin t edukoheshin n universitetet angleze.
    b) Kshillat arsimore n vendin ton prbhen nga burra dhe gra t shkuar n mosh t cilt, posi vendi yn, influencohen prgjithsisht nga tradita.
    c) Fakti sht q ne jemi n prgjithsi konservativ n shpirt dhe jo aq shum t ndijsishm pr sugjerime mase si amerikant.
    d) Vajzat tona (t shkolluara tok me djemt) kan prirje t bhen ''tombay'' (vajza q u plqen t sillen si djemt).
    e) Ne s'jemi fort t zellshm t adoptojm methodat m t reja n vend t m t vjetrave q jan provuar mir. Na duket sikur m e reja gj nuk sht domosdo m e mira fare.
    f) Msuesit tan, burra e gra, kan secili nga nj shoqat t organizuar mir, me nj sasi influence politike dhe koedukimi mund t bhet shkak t'u mbyllte dern e shkolls shum grave.
    g) Djemt, t gjith, i urrejn vajzat n shkoll.
    Pikpamjet e shfaqura m lart mbi shtjen nuk jan domosdo edhe t mijat, por opinione q i kam mbledhuraty-ktu pasi u ktheva.
    U knaqa shum nga vizita ime n Shqipri dhe i gjeta popullin, zakonet dhe bukurit e vendit t barabarta me (nd mos m mir nga) sa kam par n Europ gjer tani. Miqt e mi, nga sa u kam treguar pr udhtimet e mia, ju admirojn dhe ju kan zili pr vendin tuaj.
    Ajo q duan turistt perndimor sht t shohin gjra q kan karakter t posam kombtar, gjra t vjetra interesante.Guxonj t parathem se shum gjra mjaft t zakonshme sot, n m pak se 30 vjet, do t krkohen me etje t madhe prej muzeve. Po kjo gj ka ndodhur n Angli, pr shembull, tani von sht vn re q nuk sht ruajtur pothua se asnj model prej karrocave t vjetra.
    Nj mik jugosllav, t cilit i drgova nj postale t urs s vjetr q prshkuam me automobil duke udhtuar n mal, m shkroi se kjo qe m e bukur se e famshmja Ura e Mostarit midis Dubrovnikut e Sarajevs.
    Ju falem nderjes juve e Komitetit Turistik t Shkodrs. Duke ju dshiruar juve dhe atdheut tuaj sukses n do drejtim:
    Mbetem me bes
    E.C.Read


    Pas Danjes vendosa t vizitoj Vermoshin.
    Nga mezi i korrikut profesor Sotir Angjeli, Gjon Kovai dhe un, t shoqruar nga nj njohs i mir i malsis s Shkodrs, pajisur me adr e ushqime t ngarkuar n kal, u nism pr n Vermosh. Te leqet e Hotit hasm nj malsor q po bnte dy dit udh pr t shitur disa kilo djath n pazar t Shkodrs. N krye t leqeve prshndetm nj plak q po dridhej ethesh e na pyeti nd kishim kinin! Malarja kish arrir gjer te Alpet!
    N Selc, ku u lodhm nj nat, Sotiri zbrazi iften pr t vrar mllenja. Prej malit zbriti xhandarmria, tok me ata dhe nj ish nxnesi im.
    N vend q t na arrestonin si prishs t qetsis na prcolln gjer n Brodolec, n qafn e ktyre viseve t mrekullueshme ngritm adrn. Veruam n tend gati nj muaj afr Kulls s Mbretit dhe ecm gjer te kulla e Prek Calit rrz Vermoshit.
    Sandejmi pr dit bm shtitje npr kodra dhe lugina. Prej kufirit kqyrm liqenin dhe viset e Plavs e Gucis aq t pasura n ndodhira historike. Nga Kulla e Mbretit shikonim malin e Vermoshit q ia kishin falur Beogradit.
    ’vise t bukura por ’vetmi vrasse! Her pas her heshtjen e thell e prishte thirrja e ndonj bariu a druvari, ose edhe kuja e gjindjes q sillnin t vdekurin pr ta mbuluar atje pran pyllit ku kish ndonj shenj varrezash. Prkarshi adrs son qndronte kasollja e dhogt ku kishte zyrn xhandarmria.Asnj shenj tjetr qytetrimi. Ktu natyra sundonte n gjith bukurin e madhshtin e saj.
    N shkoll pata dhn pr hartim temn ’’Pelegrinazh n fshatin e vllezrve Frashri’’. Sa pak dinin nxnsit pr punn e vyer t Naimit e t Samiut dhe sa m pak pr at t Abdylit, po ajo q m uditi qe mosdija e tyre se ku gjendej katundi Frashr. N Shkodr pata shum nxns q pr mbiemr kishin emrin e fshatit t gjyshrve t tyre por q nuk dinin se ku binte dhe ca m pak ta kishin vizituar.
    Kjo qe nj e met e shmtuar n edukimin patriotik t rinis son, prandaj nuk mungova t’i porositja nxnsit e mij q kur afroheshin muajt e vers, ta vizitonin fshatin e tyre, krahinn, do vend interesant n historin e Shqipris dhe t mbanin shnime pr ngjarje me rndsi kombtare, t mblidhnin fjal t panjohura dhe t tjera gjra me vler. Pr koinidenc, pikrisht at dit kur nisa vet t shkruaj nj ‘’hartim’’mbi ’pash e ’dgjova n ato vise veriore t vendit ton, aq t pasura n bukuri natyrore, nxnsi Xhevdet Hysa, m shkroi nj letr:

    Shkodr 15-VIII-1935
    I ndershmi Profesor!
    Jemi mir ashtu dshrojm dhe pr Z. tuaj q t jeni mir.
    Gzim t madh ndjente zemra e ime kur u nisa pr n Selc. Nuk kam shijuar kurr nj bukuri, kaq sa kjo e ktyre katundeve.
    Mbrnda nj moji kam vizituar shum krahina, kshtu qi kam mujt me njoft pak prmbi karakterin e vendasve e me shijue bukurin e pa mas t'atyne rretheve.
    Rajoni i komuns Vermoshit nga Veriu kufizohet me Jugosllavin, nga Jugu me me komunn e Kastratit e nga Lindja me Jugosllavin e nji pjes me Shaln. Ky ka nj popullsi prej 2431 banorsh. Kta jan njerz fisnik, qi kan pr princip t par bujarin por mjerisht jan t vobegt. Disa prej popullit t ktij rajoni shum vjet m par jan larguar prej kndej e jan instaluar npr vendet e ndryshme t komunave si p.sh. Pulaj, Hobot, Bushat, Lesh, Breg-Matas e tjer, n muajin qershor largohen prej atij vendi familjarisht e me bagti, vijn n bjeshk mbasi klima asht e freskt dhe bari i ritshm. Prej ktyre katundeve shumica e popullit asht malarik dhe kur shkojn n bjeshk, n'at uj t ftoht(krit) e n'at klim t fort prmirsohen. Por disa t tjer q jan shum t dobt, malarik dhe t varfr qillon qi vdesin.
    Ujnat n kto vnde jan shum t ftohta dhe t afrta njri me yjetrin. Por prve ktyre cilsive, ka edhe nji veori tretse t landve ushqimore.Dallohet ndr t gjitha kto ujna ay i Qafs s Brodolecit pr ma i ftoht e ma i mir.
    Bjeshkat ma t bukura dhe ma t nalta, qi majat i kan prher t ngrime prej bors, tue fillue prej Veri e nPerndim. Shtoucica, maj shum e nalt ka pyje, kullos pr bagti dhe prej saj rrjedhin kroje me uj fare t mir. Bishtnat e Gropa Jezhidolit, ka kullos e shkmbij e gur gjithfar ngjyrash. Seferia e Smatiroka, n maj bor e uj t ftoht, por m posht kullosa t mira pr bagti: Budai, Maja e Zhubarku, Paja, Lpusha e Barizhdoli, vijn varg, jan vende ma t pasuna me bar t mir, por nji pjes e vogl sht e veshur me pyje.
    Dobraia,Vejusha, Qafa e Mris Jama e Koprishti, vnde t plleshme pr bagti por nji pjes sht e veshur me dru.
    Si tham m sipr, pyjet prgjithsishtjan t mira, por do t'ishin shum ma t mira sikur populli t'a ndali hovin qi t mos i pres ose t'i djeg.
    N mes t ktyne bjeshkve, nji vend i mrekullueshm pr ka pamja natyrale , asht bjeshka e bukur e Brodolecit. Ktu na paraqitet nji pamje shum e bukur. Ka dru shum t mdhenj, gur me ngjyra t ndryshme, veanrisht, npr nj lugin mjaft t bukur e t blerueme megjithfar lulesh t bukura, rrjeth nji krua i vogl, uji i t cilit ka nj ftohtsi shum t madhe sa qi nuk mundet me e majt njeriu dorn mbrnda n uj ma tepr se nji minut.
    N kt vnd mblidhen gjith populli i ktyre bjeshkve si pr shtje fetare ashtu edhe marrveshje njeri me tjetrin pr nevojat q kan midis tyre. Me nji fjal asht nji vnd shum i prshtatshm si nga klima ashtu edhe nga pamja natyrale.
    Do t ishte nji bamirsi sikur n kt vnd t ndreqej nji ndrtes, e cila do t u shrbente si katundarve pr mbledhjet e tyne ashtu do t ishte nj nderim dhe nji mirnjohje pr turista, si shqiptar ashtu dhe t huaj q vijn me shijue bukurin, klimn, ujin, munden me mbledh nj tog t madh zakonesh, fjal shum t dobishme, pamje t bukura pr artista,piktor,pamje misterioze t guvave e t shkrepave t gdhnuna prej kohsh , nga shiu i furishm i dimnave t'ashpra, gj qi ndodh gjithmon npr male, e shum t tjera. Por t shkrett katundar i ka mbuluar vorfnia dhe jan n hall pr kafshatn e gojs.
    T fala dhe nderime
    Nxnsi i juaj
    Xhevdet Hysa

  14. #34
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    N kt fragment po sjellim nj dshmi t rndsishme historike mbi manipulimet politike n regjimin e Ahmet Zogut dhe gjyqin politik t Fierit ku u prfshi edhe Sknder Luarasi i cili duhej te denohej rende me urdher nga ministri i brendshm Musa Juka.

    Sknder Luarasit
    ’’kam par e ’kam dgjuar“. Pjesa e tret
    Kryengritja e Fierit dhe arrestimi.
    Dhjetditshin e par t gushtit i lam shnden Brodolecit, kaluam rrzs jugore t Bjeshkve t Nmura kqyrm t habitur strborn n Gropn e Madhe, ku po mzenin kopera bagtish dhe me keqardhje pr ato pyje madhshtore, t cilve fshatart prdit u vinin zjarrin q t elnin ara e kullota, po digjnin at pasuri t madhe se nuk kishin mjete t transportonin qeresten n Shkodr e Shngjin. Zbritm Qafs s Pejs n Theth, ngjitm Shtegun e Dhenve pr n Shkodr, ku lam teshat e adrat dhe t nesrmen mbritm n Tiran.
    M15 gusht, pregatita hartimin q pr shkak t kryengritjes s Fierit nuk e mori dot Mirash Ivanaj. M 16 u prhap lajmi:''Kryengritje n Fier''. T nesrmen nga Hotel Dibra ku isha duke bujtur, vshtrova procesionin e varrimit t gjeneral Gjilardit dhe mngjesin e dits tjetr, kur po sapunosja mjekrn, t rruhesha e t shkoja n Ministri t Arsimit, nj trokitje m bri t hap dern.
    ‘’Rruaju! Rruaju!’’m tha polici.’’Pres un‘’.
    Po un nuk u rrojta. Mbylla dern dhe e para pun q bra qe shpejt e shpejt t fsheh at far kobure nn dollapin e dhoms, lava fytyrn,u vesha dhe i thash policit t hynte.
    ‘’Lutem, urdhroni pak n polici!’’
    Dhe prej policis te hetuesi. Faik Bregut do t'ia ken mbajtur mend emrin gjith jetn e tyre sa e sa katundar q u proeduan prej tij n kryengritjen e pranvers 1921, por un ia mbaja mend nga nj letr q i pat drejtuar Ministrit t Brendshm , Ahmet Zogu, asi kohe, t ciln e mbaronte me ’’Ju puth taban e kmbs’’.
    Ky prokuror i shtetit shqiptar t asaj kohe qe nj tip q superiorve u puthte tabanin e kmbs, por inferiorve u vinte shkelmin n fyt.
    ‘’’kontraband na bni ju t Roms e t Vjens!’’ qen fjalt me t cilt m pershndeti kur polict m shtyn n zyrn e tij. N fisin ton (prndryshe shum t urt e t bindur) m patn thn se patm patur nj Nio, Nio, t cilit kur humbiste durimin dhe harronte bindjen q duhet t tregonte i dobti kundrejt t fortit, i fryhej delli i ballit dhe mjer ai q kisht t bnte me Nion. Ai damar, si babait tim ngandonjher, kur kish t bnte me tipa t till, m hipi edhe mua at ast n kok.
    ’’Mos jam ktu n drejtorin e doganave?” pyeta.
    ‘’Ktu je prpara prokurorit t shtetit!’’m’u prgjegj.
    ‘’Mos m keni mar pr ndonj tjetr?’’
    ‘’T njoh shum mir, ti je Sknder Luarasi,’’m tha.
    ‘’Ka tre Sknder Luarasr: njri sht bujk n fshat, merret me parmendn, lron arat, sht i ndershm, i paguan taksat n rregull, u siguron bukn atyre q sorrollaten npr zyrat e lozin kumar n Kursal; i dyti sht inxhinier q ndrton banesa q t mos flen fukaraja kishave e xhamirave; i treti - un, jam msues, edukoj rinin shqiptare t jet e ndershme, atdhetare, puntore.’’
    ‘’Mir, mir..’’
    ‘’Dua t’ju them q Romn s’e kam par ndonj her. Nga Vjena kam pes vjet q jam larguar. N Durrs ather m sekuestruan librat e shkolls, asgj tjetr. Un nuk jam tregtar. Ju i njihni ata q nga Bari sjellin uj n bote duke importuar raki pa dogan…
    ‘’More, pa dale! Ku je ktu?’’
    ‘’M keni quajtur kontrabandist! M tregoni se ’paskkam sjell kontraband!’’
    ‘’Jam prokurori un dhe t bj at q s’ta pret mendja!’’
    ‘’Nuk je prokuror q t shpiksh! Ku e gjete t drejtn t fyesh nj qytetar t ndershm?”
    ‘’Un t proedoj !’’
    ‘’Ti m proedon e m merr edhe shpirtin...Por nderin nuk t le t ma cnosh!’’
    ‘’Ulu t bjm procesverbalin...”
    ‘’I din t gjitha ti, q prej emrit tim dhe gjer tek urdhri i dnimit q t kan dhn ata t cilve u puth taban e kmbs’’.
    ‘’Nxirreni!’’thirri xhandart q m shpun n qoshen e rrugs Durrs-Kont Urani ku kishin mbyllur n nj dhom t ngusht me dhjetra t pandehur, ndr t cilt dy karaktere t kundrt: Mehmet Vokshin dhe Haki Strmillin. Kur na radhitn dy nga dy pr n gjyqin e Fierit, mua m lidhn dorn me t Mehmetit q njihej pr profashist.
    Kur do t zbrisnim shkallt, xhandart po ngjitnin Asim Vokshin
    nga qilart ku e patn torturuar.Vshtrimi i tij burrror na dha neve kurajo.
    N kryeradhn e gazets, n duart e oficerit t rojes q do t na shoqronte pr n Fier, q sipr nga dritarja, lexova: ‘’T 11 xhandart u pushkatuan…’’(*)
    (*)F257, V.1935, D.2 f.54
    Lista e personave t rreshtuar politikisht m 21.8.1935:
    13. Sknder Luarasi… 22. Toger Asim Vokshi…
    Mbretnia Shqiptare
    Komanda e operacionit Fier
    Nr.29/1 Po drgojm listn e dyt
    (**)F257,V.1935,D.2, f.258 .
    Hetuesi i posam pr faje politike
    Tiran Nr.8/I Res Personale Tiran,31.8/1935

    Prokuroris s Gjyqit Politik Fier
    Vijon shkresa Nr.8, Res dat 28/8/1935 dhe Nr. extra D.27/8. Bashkngjitur e ktu mbyllur po ju prcjellim aktet hetimore q u prkasin t pandehurve t arrestuar pr faje politike, t quajturve Rasim Hoxha, Mehmet Vokshi, Vasil Xhaka, Sknder Luarasi, Jonuz Bllakori, Haki Strmilli t cilt t shoqruar jan drguar aty n datn e msiprme. Gjyqtari hetues Politik i Tirans
    Faik Bregu

    Bashkvuajtsi Haki Strmilli kujton:
    ''N Fier, na mbylln 30 veta n nj od t vogl t P.T.T-s n katin e dyt, prkarshi hangarit ku patn kyur t 60-t vett e dnuar me vdekje.
    28 Gusht 1935. Von aty nga ora katr, sosm n Fier. Na futn n burgun nr.2. Dymbdhjet vet jemi rras n nj kthin gati katr metro katrore. T gjith ata q u solln nga Tirana dhe q u vendosn n kt kthin jan: Ali Shefqet Shkupi, Salim Kokalari, Sadik Duro, Musa Hoxha, Profesor Sknder Luarasi, kapter Muharem Sula, rreshter Xhelal Kurtesi, Profesor Jonuz Blakori ,kapter Bako Kalo, Profesor Mehmet Vokshi, Manush Peshkpia dhe un…Megjithse n kthin brenda na lidhn dy nga dy me kllapa hekuri..si pend qesh t vuem n zgjedh.''(*)
    (*)Haki Strmilli, Burgu.

    Pas caz, se si m’u shky pranga.Un u gzova. Mehmeti krkoi ta kyja prsri.U grindm.
    Hyri brenda kapiteni i rojes Spiro Moisiu. ‘’Zotni kapiten,’’ i thash, ‘’pa dashur m’u lirua dora. Ky binjaku m kshillon t lidhem me t prsri,por un dua t vete n qenef (nevojtore) vetm.Si t’ia bjm?’’dhe e kqyra n fytyr.
    M kqyri edhe ai :
    ‘’Rreshter!’’thiri kapiten Spiro.’’Hiqua prangat t gjithve!’’
    Pas dreke xhandart prplasn n nj qoshe t ods son dy djem nga Skrapari. I kishin drmuar s rrahuri. Ktyre nuk ua hoqn hekurat. Se kush prej nesh i pyeti: ’’Rrahin-rrahin ktu?’’
    N fund t shkalls, nj djal nja gjashtmbdhjet vje, q e kapn tek arratisej, e futn lakuriq n nj kade me m... Si i qe kaltruar trupi kur e nxorrn.
    Nj agronom nga amria na tregonte anekdota q na bnin t harronim hallet dhe vendin se ku ndodheshim.
    Kryetari i gjyqit ushtarak, Ali Riza Topalli, si duket i lodhur s dhni gjith ato dnime t rnda me vdekje e pa vdekje, nuk na ftoi ne t vonuarit n gjyq e m pas na liroi. (*)

    (*)F257,Dosja 11/1 , V1935 ,f.4
    Gjykata Politike Fier
    Nr.30 Prokuroria
    Pr t pandehurit Ibrahim Kalaja, Mehmet Vokshi, Sknder Luarasi, Vasil Xhaka…Haki Strmilli asht vendos ndalimi i gjyqit tyne, dhe nd mos jen ndalue pr ndonj shtje tjetr t lirohen nga burgu
    10/9/1935
    Nr.14/323 Komandanti i Operacionit
    f.5 nr14/232 10.9.35
    Prokurori
    Haki Strmilli kujton:
    11Shtator. Ora 9 pas dreke. Mora ndalim gjyqi. Kt fat patn edhe tre profesort: Luarasi, Vokshi, Blakori. Na uen ke kapiten Z.Spiro Moisiu pr me na paraqit ke komandanti i operacionit Nnkolonel Z.Ali Riza, i cili asht edhe kryetar i gjykats politike. Zotni kapiteni na njoftoi se lirimi i jon ishte lan pr nesr. T nesrmen 12 Shtatuer n ora 8 para dreke na uen para komandantit t’operacionit Z. Ali Rizai i cili na uroi q duelm faqebardh. Nga burgje t tjera u liruan edhe 17 t tjer
    (Haki Strmilli,’’Burgu’’)

    Vite m von, Hasan Rei, i cili i studjoi aktet e Gjyqit t Fierit, m tha se n dosjen e gjyqit t Fierit, ka gjetur nj letr q Musa Juka ia drgonte Kryetarit t gjyqit Ali Rizait me propozim q edhe Sknder Luarasin t mos e linte pa dnuar.(*)
    -------------------
    (*)(*)F257,V.1935,D.2, f.418
    Ministria P.Brendshme
    Zyra Sekrete
    N.14/300 Shkrim dore
    Jemi t mejtimit t merren n akuz gjykimi Sknder Luarasi, Haki Strmilli

    Por Gjyqi i Fierit u detyrua t’u falte jetn edhe t dnuarve me vdekje. Korespondent francez e t tjer ndihmuan shum pr kt, ata ndaluan t varen gjysma.
    Kur u liruam nga burgu dhe prisnim me padurim automjete pr n Tiran, nj nga shokt e halleve iu turr nj kamioni q mend e shtypi. ’’Po vete n Berat!’’ i thirri shoferi
    ‘’Mor, kudo q t vesh - vetm ktu mos m ler!’’ N Fier mbretronte tmerri.
    N dikaster t arsimit ministr nuk ishte m Mirash Ivanaj. Ai dha dorheqjen m 30 gusht 1935 n shenj proteste ndaj rieljes s shkollave private. (*) Ai pat refuzuar t nnshkruante edhe dnimet me vdekje.

    (*)Kur parlamenti shqiptar aprovoi prfundimisht m 11 prill 1933, dekretin e 14 shtatorit 1932 dhe ndryshoi nenet 206-207 t statutit t shtetit shqiptar, q lejonin eljen e shkollave private ''kleri katolik protestoi n Lidhjen e Kombeve me mbshtetjen e Roms…. Gjat vitit 1934 u shtuan protestat e minoritarve greke t nxitura nga Athina.
    M 12 nntor 1935 doli ligji pr rieljen e shkollave minoritare. Edhe kleri katolik e paraqiste si minoritet popullsin katolike shqiptare. Kshtu e trajtoi edhe Lidhja e Kombeve duke vn n nj plan si krkesn e pakics greke ashtu edhe pretendimin absurd t prelatve shqiptar. Kshtu q padrejtsisht nj pjese e popullit shqiptar konsiderohej si minoritet pr shkak t diferencs s besimit fetar.
    N mars 1936 u nnshkrua marveshja dypalshe n favor t Italis ku prfshihej edhe rielja e shkollave t klerit katolik q u shpall m 15 prill q do t ndiqej m 1937 me nj ''reform'' t re shkollore me frym trsisht fashiste. Sipas autorit t reforms italianit Sestilio Montaneli, kriteret udhheqse q e inspiruan kt reform qen ''organizatat e rinis shqiptare t ishin totalitare n prmbajtje dhe qllime krejtsisht filoitaliane dhe shije fashiste….dhe ''italianizimin e e popullit shqiptar''
    AQSH.Fondi ''Legata italiane''dok dt.7.8.1937 tepr sekret.
    Cituar nga Iljaz Gogaj: Aspekte t arsimit n Shqipri n vitet 1912-1939, Revista pedagogjike, nr.3,maj-qershor,1972, f.130-156.

    (*)Dorheqja e Mirash Ivanajt
    ‘’Nga bisedat e mbrame t zhvillueme n Kshillin Ministruer, kam vur re, n shtjen e shkollave t minoritetit, mendimi i qeveris sht q ti prshtatet mendimit konsultiv t shumcs s Gjyqit Ndrkombtar t Hags t shqyptuem m dat 6 Prill 1935.
    Mbasi e konsideroj se interpretimi i dhanun prej meje zbatimit t ndryshimeve t neneve 206 dhe 207 t Statutit Themeltar t Mbretris, ka mbshtetjen e patundshme si n t drejtn Konstitucionale ashtu edhe n vet deklaratn shqiptare para Shoqnis s Kombeve m dat 2 Tetor 1921, e m’an tjetr tue qen i bindun se vetm n shkolla t shtetit, pa as m t voglin cnim t s drejts individuale ose kolektive, djelmnia shqiptare mund t’edukohet si e till dhe t fitoj si ndjesin kombtare e ndrgjegjen shqiptare, ashtu edhe moralin shoqnuer dhe disiplinn shtetrore , me kuptimin e sakrificit pr Atdheun dhe pr Mbretin, nuk mund t bashkohem me mendimin e shumics s Kshillit Ministruer e t pranoj fardo ndryshimi n zbatimin e nenit 207 t Statutit t Mbretris.
    Pr kt arsye kam nderin t Ju paraqes dorheqjen nga Dikasteri i Arsimit.
    Pranoni, Ju lutem, Zoti Kryeministr, shprehjet e nderimit tem ma t nalt‘’.
    Mirash Ivanaj d.v.(*)(*)AQSh.Fondi ‘’Ivanaj’’
    Vajta drejt e n hotel Dibra. Nj hoxh e pati zn odn ku pata bujtur un. Kujdestari ma eli dhomn. Koburja n dollap akoma po priste ku e pata fshehur. I mora at dhe plakat dhe u nisa pr n Shkodr.
    Romantika e vjetme pat mbaruar!…
    Ndraq u bn ndryshime n qeveri. Pr t ftohur gjakrat e ndezura nga barbarit e gjyqit t Fierit, mbreti dekretoi ‘’Kabinetin e t Rinjve’’ me plakun Mehdi Frashri pr kryeministr, me Et’hem Toton Ministr t Brendshm dhe Dr. Nush Bushati Ministr tArsimit. Ndrsa un prsri vazhdova pun n gjimnazin e Shkodrs.

  15. #35
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Sknder Luarasit
    ’’kam par e ’kam dgjuar“. Pjesa e tret
    Gnjeshtra e bardh
    Pa Mirash Ivanajin puna pr mua u b shum e vshtir, por gzohesha q studentt m simpatizonin dhe shum miq t vjetr, sidomos Selim Shpuza m dhan ndihmn e nevojshme m shum se kurdoher m par.
    Nj mbrmje m lajmruan t vija n shtpi t Beqir Gjylbegut. Zonja e shtpis, e kthyer nga Bari, m dorzoi nj paket: ’’Ma dha Qamil ela pr ju. Brenda ka revista dhe gazeta t Konares’’, m tha kjo trimresh grua.
    E hapa paketn. Brenda kishte nja dy numra t gazets ‘’Liria Kombtare’’, disa broshura ''Shptimi i fshatarit'' dhe ''Ilegaliteti '' dhe nga 20 kopje t tyre t botuara n flet cigare t holl dhe me shkronja mikroskopike. E ’t bja me to? E dija q kudo m prgjonin spiunt.
    Thirra Selim Shpuzn.
    ‘’Do t’i ndajm prgjysm‘’, m propozoi ai. ‘’T mijat do t’i shprndaj un jasht Shkodrs; gjysmn tnde ti n qytet’’.
    Dhe ja se qysh vendosa: Nj pjes do t’ia jepja nxnsve t mij t besuar, pjesn tjetr do t’a vendosja n filan vend n kafe Park. Selimi m tregoi mnyrn se si t’i przieja alternativisht me letrn e bardh. N kafe Park vinin intelektualt q nuk spiunonin. Kur secili t trhiqte letrn e bardh do t nxirte edhe broshurn. Me t shpejt do t shkonin n shtpi ta lexonin dhe do t’ia jipnin edhe shokve. Thirra Qemal Stafn. E pyeta nd mund t’i shprndante dhe ia dorzova pjesn m t madhe.
    Qemali m tha: ’’Un s’kam marr asgj nga ju’’ dhe iku si pa gj t keqe me gazetn ‘’Liria Kombtare’’ e broshurat ''Shptimi i fshatarit'' dhe ''Ilegaliteti'' n ant.
    N Shkodr, her pas her merrja letra anonime me kanosje t rnda dhe me t dhna gati t vrteta: ’’Ne e dim se n kt klas dhe n at klas, n kt dat dhe n’at dat, u ke thn nxnsve t tu kto fjal dhe ato fjal pr Qeverin dhe Naltmadhnin e Tij, dhe ja ku po t kshillojm pr t fundit her se po nuk hoqe dor nga kto gjra ne kena pr ta….’’. Natyrisht nuk m plqenin kto krcnime po s’kisha ’t bnja vese t ruhesha dhe t zgjidhja hallet e tjera m konkrete.
    Mir, po ksaj rradhe m thirri prefekti Et’hem Toto dhe m priti m keq nga ’m prcillte Musa Juka: ’’Sknder, nuk kam besuar se do t ma shprblenje mirsin time me nj veprim kaq t pabes! ’jan ato revista q ke shprndar n qytet!’’
    Nxnsit e mi gjithmon i kshillonja t mos kopjonin, t mos gnjenin, por kur vinte puna t mbroja t drejtn dhe idealin tim duhej thn ndonj gnjeshtr e bardh. Porse kjo q do t’i thosha prefektit Et’hem Toto ishte ’ishte …’’Un…n Shkodr …paskam shprndar revista! Un nuk jam kolposter (postjer)…Un jam pedagog! Pr ndihmn un jam mirnjohs dhe nuk do t’a harroj mirsin tuaj.
    Et’hemi i mrgoi syt n vshtrim t prtejm, i tretur n mendime.
    ’’Gzohem …Do t m kishte ardhur shum keq po t kishe qen ti…shum keq…se do t’isha ndodh n pozit shum, shum t vshtir!’’(*)
    (*) Dhe t mendosh si u rrokullis fati i Et’hem Totos, me t vllan n kryengritjen e Delvins shih f.

    Qeveria e Mehdi Frashrit u rrzua 5 dit para se t’i dorzohej mandati m 6 nntor 1936 dhe u formua qeveria e re me Koo Kotn kryeministr. Doli prsri n sken Musa Juka dhe ‘’liberalizimi’’u zhduk…
    N Shkodr, m 4 dhjetor, Drejtoria e gjimnazit Shtetror m bnte t ditur: ’’Ju lajmrojm se Ministria e Arsimit me telin e saj Nr.5505/X, date 3.XII.1935, na njofton se jeni transferuar prej ktij instituti n gjimnazin shtetnuer t Tirans. N mbshtetje t telit t msiprm, porositeni m’u gjet n krye t detyrs sa ma par.” N nj letr q drejtori i onte Ministris s Arsimit m 19 dhjetor 1935 krkonte nj punonjs pr t zvendsuar Sknder Luarasin si drejtues i konviktit dhe lajmronte '' se msimin e gjuhs shqipe q ka pas Z.Prof.Sknder Luarasi asht tue e banun Z.Prof.Henrik Laca.(*)
    (*) AQSh. F.295, V.1935, D.70/I f.174



    N javn e par t dhjetorit m lajmruan transferimin.

    Mbretnija Shqiptare
    Drejtoria e Gjimnazit Shtetnuer Shkodr
    Nr.60/X
    Shkodr,m 4/XII/1935

    I nderti Zotni
    Prof.Sknder Luarasi
    Ju lajmrojm se Ministria e Arsimit me telin e saj Nr.5505/X,dat 3.XII.1935, na njofton se Jeni transferue prej ktij Instituti n Gjimnazin Shtetnuer t Tirans.
    N mbshtetje t telit t siprm,porositeni m’u gjet n krye t detyrs sa m par
    Zav.Drejtori i Gjimnazit:
    Firma

  16. #36
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Nxnsit e spiunt
    Ndrkaq u bn ndryshime n qeveri. Pr t ftohur gjakrat e ndezura nga barbarit e gjyqit t Fierit, mbreti dekretoi ‘’Kabinetin e t Rinjve’’ me plakun Mehdi Frashri pr kryeministr, me Et’hem Toton Ministr t Brendshm dhe Dr. Nush Bushati Ministr t Arsimit. Ndrsa un prsri vazhdova pun n gjimnazin e Shkodrs.
    Kur isha ende n Shkodr mora nj letr n t ciln m krkohej t bashkpunoja me revistn ‘’Etudes Ballkaniques’’ t drejtuar nga profesort P.Skok dhe M.Budimir.
    Revista ''Prpjekja Shqiptare'' lajmronte:
    ''Na erdhi n zyr volumi i fundit i ksaj reviste t madhe Ballkanike t Beogratit. Ky botim prbhet nga 629 faqe t mdha dhe ka nj lnd shum t vlefshme dhe interesante mbi degt e ndryshme t shrbimeve Ballkanike. N redaktimin e ktij volumi muarn pjes nga ana e jon zz. Profesor Sknder Luarasi, Perikli Mborja dhe Eqerem abej.'' (*)
    (*)Prpjekja Shqiptare, nntor 1936, nr.1-2, f.274: Revue Internationale des etudes Balkaniques, tomi 1,2 (3,4) Beograd, ose Minerva, 1936.
    (**) N revistn Prpjekja Shqiptare Sknder Luarasi drgoi shkrimin Prometeu i Eskilit me pseudonim Lek Petroni q u botua nga Branko Merxhani vetm pasi ai qe nisur pr n Spanj.
    Artikullin (*)
    (*) Letersia moderne n Shqiperi,(frngjisht), Reviu internationale des etudes Balkaniques, Beograd, 1936, vol.1-2, f:524-527 ose n shqip I.Rugova, S.Hamiti, Kritika, f. 321-328, komente Letrare per S.Luarasi, f:329-30,482. Shn. i red. P.L.)
    e shkrova shpejt e shpejt dhe e drgova pr botim pa menduar se me ’urrejtje do t pritej nga shtypi klerikal i Shkodrs! Jezuiti Kordignano shkroi nj kritik ku denigronte Naim Frashrin dhe nj nga nxnsit e tij e quajti artikullin tim ’’t shkruar mbas recets s Internacionales s Tret!’’
    Kta fanatik- klerikt jan t ktill ose t detyruar t jen-donin gjith botn t falej n tempullin e tyre, do mendim tjetr ish i keq. Aq larg shkonin n kt drejtim sa q edhe t famshmen dram indiane t Kalidass, Sakuntala,(Sakuntala: Kalidasa, Vlor, Shtypshkronja Vlora, 1933, prkthyer prej Sknder Luarasit)
    q ze nj vend nderi n letrsin botrore,organi i Franeskanve ‘Hylli i drits’’e quajti vepr ‘’imorale’’, kur u prkthye shqip nga un!
    Me keqardhje po ndahesha nga Shkodra e cila m’u b aq e dashur me gjith t metat q pati trashguar prej mesjets. U thash lamtumir shokve e nxnsve t mi t shtrenjt, veanrisht ata kosovar(*) dhe, jo i paknaqur, u nisa pr n Tiran.

    (*) Po 'u b me ata t rinj trima kosovar, t ndershm e t menur, t cilt ma pushtuan zemrn e m dhan forc me moralin e tyre t lart. Do t’i kujtoja prjet me mall, pr shrbimin e muar q i solln Atdheut e popullit pa ia kursyer as jetn shtjes s bashkimit kombtar.

    Prof. Sknder Luarasin nuk e harruan nxnsit, miqt e shokt shkodran, nuk e harruan as spiunt…

    Italisht: Raport mbi demostratn e popullit t Shkodrs m 28.nntor.1940

    1. Shkodr, 1.2.1940
    Drejtuesit e demonstrats s 28 nntorit n Shkodr jan studentt universitar Xhemal Broja, Spaho Trimef....Ramis Xhabija,Lin Luka, Cuk Jakova, Vasil Llazari, Ndoc Mazi, Idriz Rexhepi, Preng Uli, Qemal Draini e Haxhi Danti, Elez Braha, Fahri Alibali.
    Mhill Marku

    2.Shkodr,3.2.1940

    …Hajdar Dushi i cili pr disa vjet vazhdimisht ka ndjekur Luarasin n msimet e tij....edhe t tjer kan ndjekur msimet e Luarasit, msuesit Salo Halili, Mehmet Shpuza, Ismet Shaqiri, Fadil Halim Hoxha e Xheladin Hana...
    Veanrisht kta msues q kan ndjekur msimet e Luarasit si edhe Arif Gjyli, element shum i rrezikshm, bn shum propagand krkon me t gjitha mnyrat t shtyj t tjert n demonstrate.
    N kt ngjarje kan marr pjes edhe profesort Butka dhe Taho Shkreli.
    Prfundoj t them se personat e Pubblicita Istruzione jan tepr t implikuar veanrisht msuesit q kan ndjekur msimet e Sknder Luarasit….

    Mhill Marku(*)
    (*) Kur Sknder Luarasi qe msues n Gjimnazin e Shkodrs informatori Mhill Marku nga Lotaj e Shals strehoej n Konviktin "Malet Tona" dhe qe n nj klas me nxnsit kosovar Fadil Hoxha, Xheladin Hana, Hajrulla Kastrati, Emin Duraku, Ndue Gjergj Pervizi etj. (M pas ai emigroi n SHBA)

  17. #37
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    N Gjimnazin e Tirans
    N Gjimnazin e Tirans fillova pun n janar 1936 pasi mu dorzua dekretimi si msues.(*) Atje m ngarkuan edhe prgjegjsin e konviktit.(**)
    (*)Gazeta ‘’Besa’’, 3 dhjetor 1935
    Transferime dhe emrime n’Arsim
    N.m.t. Mbreti dekretoi transferimin dhe emrimin e Z.Sknder Luarasi tash professor n Gjimnazin e Shkodrs transferohet me po ato cilsi detyre n Gjimnazin e Tirans.

    (**)
    F.295,V1935,D.70/I,f.322
    Prot.6050
    Ministri e Arsimit
    Drejtoria e Gjimnazit Tiran
    Ju njoftojm se Prof.Sknder Luarasi emnohet kujdestar n Konvikt me t drejt ushqimi e banimi. Prof. Filip Fishta shkarkohet nga kryekujdestari n ditn q t filloj nga puna Prof. Sknder Luarasi.
    Ministri
    31/XII/35

    N Tiran Sknder Luarasi u prfshi menjher n nj sr aktivitetesh social-kulturore dhe shfrytzonte do mundsi pr t prhapur frymn progresive:
    Nxnsi i tij Lazr Radi shkruan pr shfaqjen e ''Spiunit'' SHIKO

    Ndrsa gazeta ''Besa'' lajmron:
    N salln e Bashkis u mblodh dega letrare e shoqats jasht shkollore t Tirans. Mori pjes nj shumic e madhe e antarve t saj.
    Drejtuesit letrar t shoqats jashtshkollore t Tirans ‘’n mbledhjen e djeshme t shoqats jashtshkollore, dega e letrsiss, u zgjodhn Kryetari Z.Tajar Zavalani, Nnkryetar z.Gjergj Kokoshi dhe kshilltar zz. Karl Gurakuqi, Sknder Luarasi dhe Hamdi Kriku(*)
    (*)Gazeta ‘’Besa’’, 3 shkurt 1936.

    N kryeqytetin e Shqipris monarkiste, realiteti kishte vshtrimin e nj korbi t uritur. Muri kishte vesh e gardhi sy. Vllai i largohej vllait. Kujtdo i afroheshin njerz t huaj q e kqyrnin, me syrin e dyshimit. Askush nuk dinte ’do t’i sillte e nesrmja. Edhe vet Naltmadhnija e Tij e shihte sa posht pati rn e sa m posht mund t binte. M shum se mbret nuk mund t bhej n Shqipri. U b prsri shrbtor i Musolinit…
    N gjimnazin e Tirans Bendenezi tani pranoi edhe at q e pat kundrshtuar nj a dy vjet m par, tekstin ‘’Shkolla dhe Jeta’’, prgatitur nga Ndue Paluca dhe Ernest Koliqi.
    N gjimnaz, klasn e dyt t Anton Krainit, i cili u thirr drejtor shkollash n Ministri, ma dhan mua.
    Pyeta nxnsit se ku e kishin msimin .’’Faqe 8, Mreti Korrad, i ati i Korradinit’’.
    I thash nj nxnsi ta kndonte ndrkoh q e lexoja dhe vet heshturazi:’’Mreti Korrad, ati i Korradinit, kur ish fmij, kish si shok 12 djem t moshs s vet. Kur mbreti Korrad gabonte n ndonj send, msuesit q e kishin n kujdes nuk rrifshin at, por rrifshin shokt e tij pr t.
    Ai u thoshte: ’’Pse i rrifni kta?’’
    Msuesit i prgjigjeshin: ’’Pr fajin tnd.’’
    ‘’Pse nuk m rrifni mua? Faji asht i emi.”
    ‘’Pse ti je zotnia jon, por rrafim kta pr ty. N pa zemrn e mir duhet t t vij keq q tjer vuajn ndshkimin e fajeve tuja. ’’
    Ja abeceja e msimit t servilizmit ndaj tiranis!
    Pyeta nxnsit nd qe shkruar bukur, dhe m’u prgjegjn se po. I pyeta nd kishte moral t bukur, dhe m’u prgjegjn se po. Dhe un u thash nxnsve se n Shqipri nuk kishte princr (se mbreti qe beqar), por po t kishim ndonj princ ktu n shkoll (nxnsit: ’’Kemi dy, Sherefedinin dhe Tatin, zotni profesor!’’) t ishte budalla (nxnsit: ’’Nuk ka m budalla se Princ Sherefedini!’’) dhe t gabonte princi, - dhe un pr faj t tij t’ju rrifnja ju - kjo gj a do t ishte gj e mir?
    Nxnsit heshtn.
    ‘’A do t ishte gj e drejt?’’
    Nxnsit :’’Jo!’’.
    I pyeta nxnsit a ishte shkruar bukur pjesa.
    Nxnsit heshtn.
    ‘’A ka moral t mir?’’
    Nxnsit :’Jo!’’
    Sa i mir paskish qn libri ‘’Shkolla dhe Jeta’’ pr t’u zbavitur dhe sa m erdhi keq q nuk e pata shtn n klasat e Gjimnazit t Shkodrs, ku do ta pasqyroja shklqyeshm kontrastin m t fort midis shkolls jezuite dhe jets reale. Po ku i kishin gjetur autort gjith ato prralla mesjetare q prej mbretrve katolik e gjer te biri mendjemjer i Harun al Rashidit q brodhi npr mbretrin e t atit pr t’i bler kmishn e lumturis, e q pandehu se e gjeti lumturin n nj bujk q kndonte por s’kish as kmish!
    Se nuk kndojn gjithnj nga e mira.
    Kur ika nga Shkodra konviktin ia lash n kujdesje profesorit t shkencave (i shkencave qe porse kuranin, thoshin, e mbante n ant) duke pasur ndihms profesorin e gjimnastiks. Kta t dy i pash pas ca kohe n kopshtin e Kursalit, i prshndeta dhe i pyeta n se kishim nga Shkodra ndonj t re dhe a kishte pushuar ’’shiu’’. Dhe ata m rrfyen pr shtrngatn:
    Profesori i shkencave N.R. m tregoi se nxnsit e konviktit, nj mngjes, e kishin rrahur keq. Kish vajtur inspektori i oborrit Harilla Theodhosi pr hetime n Shkodr dhe q at dit i kishte thirrur ministri Nush Bushati pr sqarime mbi ’ka pati ndodhur. N mbledhjen q kishin patur n mngjes ministri u kishte thn se fajin e gjenin n lirin e tepruar q u kishin dhn studentve. ’’Megjithat un t mbrojta?!” m tha profesori i shkecave me kuran n ant!
    ‘’Po ‘hyj un n n kt mes?’’e pyeta
    ‘’Ti u pate dhn liri t tepruar, q na rrahn’’.
    ‘’Si qenkam katandisur, sa t m mbroj zotni profesor…?!’’thash.
    Meq tani po vinte ora q t vazhdonin kuvendimin n ministri shkova edhe un pas tyre, hapa dern dhe hyra.
    ’’Po ju ‘doni q vini?’’m pyeti Dr.Bushati i zemruar. I thash se desha t di prse e przjenin emrin tim n nj ngjarje me t ciln nuk kam t bj.
    Dhe prse nuk m pati ftuar edhe mua t m ballafaqonte me kujdestart.
    ‘’Sknder Luarasi? - pyeti inspektor Harilla, q hetoi tragji-komedin, dhe m ftoi t ulem. ’’Emri juaj nuk u prmend pr keq. Ju keni punuar shum mir n at konvikt. Nxnsit vet m kan thn: ’’Po t ishte profesor Sknder Luarasi, kto gjra nuk do t kishin ndodhur! M thoni si mundt tua fitoni zemrn gjith atyre djelmoshave q vijn nga vise t ndryshme?’’(*)
    (*) M von m tha se nxnsit i qen lutur t m drgonin prsri n Shkodr.
    ‘’Ua fitova se jam edhe un si ata!’’ dhe u ngrita, i prshndeta dhe dalngadal, duke dashur t mos ia shikoja fytyrn, dola prej zyrs. Zemrimi im i prkiste ministrit ndrsa Harilla Theodhosin e prshndesja sinqerisht dhe e kujtova pr mir gjith jetn.
    ''Vilhelm Telin'', q ushtroi influenc fort t mir n rinin shqiptare t asaj kohe, e prdora n t gjitha klasat e gjimnazit t Tirans.
    Nj dit me nxnsit e klass s pest kisha ndar rolet dhe po lexonim, m mir t them, po luanim si n theatr, skenn e Rythit, kur n dhom hyri ministri Bushati i prcjell nga drejtori Dr.Veniamin Dashi dhe shefi i arsimit Anton Krajni.
    Nush Bushatin e pata njohur dhe kam folur pr t parn her m 1925, n Vjen, ku pati fituar doktoratn n drejtsinja katr vjet m parU zgjodh deputet n asamblen e Tirans,dhe u largua nga Shqipria me demokratt e qeveris s Fan NolitT linte prshtypjen e nj sqimatari,edhe kur fliste I jepte zrit tingullt kndshm po jo natyral.Si mundi t fitonte simpatin e Zogut,q e lejoi t kthehej dhe e bri edhe minister-djalli e di.
    Un nuk e prshndetja n Tiran. Nj her m ndali dhe trthorazi m qortoi pr kt munges nga ana e nj m t vogliPse u kthye n Shqipri,dhe vebrenda nj kohe t shkurtr ndrtoi vila e bri para, qe vrtet puna e tij personale.Por at spitullak nuk e desha pr skandalin e tij rreth shtjes s theatrit, pr t cilin u ngarkua ta themelonte n Tiran.
    Dr. Nush Bushati, prej ans s tij, u suall shum but kundrejt meje n fillim. Kur m vizitoi n klasn e pest, ai u tha drejtorit e shefit t merreshin ata me nxnsit e msimin e tyre, se ai vet do t kuvendonte me mua.
    ’’Mos ke prgatitur disertacionin dhe dshiron t shkosh n Vjen?’’m pyeti .
    N Vjen, msuesi im i nderuar profesor universiteti Dr. Eduard Casle, m dha pr disertacion temn’’Figura e vrtet dhe figura e shtrmbruar e babait t Gtes’’, t bazuar mbi veprn e tij ‘’Viaggio in Italia’’ q vet plaku e pati shkruar italisht dhe profesori Artur Farinelli i universitetit t Torinos e botoi origjinalin me nj hyrje.
    N punn time un do t merrja parasysh sidomos pikpamjet e reja t krijuara nga profesori italian rreth babait t Gtes. Mbasi libri italisht akoma nuk qe prkthyer gjermanisht dhe disertacioni im n pjesn m t rndsishme do t merrej n gjykimin e profesorit Farinelli, duhet t’i krkoja profesorit italian lejn q ta prdorja introduktn e tij n punn time.
    Kur lash Vjenn m 1930 kisha vetm konceptin dhe mendoja t’a zhvilloja hartimin e lnds n Shqipri. Mirpo andrallat q m ran n kok jo vetm m penguan por edhe m zvordhn nga nj tem e cila q n fillim nuk m trhoqi fort.S idoqoft kur ministri i Arsimit m’a prmendi shtjen dhe m tha se jo vetm lejen do t ma jepte po do t gzonja dhe rrogn q kisha si msues, n maj u nisa pr n Vjen.
    Gjasht vjet m par policia e Barit, duke dashur t arrestonte Sknder Petro Luarasin, arrestoi Sknder Kristo Luarasin, t cilin e liruan kur kunati i tij italian, ish npuns n Bankn Kombtare n Tiran dshmoi pr identitetin e vrtet t personit. Q t mos m ngjiste kjo e keqe, pas asaj date, un udhtoja pr n Vjen via Selanik-Belgrad.
    N maj 1936, qoft se m kishte dal frika mos m arrestonin, qoft nga dshira pr t par Romn, u nisa pr n Vjen via Italia. N Rom qndrova nja dy-tri dit, pash nga kundrinat antike sa mund t shoh syri n prgjithsi, Qytetin e Vatikanit e Kishn e Shn Pjetrit - dhe u nisa sa m shpejt pr Vjen. N vagon pati nj a dy vende bosh. Pata vendosur t mos hapja bised me t huaj. Ndnja pa br z. N njrn qoshe prkarshi nj burr i shkuar nga mosha, n tjetrn nj zonj, n mes nja dy t rinj, n bised t gjall me nja dy t tjer, n krahun tim t djatht. Qen kombsish t ndryshme, flisnin m shum gjermanisht,t przjer me fjal italisht me aksent t huaj. Njri m pyeti: ’’Che nazionalita?’’- por un bra sikur nuk dgjova. Kur m pyeti prsri,
    i thash: ''Albanese.’’
    ‘’Albaner’’ prsriti njri. Gruaja hapi syt. Bnte prshtypjen e nj zonje me kultur, por injorante n gjeografi . ’’Ma gli albanesi sono razza negri’’. Gazetat ia kishin br trut orb me ngjarjet n Shqipri dhe n Etiopi. Pyeti njri gjermanisht:’’A e keni par ekspozitn automobilistike n Opern-Ring? Modeli mbante reklamn –bler nga madhria e tij Zogu i Par‘’.
    Tha tjetri: ’’N fshatin e tyre t motrat ecnin zbathur.’’.
    I treti:’’N krye t njqind hajdutve u b mbret…’’
    I katrti:’’Uno popole miserabile’’.Gjer ktu dhe nuk m’u durua m:‘’E voi che nazionalita?’’pyeta t parin, ‘’tedesco?’’
    ‘’Deutsch.’’E pyeta pr t tjert dhe m tregoi se qen publicist kombsish t ndryshme: nj rumun, nj austriak, nj hungarez dhe nj italian q po i prcillte. Ata qen mbledhur n Rom dhe do t vizitonin Firencen.
    I thash hungarezit: ’’Ju nuk e dini historin e Shqipris dhe flisni gjra t pa vrteta pr popullin shqiptar. Nj nga ju e quajti mizerabl.Shqiptart kan qen miq me hungarezt q kur Huniadi dhe Sknderbeu qen shok lufte dhe heroi yn s’qe m i pak se juaj; as shqiptart nuk jan m pak se hungarezt. T thuash se Zogu u b mbret i Shqipris n krye t njqind hajdutve sht njlloj si t thuash Horthy u b diktator i Hungaris n krye t 100 hajdutve.’’
    Burri n qoshe, kokulur dgjonte me kujdes. Rumuni qeshi. Italiani heshti. Gjermani pohonte me krye. Vazhdova: ’’Zogu rrjedh prej nj familje t aristokracis malore, i ati qe pasha...Vet sht inteligjent, i ri, beqar. Mund t bhemi krushq. Dhe duke iu drejtuar rumunit: ’’sht m i bukur se Karli juaj'' …(Tani qeshi hungarezi) ’’Edhe m shum burrnor nga Vittorio Emanueli juaj’’, ia ktheva italianit, q ma quajti popullin shqiptar ‘’miserabl’’…
    Gjer n Firence e bm udhn duke qeshur dhe u ndam si miq me mirkuptim. Kur zhurnalistt patn zbritur n Firence, un mora vendin me fytyr n drejtim t lokomotivs-afr burrit t moshuar. Ai m tha: ’’Kuptova q flet anglisht. U fole mir atyre zotrinjve. Askush nuk ka t drejt t permoj kreun e nj shteti tjetr, se prfaqson gjith popullin. Si qytetar e kemi pr detyr ta mbrojm nderin e popullit ton. Por edhe ju gabuat n nj ras. Harruat q jemi mysafir dhe shtisim n tok t mbretris italiane. Emrin e bujtarit ta prmendim vetm me respekt.
    Zotria me t cilin kalova udhn gjer n Vandig me bised, qe antar i municipalitetit t qytetit Nju Jork. Do t vinte n Vjen, n nj mbledhje kryetarsh t bashkive, ku do t fliste ish-kryeministri i Austris, Johan Schober, autoritet n shtje municipale.
    N fillim t korrikut ia dorzova lndn e disertacionit nj daktilografisti, nj ish bashknxnsi im n Gjimnazin e Fraishtadt-it m premtoi se do t kujdesej pr at, dhe arriva n Tiran pr ndonj muaj pushim. N vjesht kur t elej Universiteti mendoja t kthehesha e t'ia paraqitja punimin tim zotni profesor Eduard Castles.
    Por nuk m ndihmoi rasa. Pr shqiptart q kishin pes para mend e pes para ndjenja atdhedashurie, rebelioni i gjeneralve fashist n Spanj kundr Republiks hidhte hijen mbi vet t ardhmen e Shqipris.
    N Bella Venezia bisedonin rreth kulturs franceze, rreth ‘’Deutsche Kultur’’, mbi martesn morgamatita t Eduardit VIII dhe prse Hitleri mbante flokt me prerje mbi nj cep t ballit, por nuk donin t dinin se n ‘buz gremine e kishte shpn Naltmadhnija e Tij atdhen ton. Nj ish student shqiptar n Vjen, me pozit t lart n ministri, m pyeti nd moda e bukuris trupore pr grat qe ‘’Schlank’’ apo ‘’vollschlank’’n at qytetin e vers, t vajzave e valleve - nj intelektual t cilit i vinte turp ta shihnin shokt t shtiste me t’mn! Dhe mbeti beqar gjer sa vdiq.
    Me shokt Pasko Milo Pasko, Ilia Mitrushi, Gaqo Tashko i qaja hallet e vendit ton: por as shokut tim, m t besuarit, inxhinier Qemal Butka, n banesn e t cilit vija t dgjoja radion, nuk ia shfaqa mendimin q mora at muaj, kur bijt e vrtet t popujve nga t katr ant e bots po suleshin t ndihmonin Madridin.
    At vjesht Nush Bushati nuk m dha leje pr Vjen as me shpenzimet e mija.
    Si n Shkodr edhe n Tiran militantt m drgonin letrsi naciste: gazetat ''Vosische Zeitung'', ''Hitler Jugend'' etj., por un nuk isha nga ata q i ndrronin idet sa her ndrroheshin kabinetet. Si ‘’Shkolla dhe Jeta’’ nj moti, m ndihmonte tani letrsia fashiste t’u dshmoja t rinjve se ’rezik po i kanosej atdheut.
    Drejtori Veniamin Dashi m thirri disa her t m kshillonte t hiqja dor nga bindjet e mia.
    M 6 tetor 1936 Ministri Bushatim drgoi urdhr e transferimi, por un i thash se si qesh emruar me dekret mbretror ashtu do ta pranoja edhe transferimin apo pushimin. Dhe nuk m ndaloi dot as pjesmarjen time n kshillin e shkolls.
    Tri jav dhash msim n gjimnaz kundr urdhrit t Ministrit. N shtypin e Tirans ma shfaqn kundrshtimin si nj qndrim alla ’’Alcazar’’ pikrisht ata q qen vet fashist. Ksaj kohe nj dit u hasa ball pr ball me kryeministrin Mehdi Frashri. M thirri duke valvitur shkopin n ajr: ”Sknder-Sknder, ’bn ashtu...! ”
    I thash: ’’Kundrshtoj shkeljet e ligjit nga ministrat e shklqesis suaj...! ”
    ‘’M'i drgo me shkrim! M’i drgo me shkrim!’’
    Dhe un ia nisa letrn me veprimet e paligjshme n at dikaster :

    Dhe un ia nisa letrn me veprimet e paligjshme n at dikaster :

    Mehdi bej Frashrit,(*)
    Kryeministr -Tiran
    1. Pushimi i gjashtdhjet e ca msuesve sht pa baza ligjore, (shih art. 92, pika 2; dhe art. 439, pika 6; dhe art. 137, pikn dh)…
    1. Transferimi i t gjith inspektorve, q s'kan m shum se dy vjet n nj vend , prej t cilve katr (Sinella, Sejfullah, Myderizi, Butka) u degraduan pa shkak, sht i paligjshm.
    3.Nj profesor (Sknder Luarasi) sht transferuar, kundr dshirs s tij, dy her n nj mot, pa iu dhn asnj arsye.
    4. Transferime kundr raportimeve t inspektorit, pas qejfit t shefave…
    6.Mbyllja e internatit t Gjimnazit, t cilin e kishin ln qllimisht n nj gjendje shum t keqe, i solli dm t rnd arsimit. Bursistt u sual nj muaj rrugve!
    7. Krijimi i shkolls qytetse ktu: nuk ka as godin, as nxns; drejtori Paluca dhe profesort paguhen q po sillen rrugve. Sheft nuk kan ditur sa klasa ka teknikja, programin e s cils akoma nuk e kan caktuar. Disa nga profesort e ksaj shkolle jan shtrnguar t rrin akoma n vendet e vjetra. A mund t bhet msim n kt mnyr?
    8. Librat shkollore shum t kqija n esenc, jan shkruar me porosi personale, dhe pranuar pa shqyrtim t komisionit. Shprblimet jan br n mnyr skandaloze…
    10. N disa institute (si n Gjimnaz t shtetit n Tiran dhe n Shkodr) nj kaos mbretron, si pasoj e pazotsis por edhe e mossinqeritetit t shefave lokalist: Sknder Luarasi n Shkodr zvendsohet prej nj shkodrani; Kol Koci, inspektor, zvendsohet prej nj shkodrani; drejtoria e Normales s vajzave n Shkodr i jepet nj shkodrani, drejtoria e Gjimnazit i sht ln n dor nj shkodrani t pazot; drejtor pr Qytetsen e Tirans sillet nj shkodran…Ka edhe m, po besoj se kto mjaftojn.
    Tiran, 21-X-1936
    Me prfillje t merituara
    Sknder Luarasi

    (*)Letr Mehdi bej Frashrit, Kryeministr. S.Luarasi, Fjala shqipe, f.47-48

    M 22/X/1936 i prgjigjem, drejtorit t Institutin Teknik:
    '' Kam nderin t'Ju njoftoj se nuk paraqitem n Institutin Teknik para se t m dal dekreti i transferimit tim
    Ndrkoh e quaj vehten si antar t personelit t Gjimnazit ku edhe jam paraqitur rregullisht. Prve shkakut t dekretit kam edhe arsye t tjera t cilat do t'ia paraqes Ministris s'Arsimit drejtprdrejt''.

    M 24 tetor m treguan urdhrin e ministrit Nush Bushati:
    ’’Porositeni Z.Sknder Luarasi me u paraqit m 26 t ktij muaji n orn 8 paradreke n Institutin Teknik pr t marr zvndsisht detyrn profesor n at shkoll''.


    M 20 nntor e fitova t drejtn, por ’e do se nuk munda t'i marr ato 8 napolonat flori q m duheshin aq shum pr t arritur n atdhen e Don Kishotit. Por edhe Nush Bushati ma mori t keqen. Kabineti i t Rinjve ra dhe erdhi prap n fuqi kabineti i Koo Kots.(*)
    (*)Mirash Ivanaj do ta paraqiste kt situatn n ditarin e tij:
    E diel, 11.X. 936
    Pardje mbrama n'ora 9 m.d. erdhi ish-inspektori i arsimit i Tirans me m ba vizitn dhe mbeti deri ora 1 mbas mesnats. Fola me t mbi transferimin e tij si dhe mbi transferimet e tjera t'inspektorve dhe t msuesve t'arsimit t mesm.(*)
    (*) Bhet fjal pr transferimin e pabazuar t Safet Butks, Sknder Luarasit dhe Baki Sinells me urdhr t ministrit Nush Bushati.

    Mora vesh se kto transferime, ndonse t shumta, prfshinin msues me rrog prmbi fr.ari 300, e jan ba para se t dal dekreti mbretnuer relativ. Bile propozimi do t'i dorzohet mbretit sot ose nesr! Ndoshta Bushati e ka marr plqimin e mbretit me goj. Por kjo gja nuk e autorizonte t bante transferimin si nji gja t kryeme e t'i drgonte zyrtarisht urdhnat secilit. Un kt gja nuk e kam ba kurr.(*)
    (*) Mirash Ivanaj ishte antar i Kshillit t Shtetit dhe kshilltar i mbretit Zog.

    E han, 2. XI.936
    …n Fletoren ''Arbnija'' t para 3-4 ditve ka dal nji artikull me titull ''Alkazari i Tirans''(*) ku merret n kahje si Butka ashtu shefat dhe ministri i Arsimit…Kto dit m vizituan Safet Butka dhe Sknder Luarasi: edhe ktij t fundit (i cili i transferuem prej gjimnazit t Tirans n Tekniken, nuk i ashr bind transferimit pa dekret mbretnuer) ministria i ka komunikue nji urdhn me t cilin emrohet si zv. Profesor(!!!) n shkolln teknike! Ministria ka harrue se ma par i ka drgue nji urdhn tjetr mbi transferimin e tij definitiv si profesor n shkolln teknike! Edhe ky ka refuzue t nnshtrohet.
    Pr t tre ''rebelat'' asht ba proponimi pr pushim; Kshilli Ministruer e ka plqye; por pr Mbretin ende nuk dihet. Sigurisht do t pushohen.
    (*) ''Alkazari i Tirans'', Gazeta ''Arbnia'', nr. 402, 30 tetor 1936.
    N artikull shkruhej:
    Ka edhe n Tiran nj Alkazar! (Kshtjell n Spanj …) Dhe nj Alkazar q s'dorzohet, posi ai i Spanjs dhe me nj heroizm t pashoqe…
    Tunde, Safet Butka, tunde!
    Tunde bashk me Sknder,
    Ti e humbe q e humbe:
    Tunde mir dhe nj her!

    E han, 16.XI,936
    Sot mora vesh-dhe asht nji gja plotsisht e vrtet, se Nush Bushati deri sa ishte ministr, kishte porosit nji orman t bukur pr n zyrn e vet, n t ciln mbante nji lavabo dhe t gjitha veglat e nevojshme pr toaletn mashkullore e si duket edhe … femrore! Aty, n zyr, ruhej mjekr e mustaq, prdit, dhe shtitte npr zyr me sapun n fytyr dhe peshqir mbi krah, ndrsa publiku priste jasht! Kjo u vrtetua edhe me hollsit, mbasi e ka marr n dorzim zyrn e ministrit, Faik Shatku…ka gjet n zyr ormanin t blemun me t holla shtetnore prej Bushatit, nji sasi parfumesh t ndryshm, edhe kto t blemun me t holla shtetnore! Me t vrtet, gja e tmerrshme! Edhe ky njeri ka pretendue me ndreq dhe mkamb arsimin kombtar!
    M 14.10.1936 mbas dite, pr shtjen ton kishte ndodhur edhe nj grindje e bujshme. N Kshillin Ministror, ministri Nush Bushati i kishte krkuar Mustafa Currit q t interesohej pr t'u prshpejtuar dalja e dekreteve mbretrore pr transferimin ton, por ai ia kishte kthyer me kritika pr gabimin q bnte duke shpallur transferimet pa dekret. U zun keq me fjal dhe tek shkallt e Kryeministris Mustafa Curri e kapi pr fyti! Mir q u ndodhn njerz q ia hoqn duarsh Nush Bushatin…
    (*) Mirash Ivanaj. Pjes nga ditari i vitit 1936 (AQSH, Fondi 836, Dosja 16)

  18. #38
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    N fshat ne t vegjlit luanim nj loj q e quanim cili-vili. Kt lodr lozte Ahmet Zogu por me ministrat e ''mdhenj''. Ditn kur u zvendsuan t rinjt me pleqt, profesort e Institutit Teknik m thirrn edhe mua t zbrisnim n Tiran pr urime.
    ‘’Pr urime apo pr ngushullim?’’i pyeta. Mendova: Nush Bushati m preu vetm rrogn - Musa Juka mund t m pres kokn. Dhe u thash kolegve t mij t nderuar se nuk japin shembull edukativ t mir pr nxnsit kur uronin cilindo kabinet q vinte n fuqi.
    ‘’E mo, ’e ftojm at! Kshtu sht ky!’’u tha kolegve t nderuar instruktori i zdrukthtaris ''Shkodrani''. Dhe un u gzova q qesh kshtu. Sa t pshtir mu dukn kta pedagog hipokrit tani.
    Sidoqoft ata e bn at q t’u fitonin simpatin ministrave. Por ’duhej t bja un pr t fituar pasaportn pr n Spanj?
    I kshilloja nxnsit q kurr t mos gnjenin, se gnjeshtra sht nna e gjith t ligave. Porse nj rren e bardh, thon, nuk prish pun.
    Vajta n ministri t Arsimit. Po bisedoja me sekretarin Pertef Pogoni t cilit i krkova dy-tri jav leje pr n Vjen, tani q po afroheshin pushimet e Pashks e t Motit t Ri. N bised e sipr hyri ministri i ri Faik Shatku, krejt i panjohur n fush t arsimit, e ma dgjoi lutjen. ’’Po si jo! Jepjani. Javn e par t janarit t jesh n detyr!”
    Lutjen e pranuar nga ministri i Arsimit ia shpura zyrs s pasaportave n Prefektur.
    Se si m pllakosn peripecit asaj jave kur po prisja t m jepej pasaporta.
    Nj pasdreke hyri n klas drejtori Muhamet Hoxha dhe m njoftoi q n orn pes t vija te Musa Juka. Duke udhtuar n karroc mendoja prse m krkonte vall: T mir nuk pres nga ai njeri; por edhe pr t keq - m drgonte policin.
    ‘’E gjeta shkakun! I kan treguar kolegt e mij t nderuar dhe m thrret t m kshilloj si ai redaktori i Sadai Miletit! Kshtu mendoja se nuk dija nj ndodhi t ciln e mora vesh aposteriori:
    Gjergj Bubani, publicist i njohur, kur vizitoi Koo Kotn, iu lut q ksaj here t kishin kujdes m shum se prpara pr djem t patriotve t njohur. I pasksh prmendur edhe emrin tim. Koo Kota m paskish quajtur ‘’t pa korigjueshm’’, por qe zotuar se do t m provonte edhe nj her, dhe porosin ia bri pr barr Musa Juks.
    Kur hyra: ’’Isqender, ulu!’’ m urdhroi Ministri i Punve t Brendshme, pa i ngritur syt nga shkresa mbi ravolin. Dhe pastaj si heshti caz, duke m shikuar me ata syt gjak t kuq:’’Nuk jena sjell mir me ty nonj her, por ene ti shpesh na e ke pas sjell n maj t hunds. Por t shkueme, t harrueme’’.
    Dhe m tregoi prse m pati thirrur: Pr 25-vjetorin e Pavarsis do t botonin nj album komemorativ, ose dika t till. Pjesn artistike do ta punonte tjetr kush, letraren patn vendosur t ma ngarkonin mua. Ndrsa Musa Juka fliste, un shikoja Albumin me syt e mndjes: kapaku i zbukuruar me Flamurin e Shqipris; n faqen e par Sknderbeu dhe pastaj me radh Nna Mbretresh, Naltmadhnia e Tij Mbreti i Shqiptarve Zogu i Par, t motrat princesha; t niprit; Kryeministri Koo Kota, Ministri Musa Juka, etj, etj..
    ‘’’po mendon? Asht nder i madh pr ty.’’
    ‘’Ju falem nderit, por...’’
    ‘’Kena me t lirue nga shkolla e ke me marr rrogn, me t pague pr revistn...’’
    ‘’S’e kam hallin atje....’’
    ‘’Por pr shka e ke?’’
    ‘’Se nuk dua q kur t mbledh materialin n bibliotek, e t vete n kafenen e Loni Orthodhoksit ku pi ajin e korrigjonj hartimet a shkruanj...’’
    ‘’E ’ka don me than me kt?’’
    ‘’Dua t them q s’dua t m drgoni spiun...’’
    ‘’Kur t kam drguar spiuna - kur!’’brtiti Musa Juka, duke u uar m kmb e duke tundur trapezn me t dy duart! ’’Tash me m provue kur t kam drgue ty spiuna!’’
    Nga dera kundrejt tryezs nxuar kryet antart e komisionit q qen mbledhur pr programin e fests s 28 Nntorit, ndr t cilt edhe Qemal Butka;nga dera prkarshi, sekretari i zyrs sekrete Harito e t tjer
    Dhe un: ’’Nuk m paskeni drguar spiun! Po nj mot m par m drguat xhandart q m hodhn prangat mua, edukatorit t birit tuaj dhe m drguat lidhur t m varnin n Fier!...’’
    ‘’Ato qen kohna tjera!’’
    ‘’Ato koh vijn sa her vini ju ktu!’’
    ‘’Cporru! Mendum me i ba nji t’mir, por ky...’’
    Dola nga zyra por mezi gjeta shkallt. Vajta drejt e n Kursal. N fronin e tij po rrinte Bedri Peja. Ndenja pran ''Babushit'' pa folur asnj fjal. Pas caz erdhi nj npuns i njohur i Ministris. ’’Fajin e ke ti Bedri bej! Ti i bn t sillen kshtu!’’dhe i tregoi ngjarjen.
    ‘’C’ia paska ba mir! ’ia paska ba mir!’’dhe u kul s qeshuri Babushi.
    T nesrmen m takoi Gjergj Bubani e m qortoi. Kur iu tregova i penduar, m tha se Musa Juka do t ma falte t keqen, duke i br nj vizit n zyr dhe t’i krkoja ndjes.
    ‘’Sot jam i tronditur -e lem pr nesr, iu shtira. Dhe shkova drejt e n zyrn e pasaportave. Kishin patur shum pun, pregatitje pr 28 Nntorin. Udhs m takoi edhe Qemal Boksi, shef i policis n Kor me t cilin kurr nuk kisha kmbyer fjal m par. M dha t fala nga miqt e mij korar dhe si me t qeshur m pyeti se ’m pati ndodhur ashtu me Musa Efendin. M tha t mos dshprohesha. Po ti bnim nj vizit pr bajram n shtpi do t pajtoheshim e do t bheshim miq t mir se Musa Juka nuk qnksh aq i keq sa ’e mendonin bota!
    Mir...por nesr...pasnesr.
    Pr dit pyesja n prefektur pr pasaportn.
    Nj paradite nga Shkolla Teknike zbrita n qytet dhe hyra drejt e n Kursal ku ndenja midis profesorve t gjimnazit. Po rrinja i heshtur, kur erdhi Mihal Zallari, shum m i shqetsuar se un. Qe grindur me studentt e klass s tij. Zuri vend midis meje e nj tjetri dhe pa ndenjur akoma mir n karrike shfreu:’’Kta doa komunist!’’ Nxnsit me t cilt qe zn, nj vit m par patn qen t klass sime dhe i njihja pr t mir e t sjellshm. Fyerja mu duk e padrejt.
    I thash: ’’Ata nuk jan doa komunist!’’
    ‘’I mbron, se edhe ti je ashtu!’’
    ‘’Si jam: do apo komunist?’’
    ‘’T dyja.’’
    Ka momente kur as zemra as mendja nuk e ndalojn dot dorn t lviz me shpejtsi rrufeje.Vrtet rrahja sht shenj barbarije. T zihesh pr mustaqet e elos nd ishin t zeza apo t verdha ose pr bishtin e dhelprs nd e lagu apo nuk e lagu kur kaprceu prruan, - kjo sht shenj e nj mendjeje e shpirti t prapambetur nga zhvillimi i qenies shoqrore, sikundr sht njeriu. Porse... i dhash nj shput. N ann tjetr t salls qen duke biseduar Abdurrahman Krosi dhe Seit Toptani dhe pran tyre po rrinin nja dy-tri kopuk t njohur. Kta Seit beu i urdhroi t m sulmonin dhe mund t m kishin ln t vdekur n vend po t mos kishte arrir Stefo Grabocka me katr-pes shok t tij q po rrinin n verandn e Kursalit.
    Musa Juka kujtoi se gjeti nj rast t mir q t m diskreditonte publikisht. Ai thirri drejtort e gazetave dhe u dha urdhr t shkruanin kundr meje. Por vetm gazeta e sensacioneve ‘’Arbria’’ e prmendi incidentin tim duke e shtrembruar shkakun.
    Q Mihal Zallari e meritonte dackn, e meritonte. Por m erdhi keq q u zura me at. Ai vinte nga nj familje patriotsh t Frashrit. Kishte studjuar n Stamboll n nj kolegj gjerman dhe e simpatizonte revolucionin francez. N revistn ‘’Djalria’’, organin e studentve shqiptar n Vjen, m 1924 shkroi nj nekrologji pr Avni Rustemin. Qeveria e Ahmet Zogut ia preu bursn dhe Mihal Zallari vojti pr bukn e gojs. N Vjen pro-zogistt e prbuznin, shoqatat studenteske gjermano-madhe e ndihmuan dhe kshtu ndodhi q Mihali i mjer, pa ndonj prkrahje tjetr, ra n sevda me lvizjen hitleriane.
    Gjat ktyre ndodhirave, kur e pata humbur do shpres se do t ma jepnin pasaportn ’’pr n Vjen‘’, qe vet sekretari i prefekturs q m lajmroi se mund t vija ta merrja. Q t nesrmen i dhash Tirans lamtumirn.
    Ndrsa kunati im Mina Ui vazhdoi udhn pr n Kor, un qndrova nj nat n Elbasan, ku kisha pr t inkasuar prej dy librarve t atjeshm nja dhjet napolona prej shitjes s librave t mija.
    Por ata: ’’Tani s’kemi, ta lajm borxhin kur t kthehesh nga Vjena !’’m than.

  19. #39
    petrol
    Antarsuar
    20-05-2009
    Vendndodhja
    Rr.''Luigj Gurakuqi'', p.15,sh.4, a.25,Tirane, Albania
    Mosha
    51
    Postime
    421
    Faleminderit
    0
    16 falenderime n 16 postime
    Sknder Luarasi: Kujtime
    N luftn antifashiste t Spanjs

    ''M mir t vdessh n kmb se t rrosh i gjunjzuar''
    Dolores Ibarruri
    Nisja
    M 12 dhjetor arrita n Kor mjaft hert sa t siguroja vizn n konsullatn greke. Npunsi qe duke kyur dern, por u kthye kur iu luta t ma bnte kt t mir. Im kunat ftoi at mbrmje n shtpi Selim Shpuzn dhe Dhimitr Fallon, t cilt e morn vesh se do t vija n Spanj. (*)
    (*)Vite m von, pr motive ende t paqarta, disa ngjarje e data q dshmojn objektivat dhe veprimtarin e Sknder Luarasit n Luftn Antifashiste t Spanjs (1936-1939) jan ‘’harruar’’, tjetrsuar apo prshtatur me pasaktsi thelbsore t cilat ia vlen t sqarohen.
    N kujtimet e Selim Shpuzs, t botuara pas vdekjes me redaktim nga Gazmend Shpuza, shkruhet: ’’Me Sknderin kaluam nj nat t tr duke biseduar n shtpin e Mina Uit n Kor. Ishte muaji shkurt 1937 (!), kur u mor vesh se n fuqi do t vinte Koo Kota dhe do t mbyllte edhe revistn ‘’Bota e re’’. Ishte hedhur ideja q un dhe Dhimitri Fallua sa m shpejt t mernim arratin nga Shqipria.Edhe pr kt i rahm mendimet me Sknderin.T nesrmen u ndam. Ai u nis pr n Tiran,e prej andej ,me pasaport t rregullt, do t hidhej pr t’u inkuadruar m von n brigadat internacionale t lufts s Spanjs…’’’(Selim Shpuza.’’Vitet 20-30, f.30)
    Pohimi i msiprm pr datn e nisjes bie ndesh me dokumentet arkivore q provojn se n janar 1937 S.Luarasi ndodhej n Spanj:
    (AQSH, F.152, V.33, D.33 f.2)
    Deshifrim i telit nr.116 Res. Dat 26.1.1937
    Ministria e Punve t Brendshme letr Prefekturave
    Profesor Sknder Luarasi tue pas edhe lejen e Ministris s'Arsimit pr me dal jasht shtetit ka marr pasaport pr Vjen dhe ka shkue n Spanj ku merr pjes aktive n favorin e Bolshevikve…
    Ministri i Punve t Jashtme (M.Juka)


    Hert n mngjez u nisa me autobuz pr n Follorin dhe m 14 me tren pr n Athin. Ktu gjeta ca vshtirsi pr vizn n Franc. ’’Prse nuk e morre n Tiran ?’’ m pyetn. Duhej t’u tregoja se pr t vajtur atje nga Kora harxhoja dy her m shum koh se pr n Athin. Nj tjetr penges qe se nuk desha t udhtoja me vapor italian. Ndonj jav e kalova n kryeqytetin e Greqis duke vizituar antikat rreth e prqark Akropolit.
    N Athin u poqa me profesorin Kol Koci, q pat ardhur aty pr t kaluar muajin e mjaltit. U hasa edhe me Dr.Leonidha Nain, i cili m pyeti i uditur, prse kisha ardhur atje. Iu prgjegja se do t shkoja n Bukuresht pr ndonj studim rreth shoqrive dhe shkolls s par shqipe, e tjera. Nuk m besoi. I bra prshtypjen se pata ikur nga Shqipria, pr t mos u kthyer m atje.
    ‘’Po t jet e vrtet kjo, do t bje mir t mbeteshe n shkolln ‘’Elvipion’’, pr t dhn msim shqip''.
    Por e sigurova se do t shkoja n Rumani.
    N hotelin ‘’Megas Aleksandros’’, ku buajta at jav, vinte prdit sekretari i konsullats shqiptare, t cilin e pata pasur nxns n shkolln Tregtare t Vlors dhe pyeste studentt shqiptar se ’bja n Athin. Pas pashkve t vogla u nisa pr n Marsej me nj vapor francez. Kur zbritm ktu nj piktor francez m prshndeti: ’’Au revoir en Espagna, Camarade!’’(*)
    (*)Au revoir en Espagna, Camarade!’’ - Mirufafshim n Spanj, shok!
    Ma pati kuptuar qllimin prej gramatiks spanjisht-anglisht q kisha bler n Athin dhe e studjoja gjat udhtimit n vapor!
    N Lion u poqa me Ymer Dishnicn, i cili m dha nj letr rekomandimi pr n Paris ku mu desh t pres disa dit.
    Ato dit u poqa me Xhafer Mirakun i cili qe nisur nga Shqipria pas meje por duke udhtuar me tren pat arrir m prpara se un n Paris. M tha se Musa Juka i qe zotuar se do ta emronte deputet, por ai s’e pranonte kurr at pozit pr hir t idealit t tij, donte t vinte edhe ai n Spanjn republikane dhe erdhi.
    U hasa edhe me Qazim Koculin, Kol Tromarn dhe Kost ekrezin. Qazimi m’u ankua kundr Hysen Nikolics i cili parat ia dhuroi Ministris s Arsimit e nuk ia drgoi ’’Bashkimit Kombtar’’.
    ‘’Me ato napolona ne do t kishim bler arm, bnim kryengritje dhe do ta przinim Zogun nga Shqipria’’.
    Kur i tregova se Hysen Nikolica pati dhn vetm 500 napolona pr nj shkoll kopshtore, ai m tha nj dika t pabesueshme q provonte se sa posht kishin rn mendjerisht antart e ‘’Bashkimit Kombtar’’ t emigracionit demokratik 1924.
    ‘’Megjithat, ne do ta bjm at kryengritje. N nj vend t Shqipris, n bregdet,do ta shpallim republikn, do t shtypim pulla...! Nj filatelist do t na paguaj mjaft para sa t blejm arm pr nj kryengritje t madhe n t gjith Shqiprin...’’
    E pabesueshme - por e vrtet!
    Kol Tromara m pyeti nd qe e vrtet se po nisesha pr n Spanj. Dhe un e pyeta at se ’do t mendonte po t bnja edhe un at q po bnin mijra t tjer nga gjith ant e bots.
    ‘’Ata ven atje q t ndihmojn komunizmin’’, filloi t m shpjegonj ish-kryetari i federats panshqiptare ‘’Vatra’’, demokrati Kol Tromara…’’ Edhe un besonj se komunizmi mund t triumfonj...por pas ndonj gjysm shekulli’’.
    Kost ekrezit t cilit nuk ia fsheha qllimin tim m kshilloi t hiqnja dor nga ajo marrzi. ’’Nuk kemi nge t derdhim gjakun pr t huajt...Grupi im do t botonj nj gazet ktu n Paris. Ti do t punosh n redaksi, me rrog njzet napolona n muaj, duke filluar q kt janar.
    Ndrsa Kosta dhe shokt e tij shkonin pr muaj t merrnin rrogn n ambasadn jugosllave dhe ata t ‘’Bashkimit Kombtar’’ n ambasadn italiane, un n mesin e nja dyqind vullnetarve t mbledhur n Paris, javn e par t janarit 1937 u nisa pr n frontin e Madridit
    Pata mall pr tokn e Don Kishotit, un!

  20. #40
    i/e regjistruar Maska e gjirfabe
    Antarsuar
    23-06-2004
    Vendndodhja
    Boston, MA
    Postime
    575
    Faleminderit
    6
    0 falenderime n 0 postime

    Kujtime per Skender Luarasin (Pjesa e Trete)

    Naum Prifti

    Kujtime

    I PAEPURI PROF. SKNDER LUARASI







    HAXHI QAMILI DHE SHPATARAKT

    Sknder Luarasi e kishte zakon t anketonte njerz t njohur e t panjohur, pr shtjet q interesohej. Edhe pr Haxhi Qamilin t njjtn metod ndoqi dhe pas disa vitesh grumbulloi nj sr ngjarjesh pr bmat e tij tragjike dhe komike.

    Episodi me shpatarakt qe pjes e asaj serie. Rrfimi i tij me detaje dhe me dialogjet plot dramaticitet m mbeti i tiposur n mendje.

    Sapo Haxhi Qamili me bashibozukt e tij arriti n Elbasan, furrat e qytetit u zbrazn shpejt dhe tregtart i mbylln tregtoret pr shkak t pasiguris. Problem kryesor pr rebelt qe sigurimi i hajes. Kt e dinte mir kryekomandanti i tyre, Haxhi Qamili, prandaj kudo q shkelte e lshonte ushtrin pr plakitje. Kjo liri u jepte atyre knaqsi t madhe, pr t rrmbyer t mundnin n qytet e n fshat, pa paguar asnj metelik. Mirpo brenda n Elbasan nuk kishin far t rekuizonin, prandaj u suln drejt Shpatit, n pllajat e t cilit dalluan disa kope dhnsh. I kputn nga kullotat dhe i solln n qytet duke siguruar rezerva ushqimi pr disa dit. Haxhi Qamili i prgzoi pr guximin dhe shpejtsin. Pasdite burrat e Gjinarit, u kthyen nga punt jasht shtpis dhe prej grave dgjuan hatan q kishte ndodhur, kopet ishin rrmbyer me urdhr t Haxhi Qamilit. Ata nuk e dinin kush ishte Haxhi Qamili, po kushdo q t ishte, qoft edhe vet Zoti, nuk mund t jepte urdhr tu grabiteshin kopet e tyre. Shtat-tet burra t armatosur u nisn drejt Elbasanit, atje ku kishin prfunduar kopet e tyre. Sapo ran n qytet, pyetn n konak ndodhej Haxhi Qamili. Kur hyn n oborrin e sarajit, roja u prpoq ti ndalonte, duke u thn se askush nuk mund t hynte brenda pa urdhrin e Bab Haxhiut, por ata e vrvitn tej ports me tytat e pushkve duke e porositur t mos bzante se armt i kishin t mbushura. Katr burra t armatosur hyn n odn ku Haxhiu po akaritej pran zjarrit, se ishte koh vjeshte, ndrsa t tjert qndruan jasht duke vigjluar.

    Zotrote je Haxhi Qamili? e pyeti nj prej tyre. Po, un jam, me ymysin e Allahut, u prgjegj Haxhi Qamili serbes. Zotrote ke urdhruar ushtart t marrin dhnt tona n Shpat? e vazhdoi pyetjen shpataraku. Dukej se qe i mllefosur dhe ve ksaj i armatosur, prandaj Haxhi Qamili e ftoi t ulej q t bisedonin. Ngadal burra, t merremi vesh. Uluni ktu shesh! Jo, besa, skemi ardhur pr tu marr vesh pa u dhn urdhr ushtarve t kthejn gjn e gjall atje ku e rrmbyen, ia preu shpataraku. Haxhi Qamili mbante n brez nj goxha revole me mulli, folet e t cilit i mbante nj mbushur me fishek, nj zbrazur. Ai kishte deklaruar se alltija e tij e ndante fajtorin nga i pafajshmi. Si i djallzuar q ishte, e kthente tytn e alltijes nga vetja, kur te gryka qe foleja e zbrazur, e shkrepte dhe natyrisht nuk psonte asgj, pastaj ia drejtonte tjetrit n gjoks, e shkrepte dhe e linte shakull prtok. Ather u kthehej t pranishmve dhe i pyeste: E pat? Allahu e bri ferk! Naivt mahniteshin, ndrsa njerzit bestyt besonin se alltija vrtet kishte forc magjike. At dredhi deshi t prdorte edhe me shpatarakt. E nxori revolen nga brezi, tha se ajo e dallonte fajtorin dhe menjher e drejtoi grykn nga gjoksi i vet, mirpo njri nga shpatarakt e ndrpreu duke i thn: Jo me at fare alltije, zotni, po me kt q kam un! dhe u b gati tia hidhte revolen n prehr. Pasi Haxhi Qamili e pa se aty mund t linte kokn, e ktheu fletn, u tha se trimi trimin nuk e nget dhe n ast urdhroi tu lironin kopet e rrmbyera.

    Shpatarakt u kthyen n fshat me kopet e tyre.



    SULLTANT E TURQIS N MUZEUN E BERATIT

    Sknder Luarasi doli shum i revoltuar nga Muzeu i Beratit, aq sapo vazhdonte t protestonte me z t lart edhe jasht n oborr: Pyes veten ku kam ardhur? Jam n nj muzeum shqiptar, apo n nj muze turk n Anadoll?

    Vizita dy orshe e Profesorit, shoqruar nga Todi Sotiri, q kryente detyrn e drejtorit, t ciceronit dhe t kujdestarit, kaloi pr bukuri. Nga dhoma n dhom ai shihte eksponatet duke dgjuar shpjegimet e drejtorit. N fund vizitort e nderuar, Todi i fuste n zyrn e vet pr tu treguar stolit e muara, gjerdan, varse, byzylyk prej floriri dhe ergjndi, t cilat i mbante n sirtart e tryezs s tij. Surpriza tjetr qe albumi tip fisarmonike, me pikturat e sulltanvet t dinastive osmane e selxhuke t Turqis, deri te Sulltan Hamiti. Kjo qe si mblsira n fund t gostis, t ciln Todi ua rezervonte miqve t zgjedhur dhe personaliteteve. T pikturuar pas stilit romantik, sulltant paraqiteshin t bukur e t pamshm si bandill e ndrkoh ai gjente rastin ti mahniste vizitort me dijenit e tij t hollsishme rreth biografis s tyre.

    Npr at shteg kishte kaluar edhe vizita ime para disa vitesh, por duke e njohur tipin e Todit, nuk u dhash rndsi historive q tregonte pr sulltant e Turqis, me episode romantike dhe erotike. Sotiri, beqar i stazhionuar, njeri i urt, po paksa ekstravagant nga sjelljet dhe fatkeq nga natyra, nuk kishte personalitet. Autoritetet lokale e shprfillnin hapur q kur nuk i dhan drejtorit t muzeut, asnj far strehe vite e vite me radh. I ziu Todi flinte n zyr, brenda n muze, duke shpalosur do nat dyshekun mbi dysheme, mbasi rregullorja nuk lejonte t mbahej shtrat. E njihja qkur punoja te Hosteni, se Todin e kishim bashkpuntor. Her pas here drgonte poezi satirike pr botim. Dukej se qe fantazist erotik, s paku kjo qe mbresa ime, nga prshkrimet q dgjova prej tij, pr grat e haremit q bnin dush me uj trndafili, para se t flinin me sulltanin. Me fantazin e tij t ndezur, dukej se kompensonte mungesn e dashnores, ndaj edhe albumin e sulltanve t Perandoris Otomane e kisha kundruar si nj nga manit e tij erotike.

    Tani merret me mend dallg t furishme psuan ndjenjat patriotike t Prof. Sknder Luarasit nga nj drejtor muzeu q u servirte vizitorve historit e sulltanve t Turqis, t xhelatve t popullit shqiptar, t sundimtarve m t urryer mbi faqen e dheut. Ai ia preu n mes rrfimit Todit, duke i thn se qe turp e faqe e zez pr ata q mbanin n at detyr nj turkoshak. Doli me rrmbim nga zyra duke turfulluar n shenj proteste.

    Todi Sotirit, i lindur me strabizm divergjent, u tremb aq shum sa i shkonin syt si sovajk dhe nga frika se mund ta pushonin nga detyra, e ndoqi profesorin pas me t lutura deri te shkallt, por ai sdeshi ta dgjonte. Prsriste vazhdimisht: Muzeum shqiptar me sulltant e Turqis! Turp!

    Sidoqoft Todi Sotiri nuk e psoi as nga protestat e Sknder Luarasit, as nga sulltant e Turqis, por nga Dega e Brendshme e Beratit. Disa vjet m von e akuzuan si pedofil, apo si mashtrues t vajzave t mitura q gjoja fuste mbrmjeve n jatakun e tij n muzeum dhe e burgosn. Shpesh Sigurimsat sajonin variante t shthurjes morale pr nj kategori njerzish, ndaj t cilve akuzat me motive politike nuk do ti besonte njeri. Kjo ngjante sa her donin t largonin nga detyra ndonj fatkeq pa prkrahje, pr tia zn vendin me ndonj nga agjentt e tyre.



    PROPOZIM PR T NDRRUAR MBIEMRIN

    Nj histori tjetr anekdotike Sknderi ma tregoi pas lindjes s Petros, djalit t tij.

    N Tiran ishin dy Sknder Luarasi, njri profesor, ndrsa tjetri, m i riu, arkitekt. Natyrisht fam m t madhe gzonte profesori me t kaluarn e tij plot aktivitet patriotik dhe letrar. Mirpo homonimia sillte nj far konfondimi si n thirrjet telefonike, si n mjediset e tjera. Kur pash te revista Shndeti nj fotografi t Sanatoriumit t Tirans dhe posht diiturn se qe projektuar nga Sknder Luarasi, besova se ishte gabim shtypi. M von msova se ai ishte arkitekt i njohur, po me at emr dhe mbiemr, ingjinier i aft, burr i nderuar dhe familjar i mir.

    Nga mesi i viteve 60, dikush prej familjes s arkitektit Sknder Luarasit, iu lut profesorit ta ndryshonte mbiemrin q t shmangeshin ngatrresat dhe keqkuptimet njher e mir. Nj krkes e till profesorit iu duk sa e uditshme aq edhe e paarsyetuar, por nuk e dha veten. Mir, tha Sknderi, shum mir u paska rn ndrmend, se dhe mua nuk m plqen ngatrresa, por m falni, pse duhet ta ndryshoj un dhe jo ai? Argumenti qe se profesori kishte vetm vajza dhe ato pasi t martoheshin do t merrnin mbiemrin e burrave. Pas pes a dhjet vitesh, si t mbyllte syt profesori, mbiemri tij do t shuhej vetvetiu, prandaj nuk prishej asgj, sikur ta hiqte vullnetarisht pak m shpejt. Sknderi u tha se mbiemrin nuk mund ta ndrronte pr arsye t njohura historike. Ather e kshilluan t ndrronte emrin. Kjo, po, mund t bhet, u tha Sknderi. Mirpo duhet t futem n lum q t pagzohem, apo jo? Tani sht dimr dhe kam frik se ftohem. Sknderi njihej si ateist, prandaj mesaxheri dyshoi kur tha se donte t pagzohej me ceremoni fetare. Ju m duket se po talleni, vrejti ai. Ather profesori i tha se nj propozim i till qe jo vetm fyes, por edhe pakuptim, sepse emri nuk ndrrohet si xhaketa.

    Sapo lindi Petroja, i drgoi lajm ndrmjetsit se tani e kishte trashgimtarin e mbiemrit.



    PRVJETORI I PETRO NINIT

    Sknder Luarasi e kujtoi Institutin e Gjuhs dhe t Letrsis t organizonte nj seminar me rastin e 110 vjetorit t lindjes s Petro Nini Luarasit, msuesit t par t shqipes. M pyeti nse kisha dshir t mbaja nj kumtes dhe un e pranova me knaqsi. Profesori m vuri n dijeni se Instituti kishte ngarkuar T. G. t merrej me organizimin e seminarit. E njihja prej kohsh T. G. si nj studiues serioz dhe t pasionuar pas historis s shkolls, prandaj zgjedhja mu duk me vend.

    Mirpo nj jav para se t hapej seminari, profesori krkoi q ta drejtoja un dhe jo ai. Duke e ditur se krkesa do krijonte probleme, mbasi Instituti nuk mund ta mnjanonte punonjsin shkencor t sektorit prkats me nj t jashtm, sikurse isha un, i thash profesorit se Seminari fitonte m shum kredi nn drejtimin e nj studiuesi me stazh t gjat dhe me disa vepra. Pse qe zemruar me T.G.? Cfar kishte ngjar, deri sa ai njihej si njeri i shkueshm e me karakter t but?

    Arsyen e msova shpejt po prej Sknderit. Ai qe pezmatuar me T. G. q e kishte ndar gruan pr arsye politike. Babain e saj, ish-ministr, partia e internoi duke e akuzuar pr sabotim. U mundova ta bindja se nuk qe faji i T.G, as dobsi karakteri, por i politiks q ndiqej nga partia. far t bnte? Mos do t ishte m e arsyeshme t mirrte rrugn e Kalvarit? e pyeta sinqerisht. At duhesh t mirrte, tha vendosmrisht dhe pastaj shpalosi mendimin e tij. Po qe se shum njerz do ta kundrshtonin presionin e partis pr shkatrrimin e familjeve, nuk do t ngjisnin kaq shum drama familjare. Kishte t drejt, ve qe e vshtir ta krijoje at shumic, kur presionet vinin nga do an dhe ndrvarja ekonomike qe e gjithanshme. Mjaft t rinj a t reja q nuk pranuan sugjerimin t ndaheshin nga bashkshortt, u internuan pa asnj faj.

    E luta t tregonte mirkuptim pr programin e hartuar nga Instituti, sepse as ai, as un, nuk mund ta detyronim t ndrronte planet. Rrinte i menduar sikur t ishte n nj udhkryq ku duhet t mirrte nj drejtim.

    Ditn e caktuar seminari u zhvillua n salln e shfaqjeve t Pallatit t Kulturs dhe u drejtua me kompetenc nga T.G. Un mbajta kumtesn time. N fund profesori e falnderoi T.G. pr kumtesn e tij serioze.



    DRAMA N VARGJE PR 7 PRILLIN

    Profesori m tha se po shkruante kujtimet e jets s tij, nn titullin e prbashkt, ǒpash e dgjova n jetn time. Duke e ditur jetn e tij aktive, krijimtarin artistike, natyrn e tij t paepur dhe antikonformiste, besoja se kujtimet do t ishin nj dshmi me vler pr historin ton. Por a mund t botoheshin t pacensuruara? Sidoqoft kryesorja qe t hidheshin n letr. Midis t tjerash m tregoi nj episod t dhimbshm q demaskonte moralin e klerit grek. Kur qe i vogl, ai kishte dgjuar se nj vajz fshati, e kishte ln me barr dhespoti grek, njeriu i fes dhe ajo e shkreta prfundoi keq. Ndrkoh m tha se mendonte t shkruante edhe nj dram n vargje pr ngjarjet e 7 prillit. Qllimin e kishte t demaskonte nj pseudopatriot. Pr dramn nuk u tregova entusiast, kurse pr kujtimet e pyesja her pas here si po i ecte pena.

    Tekat letrare jan t paparashikueshme dhe pas disa muajsh ai m solli dorshkrimin e drams shkruar me vargje t bardha. E lexova menjher nga kureshtja. Ishte m e mir se sa e kisha pritur, por jo aq sa t entusiazmohesha. E luta ta lironte disi nga nj lloj ngushtsie q vinte nga dshira pr tu qndruar besnik ngjarjeve rreth personit t zgjedhur si prototip. Doja q drama t fitonte hapsir m t gjer, q t shigjetonte gjith pseudopatriott, jo vetm nj. E pranoi sugjerimin tim dhe pas disa ditsh e solli t ripunuar. Ngulmova t botohej te buletini Teatr dhe pr fat u botua. Profesori m shprehu mirnjohjen pr shprblimin q e mori n nj koh kritike, para dasms s vajzs. Si gjithmon ndodhej ngusht nga ana ekonomike, sepse nuk dinte t mbante a t kursente para. Profesori thoshte se paraja ka dy funksione: ti shrbej njeriut, ose ta bj rob dhe ta detyroj t punoj pr t. Ai i quante fatkeq ata q bheshin robr t saj dhe vazhdonin t punonin pr t. Ndryshe nga t moshuarit e tjer nuk pranonte kurr t qerasej prej m t rinjve. S paku prvoja ime me t e vrteton kt prirje.

    Drama u vu n sken nga teatri A.Z. ajupi i Kors me regjin e Dhimitr Orgocks. E ftuan n Kor me rastin e premiers dhe ai u kthye prej andej i rinuar, q e pa dramn t inskenuar. E lavdroi regjisorin pr punn e kryer, duke pritur t shihte ndonj jehon n shtyp pr shfaqjen dhe dramn, por me sa u duk, forca t tjera vepruan prapa krahve.

    Pas Plenumit t qershorit 1973, metodisti dogmatik i Shtpis Qendrore t Krijimtaris Popullore, Llambi Papa, kritikoi ashpr n nj nga mbledhjet e organizats s partis, botimin e drams s Artur Milerit, Ata ishin t gjith bijt e mi, (autor amerikan reaksionar), Nj nat qershori, t Minush Jeros (autor i kritikuar nga partia pr gabime ideore te Njollat e murrme) dhe Stuhi n Prill t S. Luarasit, nuk di pr far motivesh idiote. Prgjegjsia binte mbi mua si redaktor i Buletinit Teatr, mirpo n at koh, un isha inspektor teatri n Ministrin e Arsimit dhe Kulturs. Llambi Papa, ish instruktor i Bashkimeve Profesionale nuk mirrte vesh nga arti, prandaj kritikat e tij as q u prfilln. Shefi im, Mantho Bala, besonte se at e shtynte dikush tjetr. Sa pr formalitet m drguan ti parashtroja drejtorit t Krijimtaris Popullore, Janaq Toks, arsyet pse kisha zgjedhur ato drama pr botim. Me aq ajo shtje u mbyll. Llogarit e Llambi Paps, apo t atyre q ishin pas tij, se me nj gur do t vrisnin dy zogj, nuk doln.



    SEKRETI Q M BESOI PROFESORI

    Nj dit Profesor Luarasi m ftoi n kafenen e Pallatit t Kulturs dhe qysh n shkall m tha se do t m besonte nj sekret nga jeta e tij.

    Kt fakt nuk e di askush, mbasi e kam mbajtur fshehur, por juve do tju a them, se jeni m i ri dhe do t jetoni m gjat se un. Pas disfats s Republikanve n luftn e Spanjs, ne kaluam n Franc. Atje m internuan n nj kamp, ku qndrova deri sa kapitulloi Gjermania. Ndrkoh, menjher sa mbaroi lufta, i drgova letr Dhimitrit, vllait t madh q ndodhej n Amerik, ku e vija n dijeni se ndodhesha n Franc. Ai m drgoi nj letr dhe m kshilloi t shkoja n Amerik. Isha beqar, pa detyrime familjare, prandaj mund t shkoja ku t doja. N letr m vinte n dijeni se po prpiqej t m nxirrte vizn nga qeveria amerikane dhe pastaj t siguronte biletn e udhtimit. Pas disa javsh arriti letra e tij me vizn amerikane dhe me biletn e udhtimit brenda. E lexova disa her dhe pastaj me vizn amerikane n xhep, vendosa t kthehesha n Shqipri. M digjej zemra pr atdheun, m dukej se ai thrriste gjith bijt e tij t shprndar t ktheheshin pr t dhn ndihmesn e tyre. Mora vaporin, dola n Itali dhe prej andej zbrita n Durrs. Kurr nuk u pendova pr vendimin q mora.

    Si gjith idealistt e mdhenj, qe krenar pr vendimin q kishte marr n nj koh kritike.

    Pas disa vitesh Dhimitri m pyeti, pse nuk shkova n Amerik, kur mora dokumentat tok me biletn e udhtimit. Pr t mos e fyer n ndjenjat e tij fisnike, i thash se letra nuk m ra n dor, se u largova prej kampit m par nga sa kisha menduar. Le ta din ata q m duan dhe ata q sm duan, se un lash Amerikn pr Shqiprin, e prfundoi rrfimin profesori.



    INTRIGA E FADIL PARAMIT

    Fadil Parami gjith jetn u orvat t zinte nj post t lart, si kuadr i prgatitur nga ana teorike dhe me aktivitet mjaft t pasur, n krahasim me shum nga personat e nomenklaturs. Ambicja, a paknaqsia e tij kishte nj baz reale, mirpo harronte se hynte n radhn e intelektualve, n at kategori t ciln Enver Hoxha e shihte me rezerva. Mria e Enver Hoxhs kundrejt tij u rrit akoma m shum, sapo Fadili filloi t shkruante drama, duke patur njkohsisht funksionet e sekretarit II t partis pr Tirann, domethn shef pr kulturn dhe propagandn. Ai e kshilloi t hiqte dor nga dramaturgjia dhe tu kushtohej punve t partis, po Fadili vazhdoi rrugn letrare. Ather Enver Hoxha e akuzoi si liberal, e prjashtoi prej K.Q. e flaku jasht radhve t partis, e drgoi puntor krahu n nj minier kromi n Fush-Arrz dhe m pas dha urdhr q gjykata ta dnonte pr pikpamjet e tij t gabuara. Paradoksi qe se Fadil Parami, nj nga ekstremistt e majt t partis, aparatik q i kishte shrbyer me zell diktaturs, u dnua po prej saj. Qe nj viktim, si shum viktima t tjera, por jo disident, as opozitar. Madje edhe dramat q shkroi n burg, nuk kan fijen e kritiks kundrejt regjimit apo sistemit komunist, prkundrazi vazhdojn ta mbrojn legjitimitetin e komunizmit si ideologji.

    Kur qe sekretar partie pr Tirann, Fadil Parami mbante shoqri me nj rreth t ngusht intelektualsh, kurse t tjert i shprfillte hapur. Ai e akuzoi shkrimtarin Bilal Xhaferi si reaksionar, si klysh ballisti, aq sa e detyroi t arratisej. Pr hater t pozits, Teatri Popullor nuk la dram t tij pa vn n sken. Ndrkoh ai ushtronte presion mbi Lidhjen e Shkrimtarve dhe t Artistve pr preferencat q kishte, sadoq Lidhja varej nga K.Q. dhe jo nga Komiteti i Partis.

    Nj dit Prof. Sknderi Luarasi m tregoi ngjarjen tronditse, shpifjen e ult t dal nga goja e Sekretarit t partis pr kulturn dhe propagandn. Nuk e kuptoj sjelljen e tij, ose m thjesht pse iu desh t shpifte kundr meje n nj mnyr t ult? m pyeti profesori. Ma rrfeu ngjarjen fill e pr pe. Fadil Parami e ftoi n apartamentin e tij mjaft t bukur mbi Kafe Tirann, t konsultohej pr nj problem letrar dhe pas biseds e shoqroi deri te dera si mik t nderuar.

    Pas tre ditsh Sknderin e thrret n zyr Fiqerete Shehu, Sekretare e par pr Tirann dhe e pyet pr skandalin me shokun Fadil Parami. Pse kishte tentuar ta godiste me grushte n shtpin e tij, aq sa ai e kishte nxjerr prjashta? Sknderi u befasua nga akuzat q dgjoi. U interesua t msonte burimin. Dgjoi se raportimet vinin nga goja e Fadil Paramit. Sknderi pohoi se kishte shkuar me ftesn e tij, se Fadili e kishte qerasur vet, duke i krkuar t falur q gruaja nuk ndodhej n shtpi, se e kishte prcjell deri te shkallt dhe nuk ngjau as incidenti m i vogl. Fiqeretja q e njihte karakterin e tij, nuk e vuri n dyshim rrfimin e Sknderit. Ai dinte t prdorte gjuhn, jo grushtet. Intriga e sajuar u mbyll, profesori nuk pati ndonj pasoj, por ai pyeste veten e detyroi Fadil Paramin t shpifte nj histori t till? Mos vall se emri i profesorit u prfol n zyrat e komitetit t partis dhe Fadilit iu duk me vend ti frynte zjarrit t urrejtjes duke sjell nj shembull konkret? Si mund t mbrohet njeriu i thjesht kur rrethohet me shpifje nga njerz t veshur me pushtet?



    PROFESORI E URRENTE DIKTATORIN

    Sknder Luarasi qe mjaft i prmbajtur dhe kurr nuk bnte kritika t hapura ndaj Enver Hoxhs, sidomos n vende publike. Por ai gjente mnyra t holla pr t shprehur mendimet e veta pr t. Sknderi evokonte figurat e mdha historike, duke thn: N kohn e mesjets, Shqipria pati nj ushtarak gjenial si Sknderbeun, n kohn e pavarsise pati nj diplomat t rangut ndrkombtar si Ismail Qemali, tani po m mir t mos vazhdojm m thu Kurr nuk ia prmendte emrin, as funksionet. Ironia kuptohej vetm nga ata q e njihnin. Her t tjera thoshte se n mesjet kishim nj gjeneral t shquar, n prag t pavarsis nj diplomat t madh, por nuk patm fat t kishim n kohn ton nj ekonomist si Erhardi q ta nxirrte Shqiprin nga prapambetja kronike.

    Njher m pyeti se mendim kisha pr Enver Hoxhn. Ndodheshim nn kollonat e Pallatit t Kulturs, ku vendi qe i hapur dhe pran nesh skishte as mjete prgjimi, as njerz t tjer. I thash at q kisha menduar prej kohsh se ai vuante njhersh nga dy psikomani t kundrta, nga mania e madhshtis dhe nga kompleksi i inferioritetit, t cilat ndesheshin vazhdimisht n shpirtin e tij, pa e ln t qet. Me kt shpjegoheshin mjaft nga ekseset e tij. sht i egr, tha, m i egr se Ali Pashaj, mbasi ai vriste kundrshtart, kurse ky komunisti ka vrar shokt e tij. Ambicja e smur pr pushtet dhe frika se mos e humbas, e shtyn prher t shoh komplote nga do an. U b kryeministr, ministr i jashtm, komandant i ushtris, sekretar i par i partis, diktator, tani krkon m shum? Perndi?! Qe koha pas vitit 1974, kur sapo qe shpallur kushtetuta e re q sanksiononte heqjen e besimit fetar. Dhe pas nj heshtje shtoi: Nuk ka pr t arrir Ndrgjegja e kombit ruan n kujtesn e saj njerzit me ideale t larta, ata q mbrojn dinjitetin e tij, jo ata q e fundosin. Do ta paguajm shtrenjt kt izolim nga bota e qytetruar. Nuk donte t fliste gjat, po fytyra i pezmatohej sa her prmendete diktaturn. Disa her m luti t lexoja dramn e Shekspirit Rikardi i Tret, ku ai shihte prngjasim t madh, nj lloj paralelizmi midis Rikardit dhe diktatorit t Shqipris, prandaj edhe e prktheu.



    KOSOVA

    Sknder Luarasi e shihte Kosovn si pjes t atdheut, t veuar me dhun nga Fuqit e Mdha, kur caktuan kufijt e shtetit t ri shqiptar m 1913, prandaj e donte me prkushtim. Duke ndjekur me pasion jetn dhe aktivitetin e prfaqsuesve m t shquar t Rilindjes, ai u kushtoi atyre katr monografi q prbjn nj kollan t muar n letrsin e varfr shqiptare n fushn e biografive. E para, botuar n mesin e viteve 30 me titull Muesi im i par i kushtohet Petro Nini Luarasit dhe shkollave t para shqipe n Kolonj m 1882. Libri mban autorsin e Guri Sevos nga Luarasi, ish nxns i Petro Ninit, por kujtimet e tij u redaktuan prej Sknder Luarasit, se Guri Sevoja nuk dinte t shkruante. Kt sekret ai ma besoi gati n fund t jets s tij, duke m thn. E gjykova m t arsyeshme t fliste pr Petro Ninin nj nga nxnsit e tij, se sa i biri. M von ai botoi monografin kushtuar Ismail Qemalit, jeta e t cilit njihej shum pak, ashtu sikurse edhe prpjekjet e tij npr kancelerit e Evrops pr shtjen shqiptare. Duke njohur jetn e familjes Qiriazi n Manastir, persekutimet e tyre nga kleri grek dhe dashurin pr shtjen shqiptare dhe arsimin shqip, ai shkroi biografin Gjerasim Qirjazi, nj nga msuesit e shkolls s par shqipe n Kor m 1887. Motrat e Gjerasimit, Sevastia dhe Parashqevi Qiriazi, t njohura m shum si Motrat Qiriazi, lan gjurm t pashlyeshme pr emancipimin e femrave shqiptare, qoft si msuese t shkolls shqipe t vajzave n Kor, qoft pr aktivitetin e tyre gjat pavarsis. Ato qen dallndyshet e para t lvizjes s femrave shqiptare, q t zinin vendin q meritonin n shoqri, n nj koh kur sundonin paragjykimet dhe kur roli i femrs ndrydhej brenda mureve t shtpis. Sknder Luarasi prsriste shpesh thnien e Gtes se pa nna t edukuara, nuk mund t kemi fmij t edukuar.

    Monografia e tij m e mir, m e plot, e mbshtetur n dokumente, q pati jehon dhe u prit me entusiazm n t dy ant e kufirit shqiptaro-shqiptar, qe ajo kushtuar Isa Boletinit. Sknder Luarasi grmoi gjat npr arkiva dhe dokumentet e kohs, duke mbledhur fakte dhe duke sjell interpretime realiste pr do episod. Ai e vuri Isa Boletinin n piedestalin q meritonte. Pr hartimin e monografis Sknderi intervistoi shoqrisht gjith t afrmit e Isa Boletinit q ndodheshin n Shqipri, gjith historiant dhe dijetart q vinin prej Kosove si vizitor ose t ftuar. E shihja vazhdimisht n Pallatin e Kulturs rrethuar nga bijt e Kosovs, t cilt takimet me t i kthenin n festa. Admirimi i tyre u shtua akoma m shum pas botimit t librit, q ishte njkohsisht edhe nj sfid pr politikn e ngatht dhe dyshuese q ndiqte Partia e Puns ndaj Kosovs n prgjithsi. Duke folur pr Isa Boletinin, Sknder Luarasi m tregoi nj episod trondits. Ministri i Jashtm anglez, Sir Eduard Grey, e kishte pyetur Isain se ku ndodhej fshati i tij dhe gjenerali pa spaleta ia kishte treguar n hart, duke vn gishtin mbi t. Shum larg, shum larg! kishte thn pezmatueshm Ministri, duke ln t nnkuptohej se po t ishte Boletini diku m afr, vija e kufirit skicuar n kancelerit e tyre, do t ndryshohej. Sknderi shtonte se ky fakt vrtetonte q Evropa kishte ln jasht me dashje pjes t mdha t trojeve shqiptare pr oportunitet politik ndaj Rusis.

    Me shembullin dhe karakterin e tij, me dashurin q kishte ndaj demokracis, ai fitoi admirimin e gjith atyre q patn rast ta njihnin. Kur vdiq mijra qytetar t Tirans e prcolln me nderim n banesn e tij t fundit. Dikush edhe aty u kujtua t m tregonte nj nga episodet e jets s tij.

    Sknder Luarasi shkoi n nj nga zyrat e Komitetit Ekzekutiv t Tirans, duke krkuar prej npunsit prkats, nj dokument. Me mirsjellje e pyeti npunsin nse mund tia bnte at nder. Si jo, un kam respekt pr flokt tuaj t bardh, iu prgjegj npunsi. Profesor Sknderi ia priti menjher: M dgjoni ktu djalosh, ju lutem, po qe se respektin e keni pr ndonj pun tjetr q kam kryer, do ta mirprisja, po t jet pr flokt, ju siguroj se ka mjaft flokbardh q nuk meritojn as shpenzimet e varrimit. Shpenzimet e varrimit n at koh ishim mjaft t lira, rrotull tre mij lek t vjetra.

    Vdekja e tij la nj boshllk t ndjeshm n rrethet intelektuale. Ai qe si nj lis i madh degshum q lshonte hije shlodhse n vendin ku kishte mbir e ishte rritur. Ai e pasuroi letrsin shqipe me prkthime t denja nga letrsia klasike botrore, me krijimtari origjinale t muar n disa fusha dhe me nj sr shkrimesh publiistike.

    Sknder Luarasi e mbrojti dinjitetin kombtar me prkushtim, gjat gjith jets s tij, duke qndruar i paprkulur ndaj diktaturs m t egr n Evrop, duke rrezatuar me shembullin e tij guxim e vetbesim te shpirti njerzor.





    New York korrik 2000 tetor 2004
    Ndryshuar pr her t fundit nga gjirfabe : 02-07-2010 m 04:36

Faqja 2 prej 3 FillimFillim 123 FunditFundit

Tema t Ngjashme

  1. Sknder P. Luarasi
    Nga XllokumiX n forumin Shkrimtar shqiptar
    Prgjigje: 207
    Postimi i Fundit: 18-10-2014, 14:20
  2. S. Luarasi dhe Migjeni
    Nga erzeni n forumin Elita kombtare
    Prgjigje: 95
    Postimi i Fundit: 11-03-2012, 15:34
  3. SK Tirana
    Nga Pasiqe n forumin Futbolli shqiptar
    Prgjigje: 251
    Postimi i Fundit: 22-06-2009, 19:19
  4. Kristo Luarasi dhe Frashrllinjt
    Nga white-knight n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 0
    Postimi i Fundit: 12-11-2008, 14:32
  5. Disa e kundrshtonin at
    Nga Diabolis n forumin Enciklopedia letrare
    Prgjigje: 2
    Postimi i Fundit: 28-03-2005, 20:01

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •