Close
Faqja 1 prej 2 12 FunditFundit
Duke shfaqur rezultatin 1 deri 20 prej 34
  1. #1
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Kush jan Dibrant ?

    Said Najdeni - "Hoxh Voka"

    "Nuk vuaj pr para e pr grada por pr

    komb e atdhe"






    Seid Najdeni sht nj nga veprimtart e shquar t lvizjes kombtare shqiptare, q zhvilloi veprimtarin e tij n kuadrin e Rilindjes, n drejtim t msimit t gjuhs s shkruar shqipe n zonn e Dibrs.
    Seid Najdeni lindi n Dibr te madhe m 1864, ku mori edhe arsimin fillor e at plotor. Arsimin e lart e bri n medresen "Hajdar" t Fatihut n Stamboll. Kt shkoll e mbaroi n vitin 1888 dhe u kthye n atdhe i frymzuar pr idealin kombtar nga kontaktet q kishte pasur me prfaqsues t shquar t lvizjes kombtare shqiptare n Stamboll. Mbresa te veanta i la takimi me Naim Frashrin. Mori me vete nj sasi t konsiderueshme abetaresh, t cilat fillimisht i shrbyen pr hapjen e shkolls n Dibr, m 1888.
    Kjo shkoll punoi vetm nj vit, sepse at e mbylln autoritetet pushtuese. Gjat jets s saj, sadoq t shkurtr, kjo shkoll pati nj jehon t madhe n popull dhe ndikoi ne zgjimin e ndrgjegjes kombtare. N vitin 1893 S.Najdeni e hapi prsri shkolln, n krye t s cils ai vendosi Hoxh Muglicn, q kishte mbaruar medresen e Elbasanit. Pr mbajtjen n kmb t ksaj shkolle paraqiteshin pengesa dhe vshtirsi t mdha, por ato nuk e zbrapsn S. Najdenin. Nj vit m pas edhe kjo shkoll u mbyll, por tani nevoja e shkolls shqipe kishte pushtuar tr dibrant.
    S. Najdeni, duke e ndier nevojn e kontakteve drejtprdrejta me krer t lvizjes shqiptare, u nis, n vitin 1895, n Stamboll, por atje u arrestua dhe u burgos n burgun e Edrenes, ku ndodheshin dhe patriot t tjer t shquar, si Haxhi Zeka, Hamdi Ohri, Ibrahim Mitrovica e t tjer. Pas lirimit nga burgu prshkoi vilajetet shqiptare t Shkodrs, Manastirit, Kosovs dhe t Janins, si edhe ngulimet shqiptare n Itali, Bullgari e Rumani.
    Gjat qndrimit t tij n Shkup, ai u burgos prsri, por me ndrhyrjen e miqve t tij u lirua. M 1900 hapi pr t tretn her shkolln shqipe n Dibr. Kjo shkoll pati nj rndsi t veant pr zonn e Dibrs.
    S.Najdeni mori pjes n shum tubime, pr shtjen kombtare e sovranitetin e vendit si qe Lidhja e Pejs ku ai tha fjaln e tij.
    Veprat kryesore q S. Najdeni botoi me alfabetin latin jan dy. E para sht "Fe rrfenjsja e myslimanve", botuar n Sofie m 1900, dhe e dyta "Abetare e gjuhs shqipe nd t fol gegnisht", botuar po n Sofie m 1900, por pa emr t autorit, pra anonime. E para sht nj vepr fetare e mbshtetur n parimet Kur’anore, q jan t detyrueshme pr t gjith besimtart mysliman. Ky prfaqson nj manual fetar, por me mjaft t dhna patriotike dhe filozofike. Problemin e dituris dhe t prapambetjes Najdeni e trajton gjer. Ai pranon dy dituri: at fetare dhe at t mendjes, t cilat, duke u mbshtetur n Kur’an, nuk i kundrvihen njra-tjetrs. Dituria pr t sht nj arm e fuqishme, q mkon ndrgjegjen kombtare, q e njeh njeriun me shum t dhna, i jep atij pavarsi dhe e bn t barabart me t tjert.
    N kt botim ai prfshin edhe thirrje pr t prvetsuar shkrim leximin shqip, pr t mbrojtur lirin dhe pavarsin kombtare. Duke e shkruar kt vepr me alfabetin e Stambollit, ai prononcohet krahas atyre q mbronin alfabetin latin. Parulla e tij qe: "Q shqiptart t shptojn nga rreziku, ka vetm nj rrug: me u zgjue kombi, me msue gjuhn e tij, me i dal zot vetes".











    Said Najdeni - "Hoxh Voka"





    "Nuk vuaj pr para e pr grada por pr komb e atdhe












    Said Najdeni-Hoxh Voka apo Vogli njri nga veprimtart e dalluar t rilindjes kombtare





    Shkruan: Shevki Sh. Voca





    "Nuk vuaj pr para e pr grada por pr komb e atdhe" S. Najdeni






    Rilindja Kombtare Shqiptare ishte nj lvizje e gjer politike e kulturore q
    synonte lirimin e t gjitha tokave shqiptare dhe bashkimin e tyre n nj shtet t vetm e t pavarur, si edhe zhvillimin e gjuhs, t arsimit e t kulturs kombtare. Ajo prfshin nj epok t tr historike q filloi n gjysmn e par t shekullit XIX (1830) dhe mbaroi m 1912 me Shpalljen e Pavarsis s Shqipris





    N prputhje me kushtet historike t Shqipris, rilindsit tan prpunuan edhe programin kombtar t Rilindjes, i cili prmbante: lirimin e Shqipris dhe formimin e shtetit kombtar shqiptar, mbrojtjen e tokave shqiptare nga rreziku i coptimit, prhapjen e arsimit e t kulturs n gjuhn amtare dhe zhvillimin ekonomik t Shqipris. Rilindsit e par dhe pasuesit e tyre u bn ideolog t lirimit kombtar dhe msues, hartuan tekste shkollore, si dhe vepra shkencore e letrare. Me shkrimet e tyre, ata u prpoqn t shtonin dashurin pr atdheun dhe pr gjuhn amtare. Ata i dhan m shum rndsi sidomos lvrimit t gjuhs amtare mbi bazn e nj alfabeti t prbashkt dhe prhapjes s shkolls shqipe, si mjete jo vetm pr t nxjerr vendin nga pa dituria dhe nga errsira, por edhe pr t afirmuar botrisht individualitetin e vetqenies kombtare t popullit shqiptar.
    Ksaj plejade apo m mir t themi armate t Lvizjes s Rilindjes Kombtare i takon edhe Sait Najdeni nga Dibra, i cili njihet edhe si Hoxh Voka apo Hoxh Vogli. Se kush ishte ai, dhe se sa u mundua dhe sakrifikoi pr gjith ka ishte n interesin kombtar do t shohim n vijim t ktij shkrimi. Ndonse jam i bindur se ky shkrim por edhe shkrimet tjera q jan shkruar deri m tani pr personalitetin e ktij hoxhe veprimtar t pa kursyer, nuk do t mund t prfshijn opusin e gjer t lvizjeve dhe aktiviteteve t tija n prgjithsi.





    Said I. Najdeni, rilinds, patriot, atdhetar, dhe veprimtar i shquar i shtjes kombtare, lindi n Dibr t Madhe n vitin 1864. Ishte biri i Islam dhe Esma Najdenit q rridhnin nga nj familje zejtare. Arsimin fillor dhe at plotor Saidi i kreu me sukses n vendlindje n vitin 1882, ndrkaq q inteligjenca dhe zgjuarsia e tij bn q babai i tij me dshir dhe vullnet t madh pr ta shkolluar t birin sa m shum e drgoi s pari n Edrene e m pas n Stamboll, ku Saidi me sukses i prfundon studimet e larta teologjike n medresen e Hajdar pashs.





    Gjat studimeve t tija n Stamboll, edhe pse ishte i ri, Saidi pati fatin q t takohej me Naim e Sami Frashrin, dhe Ismail Qemajlin, t cilt ia forcuan vendosmrin pr t'iu kushtuar me tr energjin dhe potencialin intelektual dhe moralin e karakterin e lart njerzor q kishte, idealit t shtjes kombtare, q edhe popullit t tij sikurse popujve t tjer t iu mundsohet arsimimi dhe shkollimi n gjuhn amtare. Gjat shkollimit t tij n Stamboll n medresen e Hajdar Pashs, Saidi u njoh dhe lidhi nj shoqri shum t afrt me hafz Ibrahim Mitrovicn t cilin e pati shok t medreses, i cili po ashtu m von u dallua me aktivitetin dhe veprimtarin e tij pr shtjen kombtare. N Stamboll asokohe zhvillohej nj veprimtari mjaft e gjer propagandistike pr shtjen kombtare, ku krert e Rilindjes dhe t Lvizjes kombtare shtpit e veta i kishin kthyer n klube n t cilat mbaheshin dhe dgjoheshin ligjrata mbi historin dhe kulturn kombtare, ku nxiteshin dhe frymzoheshin kuadrot t reja pr veprim kombtar. Nj vizitor i shpesht i ktyre shtpive ka qen edhe vet Saidi. I ushqyer nga gjith ajo q shihte, q dgjonte, dhe q perceptonte n Stamboll sikurse q shprehet studiuesi i njohur dr. Mahmur Hysa n nj shkrim t tij t veant kushtuar Said Najdenit, ai mundohej t njjtn gj ta zbatoj edhe n Dibr. Kjo vrehej qart ngase, sa her q vinte Saidi n Dibr gjat pushimeve shkollore, bnte propagand pr mendimet dhe idet e rilindseve.
    Pas kryerjes s shkollimit n Stamboll n vitin 1888, q sapo ishte br nj vit pasi ishte hapur shkolla e par shqipe n Kor, Saidi i urt dhe i dashur, puntor i pa lodhur dhe trim, i frymzuar pr idealin kombtar, u kthye n atdhe ku iu prvesh me zell shtjes kombtare. Saidi morri me vete nj sasi t madhe abetaresh t Shoqris s Stambollit (1879), dhe ato t Samiut (1886), me dshirn e flakt q t hap n vendlindje shkolln e par shqipe, por pa lejen e autoriteteve sepse e dinte se ata nuk do ta lejonin.
    Dhe n t njjtin vit m 1888 me prpjekje t mdha dhe guxim t pa shoq, i vetdijshm pr rrezikun q mund ti kanosej, Saidi arriti q n shtpin e vet ta hap shkolln e par shqipe e cila punonte n fshehtsi. Aso kohe shtypi i kohs pr Dibrn shkruante: "Si n vende t tjera, edhe ktu n Dibr zuri me hy dashuria e mmdheut bashk me t gjuhs! Sot n Dibr kemi shum zotri pleq t ndershm q prpiqen pr pavarsin e gjuhs shqipe...i madh e i vogl thrrasin: me gjuh ruhet mmdheu, me shkoll mirsohet kombi!" N kt shkoll t cilin e udhhiqte Said Najdeni prve elementeve t para t shkrim-leximit me alfabetin e Stambollit, msohej dika edhe nga matematika, nga shkencat natyrore, msime fetare, bisedohej pr tema nga historia e kultura kombtare, bisedohej pr veprimtarin e Stambollit, pr ngjarjet m aktuale etj. Nxns t par t ksaj shkolle ishin fmijt e patriotve dibran, t cilt m von u bn lufttar t shtjes kombtare, prhaps t librit shqiptar, msues t shkollave shqipe, ithtar t alfabetit shqip etj. Dibrant Said Najdenin e quanin Hoxh Voka, ndonjher Hoxh Vogl, me ka sikur donin t tregonin se fjala e tij iu ngrohte zemrat dhe iu ndrionte mendjet, duke ngjallur tek ta dashurin pr atdheun, pr gjuhn dhe shkolln shqipe.





    Mirpo duhet ditur se do her e m tepr veprimtaria e ksaj shkolle vinte duke u vshtirsuar, sepse ishte e pa mundur q mos t zbulohej nga autoritet osmane, aq m tepr pse ajo bri nj jehon t madhe n opinion. Ndrkaq q autoritet turke dhe ata pro turke Hoxh Vokn filluan ta akuzojn, si njeri q dshiron ta helmoj rinin dhe ta largoj at nga rruga e fes, duke e njollosur se "hoxha sht prishur nga feja", "sht kaur" etj., andaj e shpalln si t pa fe, dhe shkuan aq larg sa q nuk e lejonin t falej n xhami. Hoxh Voka i menur, i vendosur, plot energji, elan dhe guxim, ishte zotuar se far do q i del prpara nuk do t mundet ta shmangi nga rruga e interesit kombtar, dhe pr akuza t tilla nuk ia ndiente fort veshi, ndrkaq q ai kishte si udhrrfyese pr besimtart fjalt: "Myslimant e vrtet duhet t din se feja islame urdhnon me e dashur atdheun", dhe "Pr mmdhen duhet me qen shrbtor, njeriu sa dashuri t ket n mmdhen, aq dashuri ka n fen".





    Kjo shkoll punoi vetm nj vit, sepse at e mbylln autoritetet pushtuese. Megjithat shkolla edhe pse punoi vetm nj vit, ajo gjat jets s saj, sado q t shkurtr, pati nj jehon t madhe n popull dhe ndikoi mjaft n zgjimin e ndrgjegjes kombtare. Me mbylljen e ksaj shkolle, masat represive u shtuan dhe u ashprsuan edhe m tepr ndaj librave shqipe dhe kulturs shqiptare. Autoritetet osmane Hoxh Najdenit i ofruan pun n administratn turke, por ai e zgjodhi dhe eci n rrug tjetr, si kishte thn edhe vet: "Nuk vuaj pr para e pr grada, por pr komb e atdhe. Un dua t fitoj liri me i msua ktij populli gjuhn shqipe, q ta njeh veten e tij e t prpiqet pr vetvete".





    Rrugn q e kishte filluar hoxh Najdeni, edhe pse ishte e rrezikshme, tek ai gjithnj e m shum ngjallej dashuria dhe ndrgjegjja. Veprimtarin dhe aktivitetin ai nuk e pushoi, dhe pa marr parasysh pr pasojat q mund ti ket, Saidi prsri e rihapi shkolln n vitin 1893, duke i pajisur nxnsit me tekste shkollore libra dhe fletore t cilat i sillnin tregtart dibran dhe patriott si ishin Selim Rusi dhe Kadri Fishta. Ndrsa nj ndihmes t veant me libra, gazeta dhe revista n gjuhn shqipe pr shkolln e Dibrs dha edhe Josif Bageri, nj patriot shqiptar nga Reka e Dibrs, i cili kishte emigruar hert nga vendi i tij dhe kishte gjetur strehim n Bullgari, prej nga zhvillonte nj aktivitet t gjer politik, me t cilin mbante kontakte Said Hoxha. Me rihapjen e ksaj shkolle, interesimi pr msim n gjuhn shqipe vinte gjithnj duke u shtuar, kshtu q numri i nxnsve prej 9 tashti kishte arritur n 26. Pr mbajtjen n kmb t ksaj shkolle paraqiteshin pengesa dhe vshtirsi t mdha, por ato nuk arritn ta zmbrapsin Said Najdenin nga rruga q e kishte nisur.

    Shkolla shqipe n Dibr dhe n disa fshatra n rrethin dhe librat shqip, q qarkullonin gati n do shtpi nxitn armiqt q shkollat t'i mbyllnin, librat t ndalohen dhe Hoxh Voka t ndiqet nga pushteti. Kshtu q shkolla e Dibrs srish pas nj vit pune pr her t dyt u mbyll me1894. Shkollat u mbylln por jo edhe ideja, kshillat, dhe frymzimi i Hoxhs q ndikonte edhe n rrethanat politike. N kt mnyr dhe n kto kushte dhe rrethana Hoxh Saidi, ndiente nevojn pr t kontaktuar drejtprdrejti me krert dhe veprimtart e lvizjes shqiptare t Stambollit q t'i njoftoj me gjendjen n Dibr e cila ishte mjaft kritike. Ashtu q n vitin 1895 Saidi bashk me shokun e tij t medreses hafz Ibrahim Mitrovicn marrin rrugn pr n Stamboll. Autoritetet turke e ndoqn lvizjen e tyre dhe i arrestuan n burgun e Edrenes, ku ndodheshin t burgosur patriot t tjer shqiptar si Haxhi Zeka dhe Hamdi Ohri. T dytin gjyqi turk e kishte dnuar me 5 vjet burg pr veprimtarin antiturke. Hamdiu ishte msues i shqipes n Ohr, ndrkaq q ai veprimtarin e tij nuk e ndalte as n burg, dhe n qelin e burgut kishte organizuar kursin e gjuhs shqipe, t cilin e ndiqnin fshehurazi shum shqiptar t burgosur. Nga ky burg shum shqiptar doln t msuar me shkrim dhe lexim shqip. Hamdiu pas lirimit nga burgu, prsri n shtpin e vet hapi nj shkoll shqipe ku arriti t mbledh 80 nxns, ndrsa autoritetet turke nuk mundn ta kuptojn punn e ksaj shkolle, e cila megjithat nuk mundi t qndroj koh t gjat. Saidin dhe hafz Ibrahimin i dnuan me nga 15 muaj burgim t rnd dhe t mundimshm. I linin pa buk pa uj dhe n terr. Njmbdhjet muaj i mbajtn pa i pyetur fare pr asgj. Gjat qndrimit n burg Saidi kishte qndisur nj flamur t cilin m von e nxirrte n dasma. Publicisti, veprimtari e demokrati shqiptar Shahin Kolonja, interesohej pr t burgosurit shqiptar n burgun e Edrenes t cilt edhe shum shpesh i vizitonte, dhe arrinte q n burg atyre t'u fut libra shqipe.
    Nj fjal e urt popullore thot; "Psimi sht msim", kjo i shrbeu Hoxh Saidit si moto n veprimtarin e tij t mtutjeshme, e q ai tani doli nga burgu moralisht m i fort, m i vendosur, dhe m i mobilizuar. Me t kthyer n Dibr nga burgu i Edrenes, Hoxh Voka vazhdoi punn. Ai e dinte se prezenca e tij n Dibr ishte m se e nevojshme, por nuk qndroi aty nga se mendonte se m me interes kishte me qen po ti vizitonte qendrat tjera t lvizjes kombtare q t prcjell prvojat nga atje dhe t prfitoj m shum. Si pik e par Saidi vizitoi vilajetet shqiptare t Shkodrs, Manastirit, Kosovs dhe t Janins. Npr kto vende Hoxh Voka pati rastin q t takohet dhe t bisedoj gjer e gjat pr shtjen e lvizjes kombtare me personalitete dhe patriot t rndsishm si pr shembull, Dervish Hima, Sotir Kolea, Nuredin Xhema, Ded Karbunara etj. Me qllime t njjta Saidi m von vizitoj edhe ngulimet apo kolonit shqiptare n Itali (n Shn Mitr Koron, Bari, Napoli, Rom), Bullgari dhe Rumani. Ndrsa me ftesn q ia bri Ismail Qemali n prmes mikut t tij Xhafer efendi Peshtanit ai shkoi dy here edhe n Stamboll.





    Gjat qndrimit t tij n Kosov, Hoxha pr nj koh ishte mysafir n shtpin e Hafz Ibrahimit, shokut t tij t ngusht, me t cilin organizonin dhe mbanin fjalime n t cilat flisnin pr shtjen e shtrirjes s lvizjes, pr lirimin e vendit, pr armiqt e shumt q e rrethonin vendin etj. Hoxh Voka me kt rast n fjalimet e tija kishte theksuar mbarimin e lufts greko-turke e cila asgj t re nuk u kishte sjell shqiptarve, por prkundrazi i kishte drmuar edhe m shum, (fjala sht pr luftn greko-turke, prill-maj 1897, q zgjati nj muaj, SH.V.). Pr kt propagand autoritetet osmane n Shkup e arrestojn Hoxh Vokn. Mirpo fal shokve dhe miqve t cilt intervenuan n Stamboll pr lirimin e tij nga burgu, ai nuk qndroi shum i arrestuar. Si dorzon pr lirimin e tij nga burgu kishte hyr Zejnel ag Shkupi. Autoritet osmane lirimin e tij nga burgu e kushtzuan q Hoxh Voka t qndroi n Dibr e jo n Stamboll.





    Prkundr ndjekjeve arrestimeve, vshtirsive t ndryshme dhe pengesave q i paraqiteshin, e para se gjithash shndetit e cila kishte filluar ta dobsoj, ai nuk e shihte t arsyeshme q ta ndrpret aktivitetin e tij. N Dibr n fushn Qernanica diku qndron Krnanica me iniciativn e Saidit u organizua nj kuvend i ngjashm me at t Lidhjes Shqiptare t Pejs t janarit 1899 t kryesuar nga Haxhi Zeka. Ky Kuvend punimet e saja i filloi me nj miting t madh dhe t hapur m 27 shkurt 1899 ku morn pjes 1000-1500 vet, varet sipas burimeve. N te prve kadive, e myftinjve kishte edhe qytetar, zanatlinj, tregtar, fshatar dhe persona t cilt deri ather kishin qen t mbyllur nga gjakmarrja. Kuvendi i Dibrs i kishte kaluar edhe caqet lokale t ktij sanxhaku dhe ishte kthyer n nj mbledhje t prgjithshme shqiptare, n t ciln kishin marr pjes delegat edhe nga vise tjera t Shqipris s Veriut dhe t Mesme. Kuvendit iu drguan gjithashtu letra nga Gjakova, Gucia, Prizreni, Shkodra dhe nga qytete tjera, n t cilat shprehej solidariteti i popullsis s ktyre viseve me shqiptart e Dibrs dhe Kuvendin e organizuar prej tyre. N organizimin e ktij kuvendi nj ndihmes t madhe dha edhe Said Hoxha.





    Me q n njrn nga vendimet e Kuvendit t Dibrs ishte edhe hapja e shkollave shqipe n territorin e Dibrs, Hoxh Voka nuk ndeji duarkryq, por menjher iu vrsul angazhimit, dhe pasi q n Dibr tani m ve e kishte nj rreth prkrahsish e sidomos duke e pasur mbshtetjen e Xhemal Pashs, Sali bej Dohoshishtit dhe t Abdurahman Salihut, hapi n vitin 1900 pr her t tret nj shkoll t vogl pr msimin e gjuhs amtare. Kjo shkoll pati nj rndsi t veant pr zonn e Dibrs. Nxnsit vijuan t prhapin msimet dhe kshillat e Hoxh Saitit. Por kjo shkoll srish shum shpejt u detyrua t mbyllet nga autoritetet turke. Sidoqoft ajo pr nj koh shum t shkurt sa funksionoj arriti q t'i jap frytet e saja.





    Lvizjet dhe angazhimet e mdha pa i dhn vetit pushim, t Said Najdenit pr do gj q ishte n interes t kombit filluan me t madhe t'ia keqsojn shndetin edhe ashtu mjaft t dobt q e kishte, tek i cili tani m kishin filluar t paraqiten shenjat e para t tuberkulozit, pr 'gj prindrit e tij qysh edhe m hert kishin filluar t brengosen me 'rast babai i tij Islami kot ishte munduar ta kshillonte q t hek dor nga kto lvizje dhe angazhime. Ndrkaq q Hoxh Voka i drejtohej babait me kto fjal: "Po shkon Shqipria, bab, po shkon nderi i shqiptarit e shqiptari rrin n gjum e s'e din se shtja qndron deri n kt shkall. Po t ndjej o bab, po m kshillon me shptua jetn time. Po 'vleft ka jeta ime kur asht tue vdek i tan nj komb!...Nji pr kt qllim o bab un po vuaj e po prpiqem bashk me shokt e mij...





    N vitin 1903, Hoxh Vogli ndrmori nj udhtim t vshtir, por t nevojshm pr shtjen kombtare n Tripoli, ku do t hartohej programi pr nj kryengritje shqiptare. N kt mbledhje Sait Hoxha prfaqsonte Dibrn dhe Kosovn, Refik Toptani Shkodrn, simboli i pavarsis babloku Ismail Qemali prfaqsonte Janinn. Mbledhja kryesohej nga Xhemajl Pasha. Lajmi pr kt takim t prfaqsuesve shqiptar e kishte tronditur Stambollin, e cila menjher ndrmori aksionin e saj pr ndjekjen e pjesmarrsve t tyre. Hoxha me ndihmn e shokve arriti t kthehet n Tiran. Por ky udhtim ia kishte keqsuar me t madhe shndetin, me 'rast ai kthehet prsri n Dibr, ku ra n shtrat dhe nuk arriti t ohet m. Pr smundjen e tij na informon edhe Ismail Qemali n kujtimet e veta kur thot: "Nj nga miqt e mi m t vjetr shqiptar, Saaid Efendi me rastin q shkonte n Tripoli, erdhi t konsultohej n Rom, pr t patur nj marrveshje me Mareshal Rexhep Pashn. U kthye pas pak kohsh nga Tripoli shum i vrar, nga nj smundje q e shqetsonte prej kohsh. U b nj konsult me mjekt m t mir t Roms, por ishte nj smundje e pa shrueshme. Arriti t marr pak forca, dhe shkoi n qytetin e tij t lindjes n Dibr, ku vdiq pak dit m von." Gjat kthimit t tij pr n atdhe i kishte ndihmuar shum Refik Toptani, n shtpin e t cilit Hoxh Voka i lodhur dhe i smur rnd i kalon dy dit, dhe pastaj fshehurazi me tre kuaj q i siguroi vet Refi Topatani nisen pr n Dibr ku arrin pas katr ditsh. Pas nj kohe shum t shkurt m 21 nntor 1903, idealisti dhe puntori i pa lodhur pr t mirn dhe prparimin e kombit t vet Hoxh Said Najdeni n mosh mjaft t re 39 vjeare ndrroi jet.





    N momentet e fundit t jets, para se t'i pushoi edhe pr pak qaste rrahja e zemrs, Hoxh Saidi kishte ln kt porosi: "Pa fituar Shqipria lirin, mos m vini gur mbi varrin tim. Pasi t fitohet liria t m'i vini gurt duke i shkruar shqip. Mbi ta t vini nj flamur." Pra si po shihet Saidi nuk e humbte shpresn se do t vij dita kur edhe zogu edhe bilbili do t kndojn lirisht shqip. Hoxh Voka prej gjuhve t huaja fliste turqisht, arabisht dhe frngjisht.





    Me rastin e vdekjes s Said Hoxhs npr gazetat e kohs u botuan artikuj nga njerz q e njohn dhe i muan prpjekjet e tij pr shtjen kombtare, me 'rast ne do ti veojm disa. Kristo Luarasi do t shkruaj: " N fund t motit 1903 vdiq n Dibr shqiptari me zemr e me mend Said Hoxha...Ish njeri i matur, me vetia t mira dhe do t'i kish br shum shrbime kombit sikur t kish rrojtur akoma." Nikolla Nao do t shkruaj: "Me t keqe t madhe msuam vdekjen e atdhetarit tnd Said Dibrani nj shqiptari t vrtet, nj t madhi ushtar t pa lodhur t Shqipris." Kurse Sotir Kolea duke e portretizuar personalitetin e Hoxhs do t shkruaj: "I but e i urt, fjal e goj mjalt, me zemr t gjer dhe t thell. Said efendiu qe atdhetar i rrall, i pjell e i lindur pr pun propagande s cils i qe dhn me mish e me shpirt." Ndrsa Shahin Kolonja njeriu i cili i ndihmoi hoxhs shum, gjat vuajtjes s dnimit me burg n Stamboll do t theksoja: "Said Efendi
    Dibrani prhapi mendime t plqyera e bri pun t mir, po guvern e flliqur e ndiqte si >Firauni Musan> dhe kishte urdhruar ta bnin syrgjyn...Said Efendiu ishte shqiptar i vrtet, i stolisur me vetia t mira e me urtsi, me mish e me shpirt pr mbarvajtjen e Atdheut."





    Delegatt e Kongresit t Dibrs (1909) n mesin e t cilve ishin edhe Aqif, Pasha, Mutesim Klli, Sadik Pasha, Islam Vrioni, Qenani Abdyli, Pren Xhelali, Dervish Biaku, Dervish Hima, dr. Ibrahim Temo, dhe Hafz Ali Kora e vizituan varrin e tij dhe mbajtn fjalime.





    Dijetari dhe atdhetari i shquar hafz Ali Kora, pr kt rast ka shkruar nj kujtim pr Said Najdenin: "Nj kujtim pr t ndjerin Hoxha Sait Vokn: At dit q do t ndahemi prej Dibrs, vizituam varrin e ndritur t t ndjerit hoxh Sait Voks. I ndjeri Sait pati qen nj nga idealistt e vjetr, sht prpjekur tepr pr shkronjat shqipe, pati shkruar edhe nj libr me titull . I mjeri ka vuajtur, por edhe ka vdekur i tuberkolizuar n rrug t atdhetarizmit."





    Prej veprave q na kan mbet nga ky rilinds jan dy: "Fe rrfenjsja e myslimanve", botuar n shtypshkronjn Mrothria n Sofje n vitin 1900, q ka 64 faqe dhe e dyta sht "Abetare e gjuhs shqipe nd t fol gegnisht", botuar po n Sofje m 1900, por pa emr t autorit, pra anonime me 16 faqe. E para sht nj vepr fetare e mbshtetur n parimet Kur'anore, q jan t detyrueshme pr t gjith besimtart mysliman. Ky prfaqson nj manual fetar, por me mjaft t dhna patriotike dhe filozofike. Ai pranon dy dituri: at fetare dhe at t mendjes, t cilat, duke u mbshtetur n Kur'an, nuk i kundrvihen njra-tjetrs. Nuk e mohon rolin q luan feja n ndrtimin moral-etik t njeriut, por e mban edhe mendimin se feja nuk e pengon njeriun t ket dashuri ndaj atdheut... dhe nse shqiptari e pranon alfabetin latin nuk bn kurrfar mkati, sepse mund t mbetet prsri besimtar i devotshm. Dituria pr t sht nj arm e fuqishme, q mkon ndrgjegjen kombtare, q e njeh njeriun me shum t dhna, i jep atij pavarsi dhe e bn t barabart me t tjert. Parulla e Hoxh Najdenit ishte: "Q shqiptart t shptojn nga rreziku, ka vetm nj rrug: me u zgjua kombi, me msue gjuhn e tij, me i dal zot vetes."





    N shenj nderi dhe respekti sot n qytetin e Dibrs nj shkoll mban emrin e ktij patrioti dhe veprimtari t pa harruar.











    Me respekt, Engjell BUXHAKU, sternipi i Said Najdenit
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  2. #2
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Kuvendet e Dibrs

    Kuvendet n Dibr kan qen parlamente t kohs.

    Me fjaln kuvend n Dibr kuptohej nj mbledhje e zgjeruar e pjestarve t nj bashksie ose e disa bashksive ndrmjet tyre. N kuvende malsort diskutonin probleme q i prkisnin nj komuniteti t caktuar n koh paqeje e n koh lufte. Probleme t kohs s paqes ishin problemet ekonomike t zhvillimit t bujqsis e blegtoris (qet e puns, ifiu, fara, kultura q do t mbillej, barinjt, stanet dhe vatht); e pronsis, si t tokave, kullotave, pyjeve, merave, bjeshkve (shitblerja e ndrresat tyre), t trojeve, t rrugve, ujrave, kufijve; t miqsis, si fejesa e martesa, kumarllku e byrazerllku etj. Probleme t kohs s lufts ishin mobilizimi sipas thirrjes s fisit, mhalls, katundit, krahins (Malit ose Bajrakut) pr t mbrojtur nderin, shtpin, tokn e pasurin nga fiset e tjera, katundet fqinje, krahinat fqinje apo nga pushtimet e huaja; gjakmarrje e hakmarrje etj.


    Kuvendet n Dibr kan qen parlamente t kohs. Me fjaln kuvend n Dibr kuptohej nj mbledhje e zgjeruar e pjestarve t nj bashksie ose e disa bashksive ndrmjet tyre. N kuvende malsort diskutonin probleme q i prkisnin nj komuniteti t caktuar n koh paqeje e n koh lufte. Probleme t kohs s paqes ishin problemet ekonomike t zhvillimit t bujqsis e blegtoris (qet e puns, ifiu, fara, kultura q do t mbillej, barinjt, stanet dhe vatht); e pronsis, si t tokave, kullotave, pyjeve, merave, bjeshkve (shitblerja e ndrresat tyre), t trojeve, t rrugve, ujrave, kufijve; t miqsis, si fejesa e martesa, kumarllku e byrazerllku etj. Probleme t kohs s lufts ishin mobilizimi sipas thirrjes s fisit, mhalls, katundit, krahins (Malit ose Bajrakut) pr t mbrojtur nderin, shtpin, tokn e pasurin nga fiset e tjera, katundet fqinje, krahinat fqinje apo nga pushtimet e huaja; gjakmarrje e hakmarrje etj. N kuvende diskutoheshin dhe problem t ndorjes, t bess, t mikut, t kremtimit t festave etj. N at koh dalloheshin disa forma kuvendesh, si kuvendi i shtpis (ose i hises), kuvendi i vllazris (ose i barkut ose i fisit), kuvendi i mhalls (i barqeve ose i disa fiseve), kuvendi i katundit (ose i disa mhallve), kuvendi i krahins ose i Malit (ose i disa katundeve) dhe kuvendi ndr Male (ku mblidheshin disa Male ose krahina). Lajmrimi pr kuvende bhej me qitje pushk sipas mnyrs s caktuar, me ndezje zjarresh, me fjaltor q quheshin pojak, mnyra t tjera etj. N kuvende ishin t detyruar t merrnin pjes burr pr pushk (ose burr pr shtpi), prfaqsues fisesh, prfaqsues fshatrash, prfaqsues krahinash ose Malesh, sipas qllimit t kuvendit dhe sipas mnyrs s lajmrimit q bhej.



    far diskutohej n kuvendet e burrave?

    N kuvendin e shtpis ose t hises diskutoheshin probleme t bujqsis, blegtoris, toka, livadhet, pyjet, obani, ustai i veglave t puns, martesat e fejesat, miku e byrazeri, marrdhniet me barqet ose fiset e tjera, probleme t gjakmarrjes e t gjakdhnies etj. N kuvendin e barkut ose t fisit, diskutoheshin probleme midis barqeve ose fiseve, q kishin t bnin me rrugt, kufijt e tokave, livadhet e pyjet, me barinjt e ustain e veglave bujqsore, turpe ose bidate q mund t ndodhnin n vllazri apo fis ose qndrimi q duhej t mbahej kur kto ndodhnin n fise t tjera, n katund ose katunde t tjera. N kuvendin e fiseve ose t katundit diskutoheshin probleme t tokave, kufijve, ujrave, rrugve, pyjeve, kullotave, pr besprerjen e mikun e prer, pr pushk me llafe kur dikush qiste pushk n kundrshtim me kararet e vna. T gjitha kto diskutoheshin si pr ato q ndodhnin n fise, si pr ato q ndodhnin n katund e ndr katunde. N kuvendin e krahins ose t Malit diskutoheshin probleme pronsie si ato q prmendm n raste t tjera, probleme t marrdhnieve shoqrore e zakonore, probleme etj. Forca e zbatimit t vendimit t kuvendeve ishte e madhe. Askush nuk guxonte t dilte mbi vendimet, kararet e itifaqet e marra. Gjithkush ishte i detyruar t’i zbatonte ato ose n raste moszbatimi gjendej menjher prball nj kundrveprimi t pazakont, si ishte dbimi nga fshati i personit prgjegjs bashk me familjen pr nj koh t caktuar ose prgjithmon, djegia e shtpis, prishja e t mbjellave, si kositja para pjekjes e t mbjellave t misrit dhe t lashtave, prerja e pyllit. Kuvendet ishin parlamente krejtsisht demokratike t kohs. N kuvend para e hali ishin t barabart. T gjith pjesmarrsit n kuvend uleshin n mnyr t barabart. Burra uleshin me kujdes n kuvend dhe sipas nj mnyr t prcaktuar me rigorozitet. Zakonisht, m e preferuara ishte ulja e burrave n form rrethi, si pr t treguar se t gjith ishin t barabart. Secili ulej kmbkryq. Kryetari i kuvendit ulej po kmbkryq, n rreth me t tjert, vetm se me nj distanc m t dallueshme nga paraardhsi dhe pasardhsi. Zakonisht burrat q merrnin pjes n kuvend, shkonin t armatosur. Por edhe mnyra e mbajtjes s armve n kuvend ishte e prcaktuar me nj rregullore t veant. Pushkt duhej t mbaheshin n prehr. Fjala n kuvend bhej me radh. Nj fliste, t tjert dgjonin n qetsi absolute. N kuvend nuk lejohej fjala me z t lart, me krcnime, me batuta, me sharje. N kuvend gjestet e duarve ishin t matura. Askush nuk mund t’i drejtonte, n fardo rrethane, gishtin tjetrit n kuvend dhe askush nuk mund t tundte qoft edhe instinktivisht, shkopin n drejtim t tjetrit. Si drejtimi i gishtit, si drejtimi i shkopit quheshin krcnime dhe pr kt gjest ai, n drejtim t t cilit dikush kishte drejtuar gishtin a shkopin, hakmerrej rnd, deri edhe me vrasje, edhe pse veprime t tilla mund t kishin qen t rastsishme e t paqllimshme. Vendimet q merreshin n kuvende, quheshin karare e itifaqe. Vendimet e kuvendeve zbatoheshin sipas kohs s prcaktuar nga kuvendi, si tre muaj, gjasht muaj, nj vit, por zakonisht afatet ishin Shngjergj m Shngjergj, Bajram m Bajram, Shndre m Shndre.



    ***

    N Dibr vepronin dy kuvende. Kur mblidheshin Malet e dy Dibrave n Dibr t Eprme kuvendi bhej te Gurra e Mazhics dhe kur mblidheshin n Dibr t Poshtme, kuvendi zhvillohej te Ferra e Pashs, n idhn. Si katund, vendi i mbledhjeve ishin Zogjaj n Dibr t Eprme dhe Arrasi n Dibr t Poshtme. Kur mblidheshin ve e ve, ata t Dibrs s Eprme mblidheshin tek Kisha n Vorre t Shupenzs, ndrsa kur mblidhej Dibra e Poshtme, kuvendi bhej te Ferra e Pashs ose te varret e Dali Hasanit. “Mbi t gjitha ishte Mbledhja e Popullit, “Beslidhja”, “Itifaku” apo “Kuvendi i Madh”. Kuvendet te Ferra e Pashs jan drejtuar nga Sal Demiri dhe n koh t tjera nga Lusha, Noka, Troci etj., sipas kohs. Ndrsa kuvendet e Dibrs s Epr jan drejtuar nga Sal Markja, Sheh Zerqani, Mersin Dema, Dalip Kara, Cen Leka etj. Afr vitit 1800 filloi t prdorej emrtimi “itifak” q do t thot beslidhje, ndrsa m von, n fillimet e shekullit XX hyri fjala “kongres”. Itifaqe u lidhen n do fshat, n do Mal e n do krahin. Kongreset m t rndsishme t asaj periudhe jan Kongresi i Dibrs 1880 dhe Kongresi i Dibrs 1909. Koh m von gjejm t prdoret thjesht fjala mbledhje si mbledhja te Varret e Dali Hasanit afr Pilafeve, mbledhja e Gjurrs s Mazhics, mbledhja te Ferra e Pashs, mbledhja te varret e Shupenzs etj. T gjitha kto forma ishin beslidhje t mirfillta. T tilla “beslidhje “ jan br dhe n luftrat e tensionet kundr Zogut t zhvilluara n Sllov, te Kulla e Lums, n Allajbegi, n Dhoks etj. Pjesmarrja n kto kuvende ishte masive. Kshtu, n Kuvendin e Dibrs, q u mbajt n fushn e hapur t Qernanics, n korrik 1878, morn pjes 10 000 veta, kurse n beslidhjen n malin e Dhoksit morn pjes 12 000 veta. “N vitin 1872, Malet e Dibrs lidhn besn pr t luftuar kundr turqve osman. Luftimet n Kastriot, Sllov, Muhurr, Zogjaj e Bulqiz, t udhhequra nga Mahmut Daci, Dalip Karaj dhe Hasan Shini u shkaktuan dme t mdha forcave t ushtris turke t Demir Pashs, q erdhn pr t shtypur kryengritjen n Dibr Mbledhje t Maleve, betime e kuvende jan br n shtpit e fshatarve n Viisht, n erenec, n Gropat e Ujkut (Shupenz), n Mej t Kalas, tek Guri i Shpuar (Mazhic) etj.… 10 mij dibran u mblodhn n fush t Maqellars, ku u foln Abdyl Frashri e Iljaz Dibra, t cilt u krkuan t falnin gjaqet dhe t lidhnin besn…”



    ***

    Kuvendet m t rndsishme t Dibrs jan mbajtur pr t’u organizuar q t prballonin situatat e reja q krijoheshin pas sulmeve, pushtimeve t fuqive t huaja. T gjitha kuvendet e Dibrs kan pasur si synim kryesor luftn pr liri e pavarsi kombtare. Disa nga kto kuvende t rndsishme jo vetm pr historin e Dibrs jan:



    Kuvendi i Shnlleshit

    Kuvendi i Shnlleshit ose Kuvendi i Dukagjinit, u mbajt n vitin 1603 n Shnllesh t Dardhs. N kt kuvend morn pjes 2000 delegat, prfaqsues t t gjith krahinave t Shqipris s Veriut dhe t Shqipris s Mesme, nga t gjitha krahinat e Veriut dhe t Dukagjinit.



    Kuvendi i Dibrs (1878)

    Kuvendi u mblodh m 1 nntor 1878 n kryesin e Iljaz pash Dibrs. Kuvendi i Dibrs miratoi rezolutn n trajt memorandumi, e cila prmbante 5 pikat q shtroheshin n programin e Komitetit t Stambollit: formimi i vilajetit t Shqipris, krijimi i administrats me npuns shqiptar, zhvillimi i arsimit n gjuhn shqipe, zbatimi i reformave nga Kuvendi i Madh, prdorimi i nj pjes t konsiderueshme t buxhetit pr prparimin e arsimit dhe pr ndrtime botore. N rezolut thuhej se kto krkesa do t’i paraqiteshin brenda 1 muaji Ports s Lart me an t nj delegacioni t prbr nga personalitete t shquara t Shqipris, t cilt do t merrnin plqimin me shkrim nga t gjitha kazat dhe sanxhakt shqiptar. N rezolut theksohej vendosmria e popullit shqiptar pr t siguruar plotsimin e krkesave t lartprmendura. Rezoluta iu paraqit Ports s Lart n fillim t shkurtit 1879.

    Kongresi i Dibrs (1880)

    M 20 tetor 1880, n qytetin e Dibrs, u mblodh nj kongres. N t morn pjes prfaqsues nga t katr vilajetet, gjithsej 300 delegat t shoqruar nga 5000 lufttar. Kongresi diskutoi n lidhje me mbrojtjen e Ulqinit, pr krijimin e nj principate autonome shqiptare dhe t nj qeverie t prkohshme. Kongresi, me shumic votash, u shpreh pr mbrojtjen e Ulqinit me tr rrethinat e tij dhe i drgoi Riza Pashs, komandantit t Garnizonit t Shkodrs, nj krkes n form ultimatumi, ku krkohej t mbrohej Ulqini. N kongres u diskutua rreth bashkimit t katr vilajeteve n nj principat t vetme autonome nn protektoratin otoman, me qendr n Elbasan. U vendos q tokat shqiptare t mbroheshin pr do pllmb, t kishte shkolla e gjykata n gjuhn shqipe dhe administrata t ishte me npuns vendas. U vendos q pr mbrojtjen e vendit t zbatohej rekrutimi i detyruar ushtarak. Nga t ardhurat q do t mblidheshin prej taksave, 20% e tyre t shpenzohej pr arsimin dhe punt botore. Lidhur me formimin e qeveris s prkohshme pati shum diskutime e debate t forta. Radikalt dhe t moderuarit ishin kontradiktor midis tyre dhe asnjra pal nuk lshonte pe. U diskutua q n do qytet t krijohej nj “Bashkim-beslidhje”, q t kishte edhe zyrat e tij. Kto do t ishin organet qeverisse t vendit, q do t ruanin rregullin, do t ndalonin vrasjet e vjedhjet dhe do t mblidhnin taksat. Pavarsisht nga debatet, kto “Bashkime-beslidhje” filluan nga puna n Dibr, Tetov, Kumanov, Shkup e gjetk. N Shkup shprtheu nj demonstrat, ku morn pjes rreth 10 mij vet, sepse myftiu i qytetit u prpoq t pengonte veprimtarin e ktyre bashkimeve. Por ai nuk mundi t sabotonte kto beslidhje, prkundrazi demonstruesit przun myftiun. Nga ky kongres iu drguan dy peticione Ports s Lart, ndrsa pushtuesi iu kundrprgjigj ktyre vendimeve me masa t rrepta ndshkuese. Ky kongres ndihmoi q t mbahej gjall fryma e patriotike. Prandaj, gjat muajve mars-prill 1881, dibrant disa her u ngritn kundr pushtuesit osman. Pr t’i shtypur kto rezistenca, Porta e Lart drgoi Dervish Pashn n krye t 6 batalioneve, por nuk arriti ta nnshtronte Dibrn. Kongresi i Dibrs u pasua nga kuvende e beslidhje t tjera, q i paraprin Kongresit t Dibrs t vitit 1909.



    Kongresi i Dibrs (1909)

    Mbledhje e organizuar nga Komiteti Qendror xhonturk “Bashkim e Prparim” me karakter t prgjithshm osman. Kishte pr qllim t bashkonte, nn flamurin e osmanizmit, vendet e Turqis evropiane, e veanrisht klasat drejtuese t Shqipris. Morn pjes 325 delegat nga qytete e ndryshme t vilajeteve t Turqis evropiane, shumica e t cilve ishin shqiptar. Pjesa m e madhe e delegatve prbhej nga element proturq. N kongres morn pjes edhe prfaqsues t forcave patriotike shqiptare, si Dervish Hima, Sotir Peci, Fehim Zavalani, Loni Logori etj. Kongresi miratoi nj program prej 17 pikash. Pjesa e par prej pes pikash prfaqsonte programin osman t paraqitur qysh n fillim nga xhonturqit. N pjesn e dyt t programit, t prbr prej 12 pikash, q iu imponua kongresit prej atdhetarve shqiptar, u prfshin, megjithse n mnyr mjaft t moderuar, edhe disa nga krkesat e Lvizjes Kombtare Shqiptare me karakter kulturor.

    Megjithse Kongresi i Dibrs u thirr si nj mbledhje osmane, atdhetart shqiptar e shndrruan at n nj aren t lufts kundr reaksionit xhonturk pr mbrojtjen e t drejtave kombtare t popullit shqiptar. Kuvendi te Guri i Mazhics (pranver, 1910)

    Pr her t par dy Dibrat u mblodhn n Kuvend s bashku m 1910 te Guri i Mazhics. Bile, kt kuvend e drejtoi nj prfaqsues i Dibrs s Poshtme, Isuf bej Karahasani nga Brezhdani. Pjesmarrs t tjer t paris s Maleve ishin: Zenel Hoxha nga Gjurrasi; Mersim Dema nga Homeshi, Zenel Kraja nga Gjorica; Sheh Hajredini nga Zerqani, Myftar Murrja nga Luznia; Tahir Bazi e Kurt Hoxha nga Muhurri; Llan Kaloshi, Selman Alia, Mud Lusha dhe Selim Noka nga idhna, Avdi Ndreu dhe Shaban Kaca nga Dardha; Baftjar Doda, sheh Abazi dhe Hysen Shabani nga Rei etj. Krer t Fushs n Kuvend ishin: sheh Abazi i Dohoshishtit, sheh Hasani i Tominit, Rustem Bardulla i Peshkopis dhe Tahir Tafa i Sohodollit. N kt kuvend u diskutua pr situatn n t ciln ndodhej Dibra dhe u vendos pr vazhdimin e kryengritjes s armatosur kundr osmanve.

    Kuvendi i Arrasit (13 gusht 1920)

    Ramiz Daci, m 7 gusht 1920, ishte n Arras dhe organizoi nj miting me pjesmarrjen e mbi 3000 vetave (pari e hali) ku shprehn krenarin pr Luftn e Vlors kundr italianve dhe shprehn gatishmrin pr t mbrojtur me t gjitha mjete tokat e atdheun e tyre. N kuvend t Arrasit morn pjes edhe Ramiz Bej Dibra (i Iljaz Pashs), Dine bej Maqellara, Izet bej Maqellara, Selman Alia (Fush-Alie), Ramiz Daci, Jashar Erbara, Ismail Strazimiri, Sel Bajraktari (Arras), Shaqir Dema, Dine Dema, Riza Lusha, Dervish Lusha, Dine Hoxha, Selim Noka (Kandr), Haxhi Noka (Gryk-Nok), Murat Kaloshi, Abdi Kaloshi, Sali e Selim Noka (Sin), Dan Cami (Sepetov), Selman e Haki Mena (Lur), Llan Destani (Ndregjoni-Lukan), Kurt Spata e Dik Spata (Bllie), Ali Tahiri (Pira-Muhurr), nga Daci i Kalisit dhe Lita i Ploshtanit, si dhe disa prfaqsues nga paria e Matit. M 13 shkurt 1920 u mblodh Kuvendi i Arrasit, mori disa vendime t rndsishme, t cilat n gojn e popullit u quajtn si vendime t “Qeveris s Prkohshme”. Kuvendi zgjodhi nj shtab, antar t t cilit ishin Ramiz Daci, Jashar Erbara, Suf Xhelili, Ismail Strazimiri, Destan Puca etj. Shtabi, brenda dy-tri ditve zgjidhi disa probleme t rndsishme me karakter politik, ekonomik e ushtarak. Ramiz Daci mori nj letr nga Hasan Prishtina, i cili e informonte se kishte marr pjes n nj kongres t delegatve fuqiplot dhe diplomatve t kombit italian, hungarez e bullgar, t cilt kishin prgatitur programin e nj kryengritjeje t prgjithshme dhe se kongresi kishte vendosur q “dibrant t sulmonin ushtrin serbe m 15 gusht 1920”. At dit q u mblodh Kuvendi i Arrasit, ushtria serbe bombardoi nga Lisi i Trens stacionin e gjindarmris n Luzni. Nj dit m pas, Ramiz Dibra i drgoi komands s ushtris serbe n Llasen nj ultimatum pr trheqje brenda 24 orve. Serbt qndruan n heshtje, sepse ata kishin 10 batalione e disa bateri t vendosura n skalione nga Shumbati n Gollobord, ndrsa kryengritsit ishin m t pakt n numr dhe t pa armatosur. Sulmi i kryengritsve filloi m 13 gusht. Malsort e idhns, Reit, Dardhs, Kastriotit, Muhurrit, Zerqanit dhe Gollobords sulmuan me aq furi sa m 13 gusht Dibra ishte plotsisht e liruar. Serbt lan n betej 1000 t vrar e 2000 t kapur rob dhe u trhoqn n tmerr drejt Gostivarit.

    “Mbledhja e Kompromisit”

    M 6 shtator 1943 u mblodhn prfaqsues t Zons I Operative t Ushtris NAL dhe t batalioneve t Maqedonis (zotrinjt Jeleste Popovski dhe Toma Sofronovski), prfaqsuesit e forcave popullore t Dibrs (zotrinjt Cen Elezi, Hysni Dema, Ali Maliqi, Fiqiri Dinia etj.) dhe prfaqsuesit e Ushtris NAL, Esat Ndreu, Njazi Islami e Sotir Vullkani. Mbledhja zgjodhi nj

    shtab t luftimeve. N shtab u zgjodhn: Cen Elezi (kryetar-komandant ) dhe Shaban Strazimiri q prfaqsonin Esat Ndreun, Jeleste Popovskin dhe Hamdi Demn. N takim u vendos t bhej bashkimi n luft me forcat partizane. U ra dakord q shtabi operativ t njihej vetm kur t futeshin n luft t dy palt. Shtabi nuk do t ndrhynte n punt e brendshme t qytetit. Rregulli dhe qetsia n qytet do t mbaheshin nga roje t prbashkta, forcat partizane dhe t Cen Elezit.



    Takimi te Varri i Deli Hasanit

    M 11 gusht 1943 erdhn n Dibr krert e Ballit Kombtar, Mithat Frashri, Ali Klcyra, Ethem Haxhiademi, Thoma Orogllai, Isuf Luzi, Hasan Dosti, Faik Quku, Sulejman Mee… Kta zhvilluan nj takim te Varri i Deli Hasanit. Ktu u bisedua pr zhvillimin e lufts kundr pushtuesve dhe kundr rrezikut komunist.



    “Kryengritja e Plugjeve”

    1910. Te Gropat e Ujkut, n Shupenz, u mblodhn n kuvend mbi 500 burra t cilt morn vendime t reja pr luft kundr pushtuesit turk. Mersim Dema nga Homeshi i Gryks s Vogl dhe Mehmet Durii nga Vajkali, bashk me t tjer patriot e prijs popullor t Bulqizs, Gryks s Madhe e Gryks s Vogl, lshuan kushtrimin pr kryengritje t armatosur dhe krkuan t lidhej besa. Ata u bn thirrje malsorve t ktyre krahinave q parmendat t’i zvendsonin me pushk e fishek se jeta e tyre nuk kishte kuptim nn pushtim e n skllavri. Thirrjes s tyre iu prgjigjen mbi 500 lufttar. Burrat u mblodhn tek Gropat e Ujkut, vend q ndodhet 7 km larg Homeshit. Mehmet Durii u caktua nga kuvendi q t ishte edhe kontrolluesi i zbatimit t ktij vendimi t rndsishm. T gjitha mjetet e punimit t toks, si parmendat, zgjedhat e kulart e qeve u grumbulluan n Malin e Bardh, tek Gropat e Ujkut. Turku u vu n pozita t vshtira. Sulmet e kryengritsve bulqizak e dibran mbi ushtrin turke qen t shumta e t egra. Luftohej shpi m shpi. Luftohej rrug m rrug. Luftonin burrat e luftonin grat. Dikush me pushk e dikush me spat. I madh e i vogl ishte n mbrojtje t liris e ta vatanit. Vetm nga Bulqiza, Gryka e Madhe e Gryka e Vogl luftonin jo m pak se 500 trima. Asqeria e ushtris turke prdit e m shum merrte goditje vdekjeprurse. Prdit e m shum t vrart n radht e tyre bheshin qindra e qindra. Ather zaptuesit turq drguan dy oficer q t bnin bisedime me prijsit e kryengritsve shqiptar pr t’i zbrapsur e pr t’i joshur ata me grada e shprblime. Por, as Mersim Dema e as Mehmet Durii nuk ran n grackn e tyre, nuk e kmbyen lirin e Dibrs me prfitimet e tyre. Ata dhan kushtrim pr luft dhe mobilizuan qindra lufttar t rinj pr t’u br ball sulmeve inatore t turqve. Qndrimi i mtejshm i ushtris turke n kto an, prball ktij rebelimi mbarpopullor, ishte i pamundur. Perandoria Osmane mblodhi “leckat” nga trojet dibrane e bulqizake… Iku e mundur, pr t mos u kthyer m. U duk se shqiptart fituan lirin…

    ''me shtat krala ka vote zani,
    nuk e njeh Dibra sulltanin''



    ''N`tan Evropen ka shkua fjala,
    qe nante vjet luftojne me krala''





    ''mos na shtie ne ma ngushte,
    sepse ndryshe kemi pushke.
    kemi pushke jo besa pak,
    S`shkelen malet jo pa gjak''.

    ''pushka e shehit, nje karafile
    dyqind djem i ka pas pa hile''.

    ''T`na shkoje zani ne shtate krala
    ne shtate krala ne ballkan
    Lufte po bejne trimat per vatan''.

    ''Demir pasha po ben medet,
    per nizamet qe mu feruan krejt''.

    ''Ska te dhjeta as nizame,
    do mbajme arme
    do mbajme xhephane,
    Dibra mbetet sic ka qene''.

    ''Me toke teme mbreti c'ka?
    rob askujt skemi per tju ba''.

    ''Ne prizren kane lidh besen
    fjala e huta zjarr po qesin''.

    ''C'jemi shqiptare kemi dhene besen,
    faqe n'faqe gjithe do te vdesim''.

    ''Bini djem kush do me vdek,
    trojet tona kush ska me na i prek''.

    Dibra e male kuvendojne,
    pashane ktu ne se durojme

    malet tona cerdhe e lirise
    ju kujtonii zanin e Shqipnise

    ''Pushka e maleve vendin tundi,
    kadale turk se te ka ardh fundi''



    FATOS DACI
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  3. #3
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    shtja E Abc-s Pas Kongresit T Manastirit

    Me gjith prpjekjet pr rivlersimin e Kongresit t Dibrs
    n kto dhjet vjett e fundit, nuk sht arritur ende t kaprcehen mendimet kontradiktore. Dshmi pr kt sht dhe nj botim i fundit dinjitoz, si sht “Historia e popullit shqiptar, vll. II”. [1] Nuk mungon, madje, n ndonj rast dhe ndonj vlersim negativ rreth ksaj ngjarjeje, i cili, kurrsesi nuk meriton t merret n shqyrtim.Fakti q Kongresin e organizuan xhonturqit, debatet e ashpra t zhvilluara gjat punimeve t tij kan ln t hapur shtegun pr nj interpretim jo t sakt t vendimeve t dala prej tij. Ende sot, edhe pse nuk thuhet shprehimisht si m par, nuk arrijm, q pas njerzve q mbanin titullin bej apo pasha dhe, sidomos, pas njerzve me allma, t shohim prfaqsues t shquar t Lvizjes Kombtare Shqiptare. Ishin pikrisht kta personalitete, t cilt mundsuan ato rezultate sa t papritura pr qarqet atdhetare shqiptare dhe ca m shum edhe t padshiruara pr vet organizatort xhonturq. Krert e “Komitetit “Bashkim e Prparim” gabuan rnd n llogarit e veta, kur e caktuan Dibrn si qendr t kstij Kongresi. Tubimi i korrikut 1909 dshmoi se Shehri jo vetm kishte qen, por dhe kishte mbetur nj nga vatrat m t rndsishme t lvizjes lirimtare e m pas kombtare shqiptare. Kongresi n saj t lufts s delegatve atdhetar u shpall dhe vijoi punimet si kongres thjesht shqiptar. Kt karakter etnik t shprehur qart gjat gjith punimeve si dhe n dokumentacionin e miratuar n prfundim t tij, ai e ruajti dhe pas prpjekjeve t delegatit serb t Shkupit, Elezovi, n mbshtetje dhe t prpjekjeve t autoriteteve xhonturke pr ta mohuar nj fakt t till. N kongres, krahas turqishtes si gjuh zyrtare e Parandoris, u prdor dhe gjuha shqipe, ka u pasqyrua dhe n dokumentet prfundimtare t tij, t cilat u botuan n t dy gjuht.Emrtimi si “Kongresi kushtetues i prbashkt shqiptaro-osman” i kongresit, por dhe t gjitha punimet e tij provuan plotsisht se ai u mbajt dhe prfundoi si nj kongres shqiptar. Delegatve t mbledhur n Dibr 95 vjet m par u shihet pr t madhe se e quajtn tubimin e tyre “Kongresi kushtetues i prbashkt shqiptaro-osman”. Po t kemi parasysh faktin q shqiptart do t ishin t dnuar edhe pr katr vjet t tjera t qndronin n kuadr t Perandoris Osmane, ky formulim nuk ka pse t krijoj kurrfar shqetsimi apo dhe keqkuptimi te studiuesit e sotshm. Mos t harrohet se Lvizja Kombtare Shqiptare prball rrezikut t coptimit t trojeve shqiptare nga fqinjt shovinist, vijonte t’i prmbahej programit t saj minimum pr sendrtimin nj her pr nj her vetm t autonomis s Shqipris dhe jo t Pavarsis. Ato shprehnin interesin e shqiptarve q t qndronin t bashkuar nn Perandorin Osmane, si nnshtetas t saj. Tani me prmbysjen e pushtetit autokrat t sulltan Abdyl Hamidit t Dyt, shpresonin t gzonin t mirat q premtonte vendosja e regjimit parlamentar. Ky titullim i Kongresit n vendimet e tij shpreh drejt prbrjen e delegatve, prpjekjen pr t’i kanalizuar t gjith forcat politike shqiptare t kohs n hullin e sendrtimit t synimeve t Lvizjes Kombtare. N t sanksionohet pa mdyshje qndrimi i palkundur i shqiptarve nnshtetas osman, t konsideruar padrejtsisht nga shum an si reaksionar, n mbshtetje t kushtetuts pr vendosjen e s cils ata dhan nj ndihmes t veant.

    Duke e quajtur tubimin e tyre “Kongresi kushtetues i prbashkt shqiptaro-osman”, delegatt shqiptar n shumic u ngritn mbi dallimet fetare dhe u deklaruan jo thjesht osman, si krkonte doktrina nacional-shoviniste e xhonturqve t porsaardhur n pushtet. Ata sanksionuan n kt vendim programatik pikrisht at q u mohohej nga sundimtart e vjetr dhe t rinj t Turqis, kombsin e prbashkt, pa dallime fetare t ngritur mbi bashksin e gjuhs, t territorit, t traditave historike e t vetdijes kombtare. Me kt formulim ata iu kundrvun edhe politikave teokratike mesjetare t identifikimit t fes me kombsin, t ndjekur nga shtetet fqinje dhe kishat balkanike. Ajo ka po konsiderohet e met e puns s delegatve t Kongresit, n t vrtet prbn nj merit t madhe n qndrimet e tyre politike.

    Kongresi i Dibrs ka meritn e madhe se ai dshmoi katrciprisht, q elementi shqiptar ishte nga ana demografike dhe etnike elementi mbizotrues n zotrimet osmane n Ballkan aso kohe. Kjo, jo vetm prsa i takonte katr vilajeteve perndimore t Rumelis, q bnin pjes n konceptin territorial t krkesave kombtare t shqiptarve, q nga koha e Lidhjes Shqiptare t Prizrenit.

    Platforma e Kongresit e paraprgatitur qysh m par nga organizatort xhonturq, u hodh posht nga shumica e delegatve q n mbledhjen e par t tij.

    Si rrjedhim, Kongresi i Dibrs, sapo filloi punimet e tij, pushoi s qeni nj forum xhonturk dhe u shndrrua menjher n aren t ndeshjes s qarqeve atdhetare t shqiptarve me organizatort e tij. Pr m tepr ky Kongres, n saje t guximit dhe vendosmris s delegatve atdhetar, u kthye n tribun t zjarrt t parashtrimit me forc t problemeve kardinale q shqetsonin Lvizjen Kombtare Shqiptare. Patriott shqiptar nuk u mjaftuan me kaq, por mundn, gjithashtu, q n kt tubim t sanksiononin, qoft dhe n form t moderuar, krkesa q objektivisht onin n drejtim t hapjes s rrugs pr realizimin e autonomis s Shqipris. Kongresi u shndrrua n nj forum vendimmarrs i shqiptarve prball pushtetit xhonturk dhe n pranin sa autoritare po aq dhe aktive t prfaqsuesve t tij. Pr kto arsye, prfaqsuesi i Komitetit xhonturk n kt kongres Ejup Sabri Ohri, si na njofton Haki Strmilli dhe burime t tjera, Kongresin e Dibrs e quajti gur themeltar t “Vetqeverimit t Shqipris”. Prandaj, ai krkoi mbylljen e Kongresit, n t vrtet, shprndarjen e tij. Porse me kmbnguljen e delegatve atdhetar tubimi i vijoi punimet dhe mori vendime shum t rndsishme pr t ardhmen e Shqipris.

    Krkesa t tilla si ajo q npunsit t dinin gjuhn dhe zakonet e vendit, futja e gjuhs shqipe n shkollat shtetrore, hapja e shkollave n gjuhn shqipe, kryerja e shrbimit ushtarak n vend nuk prbnin nj fitore t vogl pr Lvizjen Kombtare Shqiptare. Kongresi atyre iu dha nj forc vendimore me pesh shum t madhe, sepse n t prfaqsoheshin t gjitha krahinat e vendit dhe t gjitha forcat politike shqiptare t t gjitha krahve. Q nga Lidhja e Prizrenit, asnj tubim masiv i till i shqiptarve n vend nuk kishte arritur t’i parashtronte krkesa t tilla me karakter t theksuar politik autoriteteve osmane.

    Atdhetart e shquar, pjesmarrs t ktij kongresi shfrytzuan rastin me shum aftsi dhe guxim pr t realizuar n kt kongres ato ka rrethet politike atdhetare shqiptare prej kohsh po prpiqeshin pr t’i formuluar dhe paraqitur n mnyr programatike n emr t popullit shqiptar.

    Nga reaksioni xhonturk dhe ai shovinist ballkanas i prfaqsuar n kt kongres, ky forum u konsiderua me shqetsim, “parlamenti i Rumelis”. Pra, ky do t ishte parlamenti i shqiptarve, i shumics s popullsis s ktyre trevave, ka e dshmonte dhe vet shkalla e prfaqsimit t tyre n t. Prandaj, elementt n fjal kundrshtuan me forc institucionalizimin e ktij tubimi, ka formalisht nuk e arritn.

    N kt kuptim, Kongresi i Dibrs ishte nj hap i ri shum i madh prpara n parashtrimin dhe n rrugn e realizimit t t drejtave kombtare t shqiptarve.

    Par me kt sy, Kongresi i Dibrs megjithse nismn pr thirrjen dhe organizimin e tij e patn xhonturqit, nuk i prligj pretendimet, t cilat nuk mungojn dhe sot e ksaj dite, rreth tij. Sipas tyre ky kuvend, meq nuk qe organizuar nga shqiptart, por qenka kurdisur nga t huajt e, madje, edhe nga armiqt e Shqipris, t vlersohet negativisht si sht br deri von. Madje, qndrime t tilla negative vrehen n ndonj rast edhe sn ditt tona. Shqiptart n kt kongres nuk kan shrbyer si mash n duart e xhonturqve. Pra, kurrsesi nuk qndron pretendimi q ky na qenka “kongresi i turpit”. Jo rastsisht, Dibra, pas nj viti, u b nj nga objektivat e terrorit t egr t gjeneralit famkeq Shefqet Turgut Pashs. N fund t fundit, ekspedita ushtarake e tij kishte pr synim t pengonte fillimin e vnies n jet t vendimeve t Kongresit t Dibrs.

    Prkujtimi i nntdhjet e pesvjetorit t ktij Kongresi sht nj homazh plotsisht i merituar jo vetm pr atdhetart dibran me Vehbi Agollin n krye, t cilt dhan ndihmesn e vet n kthesn q morn punimet e Kongresit si dhe pr vendimet e rndsishme q u morn aty. E gjith Shqipria nderon dhe prulet me respekt prpara atdhetarve si Hafiz Ali Kora, Abdyl Ypi, Qenan Manastiri, t cilt qndruan n ball t debateve t ashpra q u zhvilluan n Kongres. Duke pasur prkrah dhe Rexhep Vokn e Haxhi Ali Elbasanin e t tjer, me luftn e tyre t vendosur, e bn Kongresin e Dibrs aren t lufts s mendimit m t prparuar atdhetar t shqiptarve pr at koh, kundr qndrimeve reaksionare dhe antishqiptare t xhonturqve dhe t elementve turkoman. Kta atdhetar t mbshtetur nga Dervish Hima, Ibrahim Temo, Sotir Peci, Loni Logori, Ferit Ypi, Fehim Zavalani e plot t tjer q nuk morn pjes drejtprsdrejti n mbledhjet e komisionit t ngusht t Kongresit, bn q kongresi t shndrrohej n tribun luftarake pr shpalosjen e krkesave t mirfillta politike t shqiptarve, t krkesave m t prparuara t rretheve atdhetare shqiptare. Me kt rast nderohet nj plejad atdhetarsh t shquar shqiptar, pra, jo vetm dibran, t fillimit t ktij shekulli. T gjith s bashku kta atdhetar e shndrruan Kongresin e Dibrs n nj forum t Lvizjes Kombtare Shqiptare n t cilin u mbajtn qndrimet dhe u morn vendimet m t avancuara dhe m me pesh t Lvizjes Kombtare Shqiptare, pr periudhn pas Lidhjes s Prizrenit.

    Edhe kur u arrit te nj vlersim, prgjithsisht, pozitiv t punimeve t Kongresit t Dibrs, vlersimi i vendimit q ai mori pr shtjen e alfabetit q do t prdorej n shkolla, mbeti trsisht negativ. Kompromisi q u pranua n kt tubim pr shtjen e alfabetit, u konsiderua nj qndrim taktik q shnonte nj hap prapa jo t vogl n krahasim me vendimin e Kongresit t Manastirit. Porse analiza e thelluar e ktij vendimi n prqasje me gjendjen n vend, me vendimin e Kongresit t Manastirit dhe me ecurin e zhvillimit t Lvizjes Kombtare Shqiptare n t ardhmen e afrt lejon t rishikohet dhe t arrihet n prfundime t tjera.

    Analiza e vendimit t Kongresit t Dibrs pr shtjen e alfabetit dshmon katrciprisht se nuk kemi t bjm me nj kundrvnie ndaj vendimit t Kongresit t Manastirit. Prkundrazi, n Dibr u sanksionua nj mbshtetje e fuqishme e institucionalizuar n gjirin e t gjitha forcave politike shqiptare t kohs prballl nacionalshovinistve xhonturq n mbshtetje t vendimeve t marra n Kongresin e ABC-s n Manastir.

    * * *

    Nj vend t rndsishm n punimet e Kongresit t Dibrs zuri diskutimi i propozimit t klerikut atdhetar Hafiz Ali Kora pr hapjen e shkollave shqipe e mbajtjen e tyre nga qeveria si dhe pr futjen e gjuhs shqipe n shkollat shtetrore. Ai parashtroi me vendosmri:

    "Ndr atao fshatra ku s'ndodhen shkolla fillore medoemos t elen edhe ndr gjith shkollat e Shqipris gjuha kombtare (nnvizimi yn-G. Sh.) t kndohet… Megjithat, n Shqipri kur tr gjuht msohen gjuha e jon prse t mos msohet?".[2] Kto deklarata bheshin n nj tubim t thirrur dhe t organizuar nga xhonturqit, n pranin e autoriteteve osmane, prfaqsuesve t Komitetit xhonturk dhe t elementve turkoman t cilt nuk ishin t pakt. Ai nuk u parashtrua n nj rreth t ngusht atdhetarsh shqiptar, si kishte qoft edhe n nj tubim shum t rndsishm si Kongresi i Manastirit.

    N kto rrethana, kjo parashtres do t shkaktonte nj debat tejet t ashpr. Nj delegat i quajtur Sudi efendiu ngriti problemin e mospajtimeve midis shqiptarve pr shtjen e alfabetit. Dhe n kt mes ai kishte parasysh, n radh t par, pikrisht vendimin t quajtur binjak nga Asdreni, t Kongresit t Manastirit. Deputeti i Shkodrs, Riza bej Kopliku, arriti deri aty sa t deklaronte, se nuk na duhej shqipja, se mjaftonte gjuha osmane. I ktij mendimi ishte edhe Sadik Pasha. Prball deklaratave t tilla myftiu i Manastirit, Rexhep Voka Tetova, u shpreh me indinjat: "Bobo, sa turp i madh! Qysh thuhet s'na duhet gjuha kombtare?"[3] Ai u mbshtet nga Seid Kruja, i cili deklaroi: Turqishtja nuk na volit n goj, pasha zotin, ne do t kndojm shqip.

    Haxhi Muhamed Vlora dhe Haxhi Ali Elbasani, duke pasur parasysh disa tekste t vna n qarkullim aso kohe, shprehn frikn se mos msimi i shqipes do t'i sillte dme fes muslimane. Hafiz Ali Kora me fjaln e tij ndikoi pozitivisht, sidomos te Haxhi Aliu, duke krijuar bindjen se msimi i shqipes nuk drejtohej kundr besimit islam.

    Mendimet e Hafiz Aliut u mbshtetn dhe nga Abdyl Ypi, i cili foli n gjuhn shqipe. Fjala e tij u prit me duartrokitje dhe me miratimin e shum vetave, sidomos nga delegatt Seidi, Murad Jakova, si dhe nga Jusuf bej Karahasani. Ky deklaroi me vendosmri: "Nuk heqim dor nga gjuha jon". Ishte vendosmria e ktyre atdhetarve q i detyroi dhe elementt e lkundur, por dhe ata kundrshtar t pranonin q n vendimet e Kongresit t futej dhe krkesa pr gjuhn dhe shkollat shqipe, pavarsisht nga kundrshtit lidhur me shtjen e alfabetit. Halim Tetova, nga fundi i debatit nxorri n shesh prsri shtjen e shkronjave, pra t alfabetit, diskutim i t cilit n kt mbledhje u mnjanua me kmbngulje nga delegatt q kishin parashtruar krkesn pr shkollat shqipe.

    Delegati Mustafa Arifi theksoi, se n thelb t gjith jemi dakort, pavarsisht nga pikpamjet e ndryshme pr shtje t dors s dyt. Dhe mbi kt baz, pas gjith atyre debateve, u pranua propozimi i Hafiz Aliut. [4]

    Debatet e msiprme lejojn t kuptohen rrethanat tejet t vshtira n t cilat ishin t detyruar t punonin atdhetart shqiptar. Megjithat, ata mundn t imponoheshin dhe n mjedise fillimisht t pavolitshme si ai i Kongresit t Dibrs. Krkesat pr prdorimin e gjuhs shqipe n institucionet publike u thelluan me propozimin e Andrea Ballamait, i cili krkoi q t krishtert shqiptar dhe vlleht, t jen t lir t falen n gjuht e tyre npr kisha. Kt krkes e mbshteti n t drejtat kushtetuese q kishin siguruar, sipas tij, lirin e gjuhs dhe t fjals. Kjo e drejt dhe ajo e msimit n gjuhn amtare, sipas oratorit Ballamai, ishte n prputhje me interesat osmane. Me kt arsyetim krkohej q kto shkolla t'i shkpusnin lidhjet me kishn, nnkupto, me Patrikann dhe t vareshin drejtprdrejt nga Ministria e Arsimit.[5] N vijim, delegati bullgaro-maqedonas Vasil Shanov mbshteti Ballamain q lutjet t jen t lira, t bhen n gjuhn kombtare. [6] Megjith kundrshtimet kmbngulse t disa delegatve, Kongresi, sipas nenit t tret t vendimeve t tij, sanksiononte: “n do vend t Shqipris t hapen shkollat e para, t dyta, tregtare, kollegje dhe gjuh e vendit dmth. shqipja do-e-mos do t msohet, si dhe nr shkollat zyrtare, po menyr' e msimit sht pas dashjes t cilit do dhe e lir. T prishurat e ktyre shkollave do t'i paguajn qeverija.” Pra, kjo krkes e rndsishme e Lvizjes Kombtare Shqiptare iu imponua nismtarve t Kongresit dhe elementve turkoman jo t pakt, q merrnin pjes n t. Vendimi i msiprm provon qart se delegatt atdhetar gjat debateve tepr t ashpra mposhtn kundrshtimet e elementve turkoman, qofshin dhe deputet, pr t cilt ishte e mjaftueshme gjuha osmane dhe imponuan krkesat e tyre pr hapjen e shkollave n gjuhn shqipe dhe futjen e gjuhs shqipe n shkollat shtetrore ekzistuese. Duhet t kemi parasysh q n Kongres shprehimisht nuk u b fjal pr prdorimin e alfabetit turko-arab n msimin e shqipes n kto shkolla. Vet vendimet e Kongresit nuk u botuan me kt alfabet, por me alfabetin latin t miratuar n Manastir dhe n gjuhn zyrtare t Perandoris, n osmanisht. Por, formulimi i krkess lidhur me alfabetin q do t prdorej pr shkrimin e shqipes, qysh ather e deri n ditt tona, ka ngjallur mjaft diskutime, duke errsuar srish vlersimin trsor objektiv t vendimeve q u morn n kt tubim si dhe karakterizimin e prgjithshm t Kongresit n trsi. [7]

    Po t kemi parasysh ndikimin q vijonin t ruanin elementt turkoman dhe peshn e tyre n Kongres, t siguruar me ndihmn e autoriteteve xhonturke, kjo pik e vendimeve t Kongresit shtron detyrn q ajo t rivlersohet. Ka vend pr ta par at m objektivisht. N raport me rrethanat dhe me kt fitore duhet par dhe mnyra e parashtrimit t shtjes s alfabetit. Zgjedhja e tij u la e lir. Porse ky formulim, n parim, i drejt, do t shfrytzohej nj her pr nj her nga autoritetet xhonturke dhe elementt turkoman pr t detyruar t prdorej alfabeti turko-arab. Duke prfituar prej dobsis s rretheve atdhetare dhe lidhjeve t tyre jo t ngushta me terrenin konkret pr nj moment, ato krijuan probleme jo t mdha, duke rrezikuar jo pak zgjidhjen e drejt t problemit.

    Duhet pasur mir parasysh q n vendimin e Kongresit t Dibrs nuk u b fjal shprehimisht, si pretendohet dhe sot e ksaj dite, rreth ndonj krkese pr prdorimin e alfabetit turko-arab n msimin e shqipes n kto shkolla. Vet vendimet e Kongresit nuk u botuan me kt alfabet, por me alfabetin latin t miratuar n Manastir dhe n gjuhn zyrtare t perandoris Osmane, n osmanisht. Edhe vet Rexhep Tetova i cili nuk u tregua kmbnguls n zbatimin e vendimeve pr t cilat ishte shprehur dhe vet n Dibr, kujtimet e tij pr Kongresin e Dibrs i botoi n shqip me alfabet latin.

    Vendimi i Kongresit t Dibrs pr shtjen e alfabetit q “menyr' e msimit sht pas dashjes t cilit do dhe e lire” ishte formuluar dhe parashtruar, n fakt, n prputhje me vendimet e Kongresit t Manastirit. Si i till, ai qe pasqyrim i shkalls s zhvillimit t lvizjes kulturore dhe arsimore kombtare Pra, ai nuk qe vetm nj qndrim taktik, i konsideruar dhe si lshim, gjithsesi, i prkohshm. Pr rrjedhim, ky vendim nuk duhet par vetm si rezultat i presionit t reaksionit turkoman dhe klerikal n kt Kongres. N fund t fundit, ai qe dhe pasqyrim i shkalls s ndikimit t rretheve atdhetare brenda e sidomos jasht ktij tubimi. N fund t fundit, ai qe e pse jo, edhe shprehje e dobsive e t Lvizjes Kombtare Shqiptare.

    Megjithse n fushn kulturore arsimore qen prqendruar prej dhjetra vjetsh forcat kryesore t Lvizjes Kombtare Shqiptare brenda dhe jasht vendit, kto nuk qen t afta ta prballonin plotsisht gjendjen e krijuar n vend nga politika shtypse e administrats hamidiane n fushn arsimore e kulturore. Kto forca nuk mundn, momentalisht, ta shfrytzonin n favor t tyre vendimin realist t Kongresit t Dibrs prsa i takon t drejts s tyre pr zgjedhjen e alfabetit q do t prdorej n shkollat shqipe. Paaftsia e, sidomos, pamundsia e rretheve atdhetare pr ta zbatuar nj her pr nj her kt vendim n t mir t prhapjes s gjuhs shqipe dhe t shkollimit t nxnsve shqiptar n kt gjuh me alfabetin kombtar, nuk mund ta zbeh rndsin e tij si nj arritje shum e madhe e Lvizjes Kombtare n trsi. Duke pasur parasysh shkalln momentale t organizimit e t veprimit t rretheve atdhetare brenda vendit, gazeta “Zgjim’ i Shqipris” e Janins, shkruante: “…konstitucia na gjeti t pagatishm,…U kapm me rrmbim pas degvet, tek lypsej t kapeshim nga rrnjt”. [8] Rezultatet e Kongresit t Dibrs, n prgjithsi, si dhe ato pr gjuhn dhe shkolln, n veanti, shtypi i kohs jo vetm q nuk i pa me sy nihilist, por prkundrazi. Pati gazeta [9] t cilat e vun at pr nga rndsia, jo pa t drejt, n nj rrafsh me Kongresin e Manastirit, duke shprehur dhe paknaqsin ndaj vendimeve jo plotsisht t dshiruara t t dy ktyre kongreseve.[10] Lnia e lir e zgjedhjes s alfabetit, sipas dshirs, n Kongresin e Dibrs ishte, n fakt, i njjt pr nga formulimi dhe vlera me vendimin e dyzuar t Kongresit t Manastirit. Vendimi i Kongresit t Manastirit kishte parasysh ata q dinin t lexonin shqip me alfabet latin, numri i t cilve edhe pse shtohej pa pushim, relativisht ishte tepr i kufizuar. Ndrsa, vendimi i Kongresit t Dibrs krkonte t neutralizonte ata q kishin msuar apo msonin n shkollat turke, numri i t cilve ishte shum i vogl n krahasim me numrin mbizotrues t analfabetve, por gjithsesi ms i madh se ai i atyre q ather quheshin latinxhinj.

    Ndonj gazet, t keqen nuk e shihte, me arsye, te drejtsia e vendimeve t Kongresit t Dibrs, t ciln nuk e vinte n dyshim, por te mungesa e vendosmris s shum prej pjesmarrsve t tij pr t’i vn ato n jet. Kta (mjaft nga ata u larguan nga Shqipria), nn trysnin e terrorit t ushtrive xhonturke, nuk e patn t leht t tregoheshin konsekuent n zbatimin e vendimeve q ata vet morn n kt tubim.[11] Mos t harrojm q Kongresi i Dibrs u b pas terrorit q ushtroi ekspedita ndshkuese e Xhavit pashs n pranver t vitit 1909 dhe n prag t rifillimit t saj n vjeshtn e po atij viti. N kundrshtim me synimet e nismtarve xhonturq, Kongresi i Dibrs vijoi dhe prfundoi si nj kongres thjesht shqiptar. N t, si do t shkruante dhe gazeta “Shqypeja e Shqypnis”, peshorja “randoi m shum n ant e shqyptarvet”.[12] Si gjuh e kongresit, u prdor dhe shqipja, ka u pasqyrua dhe n dokumentet prfundimtare t tij, t cilt u botuan jo vetm n gjuhn zyrtare t Perandoris, por dhe n gjuhn shqipe me alfabetin latin. Nj moment i till nuk sht pa rndsi po t kihet parasysh prbrja e Kongresit dhe fakti, se nga kush dhe pse u thirr ai. Kongresi, n fund t fundit, dshmoi pr hapat e mdha dhe t shpejta q po bnte Lvizja Kombtare Shqiptare n vend pas 33 vjet sundimi autokratik t Abdyl Hamidit, nj sundim me ngjyresa t theksuara teokratike.

    N kt tubim, edhe pse i organizuar nga xhonturqit, atdhetart aktiv dhe t vendosur ngritn pikrisht, ato probleme, ekzistencn e t cilave qeveritart e rinj u prpoqn t’i mohonin me kt manifestim. Fjala ishte pr krkesat autonomiste t shqiptarve. Dhe duhet theksuar se n Kongresin e Dibrs u ngritn hapur pikrisht ato probleme q n kongreset e abeces dhe t arsimit shqip t organizuara nga rrethet e mirfillta intelektuale e atdhetare shqiptare, nuk arritn asnjher t ngriheshin hapur. Si sht br zakon t thuhet, ato u diskutuan dhe u formuluan vetm npr mbledhje t fshehta. Kshtu ndodhi n Kongresin e Manastirit me programin e parashtruar nga Shahin Kolonja, n at t Elbasanit dhe prsri n Kongresin e Dyt t Manastirit. [13]

    Prpjekje t tilla pr formulimin e krkesave politike me prmbajtje autonomiste n rrethe kaq t ngushta dhe, madje ilegale, kan vler vetm pr historin e mendimit politik edhe ky i pashpallur publikisht dhe drejtprdrejt. Ai gjente jehon vetm npr faqet e shtypit shqiptar jasht vendit, pa arritur t’i parashtrohej Ports s Lart n mnyr programore, si ndodhi me vendimet e Kongresit t Dibrs.

    N kongreset arsimore e kulturore, pa dashur t mohojm rndsin e tyre, edhe vet shtja e shkollave shqipe dhe ajo e alfabetit shqip, u trajtua kryesisht n rrethe t ngushta, si dukuri thjesht shkencore iluministe. Nuk u arrit q ato t parashtroheshin plotsisht si ishin n t vrtet, si probleme thellsisht politike kombtare, pavarsisht se ato konceptoheshin si t tilla. Nga Manastiri dhe Elbasani nuk u arrit t dalin dhe t’i paraqiteshin qeveris xhonturke krkesa t tilla nga ana e nj prfaqsie shum t gjer nga t gjitha trevat shqiptare, si ajo q ishte mbledhur n Kongresin e Dibrs. sht merit e delegatve atdhetar t Kongresit t Dibrs, t cilt duke u prballur me trysnin e xhonturqve dhe sabotimet e elementve jo t pakt turkoman, ngritn me forc dhe mundn ta fusnin n vendimet e tij dhe krkesn pr hapjen e shkollave t reja shqipe t mbajtura nga shteti dhe futjen e gjuhs shqipe ndr shkollat shtetrore ekzistuese. Me kt krkes ata iu kundrvun autoriteteve xhonturke q po shprfillnin si kushtetutn ashtu dhe aktet dikasteriale q kishin nxjerr vet me lejen pr futjen e msimit t gjuhs shqipe n shkollat shtetrore turke. Krkesa pr hapjen e shkollave shqipe dhe futjen e gjuhs shqipe n shkollat shtetrore dhe prfshirja e saj n vendimet e Kongresit t Dibrs, e theksojm, n prfundim t ballafaqimeve t ashpra me prfaqsuesit e autoriteteve xhonturke dhe me elementt turkoman vendas, shnon nj sukses shum t rndsishm pr Lvizjen Kombtare Shqiptare. Ai u arrit dhe u sanksionua n nj tubim me karakter t gjer politik t prmasave q nuk mund t krahasohet pr nga pesha dhe rndsia me tubimet e tjera t organizuara para dhe madje dhe pas tij.

    Krkesa e Kongresit t Dibrs drejtuar qeveris pr shtjen e hapjes s shkollave dhe msimin e gjuhs shqipe ishte n fakt platform pune. Pa u shqetsuar nga formulimi pragmatist, gjithsesi realist q iu b n vendimet e Dibrs krkess pr shtjen e alfabetit, Kongresi i Elbasanit u muar me masat organizative pr vnien n jet t vendimeve t mparshme jo vetm t Kongresit t Manastirit, por dhe atij t Dibrs. Aty u shqyrtua, si dihet, shtja e eljes s nj shkolle normale, krijimi i nj qendre t vetme pr drejtimin dhe organizimin e lvizjes arsimore n vend.[14] Kto vendime nuk anashkalonin vendimet e Kongresit t Dibrs pr shtjen e shkolls, prkundrazi merrnin masa pr sendrtimn e tyre n praktikn shkollore.

    Zhvillimet e mvonshme e prligjn plotsisht qndrimin realist dhe t drejt t mbajtur n Kongresin e Dibrs pr sa i takonte alfabetit. Delegatt e Kongresit t Dyt t Manastirit, duke reflektuar objektivisht rreth peshs s vendimit t marr n Dibr pr kt shtje e prdorn at si pik referimi. Madje, ata shkuan dhe m tej duke br fjal dhe pr nj qndrim, kinse, miratues t autoriteteve xhonturke ndaj ktij vendimi. N mbshtetje t vendimeve t marra m 3 prill 1910, prfaqsuesit e klubeve shqiptare q u mblodhn pr her t dyt n Manastir iu drejtuan po at dit qeveris xhonturke me krkesn pr sigurimin e zhvillimit kombtar t gjuhs dhe t shkollave shqipe. N parashtresn e tyre theksohej :

    “Sipas nomit konstitucional duam liri t plot mi msimin e gjuhs son.

    Mbledhja n emr t klubevet dhe shoqrivet shqiptare sht kundra udhs q ka zn qeveria e sotshme dhe dshiron q t ruhen t drejtat e shqiptarvet, dyke i ln t punojn pr prparimn me shkronjat kombtare, sipas vendimit t Kongresit t Dibrs q ish plqyer nga Qeveria”. [15]

    Delegatt e Kongresit t Elbasanit, pr t uar m tej luftn pr shkrimin dhe shkollat shqipe, nuk iu drejtuan Kongresit t Manastirit, por Kongresit t Dibrs pr vet shkalln e prfaqsimit t shqiptarve n t si dhe pr vet peshn dhe rndsin e vendimeve q u morn aty.

    N t vrtet, shqetsimi kryesor i delegatve t Kongresit t Dyt t Manastirit ishte prbashkimi organizativ i Lvizjes Kombtare Shqiptare, t paktn n fushn kulturore dhe arsimore. Njsimi i alfabetit edhe pse inicionte problemin m t rendsishm organizativ pr kohn prapseprap ai mbetej krejtsisht i pamjaftueshm. Kongresi i Manastirit, Kongresi i Dibrs, Kongresi i Elbasanit dhe Kongresi i Dyt i Manastirit ishin hallka t rendsishme organizative t nj procesi t pashmangshm pr trajtimin politik kombtar t arsimit shqip dhe t shtjes s alfabetit. Ato qen, n munges t nj qendre t vetme organizative dhe udhheqse t Lvizjes Kombtare, prpjekje pr organizimin e forcave atdhetare dhe bashkrendimin e veprimtaris s tyre n shkall mbarshqiptare.

    shtja e msimit t gjuhs shqipe madje dhe e alfabetit t saj, mbeti deri n fund t sundimit osman nj shtje thellsisht politike. Trajtimi filologjik i saj ishte krejtsisht i pamjaftueshm pr ta zgjidhur at. Ajo do t ballafaqohej me politikn e egr nacionaliste shoviniste t sundimtarve xhonturq, t kishave dhe t qarqeve monarkiste fqinje. Ktyre politikave, shqiptart iu kundrvun politikisht n Kongresin e Dibrs dhe organizativisht n Kongresin e Dyt t Manastirit. Prball forcave t tilla armiqsore, ky problem nuk mund t zgjidhej n fushn e vet t natyrshme npr shkolla. Fati i arsimit kombtar shqiptar do t zgjidhej n fushn e betejave gjat kryengritjeve t viteve 1911-1912, t cilat prqafuan programin autonomist t shpalosur n Kuvendin e Gres t mbshtetur n kuvende t tjera e t rishpalosur n Kuvendin e Junikut e an t tjera t Shqipris m 1912. N to, krkesat pr arsimin kombtar me alfabet latin mbetn n radht e para. Kur i drejtohemi Kongresit t Dibrs nuk mund t mos sjellim ndrmend dhe t vm n pah mesazhet q na vijn pas 95 vjetsh nga punimet e tij. Lvizja Kombtare shqiptare e asaj kohe, edhe pse n kushtet e egra t terrorit xhonturk prball ekspeditave ndshkimore, diti t shfrytzoj edhe nismat e qllimshme t sundimtarve osman dhe t’i kthej ato n dobi t shtjes shqiptare. Delegatt atdhetar u treguan t aft t dialogojn dhe t debatojn me sundimtart xhonturq dhe delegatin serb. Delegatt shqiptar dhe ato bullgaro-maqedonas dhe arumun para 95 vjetsh gjetn gjuhn e prbashkt dhe bashkrenduan n shkall t madhe forcat pr ta uar prpara shtjen e madhe t emancipimit prfundimtar t popujve ballkanas nga sundimi shumshekullor osman.




    “Pr t trhequr n Kongres vetm prkrahsit e tyre dhe pr t mos u dhn koh klubeve shqiptare, sidomos atyre t viseve t Shqipris s Jugut, q ishin m larg Dibrs, t drgonin prfaqsuesit e vet n kt mbledhje, xhonturqit i shpalln ftesat vetm 5-6 dit para Kongresit.

    …Pr t’iu prgjigjur qllimeve q shtruan xhonturqit dhe pr shkak t prbrjes s tij, kuvendi mori emrin “Kongresi kushtetues i prbashkt shqiptaro-osman”.

    …Kjo pjes e programit, pes pikat e para t programit prej 17 pikash t quajtura “nene t bashkimit” ose “bashkimtare”, me gjith ndryshimet q psoi n Kongres, ruajti n thelb karakterin e saj xhonturk.

    …Parashikohej…ngritja n nj nga qendrat e Turqis Evropiane e nj universiteti turk;…

    …Nj mas e till (krkesa pr hapjen e shkollave shqipe dhe msimin e shqipes n shkollat shtetrore- shnim i autorit-G. Sh.), edhe pse krijonte mundsin pr msimin e gjuhs shqipe, ishte larg krkess s Lvizjes Kombtare Shqiptare pr themelimin e shkollave kombtare shqipe dhe pr futjen e msimit t detyruar t shqipes n shkolla. Vendimi q u mor n lidhje me alfabetin e gjuhs shqipe, pr t prdorur “lirisht alfabetin turk ose shqiptar”, ishte gjysmak dhe u elte rrugn xhonturqve e gjith kundrshtarve t alfabetit shqip pr t penguar e pr t luftuar prhapjen e shkrimit shqip.

    …Duke qen i organizuar nga xhonturqit dhe duke pasur n prbrjen e vet nj shumic delegatsh turkoman si dhe delegatt e kombsive t tjera, me gjith prpjekjet e atdhetarve shqiptar sikurse theksohet n dokumentet bashkkohse, nuk arriti t kthehej n nj manifestim t pavarur dhe kombtar shqiptar. N vendimet e botuara n formn e nj broshure t veant n Manastir m 1909 (1325), ky tubim mbante emrin “Kongresi kushtetues i prbashkt shqiptaro-osman”.

    …Atdhetart e shndrruan Kongresin e Dibrs n nj aren t lufts kundr reaksionit xhonturk

    Prandaj, Komiteti Qendror “Bashkim e Prparim” dhe ithtart e tij n Shqipri, si myftiu i Manastirit Rexhep efendi Tetova etj. i dhan popullaritet , me ann e shtypit , t mitingjeve e mjeteve t tjera asaj pjese t vendimeve q bnte fjal pr unitetin e shqiptarve, si “osmanllinj”, me turqit dhe nuk prfilln aspak masat q parashikonin msimin, qoft dhe me kufizime t gjuhs shqipe n shkolla. (“Historia e popullilt shqiptar, vll. II”. [1], Tiran, 2002, f. 412-414).



    Prof.Dr. Gazmend SHPUZA
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  4. #4
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Mustafa Qemal Ataturku nga Stebleva e Dibres

    Mustafa Qemal Ataturku, shqiptari nga Stebleva qe u be reformatori dhe krijuesi i Turqise moderne

    Mustafai ka lindur me 11 mars te vitit 1881. I jati i tij quhej Riza. Llagapi i tyre ka qene Conka. Tokat e Conkajve jane edhe sot ne Stebleve. I pari i tyre ka qene Pirush Conka qe ka emigruar ne Selanik qe ne vitin 1861. Rizai ishte nepunes me shpirt praktik veprimi dhe me mprehtesi e krenari te cilat ja trashegoi te birit, Mustafait.
    Mesuesi i matematikes, edhe ai quhej Mustafa, vendosi qe ta therriste Mustafa Qemal (Mustafai i Shkelqyer).
    Mustafai ishte djale i zgjuar por edhe disi i veuar. Vendosmeria e tij e heshtur per tu bere dikushi ne jete nje dite shpertheu edhe hapur:
    “Do te behem, do ta shihni se shpejti”.
    Pas shkolles se mesme ne Selanik, ne vitin 1895 ai u regjistrua ne Liceun Ushtarak te Manastirit. Manastiri ne ate kohe ishte bere qender revoltash kunder Perandorise Osmane. Se bashku me Fetiun, nje shok nga Ohri mesonin anglisht dhe lexonin Volterin, Rusoin, Monteskjesne dhe Robespierin. Lexonte aq shume sa ja terhoqen vemendjen se kjo ishte nje shkolle ushtarake dhe jo per letersi.
    Mbas Liceut Ushtarak te Manastirit, me 13 mars 1899 mori udhen drejt Stambollit, ku u regjistrua ne kursin e kembesorise te shkolles ushtarake.
    Stambolli ky qytet i madh me kontraste te medha politike dhe ekonomike i beri pershtypje te madhe dhe e forcoi akoma me shume formimin e tij politik.
    Dikur ai i pat thene nje fisniku te huaj:
    “Nuk jam fisnik si ju, por kam dale nga gjiri i nje populli fisnik” (Revista “Bota e Re” Nr.7 Korce, 1937).

    Rrenjet e tij nga Stebleva e Dibres

    Pleqte Vait Ereqi dhe Destan Bala nga Stebleva e Dibres tregojne se Mustafa Qemal Ataturku eshte biri i nje nene prej Sebishti ndersa i jati i tij ka qene nga Stebleva.
    Ata jane larguar ne emigrim ne Selanik. Atje ka lindur Mustafa Qemali.
    Tokat e tyre ne Stebleve jane edhe sot, Tokat e Conkajve poshte malit Osojit. Vetem per te ndertuar ezmen ne vendin e quajtur Terzice, Mustafai ka paguar me flori. Rrenjet e tij shqiptare prej fshatit Stebleve te Dibres i tregon edhe ngjarja qe po ju tregojme:
    Nje Steblevas nga Bandajt ne Stamboll ne nje kafe vret prefektin e qytetit sepse ai shan Shqiperine. E denojne me vdekje. Nje grup Steblevas shkojne te Qemal Ataturku dhe kerkojne qe t’i fale jeten. Mustafa Qemali ka thene:
    “Per ta vrare nuk e vrasim, por jam i detyruar ta internoj”.

    Mustafa Qemal Ataturku dhe Shqiperia

    Mustafa Qemal Ataturkut, sekretari i solli per te firmosur nje liste me emrat e disa shqiptareve, qe do te shpernguleshin nga Turqia. Ataturku, pasi lexoi emrat, mori stilolapsin dhe ne krye te listes vuri emrin e tij.
    -Zoteri, nuk e kuptoj, perse e vute emrin tuaj ne krye te listes, pyeti sekretari i habitur.
    -E vura, sepse i pari qe duhet te shperngulet nga Turqia, duhet te jem une, sepse edhe une jam shqiptar, u pergjigj Ataturku.

    Shperngulja nga Shqiperia

    Ne vitin 1861 jane larguar nga Stebleva e Dibres 14 familje per ne Selanik, nder to edhe familja e Pirush Conkos dhe Vesel Kuukut. Familja Kuuku pas 40 vjetesh kthehet ne Shqiperi, por jo ne Stebleve, por ne Tirane, ku banojne edhe sot. Ushtaraku Halil Kuuku (nje nga trashegimtaret) vazhdon te sherbeje ne rradhet e Forcave te Armatosura Shqiptare ne Ministrine e Mbrojtjes.
    Ndersa familja e Pirush Conkos largohet nga Selaniku dhe vendoset ne Stamboll rreth vitit 1900. Nipi i itij Mustafa Qemali u be ushtarak i larte, gjeneral dhe me vone president i Turqise se Re. Ne vitin 1936 eshte zhvilluar ne Stebleve gjyqi per pronesine e truallit te Conkajve. Gjyqi me gjyqtare te ardhur nga Tirana degjoi deponimet e tre pleqve te fshatit, Vesel Kuuku, Sadik Avda dhe Jonuz Disha. Vesel Kuuku qe banonte ne ate kohe (1936) ne Tirane, pas kthimit nga Selaniku vertetoi se trualli ku eshte sot shtepia e Faslli Kuburit (nip tek dera e Conkajve) eshte trualli i Pirush Conkos, gjyshit te Qemal Ataturkut. Gjyqi u zhvillua ndemjet Jashar Lames dhe Faslli Kuburit dhe u fitua nga ky i fundit, pasi ky ishte nip tek Conkajt dhe i vetmi i afert qe kishte mbetur.

    Takimi me Qemal Ataturkun dhe pohimi i tij mbi origjinen e tij

    Ne vitin 1926 Dail Ereqi nga Gjinoveci dhe Xhel Agushi nga Stebleva, kurbetli dhe specialiste ndertimi ne Stamboll jane takuar rastesisht me Qemal Ataturkun. Ndersa po punonin per restaurimin e nje xhamie ata kane marre pergezimet e kryetarit te shtetit turk Qemal Ataturkut.
    -Pune te mbare, o ustallare, i pershendet Qemali.
    -Mbaresi e miresi pa, o njeri, ju pergjigjen me respekt, por pa e ditur se kush ishte por vetem duke e marre me mend sepse ishte i shoqeruar nga njerez qe e ruanin.
    -Ju lumshin duart, qenkeni mjeshter te zot e duar arte. E paskeni bere me te mire se ’ka qene para shkaterrimit nga lufta. Nga ju kemi?
    -Nga Shqiperia, i pergjigjemi.
    -Po nga fare krahine? Pyeti prape ai.
    -Jemi nga Golloborda, njeri nga Gjinoveci dhe tjetri nga Sebishti, ju pergjigjem, pasi u bindem se ai e njihte mire Shqiperine dhe pasi kishim marre komplimentat per punen e mire.
    Ataturku nxorri nga xhepi nje bllok dhe na tha:
    “Edhe une andej jam nga Stebleva. Gjyshi im me ka lene amanet aren e Conkajve, te cilen e shprehu maqedonisht ’Conkojca Ograda’ ”.
    -A keni ndonje nevoje?
    Ishte rasti per tu shprehur. Kishte ardhur e mira tek dera.
    -Mbetem kurbetinj, gjithe jeten pa familje, i thame.
    Kaq u desh dhe na u be menjehere nenshtetesia turke dhe na u dha banese bile edhe me te mire se vete turqit.



    Ekspozite ne Tirane kushtuar Ataturkut

    Ne vitin 1984, ne kuadrin e 60 vjetorit te formimit te shtetit te ri turk, u hap ne Pallatin e Kultures ne Tirane, nje ekspozite kushtuar Turqise moderne dhe arkitektit te ketij shteti modern Ataturkut. Edhe ne pemen e gjenezes se familjes se Qemal Ataturkut vertetohet origjina e tij shqiptare dhe vendlindja e tij ne Selanik. Ciceroni i ekspozites shtetas turk me origjine kosovare pohoi nen ze se Ataturku eshte me origjine nga Dibra e Shqiperise, tregon Ramazan Hoxha, autor i librit: ‘Stebleva, histori dhe figura’.

    Shoqeria e babait te Qemal Stafes me Mustafa Qemalin (Ataturkun)

    Garip Disha nga Stebleva tregon edhe per lidhjen e babait te Qemal Stafes (Hero i popullit) me Mustafa Qemalin (Ataturkun). Sic dihet babai i Qemal Stafes ka qene nga fshati Zabzun i Dibres. Edhe sot ekziston fisi Stafa ne Zabzun. Me vone familja e gjyshit te Qemalit shperngulet nga Zabzuni per ne Elbasan. Babai i Qemalit pas perfundimeve te studimeve emerohet ne kohen e Zogut nepunes ne Shkoder, ku lind edhe Qemal Stafa.
    Mustafa Qemali ishte me origjine nga Stebleva e Dibres. Edhe sot egziston ara e Conkajve, prone e gjyshit te Mustafait dhe trualli i Faslli Kuburit, nipi i Mustafait.
    I jati i Qemal Stafes dhe Mustafa Qemali kane mbaruar shkollen e larte ushtarake ne Stamboll. Ne shenje te miqesise se tyre i jati i Qemal Stafes ja vuri emrin djalit te tij Qemal sikurse shoku i tij Mustafa Qemali. Qemal ne turqisht do te thote i shkelqyer dhe babai i Qemal Stafes deshironte qe djali i ardhshem i tij te behej i shkelqyer, Qemal.



    Simbolet ne emrin e tij

    Nga emri i tij i tanishem Mustafa Qemal Ataturk, vetem emri Mustafa eshte emri i tij i vjeter. Qemal e ka marre per mbiemer per faktin se ishte qemal (kemal), turqisht do te thote i shkelqyeshem dhe me te vertete te gjitha studimet Mustafai i mbaroi shkelqyeshem, por kete emer ja dha mesuesi i tij i matematikes ne shkollen e mesme qe quhej edhe ai Mustafa, por qe kete nxenes e vleresonte kemal (te shkelqyer). Ataturk eshte emri apo pseudonimi qe i vuri populli turk pas revolucionit qe kreu ne dobi te Turqise moderne, pra i vune emrin baba i Turqise (Ataturk).
    Mustafa Qemal Ataturku eshte i vetmi burre shteti, emrin e te cilit e mban rendi qe krijoi, sepse eshte themeluesi i Turqise moderne. Ai beri shnderrimin e Turqise nga Perandori ne Republike.
    Doktrina filozofike e ideuar dhe e zbatuar shkelqyeshem nga Mustafa Qemal Ataturku eshte doktrine e se ardhmes.
    Per Mustafa Qemalin kategorite “Liri” dhe “Pavaresi” qendrojne ne themel te veteqenies se popujve. Edhe sot ne cdo cep te Turqise do te shohesh thenien e tij lapidare dhe aktuale:
    “Nje popull pa liri eshte i denuar me vdekje ose te zhduket”.
    Ai vinte drejtesine mbi forcen, ndersa i kushtonte rendesi te dores se pare forces se brendshme te popullit. Ataturku ka qene mik i madh i Shqiperise dhe i popullit shqiptar. Ai eshte me origjine shqiptare (dibrane), lindur ne Selanik te Maqedonise Greke dhe edukuar ne shkollat ushtarake Turke te cilat do ta benin gjeneral dhe udheheqesin e Turqise moderne.
    Ai nuk e mohonte kete fakt, perkundrasi duke qene i tille, ai ishte mik i te gjithe popujve








    Marre nga gazeta “Rruga e Arberit”
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  5. #5
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Kryengritja e Dibrs dhe revolta e Shkodrs kundr Tanzimatit (1860-1861)

    N vitet 60 t shek. XIX marrdhniet ndrmjet sundimtarve osman dhe popullsis s Shqipris s Veriut u acaruan prsri n nj shkall t till, sa shkaktuan shprthimin e nj vargu konfliktesh t reja t armatosura.

    Paknaqsia e popullsis ndaj administrats s re dhe qndresa kundr saj, q nuk ishin shuar dhe vijonin t shfaqeshin n forma t ndryshme, e kishte detyruar pushtetin osman q t vepronte n mnyr t matur. Kur nga fundi i viteve 50 Porta e Lart ndrmori veprime t reja pr t shtrir kudo, n Shqiprin e Veriut, administratn e re dhe pr t zbatuar me forc reformat, ajo ndeshi prsri n kundrshtimin e vendosur jo vetm t malsorve, por edhe t banorve t qytetit t Dibrs, t Shkodrs e t qyteteve t Kosovs.
    N pranvern e vitit 1860 Porta filloi veprimet ushtarake n malsit e Dibrs. Ajo gjeti atje kushte t favorshme pr arritjen e qllimeve t saj, sepse prfitoi nga konflikti q kishte shprthyer ndrmjet dibranve, i nxitur nga nj pjes e klerikve fanatik e konservator mysliman t ritit synit. Kta i luftonin si heretik t rrezikshm bektashinjt e Dibrs dhe udhheqsin e tyre Sheh Fejzn nga Bulqiza, t cilt, ashtu si gjith sekti i bektashinjve, ishin n konflikt me dogmat synite dhe me shtetin osman q i prkrahte ato. N t vrtet konflikti, q n pamjen e jashtme kishte karakter fetar, n thelb kishte t bnte me qndrimin ndaj politiks s Ports s Lart n Shqipri. Kleri i lart synit i Dibrs ishte vendosur prkrah qeveris dhe reformave. Me qeverin osmane ishin bashkuar edhe disa ifligar e tregtar t qytetit t Dibrs s Madhe, si dhe disa bajraktar, ndrsa bektashinjt mbanin ann e fshatarve kryengrits. N krye t tyre u vu Sheh Fejza, q punonte pr t ngjallur n popull ndjenjn kombtare, duke nxitur shkrimin e gjuhs shqipe dhe prpjekjet pr nj alfabet t veant t saj.
    N kto rrethana, ekspedita osmane, e komanduar nga Abdi Pasha, mundi t hynte pa penges n qytetin e Dibrs s Madhe. Vetm krahina e Gryks s Madhe rroku armt. N nj ndeshje q u b n fshatin Xixull, malsort e ksaj zone, t udhhequr nga Sheh Fejza, zhvilluan luftime t ashpra, por kryengritsit u thyen, ndrsa Sheh Fejza i plagosur ra rob. Shtypja e kryengritjes u shoqrua me nje terror t egr, u dogjn fshatrat q bn qndres, si Xixulli e Bulqiza.
    Qeveria osmane e shtriu me forc zbatimin e reformave edhe n trevat deri ather t pannshtruara. N qytetin e Dibrs s Madhe u vendosn funksionar turq t ardhur nga Stambolli. Pas ksaj filloi rritja e taksave. N vitin 1863 Porta merrte prej Dibrs 3 000 qese (1 qese = 500 grosh) n vend t nj shume t prgjithshme vjetore prej 100 qesesh q kishte marr q nga viti 1831.
    Nj problem shqetsues pr Stambollin vijonte t ishte Shkodra me malsit e saj t krishtere. N fillim t viteve 60 reformat pothuajse nuk ishin zbatuar as n krahinn e Shkodrs, as edhe n qytet. N vjeshtn e vitit 1860, administrata osmane, nn pretekstin e vendosjes s rendit publik, u orvat t bnte armatimin e popullsis s qytetit e t zons fushore dhe t’i hapte rrug zbatimit t masave t tjera. Kto prpjekje ndeshn n kundrshtimin e vendosur t banorve t Shkodrs, t cilt edhe pa kto veprime t reja ishin t paknaqur nga politika fiskale e qeveris dhe nga shprdorimet financiare. Abuzime t mdha bri administrata lokale gjat zbatimit t sistemit t ri tatimor. U morn nga tregtart e zejtart e Shkodrs pa pages mallra n vlern prej 30 000 qesesh, ndrsa drejtori i financs s vilajetit t Shkodrs, Talat Beu, kishte prvetsuar n mnyr t paligjshme 526 948 grosh. Popullsia e Shkodrs duhej t prgjigjej me mjete financiare pr mbajtjen e ushtarve n kufirin me Malin e Zi, sepse autoritetet lokale nuk ishin n gjendje t mbronin popullsin civile nga cubat malazez. Gjendja u rndua edhe pr shkak t prodhimeve bujqsore t kqija t vitit 1860. N kto rrethana do t duhej vetm nj shkndij q paknaqsia t kthehej n revolt t hapur.
    N vjeshtn e vitit 1861 Porta filloi prsri orvatjet pr t zbatuar ktu reformat q kishin mbetur pezull. Gjithnj me pretekstin se krkonte vendosjen e rendit publik, Porta nisi t armatoste popullsin e qytetit dhe t fushave, pr t’i hapur rrugn zbatimit t masave t tjera, por ndeshi n kundrshtimin e shkodranve, t cilt n armatosjen shihnin heqjen e do mundsie pr t’u mbrojtur si nga grabitjet dhe zullumet e administrats, ashtu edhe nga sulmet e herpashershme t Malit t Zi. Qytetart e Shkodrs, duke qen t armatosur, ngritn krye, mbylln tregun, i detyruan forcat osmane t trhiqeshin nga qyteti e t mbylleshin n kshtjell, pren lidhjen telegrafike me Stambollin dhe e shpalln valiun, Abdi Pashn, t rrzuar nga pushteti. Me qytetart u bashkuan edhe malsort. Ndonse Abdi Pasha kishte pran 12 batalione nizamsh, nj regjiment kalorsie dhe disa mijra ushtar tosk, t rekrutuar pr t mbrojtur kufirin me Malin e Zi, nuk guxoi t ndeshet me t revoltuarit, por krkoi prforcime t reja, pes batalione t tjera. Me ndrhyrjen e zvendskadiut turma, pasi iu premtua se Abdi Pasha do t jepte dorheqjen, u shprnda. Ndrkaq, qeveritari osman nuk pranoi t largohej. Ky qndrim e acaroi edhe m shum gjendjen n Shkodr.
    Myslimant e t krishtert e qytetit, t bashkuar, i drguan sulltanit nj memorandum ku shprehnin zemrimin e tyre kundr administrats s vendit, e cila, n emr “t rregullit e t rendit publik”, e rndonte popullin me ngarkesa t reja fiskale. Vendi, deklaronin shkodrant, s’kishte as rrug, as gjyqe t paanshme, as siguri nga kusart q ishin turrur mbi t. Administrata nuk ishte n gjendje t mbronte vendin, jetn dhe pasurin e banorve nga sulmet e etave malazeze, q sa vinin e bheshin m t shpeshta.
    N kushtet kur edhe marrdhniet me Malin e Zi ishin t acaruara, Porta e Lart u prpoq ta mbyllte sa m par kt konflikt. Pr kt drgoi si komisar me kompetenca t plota Xhevdet Pashn, me prejardhje nga Kora, historian i njohur, autor i “Historis s Perandoris Osmane” n 12 vllime (1764-1825). Me t mbrritur n Shkodr, Xhevdet Pasha lexoi urdhrin e kryeministrit pr largimin e Abdi Pashs dhe pr emrimin e Reshit pash Misirit n vend t tij. N saje t qndrimit t matur Xhevdet Pasha mundi t vendoste prkohsisht qetsin n qytetin e Shkodrs.
    Krahas ksaj, duke njohur nga afr gjendjen dhe potencialin e madh ushtarak t popullsis s Shkodrs n rast t nj konflikti osmano-malazez, ai i rekomandoi Ports s Lart q ta trajtonte Shkodrn m me kujdes e me vmendje, por ajo nuk i mori parasysh kshillat e tij.
    Por edhe pse kto kryengritje u shtypn prsri, popullsia nuk u pajtua asnjher me politikn e egr t qeveris osmane. Kjo e detyroi t drgonte her pas here ekspedita ushtarake kundr malsive t Shkodrs, t Prizrenit, t Gjakovs dhe t Dibrs, t cilat mbetn edhe m tej vatra t ndezura t qndress popullore.





    Marre nga Historia e Shqiperise
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  6. #6
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Kuvendi i Dibrs dhe rezoluta e tij (1 nntor 1878)

    Me aksionin e Gjakovs, Lidhja e Prizrenit bri nj hap t rndsishm prpara.

    Opinioni shqiptar priste tani q Porta e Lart t ndrhynte energjikisht pr t vn n vend dinjitetin e saj, t shkelur rnd. Nga ana tjetr, vzhguesit e huaj, t cilt e vlersuan kt aksion si nj kryengritje kundr Stambollit, prisnin q ajo t shtrihej edhe n viset e tjera t Shqipris.
    Porta e Lart n fillim mendoi t ndrhynte duke ndrmarr nj fushat ushtarake ndshkimore kundr gjakovarve dhe Lidhjes Shqiptare. Pr kt, m 8 shtator u nisn nga Selaniku pr n Kosov forca t shumta ushtarake, t cilat, me urdhr nga Stambolli, u ndaln m pas nj pjes n Ferizaj dhe t tjert n Shkup. Qeveria e sulltanit arriti n prfundimin se n at situat nuk mund t ndrmerrej asnj mas ushtarake e ndshkimore ndaj shqiptarve, sepse nuk ishte n interesin e saj t shkaktonte nj luft, q funksionart e saj e quanin civile, me shqiptart. Nj veprim i till do t bhej shkak pr nj kryengritje t prgjithshme n Shqipri, t ciln, si dshmojn dokumentet bashkkohse, Stambolli nuk ishte n gjendje n at koh ta shtypte. Prandaj Porta e Lart e la n heshtje prleshjen e Gjakovs, duke ua ngarkuar prgjegjsin e gjakderdhjes disa personave t “pandrgjegjshm”, kundr t cilve deklaroi se do t merreshin masa n kohn e duhur.
    Pr nj kryengritje t armatosur kundr Stambollit n kt periudh, kur rreziku i coptimit territorial ndodhej n momentin e tij m t mpreht, nuk qen t interesuara as qarqet atdhetare shqiptare. Megjithat, ato mendonin se tani q lvizja kishte ecur mjaft prpara, ishin krijuar rrethana t favorshme pr ta detyruar Portn e Lart q t lshonte pe n lidhje me t drejtat autonomiste t Shqipris pa qen nevoja pr nj kryengritje t armatosur kundr saj. Kjo shtje u trajtua nga Komiteti i Stambollit gjat dhjetditshit t tret t muajit shtator 1878.
    Pasi analizoi gjendjen e re politike, Komiteti i Stambollit, n mbledhjen e fsheht q zhvilloi nn kryesin e Abdyl Frashrit, vendosi ta ngrinte me forc para Ports s Lart shtjen e formimit t Vilajetit Shqiptar. Vendimi i Komitetit u shpall botrisht si lajm, pa emr autori, m 27 shtator 1878, n gazetn “Terxhuman-i Shark”, q botohej nn drejtimin e Sami Frashrit n kryeqytetin perandorak. Sipas ktyre lajmeve, Lidhja Shqiptare kishte hartuar nj program prej 7 pikash. N pikn e par thuhej se sovraniteti i sulltanit do t ruhej n Shqipri dhe se asnj pllmb tok shqiptare nuk duhej t’u jepej shteteve t tjera. N pikn e dyt krkohej krijimi i Vilajetit t Shqipris, domethn bashkimi i t gjitha trojeve shqiptare n nj njsi t vetme politiko-administrative. Pikat e tjera trajtonin prerogativat autonomiste dhe parimet kushtetore q duhej t kishte ky vilajet. T gjith npunsit do t ishin shqiptar. N administrat e n shkoll do t prdorej gjuha shqipe. Osmanishtja do t prdorej vetm n korrespondencn me Portn e Lart. Vilajeti i Shqipris do t kishte gjithashtu ushtrin e vet kombtare. Shqipria autonome do t qeverisej nga nj regjim demokratik. T gjith banort, pa marr parasysh dallimet fetare e shoqrore, do t kishin t drejta dhe detyra t barabarta. Vendi do t qeverisej nga organe pushtetore t zgjedhura demokratisht prej tyre. do nahije (lokalitet), do kaza (rreth) dhe do sanxhak (prefektur) do t kishte kshillin e vet t zgjedhur periodikisht. Organi m i lart do t ishte Kuvendi i Madh i Vilajetit i zgjedhur nga kshillat e sanxhakve, i veshur me pushtet legjislativ dhe ekzekutiv. Kuvendi i Madh do t zgjidhte qeverin e vilajetit (Kshillin e Vilajetit). Qeveria do t prgatiste ligjet, do t studionte reformat, do t hartonte buxhetin dhe do t zgjidhte gjykatn e prgjithshme, t cilat do t’ia paraqiste pr miratim Kuvendit t Madh. Vendimet e Kshillit t Vilajetit, thuhej n kt program, do t zbatoheshin nga t gjith banort e vilajetit. Ato do t ishin t detyrueshme edhe pr qeverin perandorake osmane.
    Pasi programi i ri u shpall botrisht, u ftuan t gjitha degt e Lidhjes s Prizrenit q ta miratonin dhe t ngarkonin nj delegacion t prbr nga personalitete shqiptare t njohura pr t’ia paraqitur at Ports s Lart. N shum krahina t vendit u hap nj diskutim i zjarrt ndrmjet aktivistve atdhetar, q e mbshtetn programin e ri dhe qarqeve sulltaniste, t cilat u ngritn kundr prmbajtjes s tij. Me qllim q t trhiqnin n ann e tyre prkrahsit e krahut t moderuar, n mjaft krahina udhheqsit u detyruan t bnin nj lshim, - t hiqnin dor nga pjesa e fundit e programit (nga parimet kushtetore q duhej t kishte Vilajeti i Shqipris), rreth t cilave u prqendrua diskutimi m i rrept.
    N fillim programi u shtrua pr diskutim n degn e Lidhjes Shqiptare pr Dibrn, me nismn e s cils u mbajt n Dibr, m 14 tetor, nj kuvend i jashtzakonshm, ku morn pjes krert e qytetit t Malsis dhe t Fushs s Dibrs, q miratuan nj rezolut, t hartuar mbi parimet e programit t Komitetit t Stambollit. Pasi protestohej kundr coptimit t trojeve shqiptare nga Kongresi i Berlinit dhe pasi flitej pr rrezikun e asgjsimit t Shqipris nga shtetet fqinje, n rezolut vihej n dukje se pr t larguar kt rrezik sht e domosdoshme q t gjith sanxhakt shqiptar t bashkohen n nj vilajet t vetm autonom (Vilajeti i Shqipris). Vilajeti i Shqipris do t kishte kryeqytetin e vet, organet e tij ekzekutive e legjislative, npuns shqiptar, arsimim n gjuhn shqipe, buxhetin e tij etj. Rezoluta q doli nga ky Kuvend do t’i nnshtrohej nj diskutimi m t gjer n nj kuvend t posam, n t cilin do t merrnin pjes prfaqsuesit e t gjitha krahinave t sanxhakut.
    Kuvendi i posam i Lidhjes u mblodh m 1 nntor 1878 n qytetin e Dibrs, me nismn e Komitetit t Lidhjes Shqiptare te Dibres dhe veanrisht t kryetarit t saj, Iljaz pash Dibrs (Qoku). N Kuvend mori pjes si prfaqsues i Lidhjes Shqiptare pr mbar Toskrin (vilajetin e Janins) Abdyl Frashri. Kuvendi miratoi nj rezolut n trajtn e nj memorandumi, t hartuar nga dora e Abdyl Frashrit.
    Rezoluta e Kuvendit t Dibrs prmbante po ato krkesa, q shtroheshin n programin e Komitetit t Stambollit dhe q ishin prfshir n rezolutn e mbledhjes s Dibrs t 14 tetorit 1878, t prmbledhura n pes pika: formimi i Vilajetit t Shqipris, pajisja e tij me npuns shqiptar, zhvillimi i arsimit n gjuhn shqipe, zbatimi i reformave nga

    Kuvendi i Madh, prdorimi i nj pjese t madhe t buxhetit pr prparimin e arsimit dhe pr ndrtime botore. Nga programi i Komitetit t Stambollit nuk u prfshin haptas n rezolut vetm parimet demokratike t strukturs shtetrore t Vilajetit t Shqipris. Vendin e tyre ktu e kishte zn e drejta q do t kishte Kuvendi i Madh pr t zbatuar “reforma t dobishme pr shtetin dhe pr kombin”. M n fund n rezolut thuhej se kto krkesa do t’i paraqiteshin brenda nj muaji n emr t t gjith popullit shqiptar, Ports s Lart, me an t nj delegacioni t prbr nga personalitete t shquara t Shqipris. Antart e delegacionit, para se t vinin n Stamboll, duhej t merrnin plqimin, me mandat t shkruar, nga t gjitha kazat dhe sanxhakt shqiptar. “Shqipria, - thuhej n fund t rezoluts, - do t rezistoj duke qen e lidhur dhe e bashkuar si nj trup i vetm, derisa t arrihet plotsimi i krkesave t lartprmendura”.
    Sipas marrveshjes q u arrit n Dibr, delegacioni q do ta paraqiste dhe do ta mbronte rezolutn para Ports s Lart do t prbhej nga 14 veta, midis t cilve ishin Iljaz pash Dibra, Sheh Mustafa Tetova, Hasan pash Prizreni, Mustafa pash Vlora, Abedin bej Dino, Mehmet Ali Vrioni, Sabri Gjirokastra, Mihal Kristo, Abdyl Frashri etj. Detyrn pr t nxjerr mandatet, me t cilat miratohej nga prfaqsuesit e kazave e t sanxhakve shqiptar rezoluta dhe mandatet e prbrjes s delegacionit, e morn prsipr Iljaz pash Dibra pr krahinat veriore dhe Abdyl Frashri pr krahinat jugore.
    Misionin e vet t vshtir e t lodhshm Abdyl Frashri e kreu brenda nj muaji. Pasi la Dibrn, ai u nis n drejtim t Elbasanit, kaloi n Berat, n Fier e n Vlor, pastaj n Gjirokastr, n Delvin e n Filat dhe, pasi prshkoi amrin deri n Prevez, u kthye n Janin. Q ktej ai e njoftoi, m 2 dhjetor 1878, Iljaz pash Dibrn pr entuziazmin q kishin shkaktuar kudo vendimet e Kuvendit t Dibrs dhe pr gatishmrin e prfaqsuesve t popullit shqiptar pr t nnshkruar mandatet e prfaqsimit. N veri mandatet e miratimit t rezoluts dhe t pjestarve t delegacionit Iljaz pash Dibra i prfundoi aty nga mesi i janarit 1879.
    Por delegacioni shqiptar e pezulloi nisjen pr n Stamboll, pasi ndrkoh lindi rreziku i aneksimit t pjess jugore t amris nga Greqia. Ky rrezik i detyroi udhheqsit e Lidhjes Shqiptare q t merreshin me mbrojtjen e kufijve jugor dhe ta linin pr m von paraqitjen e rezoluts s Kuvendit t Dibrs n Portn e Lart.
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  7. #7
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    KRYENGRITJA SHQIPTARE e (DIBRES) vitit 1913 sipas burimeve serbe

    Q nga fillimi e deri n mbarim t Konferencs s Ambasadorve n Londr (17 dhjetor 1912 - 12 gusht 1913),

    n rend t dits u shtrua prgjysmimi i tokave t popullit shqiptar, megjithse prbnin territorin etnik m kompakt n kt gadishull. Pra, u shkel me t dyja kmbt parimi kryesor dhe m i drejt i caktimit t kufirit: parimi etnik. Diskutimet q u zhvilluan n at konferenc ishin t pashembullta pr Evropn. Askund dhe asnj populli nuk i jan shkelur t drejtat n at shkall si u veprua me shqiptart. Kshtu q, fill e mbarim, diskutimet e zhvilluara gjat vitit 1913, pr qytetet, fushat dhe malet ishin diskutime dhe vendosje kufiri n kurriz t Shqipris. Pra, duke i par konferencat-kongreset antishqiptare gjat shekullit XIX, e thn figurativisht Atdheut iu shkputn gjymtyrt m t begata dhe kjo vazhdoi m egr n Konferencn e Ambasadorve n Londr m 1913. Atdheun ton e ndan prgjysm. Kjo la pasoja t pallogaritshme te populli shqiptar, deri n ditt e sotme. Kshtu, pushtuesit e katr shteteve t Aleancs Ballkanike dhe gjasht ambasadort e Fuqive t mdha, iu qasn shtjes shqiptare n frymn e atmosfers s nder q mbretronte para nj kataklizme t madhe evropiane dhe botrore. Politika pansllaviste e Rusis, s bashku me pinjollt e saj ballkanas, ngadhnjeu m 1913. Ata i zgjeruan kufijt deri aty ku ndrronin me shekuj. Pra, coptimi i Shqipris u krye pa far logjike etnike, historike, ekonomike, etj; me t vetmin qllim prfitimin e sa m shum territoreve t huaja. Kshtu, qllimet dhe metodat e Serbis kishin pr synim pushtimin e dalngadalshm kolonial edhe t gjysmshtetit t ri shqiptar t dobsuar pa mas nga cungimi q iu b. Pra, pr t’i gjunjzuar e nnshtruar shqiptart krahas mbylljes s tregjeve n Gjakov, n Dibr, n Prizren, etj; vazhdonin persekutimin e udhheqsve t Lvizjes s rezistencs, t cilt bnin prpjekje pr t’ua ndaluar hovin pushtuesve mizor serb. Nga njra an Pashiqi u deklaronte autoriteteve qeveritare t Austro-Hungaris dhe Italis se qeveria e tij ishte e gatshme t’i pranoj vendimet e marra n Londr e t’u bindej atyre, ndrsa nga ana tjetr urdhronte pushtetart e vet si dhe bandat e ndryshme t komitve serb q t deprtonin n thellsi t Shqipris, ku bnin masakra t papara. Ajo ishte ndrhyrje e pashembullt n punt e brendshme t shtetit t ri, me qllim t krijimit t telasheve sa m t mdha Qeveris s Ismail Qemalit.

    Situat kritike paraqitej sidomos n lindje t kufijve t Shqipris, si n Dibr e n Liqenin e Ohrit. N ato an tashm kishin filluar aksionet e etave dhe t grupeve t tjera t rezistencs, si n: esm, Kalivac, Talishe, Potkozhan, Vasjat e n shum vende t tjera. T zhytur n nj dshprim t thell nga ky coptim i panatyrshm i popullit shqiptar dhe masakrat e panumrta t pushtuesve serbo-malazez n t dyja ant e kufirit (qoft n territore q iu dhuruan Serbis, qoft n ato an t kufirit q ajo i mbante n kundrshtim me vet vendimet e Konferencs s Londrs), rreth mesit t shtatorit t vitit 1913 filloi kryengritja e rrufeshme. Kryengritsit shqiptar i zun n befasi forcat ushtarake e policore serbe dhe shum shpejt aksionet lirimtare morn pamjen e nj ofensive t prgjithshme pr t’i liruar qytetet e rndsishme shqiptare. Kryengritsit shqiptar ia msyn Dibrs, Strugs, Ohrit, Tetovs, Gostivarit, Krovs dhe n veri Gjakovs e Prizrenit.

    Patriott shqiptar nga ish-vilajeti i Kosovs dhe ai i Manastirit, ndr ta edhe Bajram Curri e Isa Boletini, ishin t zhgnjyer pse kryengritja nuk gjente prkrahje t vrtet te Qeveria e Vlors. Deshm s’deshm duhet kritikuar Qeveria e Vlors pse n ato momente t zhvillimeve dramatike nuk mori masa pr ta ndihmuar at pjes t Shqipris, bile e pranuar si t lir.

    Kryengritsit shqiptar deprtuan n katr drejtime: s pari ia filloi grupi lirimtar nga Qaf-Thana pr Strug, Ohr, Resnj e m tej; drejtimi i dyt nga Ura e Arasit, Peshkopi, Dibr, Gostivar; i treti nga Ujmishti kah Bicaj, Vranishti, Prizreni dhe Dukagjini, kurse pjesa e katrt e kryengritsve shqiptar u tubua nga rrethi i Krasniqes dhe i Gashit n drejtim t Gjakovs. Forcat kryengritse arrinin numrin rreth 12 000 vet. Deprtimi, sidomos nga Dibra, ishte i fuqishm dhe i prgatitur mjaft mir nga t dbuarit dibran. M 17 (29) shtator 1913 lirohet Dibra me rrethinat e saj. Kshtu, lvizja e armatosur e cila deri ather kishte pasur karakter spontan, pas gjysms s shtatorit 1913 mori prpjestime t gjera nga Dibra, ku u hoq flamuri serb dhe u ngrit flamuri shqiptar. Ushtria dhe policia serbe u detyruan t trhiqeshin nga Struga dhe nga Ohri dhe t prballonin furin e kryengritsve shqiptar mbi Tetov e Gostivar. Forcat kryengritse, t cilat e liruan Dibrn dhe q operonin n rrethin, numronin afr 3 000 vet. Pas nj ballafaqimi me kryengritsit, ushtria serbe dhe npunsit u trhoqn n panik. Gazeta “Ozbor” e Zagrebit shkruante se kryengritja si duket sht e organizuar mir, andaj n luftimet e Dibrs ka rreth 1 000 t vrar, jan zn robr 300 ushtar serb dhe material i shumt luftarak. Gjithashtu, Luma me rrethin isht ngritur n kryengritje dhe nj deprtim i lirimtarve ishte prqendruar nga Malsia e Gjakovs n drejtim t qytetit, mirpo kryengritsit nuk ia doln ta lirojn Gjakovn. Ata n drejtim t Gjakovs i udhhiqnin Bajram Curri, Hysni Curri, Isa Boletini, Bajram Daklani, etj.

    Lufta n drejtim t Prizrenit u zhvillua nga 18 (30) shtatori deri m 22 shtator, gjegjsisht katr tetor 1913. N ato luftime morn pjes rreth 2 000 kryengrits. T dy palt patn humbje t konsiderueshme: me qindra t vrar e t plagosur. Ushtria pushtuese serbe u detyrua t trhiqej deri afr Prizrenit. N krye t kryengritsve u dalluan, ve t tjerve, edhe Ramadan Zaskoci e Qazim Lika. Kryengritsit shqiptar shpresuan se do t ndihmohen m shum nga vllezrit e tyre n prapavij. Sipas shtypit, lvizje pati edhe n drejtim t Tuzit, t Hotit, t Gruds dhe t Gucis. Kryengritja e vitit 1913, pr shkak t prmasave t nj fronti t gjer q kishte, nga shtypi i kohs u quajt edhe Lufta e Tret Ballkanike.

    Pr rrethanat dhe shkaqet e kryengritjes “Radnike novine” e dats 29.09.1913 shkruante: “Shkaku kryesor i t gjitha vshtirsive prej t cilave vuajm sot dhe prej t cilave do t vuajm shum n t ardhmen qendron n faktin se kemi hyr n tok t huaj”.

    Me rastin e lirimit t Dibrs me rrethin, sht shkruar nj raport i gjat prej 44 faqesh nga prfaqsuesi serb, Qirkoviq, ku ve t tjerash shkruan se me rastin e hyrjes s kryengritsve n Dibr, organizimi dhe disiplina e tyre ishin pr lakmi, dhe se kryengritsit kishin prkrahjen e madhe nga populli i Dibrs me rrethin. Si udhheqs m t njohur t ksaj ane prmenden: Elez Isufi nga Luznia e Dibrs s Poshtme, vllezrit Kaloshi dhe Dema, Sefedin Pustina, etj. Ndaj t plagosurve dhe t znve robr, kryengritsit shqiptar jan sjell n mnyr humane, konkludonte Qirkoviqi. Nga dokumentacioni i shumt kuptohet se kryengritsit shqiptar zhvilluan nj luft, pr lirimin e territoreve t okupuara, pr liri e pavarsi, pse jo edhe pr lirimin e gjysms tjetr t pushtuar nga Serbia e Mali i Zi.

    Hyrja dhe lirimi i disa qyteteve shqiptare n Shqiprin Lindore nga ana e kryengritsve, e tronditi qeverin serbe. U morn masa t shpejta n drgimin e ushtris prej 20 deri 40 mij vetash pr shuarjen e kryengritjes, meq Serbia shprehu frik nga zgjerimi i saj n t gjitha territoret shqiptare t pushtuara gjat Lufts s Par Ballkanike. Pr shkak t kryengritjes qeveria serbe i thirri prsri oficert q kishte lshuar n pushim dhe ushtart e kategoris s dyt. Ajo kishte dhn urdhr q meshkujt nn moshn 45-vjeare t mos largoheshin jasht kufijve t Serbis.

    Kryengritsit e udhhequr nga Bajram Curri dhe Isa Boletini zhvilluan luftime t ashpra me ushtrin serbe. Pas rreth dy jave luftimesh n drejtim t Gjakovs, kryengritsit u detyruan t trhiqen drejt Malsis me humbje t konsiderueshme, me ’rast psuan sidomos fshatrat dhe popullsia e pafajshme.

    Pr qllimet gjenocidale t Serbis ndaj popullit shqiptar merret vesh nga dokumenti i nj komiti serb q i drejtohet vet kryetarit t Parlamentit, Andre Nikoliqit, m 30 nntor 1913, n t cilin ve t tjerash shkruan: “Kam ardhur nga Shqipria, ku kam qendruar 7 jav me etn prej 26 vetave. Sa i prket mundit nuk kemi kursyer asgj, por i kemi kryer urdhrat n mnyr shembullore. Njkohsisht po ju informojm se kudo ku ka kaluar ushtria jon sht djegur do gj.” Kshtu vetm n Lum thuhej se jan pushkatuar e masakruar 700 gra dhe fmij. Luma kishte gjithsej rreth dymij t vrar gjat muajve shtator-tetor. Vrasje dhe masakrime ka pasur edhe n fshatra e qytete t tjera shqiptare, si n: Krov, Strug, Gostivar, Ohr etj. Ndrsa, pr Dibrn me rrethin dhe Lumn gjat shtypjes brutale t kryengritjes jan ln shnimet pr dmet dhe shkatrrimet e do fshati n gazetn “Liri e Shqipris” dhe “Kalendari Kombiar” n Sofje m 1914. Kshtu, p.sh. qyteti i Dibrs, diku me 18-20 mij banor, n fund t vitit 1913 kishte mbetur vetm me 2 000 banor, por edhe ky numr i vogl q kishte mbetur po vdiste nga uria. Ngjarje t tmerrshme ndodhn edhe n Krov e rrethin, n Krushev, n Peshkopi e shum vende t tjera. Nga dokumentacioni kuptohet se ato ngjarje ishin vrtet t dhimbshme e tragjike. Andaj, shtypja brutale e kryengritjes e shpejtoi krizn e tendosur ballkanike e evropiane. Atbot duhej t vinte n terren Komisioni pr rregullimin e kufijve. Rreth gjysms s tetorit arriti kulmi i acarimit t qendrimeve diametralisht t kundrta ndrmjet Serbis dhe Austro-Hungaris. Berhtoldi, ministr i Jashtm austro-hungarez, m 15 tetor 1913, urdhroi ambasadorin e vet n Beograd, Storcku, q t’ia paraqes Pashiqit kushtin se a ishte e gatshme Serbia brenda nj afati t caktuar ta trhiqte ushtrin nga Shqipria. Pasi u pa se prgjigjja ishte negative, m 17 tetor 1913 Berhtoldi i drgoi qeveris serbe nj not verbale n form ultimatumi, me ann e s cils krkohej q ushtria serbe brenda tet ditsh t lshonte territorin e Shqipris. Qeveria e Vjens mori plqimin e Gjermanis dhe t Italis pr nj hap t till. Parashikoheshin komplikime t reja midis blloqeve kundrshtare.

    Ambasadori rus n Beograd, Hartvig, pati disa takime me Pashiqin dhe pikrisht pas ksaj m 20 tetor Qeveria serbe e mori vendimin pr t’i trhequr trupat brenda afatit t caktuar prej tet ditve. Po at dit, prfaqsuesi i Serbis n Vjen i solli Berhtoldit prgjigjen e qeveris s tij lidhur me ultimatumin e 17 tetorit e cila prmbante sigurimin pr trheqjen e trupave serbe kndej vijs kufitare t caktuar n Londr. Ushtria serbe duhej ta prfundonte trheqjen m 26 tetor n orn 10 paradite. Serbia u detyrua ta trheq ushtrin pushtuese nga Shqipria dhe njoftoi nj dit para afatit t kalimit t kohs s ultimatumin se i kishte trhequr t gjitha trupat n vijn kufitare t caktuar n Londr m 22 mars 1913. Mendohej se ultimatumi drguar Serbis nuk ishte krcnim vetm pr t, por edhe pr Rusin dhe fuqit e tjera q e prkrahn.

    Pra, synimi i udhheqsve t kryengritjes s vitit 1913, ve t tjerash ishte pr ta detyruar diplomacin evropiane q t rikthehej n vendimet pr kufijt meq shqiptart ishin n ankth pr humbjen e territoreve t gjysms s Shqipris.

    Shpirti i kryengritjes s muajve shtator-tetor t vitit 1913 ishin t dbuarit shqiptar t vilajetit t Kosovs dhe atij t Manastirit, n krye t t cilve ishin Hasan Prishtina, Isa Boletini, Elez Isufi, vllezrit Kaloshi, Bajram Curri, etj. t cilt synonin bashkimin e Kosovs, t Dibrs, etj, me Shqiprin e Pavarur t pranuar n Konferencn e Londrs. Prandaj, megjith humbjet e konsiderueshme t popullit shqiptar, duke br prpjekje pr liri dhe pavarsi kombtare, kryengritja shqiptare u b faktori kryesor q e detyroi ushtrin pushtuese t fqinjve, t trhiqej nga Shqipria e pranuar n Konferencn e Londrs. Andaj themi se Kryengritja e vjeshts s vitit 1913 ishte ngjarja e fundit e krizave ndrshtetrore ballkanike dhe evropiane para se t fillonte kataklizma e Lufts s Par Botrore.

    Me gjith psimet, Kryengritja e vitit 1913 bri me dije se, t gjitha ato qytete e fshatra prfshira n flakn e lufts dhe dhjetfish m tepr territore t mbetura n prapavij, ishin tok historike dhe etnike shqiptare. Deshn apo nuk deshn pushtuesit serb, shtja shqiptare pas kryengritjes s vitit 1913 u b edhe m tepr shtje ndrkombtare. Pra, udhheqsit dhe kryengritsit shqiptar n shtator dhe tetor t vitit 1913 bn nj akt patriotik, duke shprehur nj atdhedashuri t madhe pr territoret e tyre t grabitura nga Serbia e Mali i Zi, megjithse ishte nj moment jo i prshtatshm ndrkombtar, pasi q askush nuk e prkrahu. Kryengritja antiserbe e viti 1913 ka hyr n histori si prpjekja e par m e organizuar kundr vendimeve absurde t Konferencs s Ambasadorve n Londr, e cila rezultoi me krijimin e kufijve kolonial pr shqiptart. Ajo e bri t qart para opinionit ndrkombtar se kurr nuk do t ket qetsi derisa t mos bashkohen gjymtyrt e shkputura nga trupi i Shqipris.

    Udhheqsit e kryengritjes antiserbe n shtator-tetor 1913 e dinin mir se bashkimi i territoreve shqiptare n nj shtet kombtar ishte nj e drejt e patjetrsueshme, t ciln e gzonin t gjith popujt e Ballkanit dhe t Evrops. Rrjedhimisht, nuk kishin pse t mos e krkonte dhe pse t mos ta gzonte edhe kombi shqiptar. Nj fakt sht i sakt: shtja jon e pazgjidhur kombtare deri n ditt e sotme, ka n themel Shqiprin etnike, do t thot lirimin e territoreve shqiptare nga t gjith pushtuesit e vjetr apo t rinj. Pra, synimi i shenjt i t gjith brezave shqiptar ka qen, sht dhe do t jet bashkimi i t gjitha territoreve shqiptare n nj shtet kombtar, meq jemi i vetmi shtet n rruzullin toksor, q sht kufizuar n tr gjatsin toksore t kufijve me vetveten, me popullin e vet t nj gjaku, nj gjuhe, nj historie. Mjerisht, edhe sot kur po e prkujtojm 90-vjetorin e kryengritjes s vitit 1913, populli shqiptar, kndej kufijve administrativ t Shqipris, vazhdon t jet kombi m i rrezikuar n territoret e veta n Ballkan, duke mbetur i coptuar n tri-katr shtete dhe kjo ndodh mu n zemr t Evrops; dhe kjo ndodh sot kur edhe popujt n kontinentin e Azis dhe Afriks e kan fituar pavarsin kombtare, madje para dy-tri dekadave.

    Meqense kriza ballkanike ende nuk ka prfunduar duhet q me nj menuri t madhe t punojn t gjith shqiptart kudo q jan, me aleatt tan t sotm m t sinqert dhe t mos mbesim peng i flijimit nga prapaskena t rrezikshme.



    ( Krijimi i hartave t reja shtetrore n Ballkan n dm t Shqipris ) Dhjetvjeari i dyt i shekullit XX, ishte nj nga periudhat m t rnda, q po kalonte populli shqiptar gjat tr historis s tij. Lufta e Par Ballkanike q nisi n tetor t vitit 1912, solli ndryshime t mdha n hapsirn gjeografike t Shqipris etnike. Shtetet fqinje: Serbia, Mali i Zi, Bullgaria dhe Greqia, q prbnin ”aleancn ballkanike”, duke shfrytzuar sukseset e kryengritjes s prgjithshme shqiptare t vers 1912 kundr ushtris osmane, n tetor-nntor 1912 pushtuan gjysmn e teritoreve etnike shqiptare. Derisa Fuqit e Mdha n Konferencn e Londrs m 29 korrik 1913 e njohn Shqiprin si shtet sovran, Kosova ( m kt teritor t sotm), Kumanova, Shkupi, Tetova, Gostivari, Dibra, Krova, Struga, Ohri, Manastiri etj., mbetn nn pushtimin ushtarak serb.
    Krijimi i hartave t reja shtetrore n Ballkan, pr popullin shqiptar ishte i papranueshm, dhe duke qen kshtu shqiptart qen t detyruar ta vazhdojn luftn pr lirimin e Kosovs me viset tjera shqiptare dhe bashkimin e tyre me Shqiprin londineze. Pas prfundimit t lufts s par ballkanike, drejtuesit e kryengritjes Shqiptare, filluan prgatitjet pr nj kryengritje t re kundr pushtuesve serbo-malazez. Kryengritja nisi n shtator 1913 n Dibr, pr t vazhduar n Tetov, Gostivar, Ohr etj., ndrsa n gjysmn e dyt t shtatorit 1913 ajo u shtri edhe n veri, n drejtim t Kalas s Dods pr t vazhduar me shpejtsi n Lum, n Gor, Opoj-Vrri, deri n Prizren, si dhe n krahinn e Hasit, t Krasniqes e t Gashit deri n Gjakov.
    Sukseset e kryengritsve shqiptar, ndonse e tronditn rnd Nikolla Pashiqin dhe kabinetin e tij qeveritar, n fund t shtatorit e fillim t tetorit 1913, me ndihmn e Rusis dhe Francs, bri prgatitje t shpejta pr shuarjen e kryengritjes, dhe me kt rast prgjat tr vijs frontale t luftimeve, aktivizoi rreth 70 mij trupa ushtarake. Nj amnisti u shpall n Beograd nga qeveria n tetor 1913, por masakrat kundr popullit shqiptar vazhduan.
    Ushtria serbe gjat ktij operacioni pushtues, ushtroi nj terror t pashembullt ndaj popullit shqiptar, edhe pse qeveria serbe n Beograd kishte shpallur formalisht nj amnesti. Kudo q shkeli kmba e ushtarit serb, vrau e masakraoi shqiptar, si dhe plakiti, dogji - shkrumoi e shkatrroi do gj q gjente para vetes.

    Prmasat e masakrave serbe

    Pr prmasat e masakrave serbe ka shkruar shtypi shqiptar dhe i huaj, ndrsa Leon Freundlich i ka prmbledhur n nj libr me titull Albaniens Golgotha 1913 „Golgota Shqiptare 1913“. Nj vit pas informacioneve t tmerrshme t prpiluara nga Leo Freundlich, "Raporti zyrtar drejtuar Fuqive t Mdha" i botuar n dhjetor 1913, shpalos detalisht masakrat serbe t kryera n Dibr dhe n Lum, edhe pas „amnistis“ s proklamuar nga Beogradi. Ky raport, sht botuar edhe n gazetn e prditshme “Corriere delle Puglie”, Bari, XXVI, 354, t dats 21 dhjetor 1913. T njejtat dshmi nn titullin „Barbarizmat serbe“ jan publikuar edhe nga atdhetari Sotir Koleja, t cilat m pastaj jan botuar edhe n gazetat shqiptare: „Kalendari Kombiar, Sofje 1914 faqe 73-91, dhe „Lirija e Shqipnis“ Nr. 94, dat 8-21 maj 1914 faqe 4 dhe Nr.95 dat 9-22 qershor 1914 faqe 4.

    • Dokumenti: Barbarizmat serbe n Dibr, n Dibr t Poshtme dhe n Lum, t botuar n „Kalendari Kombiar“ 1914.
    • Dokumenti: Barbarizmat serbe n rrethin e Lums, publikuar nga Sotir Koleja, m 23 dhjetor 1913. Ky dokument ruhet n arkivin e Kuksit: Lexo: Faqja e par - faqja e dyt
    N materialin e titulluar „Barbarizmat serbe“ m 23 dimenuer (dhjetor) 1913, Sotir Koleja shkruan: ”Gjaksijat dhe ligsijat t panumrta q punoj ushtrj’ e Serbis n rrethet’ t Dibrs, t Dibrs s poshtme dhe t Lums n Shqiprin e veriut, pasi u shua lvizja e malsorve n vjeshtn e par 1913 dhe pasi liti (publikoj) amnestijen guverna e Serbis. Nga kto q u pan dhe u shenuan, thot z.Koleja - mendja e njeriut mund t kuptoj mrirat dhe tmerret q as u pan dhe as u dgjuan, as si mban goja pr me i tregue“.
    Ndrkaq n raportin zyrtar t paraqitur Fuqive t Mdha, thuhet :“ Ne jemi t part q po paraqesim listn e plot t vrasjeve t bra nga armata serbe n Krahinn e Dibrs, Dibrs s Ult dhe Lums, q shtrihen n Shqiprin veriore, pas amnistis s tetorit t kaluar t akorduar nga qeveria e Beogradit, masakra t bra pas revolts s malsorve shqiptar. Ky sht nj dokument i rndsis s jashtzakonshme dhe tashm sht drguar te qeveria e njrs nga Fuqit e Mdha nga prfaqsuesi i saj i plotfuqishm, q e ka prpiluar prsonalisht me shnime dhe emra t vendeve t vrasjeve dhe terrorit. Ja versioni i plot i raportit zyrtar.“

    Masakra n rrethin e Dibrs

    N Klos, bandat serbe kan therur Ahmet Aliun dhe vllain e tij, sikurse edhe Nezir Sulejmanin dhe Mehmet Salihun. I tr fshati sht grabitur.
    N Valikardh, n pik t dits dhe n prani t krejt banorve, Ymer Halili, Osman Qira, Qerim Zejneli, Ismail Alushi dhe Sul Hoxha (hoxh mysliman) jan prer me bajonet dhe jan katandisur n kufoma t panjohshme. Shtpit u jan djegur pasi m par u ishin plakitur.
    N Peladhi, jan br kontrollime shtpi m shtpi, me pretekst t krkimit t armve. Shum shtpi jan plakitur. Shtpia e Hasan Patajt sht djegur dhe pronari sht prer n fyt n prani t nns s vjetr, gruas dhe fmijve.
    N Krajk, shtpia e Muharrem Dervishit sht djegur pasi ishte grabitur.
    N Zerqen, krejt shtpit jan grabitur dhe djegur.
    N Sopot, i tr fshati sht rrnuar dhe plakitur. Shum shtpi jan djegur. T gjitha kafsht jan vjedhur dhe kta persona jan ther n bajonet: Ali Kamberi, shrbtori i tij, Hamza Disha, si dhe Salih Selimi.
    N Dibr (qytet), disa or para sulmit t malesorve, prefekti lokal dhe komandanti ushtarak arrestuan tetmbdhjet udhheqs t qytetit, q jan ekzekutuar pa u gjykuar: Ramiz Karanfili, Sheh Husejni, Numan Hasani dhe Safet Bej. T tjert mbijetuan fal hyrjes n at koh t malesorve n qytet dhe ushtria serbe u detyrua t ik me ngut. Kur u kthyen n qytet, serbt e plakitn krejt qytetin dhe morn me vete mbi nj milion lira turke t vjedhura. Shum shtpi u dogjn, posarisht ato e Ali Beut, Rakip Qatibit dhe Kurtish Agait. Me vrazhdsi t papar, serbt po ashtu i masakruan shum njerz t tjer, mes t cilve kishte edhe t till q bnin punt e tyre dhe s'merrin pjes n kryengritje. Mes t masakruarve ishin: Kurtish Aga, Behgjet Efendi, Haxhi Syreja Efendi, Reshid Efendi Kusari dhe Sadullah Shtrazimiri. N kt ast, qyteti i Dibrs sht thjesht i shkret, sepse banort kan ikur n mal. N qytet kan mbetur vetm dyqind apo treqind veta t t dyja gjinive.
    N Gjoric, nj dit pas vizits s nj oficeri t drguar nga qeveria austriake, q ishte duke kaluar dhe verifikuar trheqjen e ushtris serbe nga rajoni, serbt u rishfaqn n fshat dhe vran nj grua dhe nj fmij pesvjear. Ata, po ashtu, e plagosn nj grua tjeter.
    N Homesh, vetm tri nga 150 shtpit e katundit qndrojn n kmb. T gjitha jan djegur pasi q ishin plakitur. Pasi jan dorzuar, serbt i kan vrar: Musa Ismajlin, Shemsedin Bajramin dhe Halit Sulejmanin, q ishin kthyer n fshat pas amnistis. Hern e par i morn 1000 krer dele, 150 krer gjedhe dhe 40 kuaj. Hern e dyt, ata morn 50 krer dele, nnt krer gjedhe dhe nnt kuaj.
    N Shupenz, pas vjedhjes s shtpive dhe marrjes s gjrave t vlefshme, serbt masakruan: Ali Myslimin dhe vllain e tij Abdiun, Hasan Abazin dhe Dalip Elmazin.
    N Okashtin, vetm nj shtpi qndron n kmb nga 74 sa ishin. T gjitha jan plakitur dhe djegur. Dy burra t quajtur Ferhat dhe Nazif jan prer me bajonet. Krejt kafsht jan marr.
    N Topojan, fshat me 68 shtpi, kishte plakitje dhe djegie t prgjithshme. Nj burr me emrin Abdullah Xhaferri u pre n qaf pasi nuk ishte n gjendje t paguante pes lira turke (115 lira italiane) t krkuara hara nga oficeri komandues i detashmentit. Ushtart serb i morn me vete t gjitha kafsht.
    N Kovashic, Malik Bajrami, Aziz Haxhi, Ahmet Ramadani, Leka, Destan Jashari, Sejfedin Elezi dhe Sulejman Ramadani jan masakruar. 150 krer delesh, 41 gjedhe dhe 13 kuaj jan vjedhur. Burri me emrin Rashid Rexhepi sht kursyer nga vrasja vetem s i ka paguar hara prej 150 lirave turke (rreth 3450 franga) komandantit t detashmentit serb.
    N Gjuric (katundi afr Topojanit) jan masakruar 14 burra. Dy gra po ashtu jan vrar: Naile Seferi dhe Zemane Ibrahimi, si dhe djemt e vegjl: 8-vjeari me emrin Ismail Mehmedi, 10-vjeari me emrin Bajram Elezi, 7-vjeari me emrin Rrahman, dy dymbdhjetvjear, njri i quajtur Hasan Ali dhe tjetri Elias dhe e bija e Husein Coks.
    N Golevisht, i tr fshati sht grabitur. 74 shtpi jan djegur dhe dy burra, njri me emrin Halil Numani e tjetri Nuredin Mustafa jan prer n fyt. Sa u prket kafshve, hern e par serbt i kan marr 1000 krer dele, 30 krer gjedhe dhe 35 kuaj, kurse hern e dyt 23 kuaj, 40 gjedhe dhe 500 krer dele.
    N Krisht, dy shtpi t vetme myslimane jan djegur. Pastaj jan vjedhur 60 krer dele, dy dema dhe katr lop.
    N Bllat, serbt kan djegur 75 shtpi dhe kan masakruar Rexhep Lleshin s bashku me t vllain Abdiun dhe djalin e vogl Bajramin, si dhe gruan e Islam Kuaranas. Fshati sht plakitur trsisht dhe kafsht e mbetura, 90 krer dele dhe 50 krer gjedhe, jan marr.
    N Zogjaj, fshati sht plakitur t gjitha t mirat. Drut e dimrit dhe kafsht jan marr. Serbt i kan shkatrruar 124 shtpi dhe, derisa zjarri shndrronte do gj n hi, ata i kan hedhur kta njerz pr s gjalli n flak: nj grua me emrin Rihane, dy vajza me emrat Fazile e Myslime dhe nj 7-vjear me emrin Bajram. Ata gjithashtu i pren me bajoneta Haxhi Myslimin, Nezir Azizin, Halil Numanin dhe Zenel Hasanin. Duke u kthyer pr t dytn her n Zogjaj, serbt masakruan: Musafa Myslimin, Aziz Jusufin, Adem Shabanin dhe Edin Nurkn. Ata, po ashtu, i vodhn shtat lop dhe gjasht dele, q i kishin shptuar plakitjes s par.
    N Maqellar, 10 shtpi jan grabitur dhe jan djegur. Pr me shum, serbt i kan prer: Elmaz Selmanin dhe t birin e tij Selmanin, Malik Rexhepin dhe t birin e tij Muratin, Hasan Sulejmanin, Abdullah Qehajn, Hajredin Hasanin dhe t tre bijt e tij Ymerin, Ramizin dhe Tevfikin, t vllain Rakipin, babn Hasanin; Rrustem Mehmetin, Numan Shemsedinin, Ramadan Bajramin dhe Ejup Edhemin. Banort e tjer t fshatit u detyruan t sjellin 50 krer gjedhe, dy lop dhe 113 dhi, n mnyr q t mos masakrohen.
    N Poest, serbt e kan vrar Muharrem Muharremin dhe t birin e tij Behgjetin. I morn 100 krer dele dhe nnt cop bagti, si dhe 150 lira turke (afr 3450 franga), q i zbuluan npr xhepat e katundarve.
    N Krisht t Poshtm, serbt kan vjedhur shtpin e Mehmet Ejupit pasi ia pre n fytin atij n prani t familjes.
    N erenec, ata dogjn 23 shtpi dhe e masakruan Hasan Abazin bashk me gruan e tij, Ramadan Salihun dhe Rrustem Sulejmanin. Ata e kan vjedhur krejt fshatin duke i marr me vete t gjitha gjrat e vlefshme, furnizimet dhe kafsht. N Bllac, i gjith fshati sht djegur pasi ishte vjedhur. Banort jan prer me shpat, krejt pa shkak, kshtu q ka qen e pamundshme prpilimi i lists s viktimave. Kur u kthyen n Bllac, serbt e pan s i kan ln pa marr 250 krer dele, 37 1op dhe 28 kuaj, kurse barinjt i masakruan.
    N Spas ata i plakitn t gjitha shtpit dhe i dogjn dhjet prej tyre. I morn t gjitha kafsht q mundn t'i zinin, 150 krer dele, katr kuaj dhe 13 krer bagti.
    N Klobuisht, pas grabitjes s t gjitha shtpive, ua vun pastaj zjarrin. Tridhjet shtpi u bn shkrumb e hi. Po ashtu, n prani t katundarve i vran: Adil Bilhalin, Ahmed Abazin, Mustafa Murtezin, Xhelaledin Destanin dhe t vllain e tij Musn, Hajredin Maksutin, Lutfi Fejzullahun, Reshid Murtezin dhe t birin tij Fetahun, Gazanfer Zejnelin dhe t tjeret. Serbt po ashtu i vodhn 150 dele dhe dhi, 11 bagti t tjera, dhe nj gomar.
    N Pulishte (Poest?) serbt i morn 103 krer dele, l5 krer gjedhe, 14 kuaj, shtat gomare dhe 65 lira turke (afr 1500 franga). Kur u kthyen hern e dyt, ata zun dhe morn edhe pes dele, 10 gjedhe dhe nj kali.
    N Obok, i tr fshati sht plakitur dhe udhheqsit t fshatit, Ramadan Bajramit, i sht prer fyti. Kur kaluan hern e par, serbt morn nj tuf prej 120 deleve dhe, hern e dyt, ata morn 25 dele, dy dema, nj kal dhe dy gomar.
    N Pesjak, ata kan djegur dhe shkatrruar t gjitha shtpite. Prej banorve kan vrar kta: Jahja Ismajlin, Malik, Mahmut, Sejfullah, Abaz dhe Vehbi Sulejmanin. Serbt, po ashtu kan marr me vete 14 bagti, 50 dele dhe nj gomar.
    N Erebar i gjith fshati sht plakitur dhe kta prsona jan masakruar: Ibrahim Osmani, Junus Kurtishi, Xhafer Demiri dhe Destan Ishaku. Po ashtu i kan marr me vete tre kuaj, nj gomar dhe tet krer dele. Ata ia kan marr nj tuf prej 150 deleve Shukri Beut nga kullota afr fshatit.
    N Vojnik, serbt plakitn e dogjn t gjitha shtpite, 51 sish dhe, derisa flakt e shkretonin fshatin, ushtart serb e therrnin me bajoneta k e gjenin. Mes viktimave ishin Sinan Ibrahimi, Nazif Numani, Ali Selimi dhe Idriz Shabani. Pr m tepr, nj grua me emrin Shame sht torturuar dhe i sht prer fyti n prani t fmijve t saj. T gjitha kafsht, 100 krer dele, tet krer gjedhe dhe nnt kuaj jan marr. N Allajbegi, serbt e plakitn tr fshatin dhe dogjn 65 shtpi. Ata masakruan kta prsona: Ibrahim, Zejnel Dalipin, Salih Ahmetin, Ali Selimin, Hajdar Shabanin dhe vllain e tij Hajredinin, Hajredin Muajn, Ali Osmanin, Numan Elmazin, Sejfedin Selimin, Zejnel Saipin, Salih Sulejmanin, Fazli Abazin dhe grat: Shame, Qamile, Alie, Nimetallah, Hibe, Zaide, Fatime dhe nj vajz pesvjeare. T gjitha kafsht e kullotave prreth jan vjedhur e marr.
    N Avalan, fshati sht plakitur dhe katr shtpi jan djegur. Kryeplaku i katundit Ismajl Ismajli sht prer n fyt dhe kafsht, 90 krer dele, 6 kuaj dhe 1 gomar jan marr.
    N ank, pasi fshati sht vjedhur, nnt shtpi jan djegur. Prej banorve t fshatit jan prer kta: Beqir Rrustemi, Husejn Abazi, Shahin Numani dhe Zejnullahu. Ata po ashtu i morn me vete 13 kafsh.
    N Kovaic, i tr fshati sht plakitur dhe 32 shtpi jan djegur. T masakruar ishin: Elias Dauti, Nuredin Nure, Salih Osmani dhe Zejnel Troza. Serbt morn dy dema, 30 krer dele dhe nnt lop.
    N Bllat t Eperme, i tr fshati sht plakitur dhe 18 shtpi jan djegur. Abdul Azizi dhe Abdurrahmani ishin t vetmet viktima t serbve. Pr m tepr, 42 krer dele dhe dy kuaj jan marr.
    N Bllat t Poshtme, 25 shtpi, pasi jan plakitur, jan br shkrumb e hi. Nj burr me emrin Ali Bllata dhe t dy bijt kan vdekur n flak. Serbt po ashtu i kan marr 30 krer dele, katr lop dhe tre kuaj.
    N Lishan, pasi fshati sht plakitur, sht djegur i tri dhe t gjitha kafsht e gjetura n stalla dhe jasht tyre jan marr.

    Masakra n rrethin e Dibrs s Ult

    N Rabdisht, fshati sht plakitur dhe sht shkatrruar krejtesisht. 38 shtpi dhe afr 30 stalla jan djegur. 65 burra jan masakruar, si zakonisht, me bajonet. Pr m tepr, n mesin e tyre ishte edhe nj djalosh 6-vjear, i biri i udhheqsit lokal, q ishte hedhur pr s gjalli n flak. Serbt, po ashtu, morn me vete 400 krer dele, 150 dhi, 60 lop dhe 22 kuaj. Hallakatja e xhepave t banorve q ishin kursyer nga vdekja rezultoi me 20 lira turke (afr 450 franga), t cilat serbt i konfiskuan.
    N Zimur, serbt plakitn dhe dogjn shtat shtpi. Ata i pren me bajoneta: Ahmet Shabanin, Mulajm Elmazin, Sulejman Zeqirin, Veisel Rizajn dhe Salih Shabanin. Kafsht u morn dhe ishin 245 krer dele dhe 12 dema.
    N Staravec, i tr fshati u plakit dhe 42 shtpi u bn shkrumb. Viktimat ishin: Husejn Mua, Reshid Rrahmani dhe nj grua e quajtur Zobejda. Serbt zun dhe morn 300 dele e dhi, 30 krer bagti t tjera dhe katr kuaj.
    N Bahutaj, serbt e detyruan Ramadan Mehmetin dhe shoqeruesit e tij t rrin n terezi dhe pastaj ua pren fytet. Ata i morn 10 kuaj.
    N Tomin, fshati sht plakitur dhe dy shtpi, teqeja dhe xhamia jan djegur. Mazllum Jusufi dhe nj un dhjetvjear jan prer. T gjitha kafsht e gjetura jan marr.
    N Dohoshisht, pas grabitjes s fshatit, 55 shtpi jan djegur. Mes viktimave q jan masakruar tmerrshm, njeriu mund t njihte trupat e Malik Bajramit, Ramadan Ahmetit, Ymer Sadikut, Zejnullah Hasanit, Halil Junuzit, Musa Bajramit dhe Shaban Halilit. Serbt morn me vete edhe 400 krer dele dhe 200 kuaj.
    N Zagrad, ushtart shkatrruan tet shtpi dhe vodhn katr kuaj.
    N Bellov, serbt plakitn tr fshatin dhe morn do gj q mund t bartnin.
    N Grazhdan, 22 shtpi jan grabitur dhe jan djegur. Aziz Shemsedini, Hasan Zekiria, Xhafer Jusufi, Emrullah Mahmuti, Mon Beqiri, Hasan Durmishi, Rrustem Hasani dhe i vllai i tij Zekiria, Bexhet Nuri dhe e shoqja e tij, Ismail Xhelili dhe i biri i tij Elias, Elez Hasani, Emrullah Demiri, Sinan Xhaferi, Aziz Kurteshi, Maksut Numani dhe Ferhat ishin prer me bajonet n prani t familjeve t tyre. Serbt, po ashtu, i morn t gjitha kafsht.
    N Muhurr, ata i plakitn t gjitha shtpit dhe 14 i dogjn. Kur kaprcyen hern e par, i morn 200 krer dele, 100 qengja, 30 lope dhe 15 kuaj, si dhe mbi 300 lira turke (afr 7000 franga) q i gjetn n xhepat e banorve. Kur kaluan hern e dyt npr fshat, trupat serbe vodhn 10 dele dhe nj kal. Ata i shkuan n bajonet edhe njmbdhjet udhheqs fshati.
    N Luzni, t gjitha shtpit private jan plakitur. Serbt pastaj i shkatrruan pes shtpit kryesore. Ata i morn t gjitha kafsht q i gjetn n stalla, mbi 1500 dele e dhi dhe 200 krer bagti t tjera. Dmet njerzore, t vrar me bajoneta, jan 45 veta, emrat e t cilve me kujdes jan verifikuar dhe regjistruar.

    N etush, katr shtpi jan djegur dhe prsonat: Asma Hasani, Zejnel Shabani dhe Osman Numani jan masakruar. Tre kuaj jan vjedhur.
    N Brezhdan, serbt plakitn dhe dogjn 17 shtpi. Ata masakruan kta prsona: Abedin Osmanin, Shahin Mehmetin dhe Salih Kadriun. I morn, po ashtu edhe 25 kuaj.
    N Ushtelenc, i gjith fshati sht grabitur dhe trembdhjet shtpi jan br shkrumb e hi. Jan masakruar kta prsona: Numan Rrustemi, Muslim Zeki dhe Mehmet Gota. U morn edhe 17 kuaj e gjasht dema.
    N Deshat, serbt dogjn 15 shtpi dhe e hodhn nj djalosh dhjetvjear e dy gra n flak pr s gjalli. I vodhn 50 krer bagti dhe 500 krer dele.
    N Sohodoll, i dogjn tri shtpi dhe i masakruan katr burra: Abdullah Abedinin, Tusun Dalipin, Sulejman Bahtiarin dhe Dalip Ismajlin, si dhe nj grua me emrin Belure dhe t birin e saj gjashtvjear me emrin Mazllum. Po ashtu, i vodhn edhe 200 dele e 30 kuaj.
    N Borovjan, serbt i dogjn dy shtpi dhe pren n fyt Rrustem Muharremin, n prani t familjes s tij. Po ashtu i morn 27 krer bagti, 119 dele dhe pes kuaj.
    N Rashnopoj, ata plakitn n trsi shtpit, por nuk mundn t'i digjnin asnj prej tyre. Ata i pren n fyt gjasht fshatar udhheqs: Bajram Mehmetin, Malik Rakipin, Selman Rakipin, Behgjet Behlulin, Osman Azanin, Hajredin Malikun dhe vodhn 20 dema.
    N Cerjan, serbt shkatrruan shtpit dhe vran tre burra: Fazli Sulejmanin, Jashar Hejbatin dhe Bektesh Arsllanin dhe nj grua; Zobejden. I morn 14 kuaj dhe 60 krer dele.
    N Pilaf, t gjitha shtpit jan plakitur dhe pes prej tyre jan djegur. Serbt e pren me bajonete Dalip Ramadanin n prani t s ms s tij t vjetr.
    N Pilaf-Mahall ata grabitn t gjitha shtpit dhe shkatrruan tet nga to. E vran Hasan Fetahun, Salih Jusufin dhe t bijen e tij gjashtvjeare Fatimen. Pr m tepr soldateska serbe i vrviti djemt e vegjl, 6-vjearin me emrin Shukri dhe 4-vjearin me emrin Hasan n flak. U morn 100 krer bagti, 200 krer dele dhe tet kuaj.
    N Pollozhan, krejt katundi u grabit dhe tri shtpi u dogjn. Ktu mbetn njmbdhjet viktima: Hajredin Vehta dhe vllai i tij Azizi, Jusuf Uka, Hajredin Shkurti, Husejn Zejneli, Hajredin Halili, Said Pasha, Emin Shahini, Elez Numani dhe vllai i tij Osmani dhe i biri i ktij t fundit. Sa i prket kafshve, ata morn 50 krer dele 12 dema dhe katr kuaj.
    N Gli (Bllie?), t gjitha shtpit jan plakitur dhe pes sish jan djegur. Serbt ua pren fytin tre burrave (Xhafer Rrustemit, Destan Hasanit dhe Xhemal Salihut) dhe nj gruaje (Ajshes). I morn 250 krer dele dhe 30 kuaj.
    N Limjan, i tr fshati u grabit. N mesin e banorve q u pren me bajoneta ishin Hasan Shahini, Sejfullah Ibrahimi, Abdurrahman Fetahu, Qerim Sadiku dhe Bajram Xhelili. Po ashtu, i morn 200 krer dele, 20 1ope dhe 10 kuaj.
    N Peshkopi, pasi u plakitn t gjitha shtpite, 57 nga to, mes tyre edhe me t rndsishmet, u dogjn. T masakruar ishin: Xhelaledin Abazi, Ali Ymeri, Xhelman Selmani, Hasan Arsllani, Hajredin Shabani dhe Murat Demiri. 180 krer bagtish, 450 dele e dhi, 15 mushka dhe 20 kuaj jan marr me vete.
    N Trep, katundi u plakit dhe Zejnullah Ahmeti u pre me egrsi n sy t familjes s vet. Dy kuaj dhe 57 krer dele jan marr.
    N idhn, tridhjet shtpi jan br shkrumb e hi. Tre burra ishin mes viktimave: Kitan Keloshi, Hasan Hani dhe Arsllan Sadiku. 500 dele e dhi, 200 krer bagti, 13 kuaj dhe tre gomar jan marr.
    N Renz, serbt shkatrruan pes shtpi, ia pren fytin Zjnel Ahmetit n shkallare dhe morn 100 dele e dhi, 12 lop, dhe 5 kafsh t tjera.
    Tregimi i masakrave mban me vete listn tmerruese t zbulimit t martirizimit t rinis shqiptare. Detajet jan pajisur edhe me vrasjet e bra n pjes t tjera t Krahins s Dibrs s Ult t Shqipris veriore, si jane:
    N Dipjak, grabitje e prgjithshme ku ndodhi vrasja e nj burri me emrin Beqir Sulejmani dhe ku u paguan hara 45 lira turke nga banort pr komandantin serb q t ndalte masakrn. Por, t gjitha kafsht i morn.
    N Venisht, grabitje dhe rrnime. U pren n fyt Beqir Asimi dhe Idriz Tahiri dhe u plakitn t gjitha kafsht.
    N Sllatin 30 shtpi u shkatrruan. Bahtiar Idrizi u dogj i gjall dhe 1365 krer t bagtive u morn.
    N Trojak dhe Velsht 41 shtpi u bn shkrumb e hi. U vran kta prsona: Zaim Idrizi, Abas Huseini dhe Salih Kadri. 660 kafsh jan marr.
    N Kall 30 shtpi jan djegur. Nj grua me emrin Daveshe sht hedhur pr s gjalli n flak. Bajram Rrustemit iu pre fyti n shkallaret e shtpis s tij. 576 kafsh i morn.
    N Sllov, nuk kishte viktima, pasi popullata nuk i kishte besuar amnistis serbe dhe kishte ikur n male. Fshati u plakit krejtsisht, 32 shtpi u dogjen krejt dhe 319 kafsh i morn teksa kullosnin.
    N Dardh, plakitje t prgjithshme. Dy viktima: Nuredin Sulejmani dhe Ramadan Sinani. 380 kafsh jan marr.
    N Re, plakitje e prgjithshme dhe marrje e 600 kafshve.
    N Shumbat Palaman, plakitje, rrnim i tet shtpive. Tri gra, Rihane, Selvije dhe Ajshe, dhe tre burra, Jusuf, Bajram dhe nj Bajram tjeter, jan vrar. Mbi 1340 kafsh jan marr.
    Masakra n rrethin e Lums

    N Shullan: ushtria serbe plakiti tr fshatin, dogji 5 shtpi dhe shkoi n bajonet gjith gjindjen. Shptuan vetm 3 njerz, sepse u ndodhn jasht fshatit, kur therej gjindja...
    N Topojan: Fshatin e dogjn fund e krye dhe gjindjen, si nja 500 vet, burra, e gra t do moshe i vran me bajonet.
    N Ceren: Plakitn gjith ka gjetn, rrmbyen gjith gjn e gjall.
    N Bushtric: Dogjn tre shtpi, morn 50 kuaj...
    N Palush: Dogjn fshatin fund e krye dhe vran e hodhn n zjarre m tepr se 100 vet, gra, burra dhe kalamaj.
    N Gjegje: Plakitn fshatin dhe rrmbyen 27 lop e 130 bagti.
    N Matranxh: Bn rrmuj gjith katundin dhe rrmbyen 4 kuaj, 17 qe e 400 dhen.
    N Vasije: Prve t plakiturit e shtpive, morn 230 krer bagti, 32 lop, 15 kuaj dhe 2 mushka.
    N Barruc: Morn gjithka kishte fshati si dhe 13 lop, 14 dele dhe 6 kuaj.
    N Gjabr: Bn plak fshatin dhe morn 3 gomer, 25 dhen e dhi, 4 kuaj dhe 40 lira turke.
    N Drazh: Prve katandis dhe ushqimeve, sidomos 500-600 ok fasule, morn 2 kuaj dhe 250 berre.
    N Gjin: Plakitn fshatin dhe morn 400 berre, 5 lop e 1 kal.
    N Kalis: Bn rrmuj gjith gjn, dogjn 40 shtpi dhe vran 67 vet: gra, burra e kalamaj dhe rrmbyen 500 krer bagti, 50 lop, 10 kuaj, 10 gomer,4 mushka.
    N Lusn: Dogjn 25 shtpi, thern 52 vet (76 vet-Sh.B) rrmbyen 1000 bagti, 100 lop, 6 mushka, 10 gomer, 25 kuaj.
    N Vil: Plakitn e dogjn 6 shtpi...
    N Ujmisht: Plakitn e dogjn 21 shtpi dhe vran 15 vet si dhe rrmbyenberra, 50 lop dhe 30 kuaj. N Xhafere: Kt fshat prej 25 shtpiash e dogjn fund e krye dhe gjith grat e burrat i vran me bajoneta, dy veta q su ndodhn n fshat, shptuan.
    N Brekij: Edhe kt fshat prej mse 150 shtpiash e bn hi dhe njerzit, sa u ndodhn aty...
    N Lojme: dogjn 60 shtpi dhe thern gjith meshkujt, gra e femije.
    N Nim: Katundin e bn hi nga njerzit shptuan vetm 5 vet, t tjert, burra, gra e foshnje i shkuan n bajoneta.
    N Prbreg: Fshatin e tr e dogjn dhe e bn hi dhe gjith njerzin, 375 veta burra, i shkuan n bajonet.
    N Surroj: Dogjn 130 shtpi dhe vran 55 burra e 2 gra, t cilat i zun bes amnestijes...
    N Novosej: I vun zjarr tr fshatit.. serbrit arritn q t vrasin t shoqen e Islamit, Hanxhiut, katr fmijt e tij, dhe tr fmijt e Ramadan Isufit, t cilt i hodhn t gjall n zjarr. Gj e gjall q rrmbyen serbt jan: 40 kuaj, 280 lop e qe, 1300 dhen e dhi.
    N Bardhoc: Dogjn tr gjan e Haxhiut t Bardhocit.
    N Sulaj (Sumaj): Dogjn 24 shtpi vran nj fshatar dhe rrmbyen 500 dhen, 10 dhi,10 kuaj.
    Arrz: Dogjn 10 shtpi dhe vran 8 vet.

    Si i prshkruan masakrat serbe shtypi i kohs

    • Vuksanoviq: “Shqiptart n fillim i vritnim me pushk dhe patllake, por s shpejti erdh urdhri t therren me thika!”

    Pr shkaqet e shprthimit t Kryengritjes shqiptare t vjeshts s vitit 1913 dhe pr prmasat e masakrave serbe t kryera ndaj shqiptarve, kan shkruar personalitete serbe ( edhe ata q morn pjes n masakra) si dhe vet shtypi serb i kohs.
    Nj tabllo realiste t gjendjes s rnd n tokat e pushtuara shqiptare, na jep socialdemokrati serb Dimitrije Tucoviq. Tucoviq n librin e tij ”Serbia dhe Shqipria” shkruan:”Kryengritja shqiptare e shtatorit ( 1913), pr shkak t s cils Serbia u shtrngua t mobilizoj prsri afro tre divizione, sht nj shembull klasik q tregon se si shkaktohen luftrat koloniale. Okupimi i ushtris serbe shtrihej prej lindjes e deri n dyert e grykave dhe t qafmaleve shqiptare. Ky okupim e ndau bujkun prej ars, bagtin prej kullosave, kopet prej lugjeve, fshatin prej mullirit, blersin e shitsin prej tregut, rrethinn prej qytetit, kurse tr popullsin malore prej qendrave ekonomike dhe drithoreve t saj. Shqiptari i andejshm (i Shqipris londineze - Sh.B) nuk guxonte t shkelte m n tokn e tij q i kishte mbet n kt an (n Kosovn e pushtuar - Sh.B). T gjitha burimet e jets iu pren. Populli i dshpruar dhe i uritur pa mas, s pari u lut t vij lirisht n tregje. Por, kur iu ndalua edhe kjo, ndrmjet vdekjes nga uria dhe vdekjes nga plumbi, ai zgjodhi kt t dytn (plumbei - Sh.B).

    Krimet serbe n Dibr e m gjer i ka par pr s afrmi edhe shkrimtari Haki Strmilli. Ai pr masakrat serbe n Dibr ( shtator-tetor 1913), shkruan: ”N qytet, tabakhaneja, q ishte thertore bagtish, u b thertore njerzish. Qytetit i vinte er gjak njeriu, kudo mbretronte pasiguria dhe nj heshtje tmerri. Prve tabakhanes edhe n qytet brenda, ndr postat e gjindarmris kishte nga nj burg, ku mjaftonte vetm urdhri i postkomandantit ose dshira e ndonj xhindarmi q t njomeshin mir muret e atij burgu me gjak shqiptarsh t pafajshm.”
    Ndrkaq gazeta e Zagrebit ”Hrvatska Novosti” shkruan: ”udi e madhe?! Serbt jo vetm n kohn e luftimeve, q bn aq udira mbi shqiptart e Kosovs sa gjith bota u neverit, por edhe sot pas vendimeve t Konferencs s Londrs, kudo q kan shkelur, vrasin, presin, vjedhin, burgosin, dhunojn e plakisin popullsin e pafajshme vetm pse jan shqiptar.”
    Gazeta”Daily Telegraph” shkruan: ”Historia nuk njeh persekutime m t flliqura se sa pasojn e llahtars s duarve dhe shpirtit t trupave (reparteve) t gjeneral Jankoviqit”.
    Pr shpirtin shoven t reparteve serbe t vdekjes, kan shkruar edhe vet xhelatt serb. N gazetn serbe ”Radnike Novine” Nr. 212, Beograd, 9 tetor 19123, nj ushtarak serb, n nj letr t publikuar, pr masakrat serbe n Lum ndr t tjera shkruan: ”...Mund t them se ktu ndodhin gjra t lemeritshme. Un rrnqethem nga e gjith kjo dhe gjithnji e pyes vetveten, vall sht e mundur q njeriu t jet kaq barbar dhe t bj kshtu? Kjo sht e tmerrshme e llahtarshme... Nuk guxoj dhe skam koh t t shkruaj gjersisht. Mund t them se Luma nuk ekziston m. Gjithka sht shndrruar n kufoma, hi e pluhur. Kishte fshatra me nga 100-150-200 shtpi, n t cilat nuk ngeli apsolutisht askush gjall, askush gjall... I mblidhnim tub, 40 deri 50 njerz, dhe ashtu si ishin, grumbull i thernin t gjith me thika. Plakitja ordinere u b kudo. Oficert plakitn kope t tra bagtish dhe i shitn prmes ushtarve n Prizren...”
    Po n gazetn ”Radnike novine” Beograd-Tetor 1913, socialdemokrati Dimitrije Tucovi, pr masakrat e ushtris serbe, ndr t tjera shkruan: ”...Kur trupat serbe shkatrruan fshatin Topojan (fshat i Lums - Sh.B) aty skishte burra. Oficert rezerv q morn urdhra ta djegin fshatin dhe t thernin me thika, kot kundrshtonin, kot i prsritnin fjalt ”t gjith a?” T gjith ishte prgjigjja e njfar kapiten Jurishiqit. Pr dy or u vran 500 shpirtra... Shqiptart e “egjr” ushtart tan t zn rob i armatosnin dhe i lshonin, kurse ushtria jon e ”kulturuar” e shekullit XX po i vret edhe fmijt e tyre....”
    Ndrsa nj ushtar i quajtur Vuksanoviq pr masakrat e kryera, rrfen si vijon: ”Shqiptart n fillim i vritnim me pushk dhe patllake, por s shpejti erdh urdhri se nuk kishte levrdi t shpenzohet municioni, prandaj shqiptart do t therren me thika. Dhe kshtu ndaheshin n grupe grupe..., rreshtoheshin n rreshta me fytyra t kthyera kah njri tjetri dhe ather oficert dhe nnoficert i thernin shqiptart nj nga nj n qaf. Kta njerz fatkqinj as q luanin nga vendi, as nuk brtisnin, as nuk mbroheshin, thuajse nuk ishin qe
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  8. #8
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Msuesi i devotshm dhe pishtari i dijes

    Abdi Haxhiu e I. Egriu (1919-1984)
    Msuesi i devotshm dhe pishtari i dijes q jeton n mbamendjen e shum gjeneratave t intelektualve dibran e shum viseve t tjera shqiptare t Maqedonis ku ka jetuar e punuar. Lindi n Dibr t Madhe, m 24 maj t vitit 1919, n nj familje t ndershme e atdhetare dibrane. Shkolln fillore e kreu n vendlindje dhe pas ksaj regjistrohet ne Normalen e Elbasanit, te ciln e kreu me sukses ne vitin 1939.
    Pas kryerjes se Normales emrohet msues ne fshatin Klloboisht te rrethit t Dibrs dhe njkohsisht punoi ne kurset pr zhdukjen e analfabetizmit n fshatin Prisojnic t Dibrs. Pas ksaj, ne vitin 1943 emrohet msues ne vendlindje ku punon deri m 1944. Prej kndej e transferojn n Kastriot t Peshkopis, ku punoi deri n vitin 1946 dhe, nj vit me von ushtroi detyrn e msuesit ne Zrqan t Peshkopis. N periudhn 1947-1952 punoi si msues dhe drejtor ne shkolln “Liria” te qytetit te Shkupit dhe, ne ndrkoh u angazhua palodhshm ne kurset pedagogjike te Tetovs e Kumanovs, ku me program t prshpejtuar prgatiteshin msues pr shkollat shqipe te Maqedonis. Prfundimisht rikthehet ne vendlindje ku punoi pa ndrprer deri n qershor te vitit 1984, kur dhe shkon ne pension te merituar, pas shume vitesh te suksesshme ne edukimin e shume brezave te shqiptarve te rinj te etshm pr dituri dhe arsimim.
    Jan 42 vjet pun e palodhshme dhe plot zell e msuesit dhe edukatorit patriot, Abdi Haxhiu, i cili vdiq dhe u varros n Dibr, me 22 tetor te vitit 1984, i prcjell me nderime respektive nga bashkqytetart.
    Meq sot sht 7 Marsi, Dita e Msuesit, s’ mundem ta anashkaloj pa e prkujtua msuesin tim t dashur, z. Abdiun, pishtarin e arsimit dhe shum msues t tjer q s’ gjenden n mesin ton e q kan ln gjurm t thella n zhvillimin e procesit arsimor dhe edukativ, duke nxjerr n drit shum gjenerata aneknd trojeve iliriane.
    Nga msuesi im msova shumka n jet. Pesmbdhjet vitet e fundit t jets s tij i kaluam se bashku me t dhe msuesin, Dalip Bellishta, 84 vje, akoma vital. Prej z. Abdiut e merrja literaturn e ndaluar nga pushteti i athershm sllavo - komunist dhe, po prej tij thitha nektarin e atdhedashuris. Mbi t gjitha e deshe kombin dhe atdheun. E deshe po aq edhe Kosovn me t gjitha trojet e okupuara s bashku dhe thoshte:”Pa Kosov e pa amri, s’mund t ket Shqipri”-N ngjarjet revolucionare t 81 -shit, t tria vajzat dhe djali i tij i vetm, Besniku, merrnin pjes pa nda n protestat e prgjakshme gjithpopullore. Edhe pse shpesh her, agjentt e siguri sigurimit, vinin n shkoll dhe e kritikonin ashpr z. Abdiun para qindra arsimtar, atij s’i bhej von, ndjehej krenar dhe kurr s’iu tremb syri. N t dal nga mbledh ja m thonte: - Edhe sikur i vetmi djal imi t flijohet n altarin e liris - pr Kosovn martire, nuk m dhimbset! Sepse, si thonte Naimi yn i madh: ”Djalin q tradhton atdheun s’e do as nna e vet” - Atdheu do sakrifica. Pa gjak s’fitohet liria. Shqiptari e zbulon forcn e vet n dhembje. M mir t thyesh se sa t prulesh”.
    Pra, z. Abdiu ishte ai q me frymzoi e m dha shtytje q me tr qenien kryej ca shrbime “t vogla” pr popullin tim t shtypur e shumvuajtur. Pra, un shpeshher kam deklaruar: “Asgj s’kam punuar, asgj s’kam vepruar dhe t gjitha meritat i takojn msuesit tim shum t dashur z. Abdiut. Gjat prgatitjes s lajmeve pr radio-emisionin ”Zri i Kosovs” - Suedi dhe SHBA, gjat ditve t shtuna, t diela e t hna, duke shkruar nga 30-40 faqe me makin shkrimi e duke pir vetm kafe e cigare, shpeshher e prmendja z. Abdiun duke thne: - Ja z. Abdi, porosin Tuaj jam duke ta plotsuar! Meq sht fjala pr kremten e 7 Marsit, do e prmendi dhe nj shembull m konkret gjat kohs s qndrimit n Zvicr, Msuesi im lngonte nga nj smundje t pashrueshme n lukth.
    Un s’mundesha t kthehem n Dibr, nj miku im nga Kosova - Hamz Fejza, kushriri i Shkurtes, udhtonte pr Kosove, kurse un iu luta po qe se ka mundsi t shkoj deri n Dibr, t m sjell nj kofer me ca materiale t nevojshm dhe ndrkoh t’i bj nj vizit z. Abdiut. Ai, si pr udi nuk m premtoi se do shkoje me siguri, por m tha te shoh se si do m vijn punt. Ai, shkoi dhe, jo vetm q ma solli kuferin, por i kish br vizite dhe z. Abdiut.
    Ja se si e prshkroi takimin me msuesin tim:
    Bashkshortja e tij dhe djali, Besniku, porsa i treguan se ka ardhur nj mik i IMIT, kosovar q punon n Zvicr, menjher, si ishte i shtrire ia brofi ne kmb dhe, me dnes duke qa me tha: - Eja, o t qafoj, sepse sot ktu m ka ardhur Imi. U habita tha Hamza se ’bnte pr Ty dhe pr z-jen Mesk. Mandej, pasi pyeti holl e gjat rreth halleve, nxori nj foto q e mbante nn jastk e m tha:
    A e sheh kt fotografi, ktu sht Ibrahimi, alias Imi dhe Meska, me to dhe kujtimet e tyre jetoj dhe me to do t vdes! S’ia harroj dhe shrbimin qe ma ka bere Meska vite me radhe sa here q shkoja pr vizite tek Ibrahimi.
    U ndam me lot n sy, tha Hamza dhe at burr aq t menur, aq atdhetar, aq mikprits e aq trim, kurr s’do ta harroj.
    Lajmin pr vdekjen e tij n Zvicr e pranova porsi rrufe.
    Pr mua personalisht, z. Abdiu ka qen dhe do te mbes deri ne frymn time te fundit, njeriu me i dashur ne bote. Nuk ka pasuri me te madhe ne bote se miku i mir.

    Gzuar 7-Marsin-Ditn e Msuesit!
    Lavdi veprs se tij dhe shpirti le t’i prehet plot drit!
    Me dashuri e respekt: - I. Egriu me familje
    MALM - Suedi, me 7 mars 2009
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  9. #9
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Diskutim rreth prejardhjes dhe vendlindjes s Gjergj Kastrioti

    Fatos Daci mendon se Gjergj Kastrioti lindi n Dibr, m 6 maj 1405.

    Ai e argumenton kshtu kt gj duke kryer edhe debate n shtypin e prditshm. Debatit interesant n Kontaktin e Shekullit, un i bashkangjis kto fakte n mbshtetje t tezs se Sknderbeu sht nga Dibra. sht fakt historik se Sknderbeu u kthye n Shqipri nga Beteja e Nishit, m 3 nntor 1443 dhe me 10 nntor 1443 mbrriti n Dibr. Ja si e shpjegon Marin Barleti ardhjen e Sknderbeut nga Nishi: "dhe n fshehtsin m t madhe (pasi braktisi fushbetejn e Nishit, m 3 nntor 1443) n t shtatn dit arriti n Dibr", se "at vend e njihte dhe e donte shum Sknderbeu, pr besnikrit dhe trimrit e shumta dhe t shnuara q banort kishin treguar pr hir t mbretris s t'et, Gjonit, kur atij i binte n qaf otomani", prandaj "pothuaj e gjith rinia, sikur t mos kujdesej pr gj tjetr, i kishte rrmbyer armt dhe po i shkonte pas Sknderbeut dhe e quajtn shptimtar t tyre". Sipas ktij burimi, Gjoni kishte jetuar dhe kishte luftuar s bashku me dibrant dhe jo me t tjer.
    Fjalori Enciklopedik Shqiptar, botim i Akademis s Shkencave t RPSSH, vemas Aleks Buda: "M von (Kastriott e Hasit - F.D.) i shtrin zotrimet drejt Jugut, ku Pal Kastrioti, gjyshi i Sknderbeut, zotronte fshatrat Sin dhe Gardhi i Poshtm dhe mandej dy Dibrat". Pra, n kt koh Mati nuk ishte zotrim i tyre, se Mati sht br von pjes e principats s Kastriotve... Gjon Muzaka, mik dhe bashklufttar i Sknderbeut, n kujtimet e tij, shpjegon bindshm se Gjon Kastrioti kishte pasur zotrime t tij vetm Sinn dhe Gardhin dhe se aty e askund tjetr, lindi Sknderbeu: "Ta dini, se zoti i gjyshit Sknderbej quhej Pal Kastrioti, i cili nuk kishte zotrime t tjera ve Sins e Gardhin dhe prej tij lindi Gjon Kastrioti dhe prej tij, zoti Sknderbej". Edhe Haki Strmilli, pr historin e Kastriotve rreshton gjith ato argumente bindse, prse Sknderbeu ishte dibran: Kristo Frashri: "N vitet e para t shekullit XV": "Duket, se familja e Gjon Kastriotit banonte her n Kastriot e her n Sin", pra n periferi t Peshkopis s sotme. Prsri, humanisti shkodran, Marin Barleti, thot se: "jo vetm Sknderbeu, kur u kthye nga Nishi, n Dibr, i njihte dibrant, por edhe dibrant e njihnin Sknderbeun. Prandaj ai u kthye n Dibr pa luft, si n shtpin e tij dhe qysh t nesrmen, n mngjes, ai u shoqrua nga qindra dibran pr t marr me dredhi Krujn". Haziz Ndreu, studiuesi dhe mbrojtsi fanatik i ides, se Sknderbeu pa asnj dyshim sht dibran, n librin e tij Dibra n udhn e historis, shkruan: "I ati i Gjergjit, Gjon Kastrioti, doli m von nga Sina dhe u vendos n Kastriot, ku i kishte mundsit pr t'u zgjeruar m shum me zotrimet e tij. N krye t fushs s Kastriotit, ndrtoi kulln q prmendm m sipr. Si m i aft, Gjoni filloi menjher t fus n dor tokat prreth, t zgjeroj pronat e tij, ndrsa familjen vazhdonte ta mbante n Sin. M von, ashtu si thuhet edhe n histori, ai e shtriu sundimin e tij n krahinn e Dibrs, pastaj edhe n at t Matit". Studiuesi Rakip Sinani: "Princi, Gjon Kastrioti, kishte shtpi banimi n Sin, kull n Kastriot dhe vendbanim n kshtjelln e Varoshit, t Gurit t Bardh dhe n Kruj". Flamur Hadri, Prishtin: "Pikrisht, n lagjen Shrgjerth t fshatit Sin, lindi m 1405 Gjergj Kastrioti Sknderbeu, i cili sipas tradits popullore, u rrit n lagjen elias t fshatit Kastriot".
    Po, kur sht shfaqur vendbanimi qytet-kalaja KASTRIOT n Dibr? T gjith t tjert e din, q Kastrioti ekziston (n dokumente) q nga shekulli XIII. Fjalori Enciklopedik Shqiptar (botim i Akademis s Shkencave t Republiks Shqipris, viti 1985, thot n mnyr t prer, se Kastrioti "n shekullin XIII ishte pron e Kastriotve" (zri "Kastrioti", fq. 460). Kastriott u quajtn Kastriot dhe nuk u quajtn as matjan, as shtjefnar. Gjon Kastrioti, thirrej Gjon Dibrani (dhe nuk thirrej n asnj rast Gjon Matjani a Gjon Mazrek Hasjani. Prof. Kristo Frashri, dshmon se Gjon Kastrioti thirrej Gjon Dibrani, kur shkruan se: "bashkkohsi i Heroit, R.Volaterrano, e quan t jatin e Sknderbeut, Gjon Dibra ose Gjon Dibrani". (Flamur Hadri-Prishtin: "Historia Shqiptare mbi personalitetin e Sknderbeut", Studime Historike nr.1, fq.126) Kastriott jan t pranishm n Dibr, gjegjsisht n Sin, q m prpara vitit 1467 dhe ktu gjenden t paktn 8 breza, n nj hark kohor prej 250 vjetsh… Gjithashtu, Hahn n librin

    "Udhtim npr viset e Drinit e t Vardarit", n faqen 53, paragrafi I, rreshtat 18,19 e 20, shkruan: "...gjyshi i Sknderbeut, nga ana e familjes s tij, zotronte n Mat, vetm dy fshatra, t cilat quheshin Sinja dhe Gardhi i Poshtm (Gardi Poschtere)". Si i pari dhe i dyti, thon ekzaktsisht fshatrat q zotronin Kastriott, por gabojn kur prcaktojn vendin se ku ndodhen vrtet ata.
    Ja dhe nj argument tjetr, ku toponomastika vrteton lidhjet e Kastriotve me Dibrn: Fshati Kastriot ndodhet 8 km n verilindje t qytetit t Peshkopis. Ndrsa qytet-kalaja e Kastriotit, ndodhet n verilindje t Fushs s Kastriotit, n dy ant e prroit e deri ku mbaron lugina, te mhalla e Prgjegjit t sotm dhe kishte dy mhall: elias n t djatht e tjetra n t majt, ku edhe sot ka themele muresh q quhen "Nures e Troja" (Haziz Ndreu: "Dibra n udhn e historis", fq. 10). Ktu gjendet edhe vendi q vendsit e thrrasin asaj dite e sot, "Kulla e Gjonit". Rreth 20 metra m larg, gjendet nj ar rreth tri dynym tok, q quhet "Ograja e Gjonit". Ngjitur me kulln, n ann veriperndimore, sht "Kopshti i Gjonit". N mes t tij, sht "Pusi i Gjonit". Ndrsa, rreth 400 metra m larg, sht kisha e Kastriotit. (Haziz Ndreu: po aty). Karshi Kastriotit, n t majt t Drinit, rreth 6 km, ndodhet sot Sina e Poshtme dhe 2 km m larg, katundi Sin e Siprme. N Jug t dy Sinave, jo m larg se 4 km prej tyre, prmenden vendet Gardhi i Poshtm dhe Gardhi i Eprm, ndrsa 6 km n veri t tyre, ndodhet idhna e Poshtme. Kto i ndan Lumi i Sets. N mes t idhns dhe dy Sinave, jo m shum se 5 km n mes t Runjs, Gur-Lurs dhe Majs s Pllajs s Sins, mes grykash e thepinash, ngrihet nj shkmb, i padukshm nga larg, ku ndodhet Kalaja e idhns. Kjo lidhej me Stelushin, me nj rrug t fsheht. Rreth kalas ndodhet Kroi i Sknderbeut, Kodra e Topit etj. (H. Ndreu - i cituar m par, fq.10-11) A ka ndokund tjetr brenda kufijve etnik, nj ansambl m t prkryer toponimastik sesa ky; gjithka brenda nj trekndshi me brinj jo m t mdha se 5 km, ku t jen grshetuar organikisht vendqndresat luftarake, vendndejtjet; kopshti, ara, kroi, pusi, kisha, kalaja dhe t gjitha t lidhura me emrin e Sknderbeut dhe t Kastriotve.
    Gjergj Kastrioti, ka lindur n Kastriot, n kulln e Gjonit. Dhe, pr mua, Gjergj Kastrioti ka lindur m 6 maj 1405, at dit q shum treva shqiptare, ndr to, aq m shum malsi si Lura, idhna e Malet e Dibrs, e festojn si Ditn e Shngjergjit. Madje, Lura e quan edhe Shngjergjin e Sknderbeut. Un shpreh habi, sesi deri m sot asnj studiues, vendas apo i huaj, ndrsa kan br lloj-lloj sajesash pr bashkngjitje, apo shqitje fjalsh, madje disa her dhe t uditshme dhe t papranueshme, kurr nuk kan thn se Shngjergji sht Festa e Gzimit t Madh, e lindjes s Gjergj Kastriotit. Shumkush Shngjergjin e lidh me nj fest me origjin fetare, duke thn se Shngjergji qenka festa e nj shnjti t krishter. Jo. Po t analizosh vetm ritet q zbatohen ndr shekuj pr kt fest, arrin n konkluzionin q Dita e Shngjergjit nuk ka karakter fetar. Gjat ksaj dite, askund, n xhami apo n kish, nuk zhvillohen rite e ceremoni fetare, si ndodh n dit t shnuara fetare t tjera si, Ditn e Bajramit, t Krishtlindjeve apo t Pashkve. Zakonisht, n kt dit t shnuar bhen vetm lojra t ndryshme popullore, q n ndonj krahin si, n Kala t Dods, kjo loj zhvillohet n form beteje ushtarake, kur djemt e nj fshati u bjn karshillk djemve t nj fshati tjetr dhe ndeshen me gur, t cilt i hedhin larg me bahe t bra prej tyre me penj leshi. N ditn e Shngjergjit, njerzit ngrihen m hert se ditt e tjera, ndezin zjarre t mdha (mnyra kto tradicionale t shprehjes s gzimit, sepse asokohe njerzit nuk kishin as pushk e as top, nuk kishin as fishekzjarre). N Ditn e Shngjergjit, tundin qumshtin m t par dhe sa m hert, etj. Gjithashtu, Dita e Shngjergjit nuk koincidon me asnj riciklim natyror, si ndodh me Ditn e Vers, me Ditn e Sulltan Novruzit apo t Shmitrit, etj. Pra, ky Shngjergji yn, nuk sht as Shngjergj fetar e as Shngjergj natyror. Ather, me siguri, mbetet dit e shnuar e pr nj figur t madhe, si sht Skndebeu.



    Artikulli eshte marr ng gazeta “Shekulli”
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  10. #10
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Prkujtim Veprimtares Dhe Nns S Dshmorit

    Anifet Egriu, nna e dshmorit, snajperistit dhe lufttarit t shquar n betejn legjendare t Koshares, Naxhi EGRIU

    Sot, m 8 prill 2009 mbushen 11 vjet nga dita kur n Dibrn e saj, u varros Anifet Egriut, apo si e thrrisnin bashkatdhetart tan ne SHBA, Shote Galica e Dibrs, e cila s bashku me bashkshortin e saj - Din Egriun, me Flamurin kombtar dhe me plis t bardh merrte pjes n do proteste a demonstrate, n SHBA e gjetk. Derisa disa dilnin t maskuar, ajo s bashku me Dinon, q treti gjithka pr komb, Kosov dhe Atdhe, qndronin n ball t do demonstrate.
    Kunata (motra) ime vdiq me 5 prill ne Nju Jork. Arkivoli i saj arriti n Dibr, me 7 prill, dhe pr shkak t maltretimeve dhe kontrollit t rrept q m bri policia maqedone rreth 6 or n Aeroportin e Shkupit, nga ora 14:00-22:00, ceremonia e varrimit u shty nj dit pas, m 8 prill 1998 dhe me nderime t mdha iu bn homazhe n vendlindjen e saj t dashur - Dibr.

    Lavdi veprs atdhetare t saj!
    Dheu i Illyris i qoft i leht!
    Shpirti i saj le t’i prehet plot drit!

    Me pietet e lot akoma t pa thar e prkujtojn, bijt e bijat: - Naimi, Emini, Diana, Dhurata, mbesa dhe bija e Naxhiut - Iliriana me nnn - Shemsie; vllezrit dhe motrat e Dinit: - Nushi, Imi, Nebika, Nezverja dhe tr familja e saj - Ushtelenca, farefisi: niprit e mbesat, miqt e shokt nga Dibra, Shqipria, Kosova, SHBA dhe Suedia.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  11. #11
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    FUAD DIBRA -patriot i shquar pr shqiprin etnike (1886-1944)

    Pr shtjen shqiptare shkriu jetn dhe pasurin Personalitet q rezaton shemblltyr

    N torbulencat q po prjeton sot lidershipi shqiptar n Shqipri, Kosov dhe Maqedoni, kur pa prjashtim partit politike shqiptare n vend t afrimit dhe t shtrngimit t duarve, kan drejtuar gishtrinjt e shtangur pr t’ia nxjerr sa m thell syt njrit- tjetrit, duke ndar popullin shqiptar copa- copa, kur gogolat nga brnda dhe shtetet fqinje rreth nesh gzohen dhe frkojn duart, duke i par me sehir znkat tona, me shpres se do t rrjepin edhe pak nga territoret tona, nga gjaku yn, apo nga shkelja e t drejtave tona, sot kur ne m shum se kurdoher lypset t msojm nga historia jon, pr t konsoliduar forcat dhe energjit tona , aty ku mbrohet, ruhet e ndrtohet dinjiteti yn mbarkombtar, vendosm t paraqesim para opinionit tan lexues, Fuad Dibrn, patriotin e shquar nga Dibra e Madhe, patriotin dibran dhe mbarshqiptar (1886-1944),pr t na qen shemblltyr dhe pr t par se si duhet punuar dhe sakrifikuar pr kombin ton t prvuajtur,pr t mos na u prsritur gjrat, dhe se si duhet t sillemi, po qe se vrtet ia duam t mirn kombit dhe vetes son.

    Fuad Dibra, ky patriot dibran dhe mbarshqiptar me shpirt martiri pr shtjen kombtare shqiptare, shkriu tr pasurin e madhe q kishte, refuzoi ofiqet mashtruese, dhe n Konferencn e Paqes n Paris m 1919-1920, ku u arrit q Shqipria t njihet si shtet i pavarur, vuri n dispozicion dhe harxhoi m shum se 500 mij franga ari.

    Kjo ftyr e lavdishme e patriotizmit dhe e atdhedashuris shqiptare, si gjithnj edhe sot shndrit me shemblltyrn e saj , kur t gjith duhet t bhemi si nj grusht i vetm, e t’i tregojm bots seriozitetin ton pr kauzn mbarshqiptare, sepse ende nuk e kemi punn t sillemi komod, krahas ktyre rreziqeve q i kemi pran.
    E pash t udhs t v drit n figurn e patriotit Fuad Dibra, q t na shrbej si shmbull t vetdijsohemi e t bashkohemi n zgjedhjen e rrugs s drejt n kto aste vendimtare pr kombin ton n Shqipri, Kosov, Maqedoni, Kosov Lindore (Lugin e Preshevs), Mal T Zi e ameri..

    Sakrifica pr Shtetin Etnik Shqiptar

    Fuad Dibra u takon figurave m t shquara t patriotve t denj dhe t pastr q pr Shqiprin e Pavarur Etnike shkriu tr pasurin e tij t madhe, tr arin, shkriu jetn e tij , dhe nga Shqipria as mori e as krkoi gj. Ky burr mbi burra, si e quan populli, tr jetn e tij ia dedikoi popullit dhe kauzs s Shtetit Etnik Shqiptar, duke sakrifikuar dhe duke mos prituar q t jet atje ku e lypte nevoja dhe t sjellet ashtu si e lypte nevoja e popullit, ku bisedohej pr vendosjen e bazave t shtetit shqiptar.

    Kur shqiptart me karakter t lig asokohe vraponion pas posteve dhe pasuris, duke grumbulluar pasuri mbi pasuri dhe ar mbi ar, Fuad Dibra zgjodhi rrugn e drejt e t ndershme t atdhedashuris dhe t patriotizmit, duke u prpjekur gjer n vetmohim pr shqiptart e Shqiprin, duke luftuar kundr cungimit dhe grabitjeve t tokave shqiptare n Konferencn e Ambasadorve n Londr m 1912-1913 dhe n prsritjen e ksaj padrejtsie n Konferencn e Paqes n Paris me 1919-1920. Kto ngjarje e tronditn pamas shpirtin e Fuadit, i cili me me ngulm vazhdoi prpjekjet e tij pr t’i bashkuar shqiptart rreth nj programi, si thoshte ai , “t aft pr t siguruar shptimin ton kombtar, konkretizimin e ndrs s qindramijra martirve t kombit pr realizimin e t drejts pr Shqiprin Etnike dhe pr ta shptuar nga kthetrat grabitqare t fqinjve”. Ai ishte m se i bindur dhe i patundshm pr plotsimin e ktij ideali t shenjt dhe thoshte: “Do ta bjm Shqiprin me kufijt e saj etnik patjetr, pse edhe sikur Evropa t dshiroj me na i dhunuar t drejtat tona legjitime, na t bashkuar rreth flamurit t Kastriotit, do t jemi nj bllok i pathyer q me fuqin e armve tona do t’i fitojm vet t drejtat q na takojn”.
    Fuad Dibra ithtar dhe lvrues i palodhshm pr Shqiprin Etnike, n krye t Kolonis s Shqiptarve t Stambollit shkrinte pamshir do gj q kishte, edhe pasurin e tij shum t madhe, pr t mbrojtur t drejtat e shqiptarve dhe t Shqipris kudo n Evrop, dhe su pendua asnjher. Ky martir edhe n momentet e fundit t jets s tij na len tri porosi : “ Me u bashkuar tr shqiptart rreth nj ideali t vetm, rreth realizimit t shtetit ton etnik shqiptar, me u vllazruar dhe me u bashkuar n mnyr t prsosur, q prarjet e nxitura nga propagandat e huaja , t cilat mundohen drejtprdrejt t na ndajn , t mos munden me gjetur vend ndr ne, dhe s fundi , me fardo mimi t jet , me prmbushur idealin e konkretizimit t Shqipris s’on Etnike. Kto porosi t trashguara prej martirve brez pas brezi, do t’i dgjojn me krenari dhe shpres zogjt e shqipes”, thoshte Fuadi.
    Qeverit e shumta q shkonin e vinin n Shqipri krkonin bashkpunimin dhe rnien dakord t Fuad Dibrs pr poste t ndryshme, bile edhe me lutjet direkte t drejtuesv italian , mirpo shpirti i pastr dhe patriotik i Fud Dibrs, i refuzoi t gjitha dhe asnjher nuk u dakordua q t vihej n shrbim t t huajve. Kjo sjellje e tij prej patrioti bnte jehon t madhe dhe ngushllonte zemrat e motrave shqiptare t mbetura pa vllezr, t nuseve pa burra dhe t nnave pa djem , t cilt kishin dhn jetn e tyre pr mbrojtjen e atdheut.



    Prpjekje pr t’I afruar shqiptart rreth nj programi

    Deri n fund t jets s tij ai punoi pr bashkimin e trojeve shqiptare, pr bashkimin e tr shqiptarve , “se t drejtat tona mund t’i fitojm vetm po t jemi t bashkuar”, thoshte ai.
    U lind n Dibr t Madhe n vitin 1886 dhe qysh n moshn e re u vu n radht e lvizjes kombtare shqiptare ku bnte pjes edhe i ati Ismail Pasha, deputet i Dibrs n Parlamentin turk, i cili ishte njri nga personalitetet e para dhe organisues i Kongresit t Dibrs m 1909, q u mbajt n shtpin e tij, ku morrn pjes delegat nga t gjitha vendet shqiptare, dhe ku u morrn vendime t rndsishme pr fatin e ardhmris s kombit shqiptar. Ismail Pasha ishte patriot i dshmuar dhe me pasurin e madhe t trashguar radhitej si njri nga zengjint m t mdhenj t Ballkanit.
    Fuad Dibra pasi mbaroi shkolln fillore n vendlindje shkoi te i ati n Selanik, ku mbaroi shkolln e mesme dhe studimet universitare – fakultetin e drejtsis n Selanik dhe Zvicr. Bab e bir influencn e tyre n mesin e pasanikve e prdorn pr t’i dhn shpirt shtjes kombtare shqiptare. Fuadi me pjekurin e tij universitare q dispononte , bashk me t atin Ismail Pashn , bn nj veprimtari t madhe edhe pr organizimin e Kongresit t Manastirit, ku u vendos fati i alfabetit shqip. Lufta q u b n kt kongres pr t bindur pjesmarrsit pr prdorimin e gjuhs shqipe, pr nga forca i ngjante lufts s pushks, dhe askush nuk e prdori kt arm morale m shum dhe m bukur se sa Fuad Dibra, pr t’i bindur ata q preferonin alfabetin arab n vend t atij shqip. Ky patriot ve ndihms morale, shtjen shqiptare e ndihmonte edhe materialisht, duke prballuar shpenzimet e aktiviteteve t shumta, ose duke bler lokale pr mbajtjen e mbledhjeve t ndryshme me rndsi historike kombtare. Ndoqi me vmndje lvizjen e Xhon Turqve dhe shpejtonte t prfitonte nga rasti i krijur n horizontin ballkanik, duke ndje nevojn se duhet vepruar shpejt para se t bhet von. Punoi aktivisht me delegat t ndryshm dhe organizoi e financoi dy komisione t kryesuar nga Haxhi Ismail Manastiri dhe Haxhi Vildani ku merrnin pjes figura t shquara si Abdyl Ypi, Fadil Pash Toptani, Fuad Pash Prishtina dhe Ali Pash Velikarda, q shtitn aneknd trojeve shqiptare dhe prgatitn terrenin pr reformat e Kongresit t Manastirit dhe pr veprimtari tjera mbarkombtare shqiptare.


    M shum se gjysm milion franga ari
    pr mbrojtjen e shtjes shqiptare


    Pas vdekjes s tet, Fuadit i propozuan t vinte kandidaturn pr deputet n parlamentim turk, por ai nuk pranoi.
    Si edhe shum her tjera n vitin 1921 nuk pranoi ofertn e Kabinetit t Sulejman Delvins pr postin e ministrit.
    Nuk duhet t lm pa prmendur edhe vitin 1913, kur dibrant ishin t detyruar nga masakrat serbe t’i braktisin shtpit e tyre, ndrsa Fuadi u ndihmoi t gjithve si vlla dhe mik, duke ua lehtsuar dhembjen.
    Menjher pas Lufts s Par Botrore vazhdoi me vrrull aktivitetin e tij patriotik n Kolonin Shqiptare t Stambollit dhe me prkrahjen e tij materiale.U themeluan shum klube dhe u hapn shkolla shqipe me 450 nxns shqiptar, n krye t t cilve ndodheshin msuesit si Riza Drini, Mumtaz Kokalari, Nesip Voshtina, Qemal Baci etj.
    Kolonia Shqiptare e Stambollit drgoi delegacionin e saj n Konferencn e Paqes n Paris q u mbajt m 1919-1920, t kryesuar nga Fuad Dibra ku merrnin pjes antart Halil Pash Gjirokastra, Mihal Shan Tepelena, Pier Bonati dhe Benedik Bilishti. Ktu kishin ardhur edhe prfaqsues t Kolonive tjera shqiptare nga Amerika, Rumania dhe trojet e tjera shqiptare. Me kt rast Fuad Dibra vuri n dispozicion dhe harxhoi m shum se gjysm milion franga ari pr mbrojtjen e shtjes kombtare shqiptare. N Paris t deleguarit qndruan 17 muaj me shpenzimet e ktij patrioti, dhe pas shum peripecive t krijuara nga shtetet e mdha dhe armiqt, u arrit n kt Konfernc t Paqes n Paris dhe nga Lidhja e Kombeve, q Shqipria t njihet si shtet i pavarur, por nuk u arrit pr fat t keq q t ndreqeshin padrejtsit q ishin br me coptimin e tokave shqiptare nga Kongresi i Berlinit m 1878, dhe nga Konferenca e Ambasadorve n Londr m 1912-1913.
    Duke shkrir tr pasurin e vet pr shtjen kombtare dhe duke mos pranuar postet joshse t ofruara nga t huajt, Fuad Dibra u dha t kuptojn t gjithve, se duhet t dallohet vullneti pr t’i shrbyer atdheut nga ambicjet pr pozit. Ai ishte shum i pasur, por kur shtja kombtare shqiptare u vu n tryezn e negociatave t Fuqive t Mdha, nuk u hamend fare dhe nuk nguroi t sakrifikonte , duke u hedhur n luftn e tmerrshme dhe t padrejt q i bhej atdheut t tij t dashur, duke luftuar si hero gjersa shkriu tr pasurin e tij, pr nj Shqipri Etnike. Kt parim e ndoqi gjat tr jets s tij, por edhe n Konferencn e Paqes n Paris m 1919-1920 dhe n Komitetin Kombtar t Kongresit t Lushnjs.
    Populli shqiptar e din fare mir dhe nuk do ta haroj kurr, rolin q luajti ky patriot n astet kur ishin n loj fatet e Shqipris.
    Biografve t Fuad Dibrs iu desht shum koh pr ta bashkrenditur rrugtimin e ktij patrioti, sepse ky bnte pun t mdha , por nga ana tjetr ishte shum modest , duke i dhn atdheut gjithka , e duke mos krkuar asgj prej tij.
    Kjo shemblltyre e shqiptarizmit si parim nuk pranonte kurr tu jepte ndonj shnim gazetarve pr jetn e tij dhe pr veprimtarin atdhetare. Megjithat pr veprimtarin e tij hasim shkrime t shkruara npr gazeta, por edhe m shum tregonin shokt dhe miqt e tij , pr kt patriot me shpirt graniti q me vendosmri t pashoqe nuk u lodh s kontribuari pr atdheun, pr Shqiprin e Pavarur dhe Etnike n trojet e veta shekullore.
    N fund t jets s tij Fuad Dibra u kthye n atdhe. Ndrroi jet m 22 shkut t vitit 1944 n Tiran, ku iu b nj varrim madhshtor dhe e qau i tr populli me lot n sy dhe me dhembje t thell n zemr, sepse u nda prgjithmon nga lufttari i palodhshm pr t mirn e atdheut.
    Prkundr interesimit ton nuk kemi arritur t gjejm qoft edhe nj fotografi t ktij personaliteti kombtar me bma t mdha.Ky tekst le t shrbej edhe si apel pr ata q kan ose dijn pr ndonj fotografi t Fuad Dibrs.

    Autor: Rexhep TORTE
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  12. #12
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    59 vjetori i vrasjes tinzake t lufttarit NEXHAT AGOLLI,

    “I heshtur, as n varr nuk dua t jem”

    Nexhat Agolli s’ishte nga ata q mund t qndronte indiferent, as ndaj akuzave e as ndaj krimeve antishqiptare. Ai u deklaronte autoriteteve jugosllave e maqedonase:”Pritja n heshtje nuk m plqen. I heshtur un, as n varr nuk dua t jem”dhe, mtej u vinte n dukje se”n masat shqiptare vrehen zhgnjime prsa u sht premtuariria, barazia dhe plebishiti”.Logjika e tij politike dhe juridike ishte e fuqishme aq sa kto detyroheshin q t’i prgjigjeshin disi me terminologji demagogjike e justifikuese t atij momenti politik:”Kah ajo dit po shkohet, por le t kalohen njher plagt e lufts, e kto, pa dhmbje nuk kalohen”. Por, Nexhati, me nj vizion t gjr kombtar, vrente se gjithka q po ndodhte kundr popullsis shqiptare nuk ishe as e rastit, as kalimtare dhe aspak e justifikueshme, por trsisht e pafalshme.

    Ai, s bashku me vllaun e tij, Qemal Agollin, Haqif Lleshin, Sali Lisin etj. ngrinte zrin tek udhheqsit serb e maqdonas, prkatsisht tek Svetozar Vukmanoviq Tempo e Lazar Kolishevski pr lirimin e dhjetmij shqiptarve q mbaheshin n izolim n Stacionin e Monopolit t duhanit n Tetov n gjendje torturash dhe pa shpres shptimi, nga t cilt brenda nj nate qen masakruar 1.200 veta, ashtu si ndodhi edhe n Gostivar, Krov, Dibr e gjetk; pr t cilt spekulohej tmerrsisht nn akuzn:”bashkpuntor t fashizmit”.




    Ndrhyrja e Nexhat Agollit aq e guximshme prbn nj akt t madh atdhetar, duke shptuar mijra jet shqiptare nga vdekja e sigurt pa prfillur fatin e jets s vet, kshtu q mbi kt baz pati shum familje shqiptare q e mbiquajtn meritueshm shptimtar t jets s tyre, e q e prcolln me buqeta lulesh.

    Si deputet i popullsis shqiptare, ai ngriti zrin q shqiptarve t’u jepen t drejtat dhe lirit e premtuara, barazia kombtare dhe simbolet e veta historike, e drejta e prdorimit t gjuihs,e drejta e arsimit dhe e kulturimit t masave shqiptare n gjuhn amtare, barazia e prfaqsimit n pushtetin legjislativ, ekzekutin dhe gjuhsor.
    Esht veori e veprimtaris kombtare e tij q pa pritur se ’do t ndodhte me fatin e vetvendosjes kombtare, krijoi dhe shtriu brthama arsimore e kulturore n gjirin e vet njsive ushtarake shqiptare gjat lufts, si dhe n rimkmbjen e rrjetit shkollor e t aktiviteteve kulturo-artistike n terrenin e hapsirave shqiptare. Ai, qysh n procesin e vetlirimit nga pushtuesi nazifashist, i jepte rndsi arsimit dhe kulturs, hallk kryesore vlersonte shkolln, kuadrin arsimor dhe tekstet shkollore. Me prkushtim t veant siguroi hapjen e Kursit pedagogjik shqiptar n Shkup, krahas atyre q hapeshin n Prizren e Prishtin aso kohe dhe merrnin n ndihm disa dhjetra arsimtar nga shteti i pavarur shqiptar, pra nga Shqipria. M 1945 hapi shkolln ”Liria” n gjuhn shqipe, ndrsa pr drejtor emroi pishtarin e arsimit, Abdi Begun-Haxhiu.

    Mandej, kujdesi i tij direkt ishte prqndruar edhe tek nevoja e nj Tribune publicistike t asaj kohe, n bashkpunim me bashklufttart e vet:-Xheladin Hann n Prishtin dhe Ali Mullain n Dibr nxorrn n drit gazetn e par shqipe”Flaka”Kshtu, kjo Tribun publicistike e nisi fillin e jets, prej nga filloi t rrezatonte mendimi dhe vullneti i popullsis shqiptare, ndonse pasoi cenzurimi dhe persekutimi i ksaj gazete s bashku me vet nismtarin e saj,Nexhat Agolli.

    N drejtim t vetvendosjes kombtare shqiptare, si Nexhati, poashtu edhe bashklufttart e tij dhe vet popullsia shqiptare po vetdijsoheshin se shtja e trsi s kombtare shqiptare po tradhtohej jo vetm nga udhheqja e shtetit jugosllav, por edhe nga vet Fuqit e Mdha,t cilat deklaruan paprekshmrin e kufijve t paralufts, gj q pr kombin shqiptar prligjej ricoptimi i tij n dobi t Jugosllavis. Dhe, nga baza juridike, Nexhat Agolli, gjithnj e quajti Jugosllavin krijes artificiale, t ngritur mbi bazn e dhuns dhe t padrejtsis kombtare e njerzore ndaj kombit shqiptar.

    Nexhati e ndjeu thell edhe shpatn tjetr t Beogradit ku, trevat shqiptare, nuk i la si nj trsi t vetme n prbrje t tij, por i coptoi midis tri republikave, ndon se kishin kompaktsin dhe vazhdimsin etnike. Shovinistt jugosllav kishin vendosur q n prbrje t shtetit federativ t mos lejohej faktori unik shqiptar, ndrsa n t ardhmen t mos ekzistonte faktori unik shqiptar as n Gadishullin Ballkanik. Ai, kishte ardhur edhe n prfundim tjetr se: si fuqit perndimore edhe ata lindore ia kishin br me hile Shqipris si trsi kombtare dhe Shqipris si shtet i pavarur.

    Dihet dhe fakti se,Nexhat Agolli dhe shum atdhetar t tjer, kan qen t papajtueshm me aneksimet e trevave shqiptareerbis, Maqdonis e Malit t Zi, kur dihet se ato jan etni shqiptare. Figura e Nexhatit bhet edhe m madhore prmes konfrontimeve n vazhdimsi dhe pas Konferencs s paqs n Paris t vitit 1946 e deri n vitin 1949, duke qen n brendin e planeve antishqiptare t qarqeve sunduese serboj-ugosllave; ai e thoshte fjaln e vet kundr pabarazive dhe padrejtsive ndaj popullsis shqiptare dhe jo pak ishte impulsiv.Por, mendimet dhe qndrimet e tij nuk ishin t mby llura n vetvete, ato gjenin pasqyrimin e tyre edhe n organizimin e veprimtaris ilegale e t programuar, thelbi i s cils ishte dhe mbeti-bashkimi mbarkombtar shqiptar.

    Lidhja e tij me atdhetart e tjer t shquar, si ishin:-Rifat Berisha ish –nn kryetar i Kshillit Nacionallirimtar t Kosovs e Rrafshit t Dukagjinit, Xheladin Hana ishte drejtor i gazets”Rilindja” dhe me disa aktivist t tjer, kishte trhequr vemendjen UDB-s qndrore t Jugosllavis. Kshtu, n maj t vitit 1948, shkarkohet nga funksionet ekzekutive, kurse n mesnatn e 15-16 prillit 1949, arrestohet n banesn e tij, ndrsa, m 27-28 prill *49 ekzekutohet barbarisht e tinzisht.

    Nexhat Agolli, si lufttar i ditur dhe i guximshem e si atdhetar i paepur, qe kthyer n legjend, ndrsa vepra e legjenda mbeten burim frymzimi. Ai prbn njrn nga figurat m t kompletuara me dije, me botkuptim t thell kombtar dhe plot virtyte pr ka meriton nderime dhe respekt t thell e t prjetshm. Figura dhe vepra e tij prbn kushtrim pr liri dhe bashkim kombtar.

    P. S.-T dhnat jan marr nga shnimet e profesorit t nderuar, z. Shaban Braha, kryetar i lufttarve t Tirans, me rastin e mbajtjes s Simpoziumit, fjaln e rastit ia kushtoi figurs patriotike t Nexhat Agollit: atdhetar, intelektual, ushtarak dhe qe veritar i viteve t paslufts n Maqedoni.-Lavdi veprs s tij !

    Me nderime:- I. Egriu


    Foto Nexhat Agolli
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Ndryshuar pr her t fundit nga biligoa : 12-04-2009 m 10:24
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  13. #13
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Faik Shatku prfaqsues i shquar i Jurisprudencs Shqiptare

    Institucionet juridike dhe Jurisprudenca shqiptare e fillim shekullit t XX (1924-1939) ka patur ne mesin e saj, ndr sa e sa jurist te diplomuar n shkollat perndimore, dhe nj personalitet si Faik Shatku. Lindi n Dibr t Madhe m 12.06.1889 n nj familje patriotike dhe atdhetare, ku perfundoi edhe shkollen qytetese, kurse arsimin e mesm e ndoqi n shkolln tregtare franceze, n Selanik. Duke qn se familja e tij kishte emigruar n Turqi, si pasoj e pushtimit t Dibrs gjat Luftes se Par Ballkanike, shkon n Stamboll pran familjes pr t vazhduar studimet e larta n Fakultetin e Drejtsis t Universitetit t Sutudimeve t Stambollit. Pran ktij Fakulteti u diplomua dhe mbrojti doktoratn. N Arkivin e Shtetit Shqiptar, fondi 803 n dosjen e npunsve t lart civil jepet saktsisht jetshkrimi dhe biografia e Faik Shatkut. Ku ndr t tjera parashtrohen elementet e gjndjes civile dhe gjyqsore si: npunesia, vendi i emrimit, rroga mujore, shnimet mbi sjelljet morale t npunsit. N fillim te vitit 1924 njri nga shqiptart e arsimuar, largohet familjarisht nga Turqia pr t’u vendosur prfundimisht n Tiran.

    N librin me autor gjermanin Michal Schmid-Neke, i cili titullohet “ Lindja dhe Perndimi i diktaturs Mbretrore n Shqipri 1912-1939 ” botuar n Oldenborg n vitin 1987 ndr t tjera shkruhet biografia e shkurtr e Faik Shatku. Ky autor jep t dhna duke na treguar se Faiku Shatku ka qn antar i kabinetit t z. Kotta, n dy qeverit e fundit para pushtimit t Shiperise nga Italia fashiste. Nj her si Ministr i Arsimit Kombtar dhe m pas si Ministr i Drejtsis. N dt. 14.05.1924 Faik Shatku u emrua antar i gjykats s shkalls s par n qytetin e Elbasanit, e pastaj n Kor. N 11.02.1925 u emrua prokuror i gjykats s shkalls s par n Tiran. Gjithashtu, Faik Shatku ka drejtuar dhe shoqatn e Kryqit t Kuq Shqiptar si kryetar i saj, nga viti 1930 deri n vitin 1932. Gjithashtu ishte gjyqtar, prokuror dhe kryeprokuror n Tiran. Me 23.03.1925 u emrua kshilltar i ministrit t drejtsis, detyr t ciln e mbajti deri n vitin 1929. Gjat ksaj kohe ai ndrmori nj sr reformash pr shndrimin e ministris s Drejtsis nga nj institucion i veprimit burokratik n nj institucion vendimarrs, inspektues, organizues t sistemit gjyqsor dhe kontrollues. N Gazetn “Demokratia” organ i shtypit t qytetit t Gjirokastrs, m 24 korrik 1926 n artikullin:

    “ Nj intervist me kshilltarin e ministrit t Drejtsis” theksohej mendimi prparimtar i Faik Shatkut pr organizimin e ri gjyqsor, n hapjen e gjykatave n zonat m t thella malore si dhe organizimin e ri t sistemit gjyqsor, n baz t trupit gjykues me zhuri. N pyetjen e br nga drejtori i gazets “ Demokratia “, se pse nuk shihet i arsyeshm krijimi i zhuris ? Faik Shatku prgjigjet se “Sa pr shtjen e zhuris q pyesni, kjo pyetje kaq e vogl ka nj rndsi vitale n degn e drejtsis. Zhuria barazohet me zhvillimin psikologjik t nj populli. Ndr viset e qytetruara, si pr shembull n Franc, n kto koht e fundit, ka nj antikurant kunder ktij sistemi. Atje kur t gjith mjetet e qytetruara kan gjetur gradn ma t lart t prparimit, ky sistem duke qn se po luftonte; npr viset tona ku jemi n fillimin e organizimit e t prmisimit t ligjeve dhe duke marr parasysh psikologjin e vendit, adoptimi i nj sistemi t till, si mbas mendimit tim, thekson Faik Shatku, sot pr sot nuk shihet i arsyeshm.” Duke qn se mendimi juridik dhe qndrimi i mbajtur nga Faik Shatku prsa i prket drejtsis me juri ishte tepr prparimtar pr kohn, gazetari avancoi qndrimin e tij n lidhje me nj tjetr pyetje, e cila i referohej reformimit t gjykatave t Sheriatit, ai theksoi se: N rastin e prmirsimit t dispozitave t kodit civil mund t merren parasysh dispozita t veanta, pr kt qllim mbasi t studiohet kthjelltsisht zakoni dhe psikologjia e popullit.” Shihet me s qarti se idet e reformimit t pushtetit gjyqsor q kishte Faiku per sistemin e gjykatave t sheriatit, ishin ato q ky sistem prderisa pasqyronte interesat e popullsis shqiptare dhe dshirat e tyre duhet t egzistonin sepse ky sistem pasqyron ndrgjegjen dhe psikologjin originalis t popullit. Gjithashu sht m i prshtatshm pr t zgjidhur kontraditat dhe interesat e qytetarve. Po n kt vit emrohet antar i Kshillit t Shtetit dhe m pas zvndskryetar i Kshillit t Shtetit. Kshilli i Shtetit duke qn nj institucion i prshtatur nga vndet perndimore kishte kompetenca t larta n drejtimin e kontrollit juridik, ekonomik, financar dhe shoqror t vndit. Qndrimi q mbajti Faik Shatku n krye t ktij institucioni ishte i tipit, juris consultum. Pra qndrim kontrollues dhe konsultues t vendimeve dhe t projekt-amendamenteve ligjore dhe t akteve nnligjore. Po ashtu ishte Kryeprokuror i Prgjithshm i Shtetit dhe Kryeprokuror i Prgjithshm i Gjyqit Ushtarak t Nalt deri n vitin 1936 kur u emrua si Minister i Arsimit Kombtar. N zgjedhjet pr Asamblen Parlamentare, t Legjislaturs s III-t, e cila prbhej nga nj dhom, m 10.02.1937 u zgjodh deputet i prefekturs s Elbasanit, s bashku me intelektual t tjer dibran si, Abdurahman Dibra, Fiqiri Rusi, Hafiz Xhemali, Jashar Erebara kta n prefekturn e Dibres, si dhe Izet Shatku (Dibra), n prefekturn e Durrs-Tiran. Kjo gj pasqyrohet dhe n periodikun e kohs s Mbretris ashtu dhe n botimin e Kuvendit t Shqipris, t vitit 2005 me titull:

    “ Ligjvnsit Shqiptar 1920-2005 ” ku ndr t tjera jepen lista emrore e deputetve t ndar n rang prefekture ku Faik Shatku, prfaqsonte prefekturn e Elbasanit.

    M 01.11.1936 u emrua Ministr i Arsimit Kombtar ( Edukacionit ), post t cilin e mbajti dri n vitin 1938, vit n t cilin formohet kabineti i fundit qeveritar, i kryesuar nga kryeministri Koo Kotta. Gjat ksaj periudhe Faik Shatku dha ndihmes t shquar n zhvillimin e arsimit kombtar shqiptar. Ai pr t realizuar ecurin e punve n institucionin q drejtonte angazhoi npunsa t arsimuar n vndet perndimore, si dhe reformoi sistemin pedagogjik duke e kasifikuar ate n shkolla foshnjore, fillore, dhe t mesme. Ai i dha rndsi zhdukjes t analfabetizmit n prgjithsi, si dhe emancipimit t vajzave n shoqri. Ngjarje e rndsishme pr kombin Shqiptar ishte dhe kthimi n atdhe i eshtrave t poetit t madh shqiptar Naim Frashrit n vitin 1937, me rastin e 25 vjetorit t shpalljes s Pavarsis dhe t 37 vjetorit t vdekjes s tij. Ky veprim u propozua nga ministri i Arsimit Faik Shatku, i cili kryesonte komisionin e kthimit t eshtrave t poetit ton kombtar s bashku me Komandantin e Prgjithshm t Xhandarmris kolonel Shefki Shatku. Me 01.06.1938 me ndryshimet q u bn n qeverin e kryeministrit Koo Kotta, Faik Shatku u mandatua si Ministr i Drejtsis, post t cilin e mbajti deri n 07.04.1939. Gjat ksaj periudhe ai nisi reformn pr depenalizimin e disa veprave penale, t cilat rrethanat e kohs nuk i shihnin si sjellje me rrezikshmri t lart shoqrore, shfuqizoi disa ligje t vjetruara si dhe riformatoi legjislacionin procedurial penal dhe civil. Rol t rndsishm Faik Shatku i dha dhe hapjes s Institutit Juridik, e cila ishte nj shkoll 2-vjeare n t ciln prgatiteshin me kultur juridike kuadrot dhe specialistt n administratn gjyqsore dhe shtetrore t vendit.

    N gazetn periodike “Java” t dt. 02.06.1938 n artikullin “ Plotsimi i kabinetit Koo Kotta “ ministrant e rinj….shkruhej ndr t tjera se Z. Faik Shatku, Q kur erdhi n fuqi kabineti i sotshm drejtoi me nj zotsi t quar dikasterin e arsimit. z. Shatku si ministr i Arsimit Kombtar, ka treguar nj veprimtari t lavdrueshme dhe nj drejtsi t pashoq. Shum pa-drejtsira q rrethanat e kohs i kishin shkaktuar, zoti Shatku i vuri n vnd. Esht nj nga juristat t’on t shquar dhe na jep do shpres se dhe n dikasterin e drejtsis do t tregoj nj veprimtari dobiprurse pr vndin ton. Si Ministr i Drejtsis, Faik Shatku u morr gjersisht me prthithjen e legjislacionit modern europian dhe prafrimin e sistemit gjyqsor shqiptar me ato t tipit Francez, Italian dhe Gjerman. Nj rol tepr t rndsishm n at koh luajti dhe diplomacia shqiptare, prmes ambasadorve t jashtzakonshm dhe fuqiplot. Rol t rndsishm n zhvillimin e drejtsis penale shqiptare kan luajtur dhe lidhja e nj sr marrveshjesh dhe konventash, kundr kriminalitetit, ekstradimit, dhe prmisimit t sistemit penitenciar n Shqipri. Me interes ishte dhe ratifikimi nga parlamenti monarkist shqiptar i t pars Konvent midis “Mbretris Shqiptare dhe Republiks Cekosllovake mbi Ekstradimin dhe ndihmn Gjyqsore.” Kjo konvent mbante firmn e Ministrit propozues t Drejtsis z. Faik Shatku ( d.v ). Qllimi i ksaj konvente ishte i prbashkt : Pr ekstradimin e keqbrsve, pr ekstradimin n transit ( kalim ), dhe pr ndihmn gjyqsore reciproke n shjet penale. Kjo marrvshje ndahej n dy krer: Ku kreu i pari fliste pr ekstradimin e keqbrsve, eksradimin dhe ndjekjen e nnshtetasve si dhe pjesa pr fajet n t ciln nuk i shtrin efektet ekstradimi. Kurse pjesa e dyt, shtjellonte ndihmn gjyqsore n shtjet penale. Duke qn dhe deputet n legjislaturn e III-t t Asambles Parlamentare merr pjes n nj sr diskutimesh n lidhje me projekt-ligjet, paketat fiskale, amendamentet pr reformimin e institucioneve dhe t ligjit pr sistemin gjyqsor t vendit. Ndrsa prsa i prket parandalimit t kriminalitetit n shoqrin e kohs, i prmbahej formuls cura + corrigenda (d.m.th, shrim dhe parandalim + drejtsi restauruese ). Jep konsulta sesi duhen zbatuar me korrektsi qarkoret dhe udhzimet ministrore. Ishte pr nj sistem gjyqsor t decentralizuar n shkall prefekturash dhe nnprefekturash.. Kjo gj pasqyrohet dhe n shtypin e kohs. N gazetn “ Drita ” t 12 marsit 1939 nn titullin “ Bisedimet e Parlamentit “ thuhet se: Z. Faik Shatku, Ministr i Drejtsis propozoj q neni 1 i projekt-ligjit n bisedim t ndryshoj. Sipas tij, Gjykatat paqtuese t Shijakut dhe t Malsis s Madhe t suprimueme n ligjin dat 25.03.1935, duhet t rikrijohen me juridiksionin e prefekturave omonime ashtu si kan qn me ligjin mbi organizimin e drejtsis. Pra si shihet ai ishte pr nj juridiksion i cili vetorganizohej n shkall prefekture pa ndikimin e drejtprdrejt t politiks. Nn titullin “ Fjalimi i Shk. Tij Ministrit t Drejtsis z.Faik Shatku, mbajtur me goj n darkn e 30 gushtit, t shtruar prej Qeveris Mbretrore n hotel Internasional“ do ta niste kryeartikullin e saj Gazeta “Drita”, e 1 shtatorit t vitit 1938. Ishte nj ngjarje e pazakont, pr arsye se dinastia Zogolli dhe Shqipria festonin 10-vjetorin e themelimit t Mbretris Shqiptare. Pr nder t ksaj ngjarje historike, u shtrua nj dark e cila u prij nga fjalimi i z. Faik Shatku. N ligjeratn e tij ai theksoi “sesi populli shqiptar kaloj nga nj faz e mbretrimit t art t Sknderbeut, n nj tjetr periudh t mbretrimit t shndritshm t Mbretit Zog. Prparime t uditshme jan br n gjirin e shoqris son kombtare, si n konsolidimin e shtetit, n lartsimin e ndrgjegjes kombtare, n sigurimin e nj qetsie shembullore q ka fituar rekord t prbotshm. N artikullin e shkruar nga z. Fabian Morava, t dt. /…/2003 n revistn Klan, me titull

    “ Kur ndrtohej Tirana “ ndr t tjera citon se “ Abedin Nepravishta u prket atyre personaliteteve t pakta t periudhs s Pavarsis s vitit 1912-1939, si: Hil Mosi, Mirash Ivanaj, Faik Shatku t cilt qndruan asnjans n shtjet e ideologjis politike”. Ndrsa nj tjetr bashkombas dhe bashkpatriot i Faik Shatkut, z. Xheladin Krifca do t shkruaj n gazetn “ Ndryshe” t dt../…/2007 n artikullin me tem :” Horizonte t reja n arsimin kombtar” t ciln ia kushton veprs dhe kontributit t Faik Shatkut, si Ministr i Arsimit Kombtar. Ndr t tjera ai shkruan se: “ Faik Shatku, i paisur me nj kultur juridike t shndosh, ai ka derdhur gjith energjit e tija mendore, n t mir t atdheut. Faiku nuk ka br asnjher kompromis me rregjimet apo sunduesit q kan shkelur vndin ton”.

    Dhe sht e drejt q t prmndim se n ndryshim nga kolgt dhe politikant bashkkombas t tij t cilt ditn q t’i serviloseshin armikut dhe t jn prsri t part n postet ministrore dhe n ofiqe, Faiku deshiroi q t qndronte neutral dhe t mos merrte pjes n jetn politike gjat pushtimit t Shqipris nga trupat nazi-fashiste. Me pushtimin e Shqipris, m 7 prill 1939 nga Italia fashiste, largohet s bashku me mbretin Zog I dhe m grupin shoqrues pr n Turqi. N muajin mars t 1940 kthehet n atdhe, por fashistt e internojn n Itali, pa asnj motivacion. N fillim e mbajn n burgun e Barit, e pastaj n at t Bergamos. N maj t vitit 1941 lirohet nga burgu dhe kthehet n atdhe. Pas kthimit n atdhe, ai emrohet Kryetar i Komisionit t Kontrollit pran Ministris s Financave. Ndrroi jet n 15.04.1946 n Tiran, n moshn 57-vjeare, nj nga ideuesit, krijuesit, dhe konsoliduesit, e institucioneve t Drejtsis dhe t Jurisprudences Shqiptare, n shtetin e porsa krijuar Shqiptar.



    Shkruar nga: Saimir Shatku
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  14. #14
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Faik Shatku, Ministri q solli n atdhe eshtrat e poetit kombtar Naim Frashrit

    Nga Saimir Shatku

    Faik Shatku, Jetshkrim biografik. (Diber e Madhe, 12.06.1889 - Tiran, 15.04.1946)

    TORINO (ITALI) - U lind m 12.06.1889 n Dibr t Madhe, n nj familje patriotike e atdhetare. N vendlindje prfundoi shkolln fillore. Kur u b emigracioni i popullsis dibrane n vitin 1912, familja e tij u vendos n Stamboll, gjat ksaj kohe Faiku vazhdonte studimet n shkolln e mesme tregtare Franceze n Selanik.

    Pas prfundimit t shkolls tregtare n Selanik, kthehet pran familjes s tij n Stamboll pr t vazhduar studimet e larta n Fakultetin e Drejtsis t Universitetit t Stambollit. Pran ktij Fakulteti u diplomua dhe mbrojti doktoraturen.

    Ne Stamboll, ai ushtroi detyrn e avokatit publik. N fillim t vitit 1924, njri ndrmjet Shqiptarve t arsimuar, largohet familjarisht nga Turqia pr tu vendosur prfundimisht n Tiran. N dt. 14.05.1924 u emrua antar i gjykats s shkalls s par n qytetin e Elbasanit, e pastaj n Korc.

    N 11.02.1925 u emrua prokuror i gjykats s shkalls s par n Tiran. Po ashtu ishte gjyqtar, prokuror dhe kryeprokuror n Tiran. M 23.03.1925 u emerua sekretar i prgjithshm i ministrit t drejtsis, detyr t ciln e mbajti deri n vitin 1929.

    Po n kt vit emrohet antar i kshillit t shtetit dhe m pas zvndskryetar i kshillit t shtetit. Po ashtu ishte kryeprokuror i prgjithshm i shtetit dhe kryeprokuror i prgjithshm i gjyqit ushtarak t nalt deri n vitin 1936 kur hodhi kandidaturn pr deputet..

    N zgjedhjet pr Asamblen Parlamentare t vitit 1936 u zgjodh deputet i prefekturs s Elbasanit, s bashku me intelektual t tjer dibran si: Abdurahman Dibra, Fiqiri Rusi, Hafiz Xhemali, Jashar Erebara kta n prefekturn e Dibrs, si dhe Izet Shatku (Dibra), n prefekturn e Durrs-Tiran. M 09.11.1936 u emrua Minister i Arsimit( Edukacionit ) post t ciln e mbajti deri n vitin 1938.

    Gjat ksaj periudhe Faik Shatku dha kontribut t shquar n zhvillimin e arsimit kombtar. Ai rekrutoi nnpunesa t arsimuar n vndet m perndimore, si dhe reformoi sistemin pedagogjik duke e klasifikuar at n shkolla foshnjore, fillore, dhe t mesme.

    Ai i dha rndesi eleminimit t analfabetizmit n prgjithsi, si dhe emancipimit t vajzave n shoqeri. Ngjarje e rndsishme pr kombin Shqiptar ishte dhe kthimi n atdhe i eshtrave te poetit t madh Shqiptar Naim Frasherit n vitin 1937, me rastin e 37 vjetorit t vdekjes s tij. Ky veprim u propozua nga ministri i Arsimit z.Faik Shatku.

    Ai kryesonte komisionin e kthimit t eshtrave t poetit ton kombtar s bashku me komandantin e prgjithshm t xhandarmris kolonel Shefki Shatku. M 01.06.1938 me ndryshimet q u bn n qeverin e kryeministrit Koo Kotta, Faik Shatku u mandatua si Ministr i Drejtsis, detyr t ciln e mbajti deri n 07.04.1939.

    Gjat ksaj periudhe ai nisi reformn pr depenalizimin e disa veprave penale, shfuqizoi disa ligje arkaike si dhe riformatoi legjislacionin procedurial penal dhe civil. Me okupimin e Shqipris, m 7 prill 1939 nga Italia fashiste, largohet s bashku me mbretin Zog I dhe me suitt shoqruese pr n Turqi.

    N muajin mars t 1940 kthehet n atdhe, por fashistt e internojn n Itali, pa asnj motivacion. N fillim e mbajn n burgun e Barit, e pastaj n at t Bergamos. N maj t vitit 1941 lirohet nga burgu dhe kthehet n atdhe. Pas kthimit, ai emrohet kryetar i komisionit t kontrollit pran Ministris s Financave. Ndrroi jet n 15.04.1946 n qytetin e Tirans.

    2.Veprimtaria profesionale dhe kombtare

    Faik Shatku mund t themi me plotgoj hodhi bazat m t rndsishme t arsimit kombtar, prgjat periudhs s mbretris Shqiptare. Gjat ksaj kohe kur ai mbante postin e ministrit t arsimit kombtar, kishte si piksynim kryesor rinin. Ai e konsideronte at “si shpresa e s ardhmes, dhe shtylla e atdheut. Po! Po Thoshte ai, pr t qn kjo rini shpresa e s ardhmes, shtylla e atdheut, duhet t formohet, t prgatitet, t paiset me nj kultur t shndosh, t frymzohet me idealet e larta kombtare, ato ide q ndezin gjakrat e shtyjn pr pun t mdha.

    Dhe pikrisht ky mision i rndesishm i sht ngarkuar arsimtarve. Detyra e arsimtarit, sht e rndsishme dhe funksioni i tij, sht funksion i shenjt”. Fatmirsisht fjalimet, diskutimet parlamentare e debatet pr arsimin kombtar t z. Faik Shatkut jan publikuar gjersisht n shtypin e kohs. N to gjejm t pasqyruar realitetin e arsimit kombtar dhe vshtirsit pr t luftuar analfabetizmin e cila ishte kthyer prolog i jets s shqiptarve si pasoj e skamjes.

    Por pr t mnjanuar keto vshtirsi t jets, Faik Shatku e shihte zgjidhjen e vetme n arsimimin e t rinjve, hapjen e shkollave t reja fillore e t mesme si dhe institutet teknike dhe ato profesionale. Me iniciativen e tij u realizuan nj sr investimesh n ngritjen e shollave fillore npr fshatra dhe n qytete, si dhe paisjen e tyre me mjete arsimore e edukative. Kujtojm ktu krijimin e institutit-femror “Nana Mbretnesh”, ku me rastin e inagurimit t saj dhe t diplomimit t maturantve t par t ksaj shkolle femrore, Faik Shatku mbajti nj fjalim t rndsishm historik.

    N kt fjalim ministri i arsimit z. F.Shatku theksoi se
    “mbas kompletimit t ktij instituti me klasat, sot ai po nxjerr 13 maturant, 9 t degs normale dhe 4 t gjimnazit, t cilat tash patn nderin t marrin dftesat e pjekuris. Por t jemi t sigurt se numri i nxnsve vitin e ardhshm do t rritet m tej. Mbas shum prpjekjeve dhe nj pune t gjat n msim, sot u kurorzua studimi i juaj duke marr dftesat e pjekuris. Sot ju po leni bankat e shkolls. Disa prej jush mund t marrin karjern e msuesis (pedagogjis) e disa t tjera mund t kthehen duke qn t kulturuar (shkolluar) n gjirin e familjeve t veta ose mund t ndjekin msimet m t larta. Por sidoqoft kndej e tutje, si juve, ashtu edhe vajzat e tjera q jan n vazhdim e sipr t msimeve, ju pret nj detyr tjetr me rndsi patriotike. Sot ju po kaprceni pragun e ktij instituti dhe po inkuadroheni n nj shoqri t re. N shoqrin e moralit, t arsimimit dhe t kulturs shqiptare. N fund t ktij fjalimi shklqesia e tij z.Faik Shatku tha: T dashtuna Maturant ! Kto jan kshillat e mija q mund t’ju jap n kt koh kur po kaloni pragun e ksaj shkolle. Suksese n sfidat e tjera t jets."

    Prgjat mandatit t tij si ministr i nj qeverie mbretrore, Faik Shatku organizoi punn pr krijimin e nj federate sportive. Kshtu me iniciativen e tij dhe t nj grupi sportdashsish, ai hodhi bazat pr krijimin e nj djelmnije sportive. Ministria e arsimit gjat asaj kohe, prve detyrave n zhvillimin e arsimit kombtar, n luftn kundr paragjykimeve dhe skepticizmit t kohs, dhe t analfabetizmit, hodhi themelet pr krijimin e nj federate sportive, pr t rinjt shqiptar, pr ti nxitur n zemrat e tyre kulturn dhe edukatn sportive.

    Prgjat viteve 1936-1938 aparati arsimor i kryesuar nga z.Faik Shatku, i shprndau bursa nxnsve nga rrethet e ndyshme t vndit, jetimve, t varfrve dhe nxnsve t shklqyer me qllim paisjen e tyre me kultur perndimore. Prve aktiviteteve t jets arsimore t vndit, me propozimin e Faik Shatkut i cili ishte njkohsisht dhe Kryetar i Federates Sportive Shqiptare, jan realizuar dhe mjaft kampionate sportive ndrmjet klubeve sportive Shqiptare me ato Italiane si: (Ankona, Bari dhe Torino) dhe me ato t Serbis.Isht karakteristik e Faik Shatkut ndjenja e oratoris dhe e patriotizmit.
    N nj fjalim t mbajtur n 2 qershor 1936 t publikuar n gazetn “Vatra “ ai theksonte kto fjal t cilat i dilnin nga zemra e shpirtit: ” I tan kujdesi em i kushtohet djelmnis, e cila, e pajisun me virtyte t nalta t racs son,si bes, nder e burrni, e bindun dhe e disiplinume, fizikisht e forcnueme, mendsisht e naltsueme, me mendim t prer. Atdheu mbi t gjitha gatitet n shkolla shtetnore pr realizimin e idealit kombtar.”
    Por evenimenti m i rndsishem i ktij ndriuesi t arsimit kombetar ishte padyshim kthimi n atdhe i eshtrave t poetit ton kombtar, t Naim Frashrit. Kjo ngjarje ndodhi me rastin e 25-vjetorit t shpalljes s Pavarsis s Shqipris dhe t 37-vjetorit t vdekjes s ktij bilbili t gjuhs shqipe. Ishte pikrisht 3 qershori i vitit 1937 ku nj komision i prbr nga z. Faik Shatku Ministr i Arsimit, z.Musa Juka, Ministr i Brendshm dhe Kolonel Shefki Shatku Komandant i Prgjithshm i Xhandarmris, t cilt u nisn drejt Stambollit pr t marr eshtrat e poetit ton kombtar.
    Gazeta “Shtypi”, nj organ shoqror dhe kombtar i asaj kohe e prshkruan n kt mnyr emocionet dhe fjalt e ministrit t arsimit z. Faik Shatku, gjat ardhjes s kortezhit me trupin e poetit kombtar: “ I mallngjyer z. Faik Shatku flet: Vllazr Shqiptar ! Sot arritn n tokn e atdheut ton eshtrat e Naim Frashrit ! Nj mallngjim i paprshkrueshm n kt ast pushton shpirtin ton, ndjejm gzim por n ann tjetr zemra mbushet njkohsisht edhe me melankoli t patregueme kur mendojm t kaluemen e vjershtorit atdhetar, t Naimit, me plot mundime, prpjekjen e tij me plot sakrifica dhe kshtu pa dasht lott na ngjiten n sy ! Emni i tij tingellon vesh n vesh, fluturon buz n buz te t gjith shqiptart, i madh ose i vogl qoft dhe ky fenomen sht fare i natyrshm. Gjuha amtare e palvrueme gjeti n t, frymzuesin e gjall, artistin me plot elokuenc, gjeti nevojn e tij bilbilin e pa lodhur i cili, tue kndue, tue vajtue, an e mban elektrizonte nervat e tan popullit Shqiptar pr me e zgju nga gjumi i rand dhe fatal.
    Faik Shatku, n ndryshimet e qeveris s at’hershme t kryeministrit Koo Kotta, u lirua nga pozicioni i ministrit t arsimit kombtar pr t kaluar n drejtimin e dikasterit t drejtsis. Por ai kurr nuk e hoqi vmndjen nga dashuria q kishte pr punn shkencore dhe pedagogjike, pr kt qllim bashkpunoi me kolegt e tjer t ktij dikasteri pr ti kurorzuar me sukses reformat e nisura prej tij. Fatkeqsisht, pushtimi i Shqipris nga Italia fashiste dhe fillimi i lufts s dyt botrore, do ta gjente Faik Shatkun t kalonte njrin pas tjetrit karvanet e vuajtjes nga pushtuesit fashist . E burgosin n muajin mars t vitit 1940 n burgun e Barit, dhe m pas e transferojn n burgun e Bergamos, pa asnj motivacion. Pas lirimit t Shqipris punoi n Tiran si kryetar i komisionit t kontrollit financiar pran ministris s financave, deri n prillin e vitit 1946. Ndrroi jet m 15. 04.1946 n Tiran. Trupi i tij u proll me nderime pr n banesn e fundit nga shum bashkkombas Shqiptar.
    Fotografit e Bashkngjitura Fotografit e Bashkngjitura  
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  15. #15
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime
    Mirto Qormemeti-robi i fundit t lufts


    Imazhi mbress i nj jete, q shtreson materiale t mbledhura vuajtjesh si rezultat granitesh t pashmangshme, ngjyrat e jets s Mirtozan Qormemetit i cili, Shkruan dhe lexon shqip, srbisht, gjermanisht dhe arabisht, kan bashkjetuar me dhimbn e kohs s kombit q i takoi. Ather tek ai, persiatjet e kalvarit t vuajtjeve t gati nj shekulli histori jan ngulitur thell n rrudhat e lkurs t ballit t cilat n pamje t par n miniatur paraqesin nj tkurje malore apokaliptike.
    Edhepse q n fmijrin e hershme i mbetur pa prindr, pas kthimit nga Tirana 1916, ai vendoset te daja i tij n fshatin Ame, kurse n Dibr jan kthyer m 1948.
    T shkruash pr t ssht e leht sepse sdi t kapsh m par: fisnikrin, trimrin, talentin, kmbnguljen, vullnetin apo dashurin pr kombin.
    Gjat viteve 1918-1941 Dibra nuk kish shkolla shqip, prandaj msuesit u shprnguln n Shqipri ku punonin n gati gjith Shqiprin si Said Najdeni, Haki Sharofi, Vebi Agolli, Haki Strmilli etj... Ata q mbetn n Dibr punonin pun t ndryshme. Nj prej tyre ishte edhe Riza Lata nga fshati Ame q punonte hoxh fshati dhe na msonte msim fetar. Por n shtpin e tij mbas orve t arabishtes na i msont shkronjat shqip dhe vjershat e Naimit, ajupit etj... Vijonte n nj frym rrfimin e jets zoti Mirtozan duke u thelluar n detajet e vuajtjeve. Kur vrren se ne, rrfimin e ndjekim me kureshtje vijon : M 1935 shkova ushtar n Karlov t Kroacis, por shum shpejt u smura nga nj smundje ngjitse, ata pas dy muaj m lshuan n shtpi n rehabilitim. N ushtri m thirn prap n fund t vitit 1938. Edhe pak dit duhej q t prfundoja afatin ushtarak. Filluan luftrat npr Europ kshtu q gjat bombardimit t Beogradit m 6 prill 1941 isha n Petrovaredin (Zrenjanin) deri m 5 maj 1941. Njsiti jon endeshte rreth Beogradit. Ather komanda na la t lir, ata q mundn t shkojn n shtpi-shkuan, mirpo n at koh gjermant e kishin pushtuar vendin ton dhe nga jugu i afroheshin Beogradit, kshtu q ishte e pamundur t largohemi nga komanda dhe m 5 maj 1941 n Mitrovic t stremit u dorzua komplet njsiti jon (IV Kraleski Puk).
    Gjermant na ngarkuan n kamion dhe na nxorn diku n Vojvodin ku i mblodhn t gjith robrit e rrethit t Beogradit, afr 200 mij robr. Pr dy jav na sistemuan n Gjermani sipas profesionit, fes, kombit, njohurive t prgjithshme dhe gjendjes psiko-fizike. Mua m sistemuan n nj fabrik qumshti n qytetin Krefeld afr Dsseldorfit.
    Ksaj periudhe t ert iu shtua edhe periudha pas lufts s dyt ku intelegjenca u shua n forma t ndryshme. Fshatrat e brezit kufitar u internuan n Maqedonin lindore, nj pjes u burgosn dhe me t dhjetra t tjer u vran pa proese gyqsore. N fshatin tim u vran tre fshatar t pafajshm nga policia kufitare dhe shrbimet e fshehta t UDB - s “gabimisht”. Dhe n do fshat tjetr nga dy e nga tre. Familjet q nuk u internuan u burgosn, burrat t cilt nga presionet psiqike (n burg) dhe krcnimet pr zhdukjen e familjeve u detyruan me dashje dhe padashje t bashkpunojn me sistemin, nj pjes e mir e t cilve me kalimin e kohs edhe u hyri n qejf bashkpunimi. Me hapjen e kufirit shtetror ishin t maltretuarit q t part u shprnguln n Amerik dhe Europ. Kshtu q sot jan boshatisur t gjith fshatrat kufitare si: Spas, Ame, Krifc, Banisht, Shullan, Jazulli, Kojnar, Bomov, Shushic, Tarranik etj... Sot nga kto fshatra kan mbetur me qindra tregime pr proeset gjyqsore t montuara.
    Pra puna sht mbi t gjitha… Jeta sht komplekse dhe na mundojn ligjet e saja. Un shpesh dshiroj t arrij m shum se e konceptoj jetn por esapet s’m dalin dot. Sepse n t kam shum episode t cilat kan di t veant n rrug, familje dhe pun. Sot kur mundohem t evokoj kujtime vrrej se jeta m sht ngatruar, dhe m duket e gjat sa tre shekuj, sepse n kto vende ka patur luftra t vazhdushme por edhe gjat kohs s paqs shqiptart kan qen n luft me


    Bullgart n Dibr s’kan qen t sigurt sepse grykn e Radiks dhe grykn e Drinit t zi shpeshher e kan kontrolluar forcat e Jusuf Ndreut - Xhelilit dhe Dan Camit e Hoxh Muglics. Kshtu q bullgart kan krijuar t ashtuquajturn qeverin e prkohshme t Dibrs me nj komision t przier, shqiptar, sllav, turq dhe torbesh. Megjithat para se t hyn forcat srbo-franceze kan lidhur pr t’i pushkatuar 200 burra te zgjedhur t Dibrs. Por mekanizmin q e kan pasur frik, funksionoi. Jusuf Xhelili me Pop Maqellarn u drgoi fjal se nuk do t lshon asnj bullgar t gjall nga gryka e Radiks dhe Drinit t zi n rast se ekzekutohen dibrant. Ndrsa periudhn e administrimit italian, Dibra e kujton me mall dhe nostalgji.
    Dibra e Madhe si i themi regjionit t Dibrs jasht kufijve shtetror, n periudhn e Italis pr radh t par n histori ka prjetuar nj lulzim kulturor, ekonomik dhe politik. Vshtir se do t kmi ndonjher ashtu lulzimi. Edhe pse ka qen periudh lufte dhe mjaft e shkurtr ajo ka ln kujtime t shumta n popull.
    Plaku 93 vjear pasi shtrngon gishtat fuqishm her t njrs e her t dors tjetr srish hudhet me bised n kujtimet e tij gjat kohs kur ishte rob lufte, dhe pas orarit t puns flenim n baraka ushtarake nn mbikqyrjen e disa pleqve rezervist. Punonim 8 or, ndrsa pasdite (n fillim me mbikqyrje) shtisnim npr qytet, merreshim me sport, msonim gjermanisht nga fletushka e revista speciale pr ne. Ushqimi n baraka vinte nga kuzhina ushtarake dhe nuk kishte ndryshim nga ushqimi i rekrutve gjerman. Ndrsa ne muslimanve na jepnin ushqim t veant dhe nuk na pengonin pr namaz dhe Ramazan. Pas gjasht muajsh na dhan nga nj kartolin q t paraqitemi n shtpi.
    Pas nj viti m transferuan n Dsseldorf n nj repart t “Krup–it”, ku punoja n kaldajat qndrore. N vitin 1943 na dhan t drejt t pranojm shtetsin gjermane dhe t kalojm n qytetar t lir gjerman. Dhe me kt rast nj numr i madh sllovensh, kroatsh, hungarezsh dhe gjerman nga Vojvodina u shtetzuan.


    N fillim t vitit 1944 qeveria e Tirans i krkoi Gjermanis t’i kthen shtetasit shqiptar q gjinden n Gjermani si robr lufte jugosllav me pretekst q t’i angazhon n luft me gueriln komuniste. Dhe m 20 maj krkesa u aprovua dhe t gjith shqiptart t cilt ishin me prejardhje nga vendet nn administratn shqiptare u lshuan n shtpi me leje pushimi 30 dit. Dhe pas ksaj t paraqiten n komandaqarkun pr udhzime t mtutjeshme.
    T gjith robrit nga Maqedonia Kah fundi i majit zbarkuam n Prizren nga nj tren ushtarak, po at dit u nism pr Tetov npr Shar, prej ku t gjith angazhuam karroca (taksi) dhe u shprndam npr qytete.
    N komandaqarkun e Dibrs nuk u paraqitm ngase ato nuk e dinin ku e kishin kokn. Gjermant ishin t demoralizuar nga lufta q po humbej, me t cilt komunikoja lirshm dhe shpesh her u shrbeja pr prkthime t rndsishme. N fillim t shtatorit 1944 gjermant trhiqeshin pr n veri. Ditn kur u nisn u prshndetm me oficert q i njihja, njri prej tyre m la nj makin shkrimi “Oliveti” dhe nj pushk t shkurtr italiane. Nuk m harrohen fjalt t nj oficeri fisnik – “Sot e tutje do t jetoni me njerz q s’din ka sht WC”. E kishte fjaln pr rust.
    Disa or m von n qytet u fut pararoja e brigads t shtat sulmuese shqiptare. N ball t s cils ishin t rinjt dibran nga Tirana. Flamurin e mbante Xheladin Krifca i cili m von u emrua ambasador n Kin.
    Kshillat nacionallirimtare i organizonte kryetari i kshillit t Dibrs, Aqif Lleshi, bashkfshatar i imi, i cili nuk m mobilizoi pr n front me pretekst se gjasht vjet pa ndrprerje kam qn ushtar dhe rob lufte. Por m propozoi dhe zgjodhi kryetar t kshillit nacionallirimtar pr fshatrat Ame, Krifc dhe Banisht.
    Deri n fund t vitit 1945 brigadat shqiptare kontrollonin Dibrn dhe rrethin. Komandat brigade ishte Haxhi Lleshi, m t cilin ishim moshatar dhe shok klase n shkolln fillore srbishte n vitet 1922-27. Kur ai mori urdhr t trhiqet brenda kufijve t 1913 u duk qart se bashkimi i trojeve shqiptare q aq shum e kishin propaganduar komunistt ishte fars dhe se shqiptarve t jasht Shqipris londineze u mbetej t mendojn pr nj shans tjetr historike.
    M 1951 Aqif Lleshi para se t’i rrethohet shtpia ai i informuar prej dikujt kaloi prtej kufirit me afr tridhjet antar t familjes.

    Po at dit n t gjith Dibrn filluan internimet masive, arrestimet, bastisjet, por edhe ekzekutimet n brezin kufitar. N Veles dhe Shtip u internuan rreth 60 familje, pronat e t cilve iu bashkuan kooperativs me gjith kafsh. Pleqt, t smurt dhe shum fmij vdiqn nga uria, ethet dhe tuberkulozi. Internimet zgjatn prej tre deri gjasht vjet. Dibra n Veles dhe Shtip la shum varre.
    I ashtuquajturi revolucioni socialist n Dibr ka ln plag t pashrueshme m shum se do qytet tjetr shqiptar.
    Nga Dibra n gjermani kishte edhe robr t tjer t lufts, shton Xha Mirto si: Nazif Mashkulli, Shefki Strikani, Xhetan Kaja, Kareman Sela, Hisni Strikani, Elmaz Duka, Hisni Markja, Kalosh Lleshi, Osman Shehu, Bajram Frangu, Aki Tollumi, etj. Shnimet tona nuk kan t ndalur ata do ti mbeten historis, Qllimi i ktij shkrimi me rastin e trevjetorit t vdekjes s Mirto Qormemetit, ritushon q prmes robit t fundit t lufts s dyt botrore t prezentohet pjesrisht dhimba, dhe vuajtjet e popullit t ktij nnqielli.[/QUOTE]
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  16. #16
    i/e regjistruar Maska e saura
    Antarsuar
    07-09-2008
    Vendndodhja
    Itali
    Postime
    3,283
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime
    Familjet e medha marin e japin me familjet e medha Haqif LLeshi ka pas gruan nga fisi i Agolleve .Biligoa ,jam historiane dhe kam lexuar shume per luftrat ne Diber te madhe .
    L'invidia e la forma piu sincera di ammmmirazione.

  17. #17
    not exist Maska e skender76
    Antarsuar
    10-06-2003
    Vendndodhja
    Tjeterkund...
    Postime
    3,841
    Faleminderit
    90
    83 falenderime n 63 postime
    Pershendetje!
    Komplimentet, dhe falenderimet e mia per informacionet qe ke sjell.
    paqen, e sjell vetem drejtsia

  18. #18
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Qndresa Epope e Dibrs kundr pushtuesve, n luftn ANL

    Qndresa Epope e Dibrs kundr pushtuesve, n luftn ANL

    Nga Dine Kaca

    Pushtimi fashist Italian, edhe ne Dibre vendosi garnizone te fuqishme ushtarake dhe kuestura, ndrsa ne krahina , posta karabinier , etj. Krahas ktyre forcave ushtarake , vepronte edhe kontingjenti tjetr, si ai agjenturor, administrata fashiste, organizma te tjera dhe vegla ne shrbim te tij. I gjith ky potencial , punonte intensivisht pr fashistizimin e italianizmin e popullsis dibrane. Fashizmi synonte te paksonte e te shuante ndjenjat atdhetare te popullsis vendase. Ai zhvillonte nj larmi formash propagandistike dhe nga ana tjetr shtypte me dhune do vatr lvizje antifashiste .

    Fashizmi Italian , pas pushtimit, ne Dibr u njoh nga afr me psikologjin e mentalitetin dibran, me traditat e zakonet, me ndjenjat atdhetare etj ne trsi , dhe pr krahina te veanta e shtresa te ndryshme te popullsis. Ajo qe e shqetsonte fashizmin , ishte se dibranet mbanin arme e municione te fshehura dhe se nj dite Dibra do te mund te ngrihej ne lufte kundr tij.

    Qndresat anti fashiste te dibraneve u rriten me shume, kur fashizmi Italian prdori territoret Shqiptare ne agresionin kundr popullit grek Tetor 1940 – Prill 1941 dhe kundr popujve te Jugosllavis ne prill 1941. Me dekret te posam te Viktor Emanuelit te III, toka Shqiptare , si <> e Perandoris italiane , u shpall ne gjendje lufte dhe hyri ne fuqi ligji Italian I lufts I vitit 1938. Me kt ligj donin te trhiqnin edhe Shqiprin pas vetes kundr shteteve me te cilat Italia ishte ne luft.1

    Edhe nga popullsia dibrane u rekrutuan me force ushtare te cilt u drguan ne frontin e lufts italo – grake. Disa prej tyre u vran ne lufte , shumica e ushtareve shqiptare dezertuan, nj pjese u hodhn ne ann e ushtris greke duke luftuar bashke me ta kundr fashizmit. Pr kt fashistet me njher krijuan nj Komision qeveritar te posame pr internime e burgime ndaj dezertoreve, sabotatoreve, dhe propagandisteve antifashiste. Me 25 nntor 1940 me vendim nr. 12 internohen ne Itali 174 veta dhe me vendim nr. 15 date 2 janar 1941 u internuan dhe 65 atdhetare te tjer. Ne mbarim te lufts Italo-Greke figuronin 444 emra te internuar ne Itali. Forma sabotimi ishin edhe grevat e puntorve. Ato ishin protesta edhe kundr lufts grabitqare te fashizmit. E tille qe ajo e puntorve dibrane ne rrugn Dibr – Librazhd. Ata braktisen punn ne prill 1941

    Ne nntor 1940 , Musolini i shkruante Hitlerit: “Nj nga shkaqet e disfats te ushtrive italiane ne frontin grek ishte tradhtia pothuajse e prgjithshme e forcave shqiptare , te cilat ngritn krye kundr forcave tona ….,,2

    Mbas mbarimit te lufts me Greqin, ne dy javt e para te prillit 1941, ushtria fashiste italiane, nga trualli shqiptar do te ndrmerrte agresionin kundr popujve te Jugosllavis ne tre drejtime kryesore: Shkodr-Podgorice, Peshkopi-Dibr e Madhe dhe Lin-Struge-Ohr. Ky sulm i ushtris italiane, ishte koordinuar me at te aleatit te saj te ushtris naziste gjermane e cila qe ne javn e pare te prillit 1941 ishte hedhur ne sulm kundr popujve te Jugosllavis nga ana e lindjes.

    Ne kto kushte populli shqiptar tregoi solidaritetin dhe prkushtimin pr te luftuar se bashku me vllezrit e tij shqiptar ne tokat e tyre brenda kufirit te Jugosllavis, si dhe me kombsit e tjera ne jugosllavi. Disa dite para sulmit te ushtris fashiste italiane , ne Dibr te Eprme, nga patriotet dibrane, u morn masa pr sensibilizimin e popullit dhe mobilizimin e tij ne qndrese antifashiste. Grupe atdhetaresh nga Dibra e Madhe, nga krahinat: Golloborde, Shupenze, Maqellare etj, nen drejtimin e atdhetarit te shquar Haxhi Lleshi, ngritn nj front te zjarrte prball ushtris fashiste italiane ne vijn kufitare qe shtrihej nga jug perndimi deri ne veri te qytetit te Dibrs se Madhe, prej Mireshit-Sepetova-Vicisht-Cerenec-Bllate e Kllobcisht.

    Lufta qe zhvilluar e ashpr. Lufttart dibrane, kishin bere qndres te fuqishme, forca e zjarrit te tyre, nuk e kish lejuar ushtrin fashiste te prparonte drejt lindjes pr ne Dibr te Madhe. Ne kt kohe, nazistet gjermane e kishin thyer frontin e ushtris Jugosllave nga lindja dhe ushtaret e tanket e tyre u duken ne Dibre te Madhe. Prball ksaj situate, lufttart Dibrane, te ndodhur ne mes te dy zjarreve, ne mnyr te organizuar trhiqen nga fronti i lufts prkohsisht.

    Gjate ktyre luftimeve dhe me pas, mbeten te vrare dhe u pushkatuan mbi dhjete vete nga fashizmi si: Abdurrahim Hazis Lleshi Reshan, Vehbi Agush Jashari Kovashice te Maqellares, Fazlli Fetah Cami, Musa Rrahman Cami, Sefer Ramis Cami, Mahmut Dalip Cami ( te kater nga Vicishti), Mexhit Lezi si dhe Ejup Shahin Cami nga Dibra e Madhe , etj. Nga luftimet pati edhe shume te plagosur. Nga kjo qendrese e dibraneve, ushtria fashiste italiane pati dhjetra te vrare e te plagosur si dhe demtime ne bazen materiale ushtarake. Ne nje dokument thuhet: “Ne rripin kufizor te Dibres, ne fillim te armiqesise me Jugosllavine, elemente katundare shqiptare… bene ceshtje te perbashket me armikun duke rrokur armet kunder trupave tona”1 .





    Mbas qendreses qe bene luftetaret dibrane dhe kapitullimit te ushtrise jugosllave me 17 prill 1941, fashizmi ndermori fushaten e ndjekjes dhe persekutimin e pjesemarresve shqiptare ne kete lufte. Krahas atyre qe u vrane e u pushkatuan , internoi , burgosi dhe denoi me burg mbi tridhjete luftetare. U dnuan : Ahmet Cami, Izet Cami nga Vicishti, Nuz Majtara, Tif Muca , Shaqir Skuka nga krahina e Maqellars , etj. U internuan Aqif Lleshi, Gani Lleshi, Pellumb Lleshi etj .Haxhi Lleshi qe ishte drejtuesi kryesore i qendreses antifashiste, u detyrua te hidhet ne ilegalitet per te vazhduar luften antifashiste.2

    1. (AQSH, raporti I komandes eprore te karabiniererise derguar kryeministrise, nr. 33/2, dt 08.06.1941)

    2. (Maketi: Historia e LANC e popullit Dibrane fq 25-27)



    Re e Dardhe: << O fitojme dhe nuk dorezojme asnje arme , o vdesim te gjithe>>!

    Mbledhja e armeve te fshehta , qe diktuar edhe nga qendresat antifashiste dhe pjesmarrja e dibraneve ne lufte kunder agresionit fashist qe nderrmori Italia ndaj popullit grek dhe popujve te jugosllavis nga toka shqiptare.Ekspeditat ishin pergatitur dhe kryenin operacione ne te gjitha zonat e Dibres , me perjashtim te krahinave Rec e Dardhe .Gjate operacioneve , kishin hasur ne rezistence te forte , por gjithesesi ato kishin mundur te grumbullonin nje sasi te vogel armesh e municionesh.

    Ne strategjine e taktiken fashiste , jo pa qellim ishin lene per ne fund krahinat Dardhe e Rec.Kjo per faktin historik se ato njiheshin si krahina me tradita atdhetare, kompakte e trimerore qe ishin shquar per atdhetarizem e trimeri , ne beteja te forta kunder pushtuesve, c’ka e veshtiresonte se tepermi carmatimin e tyre. Fashizmi nuk kishte nevoje per arme, por donte te shuante cdo vater e lidhje patriotike qe perbenin rrezik per te.

    Termi carmatosje ne veshin , psikollogjine dhe mentalitetin e recianeve e dardhianeve tingellonte shume rende.Nese do te ndodhte kjo , do te ishte per ta poshterim i madh , do t’a quanin veten se nuk ishin me askushi .Edhe para fashizmit , pushtues te tjere qe nga turqit osmane , serbet , bullgaret , austrohungareze e te tjere , apo regjime anti-popullore , nuk kan mundur as t’i armatosin dhe as ti nenshtrojne.Arma ne duart e tyre ishte gjitheshka .Rrethanat historike , luftrat e njepasnjeshme , u kishin impunuar qe ta konsideronin armen pjese te qenies se tyre, me te cilen mbronin jeten e tyre e te femijeve, dinjitetin dhe nderin e familjes, lirine e shtrenjte dhe atdheun.

    Ata kishin nje pervoje shume te pasur te trashguar brez pas brezi , panvaresishte se ne te gjitha luftrat e betejat me armiqte pushtues, ne raportin e forcave, ata kishin qene ne pakice , por shpirti luftarak , atdhetarizmi ,optimizmi dhe vendosmeria i benin superior.Kurdohere fitorja ishte ne anen e tyre .Edhe ky, ishte nje faktor qe i bente keto dy krahina te vendosura ne perballjen me ekspediten ushtarake fashiste per carmatimin .

    Krahinat e Dardhes e te Recit , gjithmone kane vepruar me organizmat e zgjedhura nga vet populli.Ato kishin detyra e te drejta komplekse , per te gjithe jeten e krahines,ku me kryesorja ishte ajo e mbrojtjes se atdheut.Keshtu , krahina e Dardhes drejtohej nga te << 15-tet e dheut>> ose si mund te quhet nje <> i Dardhes , me perfaqesuhes te denje siysen Ndreu , Hysni Kaca, Hysen Bara, Hysen Cera , Misim Ahmeti (Cerpja), Rrahman Rasha, Ahmet Kazia , Vesel Sula , Muharrem Hoxha , Taf Shira, Ali Bajram Ndreu , Sul Cani , Met Kaca, Selim Hysa e Can Gjoka.Me vone per arsye vdekje, jane zgjedhur te tjere nga populli si , Xhetan Hakiku , Haziz Poleshi , Mehdi Kaca , e Sadik Cera . nje organizim te ngjashem drejtimi me Dardhen kishte edhe krahina e Recit,por jo me kuvend , por me pleqe.

    Te dyja keto organizma te ketyre krahinave , kishin percaktuar pikat e beselidhjes dhe qendreses antifashiste. Debatimi dhe marrja e vendimit ishte bere ne baze fisi , fshati e krahine me moton”besa-bese”.Perfundimisht ishte vendosur :Se pari , ne perballjen me ekspediten ishte caktuar nga nje burre per shtepi , kryesisht te moshuar , te sprovuar ne luftra dhe ishte konsideruar si skalion i pare.Burrat e tjere dhe moshat e reja do te qendronin te gatshem , ne rast nevoje si skalion i dyte per lufte te armatosur.Se dyti , pjesmarresit e te dy krahinave do te grumbulloheshin ne menyre te organizuar ne Koder te Kaces te Dardhes.Se treti, asnje arme nuk do ti dorezohej pushtuhesit.Kur pushtuesit do te kerkonin dorezimin e armeve , fillimisht, pjesmarresit do te heshtnin deri ne kulmin e durimit.Se katerti , ne momentin qe do te shanin e do te perdornin forcen , do te hidheshin ne sulm deri trup me trup per t’i carmatosur armiqte.Ne se do te qellonin me arme e do te kerkonin forca ushtarake shtese per te shtypur popullin me dhune , do te nxireshin armet dhe do te ngriheshin ne “shtate e shtatedhjete”ne lufte kunder pushtuesit fashist.

    Ajo dite erdhi.Ishte 8 shtator 1941.Sapo zbardhi drita , fshatrat e largeta te Recit filluan levizjen drejt Kodres se Kaces te Dardhes .Te paret ishin fisi Doda ne Tejmalle, Laci , Gjurra , Poga, Leka e Lusha ne Gjurre-Rec; Lusha Leka Sinani Laci Doda Toshi Lala e Troci ne Ndershene e Hurdhe-Rec; Shehu, Cara, Prenci e Hasani ne Bardhaj-Rec; Troci, Leka , Tanushi , Lala, Meci, Murati , Elezi e Uklala ne Thark e Zall-Rec; Troci , Kuqi, Doda, Peca , Shoti , ajka, Prenci, Halili dhe Hasani Draj-Rec; Koka , Marku, Meziu ,Vladi, Tafa, Lami , Skeja, Sufa, Hysenaj, Bardholi e Shehu Kraj-Rec

    Aty nga ora 09 rreshtat e burrave te krahines se Recit u futen ne territorin e Dardhes, ne tre drejtime kryesore: Lashkize – Tartaj –Koder e Kaces, Sorice – Merskane-Tartaj Koder e Kaces dhe Shenlleshen–Zall Dardhe –Koder e Kaces. Ne kete kohe ishin gati ne pritje te vellezerve te tyre Reiane ,Dardhianet, tecilet levizen e u bashkuan me ta; fiset e Dardhes erpja , Hysa, Rasha , Topuzi , Ndreu , Cani , Poleshi e Hoxha ne Lashkize , Sorice e Merskane; Kaca , Cera , Xhediku , Cajkri , Luca , Bara , xhaferi , Demiri , Braka ne Tartaj e Nezhej ; Kazia , Cani , Sula , Murati , Ndreu , Hoxha , Shira , Rama , Cerpja , Hysa , Bara , Gjoka , Dervishi , Pira , Luca , Cala , Topuzi e Lushi ne Shenlleshen , Zall Dardhe e Lugjaj te Dardhes .

    Kodra e Kaces ku do te mblidheshin Kreshnikt e Maleve te Krahinave Rec e Dardhe , ishte vendi me strategjik .Njerezit ishin ne ankth duke filluar nga femijet , grate e pleqte e te rinjete, qe kishin mbetur neper shtepia .Ata qendronin ne gadishmeri .Shume domethenes ishte momenti kur bashkoheshin recianet me dardhianet , shtrengimi i duareve besa e lidhur , vendimi i marre , i bente ata te ecnin krenare dhe zemertrimerore .

    Burrat e ketyre aneve kur shkonin ne kuvende , per beteja lufte me armikun , visheshin me rrobat me te mira.Nenat, grate e motrat e tyre , i kishin pergatitur me kostumet me te bukura kombetare te krahines. Qe nga opingat me gjalma te bardha , corape te qendisur, tyrqe me gajtana ,kemisha te bardha me menge te leshuara, breza leshi te thurur me larmi ngjyrash , xhamadana te llojeve te ndryshme e me gajtana , kesule te bardhe e deri tek , sumullat e cisteket e sahateve qe xixellonin nga rrezet e diellit , krijonin pamje mahnitese , sikur te qen krushqit e nje dasme madheshtore.

    Me kete veshje karakteristike te krahinave i jepnin te kuptonte ekspedites fashiste se; “ne jemi nje popull me kulture, kemi personalitetin e dinjitetin tone , se dime te vishemi , dime te flasim , dime shume mire te njohim mikun dhe armikun , dime te luftojme e te mbrohemi , se kemi ardhe dhe me nje mendim te perbashket ; “O fitojme dhe nuk dorzojme asnje arme , o vdesim te gjithe >>.Vetem nje gje na mungon sot : Ajo qe kerkoni ju , <> .Ate e kemi lene ne shtepi dhe kurre s’keni per ta marre.Paka se sot jemi te paarmatosur , ne dime te luftojme edhe pa arme !Provojeni…”

    Ora 10:30 . Kodra e Kaces ishte mbushur me rreth 700 kreshnike , ulur prane e prane njeri tjetrit. Ne syte e tyre lexohej , karakteri burreror, vendosmeria , pathyjshmeria ne perleshjen qe pritej nga casti ne caste.Ekspedita ushtarake ishte dislokuar diku , aty afer.Ne krye te saj ishte vendos komandanti Fashist , Major Xhaferr Bali .Nuk kishte vonuar dhe ekspedita kishte marre urdher nga ai duke krijuar nje kordon ne forme rrethi 15 metra larg nga vendi ku ishin ulur malesoret.Te gjithe vezhgonin menyren e levizjes te ekspedites dhe armatimet.Fiksonin ne detaje se si mund t’i kapnin e t’u merrnin armet , verenin se ku kishte gure , gardhiqe per te marre hunjte e mjete te tjera te forta per te sulmuar ekspediten.

    Me pas edhe vete komandanti i saj me suiten qe e shoqeronte , ishte pozicionuar fare afer perballe burrave.Ishte befasuar kur te gjithe trimat e Dardhes , e te Recit kishin mberthyer syte tek ai dhe shoqeruesit e tij.Ai ishte vene perballe nje force gjigande burrash .

    Gjithesesi e kishte filluar fjalen: << fashizmi eshte garantuesi I mbrojtjes suaj ,i qetesise puplike ,i zhvillimit , eshte e ardhmja juaj , prandaj nuk keni nevoje te mbani arme e municione .Ato do t’I dorezoni …>>Per disa minuta ai u perpoq t’iu mbushte mendjen dhe u drejtohej :<< H , kush do te flase >>?Asnje nuk e kishte marre fjalen , por syte nuk ia kishin ndare Xhaferr Balit .Me kete qendrim , ata I thonin:<< mos u genje se do tu dorezojme arme , mos guxo te perdoresh forcen>>.

    `Heshtje , Xhaferr Bali kishte filluar te acarohej ,kishte rritur tonin urdherues ushtarak .Edhe malesoreve po u ziente gjaku e urrejtja nga brenda, e lexonin njeri tjetrin ne sy .

    I pari ishte ngritur Can Gjoka nga Dardha :<< Or zotni , ti na kerkon te dorezojme armet , por s’i t’ia bejme ?Ne nuk kemi arme dhe aty ku nuk ka s’ke se cfare merr>>.

    Une – kish thene Bali – nuk kam ardhe ketu te degjoj fjale boshe , por dua te dorezoni armet >>!?

    Pastaj e kish marre fjalen Sadik Doda nga Reci , << ti more zotni , na kerkon arme?Ajo ka qene shpirti e jeta jone .Me ato kemi luftuar pushtuesit , por per fat te keq nuk i kemi .Po t’i kishim ne dore ne kete moment edhe ne do t’i kishim << dhene >> e me kaq ta mbyllim>>.

    Xhaferr Bali i acaruar u kishte thene malesoreve se nuk largohemi prej ketej pa grumbulluar armet , mos hezitoni t’i dorezoni ato , per ndryshe do te keni pasoja !

    Ishte ngritur Hysni Kaca nga Dardha :<< O zotni major! Si na shikon , 700 burra kemi ardhe ketu.Te gjithe sa jemi ,kemi qene te armatosur .Kemi luftuar kunder pushtuesve Turq, Serb , Bullgare etj.Sa per ta ditur , edhe une kam patur pushke , ate ma kishte dhuruar Elez Isufi ne lufte.Ato i kemi dorezuar .Juve jeni Shqipetar e duhet te na kuptoni , packa se ti je komandant i kesaj ushtrie te armatosur qe na ke rrethuar . Mire eshte te mos e zgjasim me kete pune…>>

    Xhaferr Bali e kishte pa se nuk po benin efekt kercenimet.Kishte perdorur nje taktike tjeter, kishte marre tre burra nga idhna nen verejtje , gjoja se ato kishin ngelur pa dorezuar armet .Qe te trondiste burrat e Reit dhe te Dardhes , kishte dhene sinjalin qe te perdorej dhune ne njerin prej tyre dhe te arrestohej Medi Kaca.Ne momentin sap o u bene gati te vepronin , kreshniket e maleve kishin shfrytezuar momentin e duhur dhe ishin hedhur ne sulm mbi ekspediten.

    Si shkendi ishte degjuar zeri I Mahmut Lacit: << burra me dor t’I kapim?!>>.Thirrja e tij ishte pasuar nga Rrahman Rasha e Halim Lika (cani), Musa Gjoka e Vesel Sula , Riza Poleshi e Riza Ndreu ,Dali Leka e Dali Lami, Bajram Lusha e Ahmet Cami , Selman Halili e Mer Troci , Isuf Dervishi e Halim Kaca etj.

    Te 700 burrat si vetetima qene versulur me thirrjen :<>,kishte oshtire zeri i tyre i fuqishem duke rrokur cfare kishin gjetur ure, hunje, fture, sopata e mjete te tjere te forta qe u onin ne moment shtepite e fisit Kaca qe ishin shume afer dhe te fisit Xhediku dhe u hodhen mbi ekspediten.

    Komandanti i ekspedites Major Bali, duke mos patur asnje rrugedalje perballe kesaj force te madhe shperthyese e te fuqishme qe se kishte pare ndonjehere, kishte urdheruar forcat ushtarake te terhiqeshin me shpejtesi te madhe dhe te mos qellohej ne asnje menyre me arme .Te goditur nga bresherit me mjete te forta e deri ne perleshje trup me trup, Bali i mbrojtur nga shoqeruesit dhe tere ekspedita, u larguan te mundur.Trimat i ndoqen fashistet deri sa kaluan territorin e krahines se Dardhes.Edhe neper fshatin Mustafaj te krahines se Cidhnes nuk e ndalen vrullin. Kaluan Drinin dhe arriten ne Peshkopi.

    Pas qendreses, te gjithe u kthyen perseri ne vendin ku ishte zhvilluar qendresa. Aty percaktuan detyra te reja per cdo situate te papritur .Kishin vendosen itifakun:

    1. Te evitohen grindjet dhe hasmerite.

    2. Te 15 – tet e Dardhes dhe pleqte e Recit, do siguronin informacionin e nevojshem per shkallezimin e veprimeve te dhunes qe mund te ndermerrte pushtuesi dhe te viheshin menjehere ne dijeni qe te organizoheshin sa me shpejt kunder tij.

    3. Edhe njehere ishte theksuar se duhej te ishin te gjithe te bashkuar, ne nje mendje, te vendosur se edhe me kete pushtues do te ishin ne lufte te vazhdueshme.

    4. Asnje force ushtarake fashiste si dhe do force tjeter civile qe bashkepunonte me fashizmin, nga ajo dite e ne vazhdim, nuk lejohej te futej ne territoret e Dardhes e te Reit, qofte edhe per rrugetim.

    Pas ketyre vendimeve, Dardhnjanet i ftuan dhe i moren per dreke ne shtepite e tyre te gjithe Renjanet. Gjate oreve te drekes, vetem per ngjarjen e Kodres se Kaces u bisedua dhe tregimet beheshin me hollesi ashtu sic kishin ndodhur.

    Kesaj qendrese massive antifashiste,qe demostruan fuqishem te dy krahinat, Dardha dhe Rei rapsodia popullore do t’i thurte vargjet ne kenge.



    Ja komoni fashist i zi, Flake nga turma del oshetima

    Don me vu qetesi n’malsi Besa burra t’i bejme grima,

    Se ktu i thone kull baroti

    Tete shtator dyzet e nji, Do luftojme si gjyshat moti.

    N’kodr te Kaces n’ate malesi,

    Mblidhet populli burr per shpi. Major Bali t’madhe foli,

    Lir e bleva e shtrenjte me doli.

    Fashist Bali me mendje t’madhe, . . . . . . .

    Hyri ne mes e foli n’valle,

    Armt e fshehta t’i dorzoni, I tmerruar nga stuhia,

    Me fashizmin te jetoni. Komandanti dhe ushtri,

    Nisen fill per Peshkopi.

    Dardh’e Re jo skemi arm,

    Shko or Bal nga ke ardh, Re e Dardh si tigra luftuan ,

    Se n’trojet tona s’ka zot tjeter, Armet e fshehta s’i dorzuan,

    K’tu lufton dhe f’mia I djepit Te dy malet u nderuan.



    Veprime te perbashketa, unitet ne shekuj.



    Qendresat antifashiste te Dibraneve, jane vazhdim I luftrave shekullore qe kane bere kunder pushtuesve te ndryshem. Edhe kjo e Rec e Dardhes, deshmon me se miri se keto dy male nga “nente malet’’ e Dibres, kane qene , jane e do te mbeten te lidhura ngushtesisht, si dy vellezer te vertete. Qe kur jane formuar per here te pare si dy krahina e deri ne ditet e sotme, Reci e Dardha jane shquar ne veprimtarine etyre si bashkeudhetare, bashkeudheheqese, bashkeorganizatore e bashkeluftetare, ndaj edhe kane nje histori te perbashket.

    Filozofia popullore i ka emertuar si : ‘’rra dhe gelqerja” qe asnjera nuk ben pa tjetren ! Midis tyre asnjehere nuk eshte shfaqur ndonje grindje, konflikt apo ndarsi. Ato kane ditur te bashkejetojne ne harmoni kurdohere dhe ne do situate, te ruajne identitetin e vet. Shpirti atdhetare e luftarak ne lufterat kunder pushtuesve, i ka bere keto dy krahina te lidhen fort njera me tjetren e te konsiderohen si nje <>, me nji art te nivelit te larte . Ndonese Re e Dardhe kane qene ne veshtiresi ekonomike, atyre kurdohere u ka kenduar pushka kunder armiqve, u ka buzeqeshur mikpritja e bujaria, besa e trimeria per atdhe dhe per mikun!

    Masiviteti antifashist i te dy krahinave ishte nje qendrese e menduar me mencuri , me objektiva te qarta , me nje organizim te persosur.Kjo u shendrua ne nje levizje antifashiste mbare popullore dhe me ndergjegje te larte Kombetare.Ajo u be pike referimi dhe per krahina te tjera te Dibres.

    Fashizmi nuk kishte ndermor m operacione per carmatosjen apo ndeshkimin e tyre. Atij nuk i interesonte te hapte nje vater lufte te nxehte e te fuqishme ne ato dy krahina te Dibres,qe pervec forces njerezore te pathyeshme, ato i favorizonte edhe tereni strategjik .Ne ato gryka te thella,male e maja te larta,shkembinj te thepisur e kodra kishin gjetur vdekjen te gjithe ata pushtues qe kishin synuar per tu futur ne keto treva edhe me pare.



    Krahina e Dardhes dhe ajo e Recit qendruan te vendosura ne vendimet qe kishin mare pas qendreses ne Kodren e Kaces. I ben keto treva te pakalueshme, duke mos lejuar qe fashizmi e veglat e tij te fusnin kthetrat e te depertonin ne keto dy krahina.

    Ne Pranveren e vitit 1942,fashizmi do te ndermerte nje operacion ne krahinen e Lumes me forca te shumta ushtarake dhe te milicise civile.Keto forca sipas planit fashist, do te kalonin neper teritoret e Dardhes e Recit dhe te futeshin ne trevat e Lumes.

    Posa ishin informuar, nen udheheqien e drejtimin e prijesave te tyre,kishin sensibilizuar popullin, duke organizuar, dhe duke vene tere popullin ne gadishmeri .Kishin zene pozicione dominuese per lufte frontale. Ndikim te ndjeshem pati edhe puna e Komunisteve: Dali Ndreu,Esat Ndreu,Abedin Shehu,Ilmi Causholli,e Beqir Lai.

    Forcat ushtarake fashiste dhe milicia qe bashkepunonte me to, ishin detyruar te ndryshojne intenerarin e levizjes. Nje dite me vone ato ishin futur ne Lume nga nje rruge tjeter jashte teritoreve te Dardhes e te Reit.





    Preludi i nje lufte te organizuar partizane.

    Perballja frontale e luftetareve atdhetare Dibrane me 7-8 prill 1941 me ushtrine fashiste italiane ne rrypin kufizor te Dibres se Madhe dhe qendresa massive e 700 burrave te krahinave Rec e Dardhe ne Koder te Kaces kunder ekspedites ushtarake fashiste per carmatimin, ishin dy vatra te fuqishme zjarri , dy pika referimi , ishin preludi i nje lufte te organizuar partizane , ku do te perfshihej i tere populli . Keshtu , si ne Diber te Eperme dhe ne Diber te Poshtme, u demostruan qarte dhe fuqishem patriotizmi, u shfaq larte ndergjegjia kombetare , se populli eshte antifashist dhe i gatshem te beje sakrifica sublime per clirimin dhe mbrojtien e atdheut ndaj pushtuesve fashist e bashkepunetoret e tyre.

    Ketij qellimi te larte , kesaj deshire te madhe te popullit , do t’i dilte per zot PKSH, e cila u krijua me 8 Nentor 1941 .Ajo , me programin e saj , gjalleroj energjite e popullit, krijoi besim dhe shpresa te medha per te ardhmen e tij.Ne misionin historik te saj , ne rradhe te pare , mori persiper organizimin dhe udheheqjen e popullit ne luften antifashiste nacionalclirimtare deri ne fitoren e plote te tij.



    Ne kohen kur u formua PKSH, dergohen ne Diber e zhvillojne punen e partise Komunistet: Nazmi Rushiti nga Dovolani , Irfan Hajrullai nga Brezhdani , Dali Isuf Ndreu dhe Esat Elez Ndreu nga Sllova si dhe aktivistet Demir Osman Gashi, Xhavid Tosum Hatibi , Ejup Rifat Hatibi dhe Ahmet Jegeni nga Dibra e Madhe , ndersa Beshir Laci nga Gjurre-Rei ish student ne gjimnazin e Shkodres, pjesemarres ne veprimtarite e grupeve komuniste , vjen ne Diber ditet e para te marsit 1942 dhe vepron se bashku me Komunistet e tjer.

    Ne janar 1942, Nazmi Rushiti , Demir Gashi dhe Xhavid Hatibi kishin shkuar ne Tirane. Atje, Nazmi Rushiti merr takim me Ramadan Citakun e Nako Spiron, te cilet i dhane udhezimet e KQ te PKSH per krijimin e njesive te armatosura , krijimin e bazave ne fshat e qytet, terheqjen e popullit rreth levizjes Nacionalclirimtare , gjetjen e armeve, etj per fillimin e luftes se armatosur kunder fashizmit .Ky ishte trakti i pare i PKSH. Me t’u kthyer ne Diber , ne shkurt 1942 trakti u punuar me te gjithe Komunistet dhe shoke te tjere qe punonin ne Diber , u be i njohur ne te gjithe zonat dhe u ndermoren veprime e aksione per zbatimin e tij.





    Krijimi i njesiteve te armatosura dhe cetave partizane ne Diber

    Ne Diber , qe nga prilli deri ne shtator te vitit 1941, me qendresat antifashiste si ne Diber te Eperme e ne Diber te Poshtme ,hidhen hapa te guximshme dhe krijohen baza te sigurta per organizimin e zgjerimin e luftes. Atdhetari i shquar Haxhi Lleshi pas dhjete muajsh qe kishte dale ne male ngaqe ndiqej nga fashizmi , ne muajin shkurt 1942 , me nje njesite , ku benin pjese : Musa Lala nga Strikcani , Ali Pepa, Rrahman Dervishi , Bajram Buci qe te tre nga Lukani dhe Sul Muca nga Selishta , kalonin nga nje fshat , ne tjetrin duke bere propagande antifashiste. Kalojne ne Mat dhe prej aty me 8 Mars arrijne ne Peze . Aty , Haxhi Lleshi takon miqte e tij te vjeter Myslim Peza dhe Kajo Karafili pas tyre merr takim me udheheqesit kryesor te PKSH dhe te levizjes Nacionalclirimtare , si dhe direkt me Enver Hoxhen. Ne keto takime , u shtrua detyra qe edhe ne Diber te punohet per krijimin jo vetem te njesiteve por edhe te cetave partizane dhe me gjere. Njesitit te Haxhi Lleshit iu bashkuan edhe komunistet Qazim Prishtina e Zoi Themeli. Pas ketyre takimeve ne Peze, njesiti u kthye ne Diber.

    Aty nga mesi i muajit maj 1942, njesiti me Haxhi Lleshin ne krye bene takimin e pare ne Kerisht te Maqellares me njesitin e Nazmi Rushitit ku benin pjese : Irfan Hajrullai, Xhavit Hatibi, Ejup Hatibi dhe Veli Deva. Perfaqesues nga njesiti i Slloves ishte Beshir Laci. Takimi qe bere ne shtepine e Ali Maliqit. Ky njesit qe nga prilli 1942, levizte i armatosur dhe zhvillonte aktivitetin e tij antifashist ne fshehtesi, nga se qe nga Nazmi Rushiti dhe anetaret e tjere si: Demir Gashi, Ahmet Jegeni e Ejup Hatibi, ndiqeshin kemba kembes nga kuesturat fashiste. Po keshtu vepronte edhe njesiti i armatosur qe drejtohej nga Dali Ndreu ne Sllove, ne perberje te se cilit ishin : Esat Ndreu, Beshir Laci dhe me vone Hilmi Causholli dhe Abedin Shehu. Pas daljes nga burgu fashist , Ahmet Cami qe nga pranevera e vitit 1943, krijon njesitin prej disa vetash dhe zhvillon aktivitetin antifashist ne fshatra e sidomos ne zonen e Gollobordes. Ndeshet ne luftime me fashistet italiane dhe u shkakton atyre disa te vrare.

    drejtim te Maqellares, te tria cetat me shpejtesi shkuan ne Maqellare dhe zune pozicione dominuese. Autokollona shoqerohej me autoblinda dhe sapo u fut ne Maqellare u sulmua nga te gjitha anet. Lufta u zhvillua e ashper gjate gjithe dites, sidomos ne kodrat e Pesjakes. Packa se ne ndihme te autokollones erdhen edhe tre autoblinda me disa forca nga Dibra e Madhe , por epersia luftarake e partizaneve e detyroi autokollonen te kthehej ne Diber te Madhe nga kishte ardhur. Gjate terheqjes,fashiste dogjen disa shtepi ne Maqellare. Nga luftimet armiku pesoi humbje: pati 13 te vrare, disa te plagosur, dy automjete u dogjen disa te tjera u demtuan dhe u dogj post-komanda e gjindermarise se Maqellares. Nga ana e forcave partizane nuk pati humbje.

    Mbas luftes se Maqellares, ne mbremje, forcat e te tri cetave te batalionit prishen urat ne rrugen automobilistike Maqellare-Diber dhe pastaj u grumbulluan ne fshatin Allajbegi (Burim ) . shumica e partizaneve u strehuan ne shtepine e Kadri Demirit ( osmani ) nje nga bazat e perhershme dhe te fuqishme te partizaneve, kurse pjesa tjeter e partizaneve u shpernda ne shtepite e tjera te fshatit.Patrioti Haki Stermilli qe u ndodhej aty dhe njihej nga te gjithe partizanet , te nesermen zhvilloi nje bisede mjaft te perzemert me partizanet. Ai kishte marre pjese ne mbledjen e Mukjes si perfaqesues i luftes Nacionalclirimtare.

    Ceta e Slloves, mori detyre nga komanda e batalionit te shkonte ne Sllove, ne perberje te se ciles u rradhit edhe Haki Stermilli. Ne Sllove do te perballej dhe do te mposhtnin me argumente ofensiven qe kishin marre kreret e ballit pas deshtimit te tyre ne Mukje. Ata i kishin mbeshtetur shpresat ne kreret e reaksionit te Dibres, Matit, Kukesit etj per te realizuar synimet e tyre. Ballafaqimi qe u be ne Sllove midis perfaqesuesve te luftes antifashiste Nacionalclirimtare dhe krereve te Ballit Kombetar,ishte i rrepte. Perfaqesuesit e Ballit u zune ngushte ne syte e gjithe popullit nga akuzat e drejta te partizaneve, se as edhe nje pushke te vetme nuk e kishin shkrehur kunder fashizmit. Te vene me shpatulla per muri, u detyruan te pranojne propozimin e drejtuesve te luftes per te marre pjese ne aksionin e perbashket ne rrugen Diber-Gostivar. Kur arriten ne vendin e caktuar,ata ndryshuan mendje. Partizanet perseri jua ofruan aksionin tjeter , te sulmonin disa forca fashiste qe ishin ne Mavrove. Perfundimisht ata u terhoqen . Keto prova konkrete i bene kreret dhe forcat e ballit te diskretitohen dhe populli ishte me se i bindur se ata nuk gjakoseshin me fashizmin, perkundrazi bashkepunuan me pushtuesit kunder luftes Nacionalclirimtare. Pas ketyre provave , nje njesit i Cetes partizane te Slloves, ne kundershtim me vullnetin e ballisteve, por edhe te Cen Elezit, me 25 gusht 1943 c’armatosi posten e gjindarmerise dhe i perzuri gjendarte prej aty.





    Faktet historike te zhvillimeve te mevonshme gjate periudhes se luftes AN e deri ne clirimin e plote te Dibres me 23 Gusht 1944 dhe te Shqiperise me 29 Nentor 1944 treguan se as fashizmi Italian as nazizmi gjerman dhe as bashkepuntoret e tyre me keto pushtues, nuk ariten te neneshtronin Re e Dardhe.Ato qene dhe mbeten baza te fuqishme e te sigurta te luftes AN ne Diber.

    Per luften u angazhuan edhe luftuan te gjithe:Partizane,vullnetare te forcave teritoriale,rinia antifashiste,pionier,grate e vajzat e te dyja krahinave. Mbi 160 djem e burra nga Dardha e Reci rroken pushken e u reshtuan ne formacionet partizane duke filluar qe nga njesitet e cetat partizane, ne batalione,ne brigadat partizane si ne: Brigaden e Pare,te Trete te Katert e te Peste ,te Tetembedhjete Sulmuese , si dhe ne brigadat e tjera. Rreth 150 veta te moshave te ndryshme kryen detyra luftarake me arme ne dore qe perbenin forcat teritoriale ne mbeshtetje te reparteve partizane e ne komandat e vendit. Mbi 130 te rinj e pioner u perfshine ne organizatat e rinise antifashiste e ne ate te pionereve. Me aktivitetin e tyre u bene nje force e zjarrte ne perqafimin e propagandimin e ideve te luftes AN, kontribuan duke kryer detyra luftarake, me agjitacion e propagande, ne shperndarjen e komunikatave, si korriera e udherefyes,per mbledhje ushqim e veshje per partizanet,per strehim etj.

    Me dhjetra e qindra gra e vajza te krahinave Re e Dardhe dhane nje kontribut te madh ne luften clirimtare. Ato pergatiten e derguan djemte,vellezerit dhe burrat e tyre ne formacionet partizane . Ne keto kushte te veshtira kur varferia kishte pllakosur kudo,kur mungonin shume gjera ,ajo kryesorja ishte buka e paket,etj,kjo per pasoje te pushtimit fashist sepse populli u angazhua kryesisht ne lufte,niveli I prodhimit ra shume,dimrat gjate luftes u pasuan me te ashper,me gjithe keto veshtiresi, nenat, grate e vajzat dardhnjane e renjane , manifestuan shpirtin e zjarrt per liri, dhe me talentin e tyre terguan se ishin edhe amvisa te mira. Ato gatuanin dite e nate per te perballuar nevojat per ushqim, jo vetem per familjet e tyre, por edhe per partizanet kur vinin neper shtepia,atje ku ndodheshin ne male apo kudo qe ishin te dislokuar ose ne luftime me armikun. Benin pune dore e pergatisnin orape ,triko e opinga per partizanet qe ishin me mangesi ne veshje .

    Sa here qe repartet partizane do te futeshin ne fshatrat e ketyre krahinave, ishin pikerisht grate e vajzat qe do te ndanin detyrat e shtepise: dikush do te merej per te bluar ne mulli, dikush gatuante buke, ndonjera merrej me pergatitjen e ushqimit,ca te tjera do te mernin kazanat,ndiznin zjarre aty ku kishte uje te rrjedhshem e te bollshem dhe lanin rrobet e partizaneve, pa mare parashysh nese ishte kulmi i dimrit te acarte apo piku i zhegut te veres.

    Keto jane fakte historike te demostruara nga krahinat e Reit e te Dardhes gjate luftes. Me te drejte legjitime themi se merita e kontributi per clirimin e vendit nga pushtuesit fashiste e bashkepuneroret e tyre, u perket te gjitheve, ndaj edhe gezimi per fitoren ishte i te gjitheve. Disa nena e baballare ,bashkeshort e bashkeshorte,motra e vellezer qe percollen djemte,burat e vellezerit e tyre ne lufte,fatkeqesisht nuk e priten ardhjen e tyre me fitoren e aritur te clirimit . Ata rane deshmore ne fushen e betejes me pushtuesit e bashkepunetoret e tyre per lirine e begatine e ketij populli e te atdheut.

    Vepra heroike e Riza Dodes, Dervish Hasanit dhe e Kasem Tanushit, Bajram Cares dhe Liman Lait nga krahina e Reit, e Maliq Imer Topuzit,Shaban Xheladin Hoxhes, Selim Hysen Ndreut, Sali Muharem Hoxhes,dhe Sali Islam Xhaferit nga krahina e Dardhes,Kurdohere nga ky brez e brezat qe do te vine me pas, do te perkujtohen dhe nderohen me respekt e perjetesohen.





    Tirane Tetor 2008
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  19. #19
    i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i!i! Maska e biligoa
    Antarsuar
    16-08-2007
    Postime
    3,330
    Faleminderit
    4
    2 falenderime n 2 postime

    Dibra E Madhe Ne Nje Dimension Te Ri

    Pergatiti Prof.Dr. Gjovalin Shkurtaj
    Drejtor i Departamentit te Gjuhes Shqipe
    Fakulteti i Historise dhe i Filologjise - UT

    Se pari, fjale paraprirese ose (lodatio( per vepren.

    Monografia e gjere (Dibra e Madhe( e prof. as. dr. Arian Kadiut eshte nje liber i mireseardhur per tryezen e shume studiuesve shqiptare, qofshin ata historiane, letrare, gjuhetare, folkloriste a etnologe e me gjere, sepse na jep nje pamje te gjere te nje prej trevave jo vetem interesante e te pasur, po edhe jo gjithaq te njohur per shume kohe, sic eshte Dibra e Madhe. Kete teme, ne te vertet, autori e ka marre e rimarre disa here: para disa kohesh ai pat botuar nje variant me te permbledhur te kesaj monografie ((Dibra e Madhe(,Tirane, 1996), e cila edhe eshte vleresuar e recensionuar nga disa studiues, kurse tashti na jep nje botim te dyte te saj, te plotesuar e te pasuruar me tej, me nje pamje tipografike dhe ne nje veshtrim me te perpunuar e me te perditesuar me dokumentacionin burimor dhe shqyrtimet shkencore te degeve te ndryshme. Kjo e ben librin nje ndihmese me vlere e me interes te shumanshem: historik, etnografik, folklorik, letrar, gjuhesor dhe etnoklulturor. Mund te themi pa droje se kush do te dije per Dibren e Madhe, per emrin dhe historine e aj te lashte e per rrjedhat e jetes e te veprimtarise historike e kulturore te dibraneve deri ne ditet e sotme, kush ka deshire te dije e te hulumtoje me tej vlerat e traditat etnokultorore dhe gjuhesore te dibraneve, kujt i interesojne ne menyre te vecante doket, zakonet dhe ndihmesat e shumenduershme te dibraneve ne lemin e letrave, te zejeve, te artit dhe, sidomos, kujt ia do puna te njohe ndihmesat atdhetare te dibraneve, do te gjeje shumecka te vlefshme ne monografine (Dibra e Madhe( te Arian Kadiut. Po te perdornim nje figure letrare, duke dashur ta percaktojme se cfare na jep autori ne kete liber, mund te thoshim se aty gjejme nje enciklopedi etnokulturore e historiko-shoqerore te Dibres se Madhe e te dibraneve.

    Aspekti gjuhesor, dialektologjik dhe etnolinguistik

    Si dialektolog e gjurmues i te folmeve te shqipes, natyrisht, nuk mund te mos ndalesha me shume ne ate pjese te librit, ku flitet pikerisht per te folmen dibrane. Aq me teper kur ne liber ka edhe nje pjese te titulluar (Vendi i nendialektit te Dibres(, ku autori pykezohet enkas ne ate pike. Ne ate syth interesant te librit, zoti A. Kadiu ka shqyrtuar e permendur gati te gjitha studimet dialektologjike qe jane bere per te folmet e gegerishtes qendrore ku trajtohet apo, ne mos tjeter, permendet edhe e folmja e Dibres se Madhe. Ai citon dhe sjell vleresimet e E. Cabejt, qe shkroi per ate te folme qysh me 1936, permend sa shkruante albanologu i njohur italian K. Taliavini (Carlo Tagliavini), i cili ne vitin 1942, jo vetem paraqiti disa prej tipareve kryesore te se folmes se Dibres, po edhe beri sproven e pare per te gjetur e percaktuar edhe vendin qe i takon asaj ne kuadrin e ndarjes dialektore te gjuhes shqipe. Tek e kendoja kete liber te studiuesit dhe shkrimtarit te njohur Arian Kadiu, mendja ime, ashtu si dritaret ne programet e kompiuterit, me shkonte tek vepra te meparshme, ku flitet per Dibren e Madhe e per dibranet. Me vinte ne mendje, sidomos, romani aq mbreselenes dhe i kerkuar ne moshen tone te rinise (Sikur te isha djale( i Haki Stermillit, pastaj edhe (Kopesht malesori( i Josif Bagerit, te cilin aq dendur na e citonin gjate viteve te universitetit disa prej profesorave tane te gjuhesise, sepse ne ate liber gjenin edhe disa forma gjuhesore tashme te zhdukura ne te folmet e tjera te shqipes.

    Vlerat onomastike.

    Per cdo vend onomastika ka vlere te madhe deshmuese e faktuese per historine dhe per etnologjine e popullit, por ajo merr rendesi te dores se pare deshmuese sidomos ne rastet e popujve me dokumente te vona te shkrimit te gjuhes amtare sic eshte shqipja. Kryekreje do te permendja disa prej toponimeve te ciftezuara sipas anatonimise se nje tipari karakterizues, si Diber e Madhe e Diber e Vogel, te cilat na shfaqen edhe ne simotrat e tyre Dibra e Siperme dhe Dibra e Poshtme; Reka e Eperme dhe Reka e Poshtme, Drini i Bardhe e Drini i Zi; Gryka e Vogel ne Homezh e Gryka e Madhe ne Valikardhe, Ostren i Madh dhe Ostren i Vogel etj. Me interes te posacem studimor e etnokulturor jane edhe toponime te tjera te Dibres si: Rruga e Arberit,etj. apo ne hartat e mocme na del emri Scard (Scardus mons), qe eshte pikerisht toponimi i sotem i vargmalit te Sharit, ashtu si Radika e sotme e Dibres ne kohet e vjetra na del me formen Artatus. Nderkaq gjithcka eshte kaluar ne filtrin e nje shqiptarie e atdhedashurie te lakmueshme e qe meriton te theksohet psacerisht.

    Odes dibrane, shkolla e burrave te shquar.

    Nje vend te rendesishem ne monografine e Arian Kadiut per Dibren e Madhe ze oda e burrave, oda si institucion me rendesi shoqerore e etnokulturore dhe edukative ne rrjedhe te moteve. (Mesimet e para burrat dibrane i merrnin ne odat dibrane, te njohura e te permendura me breza, te cilat ishin shkolla te verteta per te rinjte. Kjo siguronte qe nga krahina e Dibres se Madhe te dilnin brez pas brezi burra te shquar, si Iljaz Pashe Dibra, udheheqes i forcave kryengritese ne lufte kunder ushtrive osmane te Hajredin Pashes (1844), Said Najdeni, i mbiquajtur edhe Hoxhe Voka, nje nga rilindasit e shquar dibrane, Haxhi Vehbi Dibra, i njohur edhe me emrinVehbi Agolli,figure e madhe prej njeriu te shkences e me dije te gjera, i cili punoi pa u lodhur per njesine shpirterore dhe kombetare te shqiptareve pa dallim feje e ideje: (Kristiani e muslimani jane vellezer te pandare shqiptare. Armikut te Atdheut i pritet hovi e guximi po te na shohe te bashkuar e te lidhur per nje qellim te mire( (f.249). Ne liber flitet mjaft gjere edhe per figura te tjera te shquara te Dibres se Madhe,si: Selim Rusi, veprimtar i shquar i periudhes se Lidhjes se Prizrenit,Tefik Jegeni, pjesemarres ne Kongresin e Manastirit, ne Kuvendin e Dibres etj., Eqerem Cami, nje nga nismetaret e themelimit te klubit (Bashkimi(, Hafez Sherif Langu perhapes i abetares shqipe dhe figure e dalluar e levizjes kombetare shqiptare,Raif Kadiu, pajtimtar i shquar i gjaqeve dhe luftetar kunder zakonit te gjakmarrjes, Xhemal Mullai, veprimtar i dalluar i shoqerise (Bashkimi( dhe deputet i Dibres ne Kuvendin Kushtetues te Shqiperise me 1924; Ramiz Daci figure e njohur dhe delegat i Dibres ne Kongresin e Lushnjes, Hafez Ismet Dibra, i njohur si studiues i zellshem dhe interpretues i filozofise islame, Haki Sharofi, mesues dhe studiues i njohur dhe atdhetar i vendosur. Ne vargun e burrave te shquar te Dibres ne liber flitet edhe per Haki Stermillin e veprat e tij letrare si dhe per veprimtarine e tij te frutshme patriotike. Ne vijim te kesaj hullie te burrave te shquar, ne liber flitet per disa figura te shquara te rajonit te Rekes, si Josif Bageri, autor i permbledhjes me vjersha te titulluar (Kopesht malesori).

    Nje nga pjeset me te rendesishme te monografise e ze aspekti historik, sidomos sa lidhet me ndihmesat e Dibres se Madhe e te kuvendeve te saj gjate periudhes se Lidhjes Shqiptare te Prizrenit, nje pjese e shkruar me dije e me mbeshtetje te mire ne dokumentacionin historik, me prurje te shumta njohese e interesante.

    Nje krye shume interesant dhe qe me ka terhequr shume me prurjet e shumta eshte pjesa qe i kushtohet thesarit te pasur popullor te Dibres. Jepen aty nje numer kengesh popullore dibrane, te njohura. Nje syth interesant jane kenget-hoka apo me lojna fjalesh, karakteristike per Dibren por edhe jo aq te njohura deri me sot ne studimet tona folklorike e etnolinguistike, trajtohen mjaft gjere edhe elemente te veshjes e te valles dibrane, per t'u zgjeruar ne fund sidomos ne ritet e festave te motmotit, ku sjell nje sasi te mire lende etnofolklorike te nje rendesie shume te madhe deshmuese e krahasuese. Lexues te nderuar, kendojeni kete liber per Dibren e Madhe, sepse do te perfitoni mjaft nga dijet qe jepen aty per nje treve kaq te thekur ne atdhetari e ne kulture, per nje vater traditash te bukura e djep te shume burrave te shquar e njerez te letrave, po edhe do te merri nje model te bukur se si duhet vepruar per t'ia shperblyer sadopak vendlindjes, duke i blatuar jo vetem dashuri e nderim, po edhe dije e trajtime me vlera shkencore e etnokulturore.
    Nese eshte e bere me dashuri, asgje nuk eshte mekat.

  20. #20
    i/e regjistruar
    Antarsuar
    27-12-2006
    Postime
    4
    Faleminderit
    0
    0 falenderime n 0 postime

    Kush ishte Abdurahman Dibra?

    Ministri Dibra, nnprefekti i Stambollit q u burgos n Tiran ..

    (rrefen Urhan Dibra, biri i Abdurrahman Dibres njekohesisht xhaxhai im)

    Ndonse babai im Abdurrahman Dibra i cili kishte qen nprefekt i Stambollit dhe kishte shrbyer pr afro 19-vjet si ministr e deputet gjat periudhs s Monarkis s Zogut, me ardhjen e komunistve n pushtet n fundin e vitit 1944, ai nuk pati asnj problem prej tyre. Peripecit e familjes son filluan pas arrestimit t vllait ton t madh, Qenanit, i cili ishte diplomuar pr Drejtsi n Paris dhe n nj nga akademit ushtarake t Italis. Pas arrestimit t Qenanit, ne na nxorrn nga shtpia jon aty n rrugn e Sarave dhe pasi na sekuestruan t gjitha plakat q kishim, na lan n mes t katr rrugve duke na thn t shkonim ku t donim. M 17 qershor t vitit 1946 Qenanin e nxorrn para Gjyqit Ushtarak n Tiran s bashku me 37 t pandehur t tjer dhe ai u dnua me vdekje i akuzuar si kryetar i grupit "Monarkist" i cili s bashku me grupimin "Social-demokrat" t kryesuar prej Musine Kokalarit dhe at t "Rezistencs" t kryesuar prej Sami Qeribashit, ishin bashkuar dhe kishin formuar grupimin opozitar antikomunist t quajtur "Bashkimi Demokrat" q udhhiqej prej Sami Qeribashit".

    Njeriu q flet dhe dshmon pr her t par pr Gazetn, sht 67-vjeari Urhan Dibra, i cili rrfen t gjith historin e babait t tij Abdurrahman Dibrs, ish-nnprefektit t Stambollit q pasi shrbeu pr 19-vjet me rradh si deputet e Ministr i Brendshm, i Finanacave dhe i Kulturs n periudhn e Monarkis s Zogut, u burgos dhjet vjet prej komunistve. Po kshtu n dshmin e tij Urhan Dibra rrfen edhe pr historin tragjike t vllait tij t madh Qenan Dibrs, t diplomuar n Paris e Rom, i cili u dnua me vdekje nga komunistt n vitin 1946, pasi u akuzua si kryetar i nj grupimi opozitar antikomunist t quajtur "Grupi Monarkist". Po cili ishte Abadurrahman Dibra nga 'familje rridhte ai, ku ishte shkolluar dhe si hyri n jetn politike shqiptare n vitin 1920-t? Cilat ishin marrdhniet e tija me Ahmet Zogun dhe pse i qndroi atij besnik pr 19-vjet me rradh duke shrbyer si deputet e Ministr? Pse u internua Abdurrahmani nga italiant n vitin 1939, si iu sekuestrua pasuria me dekret t Mkmbsit t Mbretit Viktor Emanueli dhe prse komunistt q erdhn n pushtet n vitin 1944 nuk e trazuan fare at? Cila ishte e kaluara e t birit t Abdurrahmanit, Qenanit, far qndrimi politik kishte mbajtur ai gjat periudhs s Lufts? Cili ishte grupimi Monarkist q kryesonte Qenan Dibra, far aktiviteti kishte kryer ai dhe cilat ishin lidhjet q ata kishin krijuar me grupimin social-demokrat t Musine Kokalarit dhe at t Rezistencs t kryesuar prej Sami Qeribashit? far ndodhi me familjen e Qenan Dibrs, pas ekzekutimit t tij n tre korrikun e vitit 1946 dhe cilat ishin pretekstet q prdorn komunistt pr arrestimin e babait t tij Abdurrahmanit n vitin 1951?

    Abdurrahmani, nnprefekt n Stamboll

    Abdurrahman Dibra u lind n vitin 1885 n qytetin e Dibrs s Madhe ku tre t katrtat e atij qyteti ishin pron e babait t tij Elmaz Dibrs q asokohe shrbente si arktar i Bashkis. Nga tre djemt e Elmaz Dibrs, vetm i madhi Abdurrahmani u b tepr i njohur pr shkak t aktivitetit t tij politik, ndrsa dy t tjert Xhevdeti dhe Rahimi patn nj jet krejt ndryshe nga ajo e vllait t tyre. Rahimi pasi mbaroi shkolln e mesme n qytetin e Manastirit m pas shkoi n Stamboll ku ndoqi universitetin n degn e Shkencave Politike. Pas diplomimit, Rahimi pr vite me rradh punoi aty n Stamboll si gazetar dhe nuk u kthye m n Shqipri. Ndryshe nga dy vllezrit e tjer q ndoqn studimet e larta, Xhevdeti nuk ishte i shkolluar dhe gjat viteve t Monarkis ai punoi si xhandar i ndihmuar nga i vllai Abdurrahimi q kishte funksione t larta shtetrore n at koh. Ndrsa lidhur me shkollimin e Abdurrahmanit dhe fillimin e karriers s tij administrative e politike, i biri i tij 67- vjeari Urhan Dibra dshmon: "Pasi mbaroi shkolln fillore n vndlindjen e tij Dibr, babai Abdurrahmani vazhdoi t mesmen n qytetin e Manastirit dhe m pas shkoi n kryeqndrn e perandoris osmane pr t ndjekur studimet e larta. Ai u regjistrua n degn e Shkencave Politike n Universitetin e Stambollit t cilin e mbaroi me rezultate t larta n vitin 1908, duke marr dhe Medalje Ari si nj nga studentt m t mir t asaj dege. Duke par rezultatet e tij t larta, Porta e Lart e emroi at menjher n administratn vendore osmane dhe pas pak kohsh me dekret t Sulltanit ai u emrua n postin e nnprefektit t Stambollit. Gjat viteve q babai im Abdurrahmani ndoqi studimet e larta n Stamboll, ai ka qndruar n nj dhom me djaloshin nga Mati, Ahmet Zogun i cili ishte afro dhjet vjet m i vogl se ai. Q nga ajo koh babi lidhi nj miqsi t ngusht me Zogun i cili n vitin 1920-t kur u emrua n postin e Ministrit t Brendshm, i bri thirrje Abdurrahmanit q t linte Stambollin dhe t kthehej n Shqipri. Babai iu prgjigj pozitivisht ftess s tij dhe aty nga pranvera e vitit 1920 ai erdhi n Shqipri e mori takim menjher me Zogun n Tiran", dshmon i biri i Abdurrahmanit, Urhani, lidhur me shkollimin e t jatit dhe fillimin e karriers adminitrative e politike t tij si nnprefekt i Stambollit.

    19-vjet deputet e Ministr i Zogut

    Lidhur me kthimin e Abdurrahman Dibrs n Shqipri dhe fillimin e karriers s tij politike, i biri Urhani dshmon: "Pas kthimit n Shqipri dhe bisedimeve me Zogun, babai pranoi t integrohej n jetn politike t vndit dhe n fillimin e vitit 1921 ai hodhi kandidaturn pr deputet n Prefekturn e Dibrs s Madhe ku bashk me Ahmet Zogun fitoi t drejtn t ishte nj nga prfaqsuesit e asaj Prefekture n Parlamentin e Par shqiptar q i filloi punimet n 21 prill t atij viti. N at koh prve Ahmet Zogut, nga politikant m t njohur babai kishte miqsi t ngusht edhe me Myfid Libohovn, Ekrem Bej Vlorn, Koo Kotn e Iljaz Vrionin. M 27 maj t vitit 1924 Kryeministri Iljaz Vrioni e thrriti baban dhe i krkoi q n kabinetin e kryesuar prej tij ai t mbante portofolin e Ministrit t Brendshm. Babai e pranoi at post ministror dhe n at kabinet prve tij merrin pjes dhe Koo Kota si Ministr i Punve Botore e Sulejman Delvina si Ministr i Financave. N at post ministror babai nuk qndroi m shum se dy jav pasi n dhjet qershor 1924 forcat opozitare q ishin grpuar rreth Fan Nolit e Luigj Gurakuqit, organizuan kryengritjen e armatosur dhe me forcn e armve e rrzuan qeverin e Iljaz Vrionit ku babai mbante postin e Ministrit t Brendshm. Me hyrjen e forcave rebele fanoliste n Tiran, babai u detyrua dhe u largua nga kryeqyteti pasi ai krkohej prej tyre me do kusht pr t'u eleminuar fizikisht, pr vet funksionin tepr delikat t Ministrit t Brendshm q kishte mbajtur. N at koh pas largimit nga Tirana, babai shkoi dhe u strehua n Dibr t Madhe tek njerzit tan. Gjat asaj kohe q babai strehoej aty, Krajli i Serbis duke pasur parasysh pozicionin q kishte Abdurrahmani n Qeverin e Tirans, i drgoi atij njerz dhe i krkoi q t bashkpunonte me t duke i ofruar edhe shuma t mdha me para. Babai Abdurrahmani e refuzoi n mnyr kategorike bashkpunimin me Krajlin e Serbis dhe pr disa muaj qndroi i fshehur pasi e nuhati se krkohej pr t'u zhdukur nga shrbimet sekrete t Beogradit. Me rikthimin e Ahmet Zogut n pushtet n fundin e vitit 1924, babai u rikthye n Tiran dhe u zgjodh prsri si deputet i Dibrs s Madhe n zgjedhjet parlamentare q u zhvilluan n 27 maj t atij viti. Pas afro nj viti e gjysm m 12 shkurt t vitit 1927, Kryeministri Ahmet Zogu i besoi babait postin e Ministrit t Brendshm t cilin ai e ushtroi deri n 10 maj t vitit 1928. N at koh q babai u emrua n postin e Ministrit t Brendshm, ashtu si t gjith funksionart e lart t kabinetit qeveritar dhe deputett e parlamentit, ai prfitoi nga ligji q u b dhe prfitoi nj trullall n t cilin ndrtoi shtpin aty n rrugn e Sarave. Pas vitit 1928 babai Abdurrahman Dibra u emrua n funksionin e Ministrit t Financave, post t cilin ai e mbajti deri n vitin 1936. Pas atij viti babait iu ngarkua edhe posti i Ministrit t Arsimit t cilin ai e mbajti deri n prillin e vitit 1939-t. Gjat gjith periudhs s Monarkis, babai pati mardhnie shum t mira dhe korrekte me Ahmet Zogun, i cili e thrriste at n t gjitha ceremonit e darkat e rrethit t ngusht familjar. Po kshtu nj nga miqt m t ngusht t babait, ishte dhe Profesor Aleksandr Xhuvani, t cilin ai e mori dhe e emroi n funksionin e zv / ministrit t Arsimit gjat viteve q ai ishte n krye t atij dikasteri. Ndrsa nga kundrshtart m t mdhej q kishte babai, ishte Shefqet Vrlaci me t cilin ai nuk e gjeti asnjher gjuhn e mirkuptimit. Gjat karriers s gjat afro njzet-vjeare q babai pati si deputet dhe tre her Ministr, prve orarit zyrtar q ai e kalonte duke punuar n zyr, pjesn m t madhe t kohs ai e kalonte n shtpi duke lexuar dhe studjuar mbi libra. Abdurrahmani kishte nj memorje tepr t habitshme dhe fal asaj ai kishte msuar rrjedhshm disa gjuh t huaja si tuqishten, anglishten, italishten dhe frengjishten", kujton Urhan Dibra lidhur me kariern e gjat politike t babait t tij i cili prve funksionit t deputetit t Dibrs s Madhe, mbajti dhe tre her postet ministrore t Financave, Arsimit dhe at t Ministris s Brendshme.

    Internohet nga Shefqet Vrlaci

    Karriera e gjat politike e Abdurrahman Dibrs q ishte diplomuar pr Shkenca Politike n Universitetin e Stambollit, prfundoi m 7 prill t vitit 1939 ditn q Italia fashiste kreu agresionin ushtarak ndaj Shqipris. Ndrsa n mngjezin e shtat prillit Abdurrahmani nuk pranoi q t largohej nga Shqipria s bashku me Mbretin Zog dhe nj pjes t Oborrit Mbretror, gjithashtu ai nuk pranoi q t merrte pjes as n Qeverin Shqiptare q u krijua ato dit nn presionin e dhunn e italianve. Ato dit t para t prillit 1939, Abdurrahmani refuzoi kerkesn q iu b pr t shkuar n Rom me delegacion e lart shqiptar q do t'i onte Kurorn e Sknderbeut, Mbretit t Italis Viktor Emanuelit. Lidhur me kt, i biri Urhani dshmon: "Nisur nga bindjet politike antifashiste q kishte babai si dhe refuzimi q i bri ai krkess pr t shkuar n Rom me delegacionin q oi Kurorn e Sknderbeut tek Mbreti Viktor Emanueli, n fillimin e vitit 1940-t, ai u internua nga autoritetet italiane n Itali. Pak koh pas internimit t tij, me propozimin e Kryeministrit Shefqet Vrlaci me t cilin babai kishte pasur gjithmon probleme, ne na u sekuestrua e gjith pasuria jon e luajtshme dhe e paluajtshme. N vendimin e sekuestrimit t ksaj pasurie thuhet: "Kshilli Ministruer. Vendim. Nr.306 me 1-III-940. Kshilli Ministruer n mbledhjen e Tij t sotshme t mbajtur nn Kryesin e z. Shefqet Vrlaci, Kryeministr e Zav. Ministr Sekretar Shteti pr P. Botore, me antar ZZ Tefik Mborja, Ministr Sekretar i Partis Fashiste Shqiptare, Xhafer Ypi, Ministr Sekretar Shteti pr Drejtsin, Maliq Bushati, Ministr Sekretar Shteti pr M. Mbrendshme, Fejzi Alizoti, Ministr Sekretar Shteti pr Financat, Ernest Koliqi, Ministr Sekretar Shteti pr Arsimin, Anton Bea, Ministr Sekretar Sheti pr Ekonomin Kombtare, n baz t nenit 9 t Dekretit Mkambsuer dat 2 qershor 1939-XVII, shpallun n Flteroren Zyrtare Nr.39 data 9 Qershuer 1939-XVII. Vendosi konfiskimin e pasunivet t lujtshme dhe t pa-lujtshm, t sekuestrueme me Dekret t ndryeshm t Ministrit Sekretar Shteti pr Drejtsin, n baz t nenit 2 t Dekretit siprthanun, personave t treguem n listn e bashkngjitun ktij vendimi, me prjashtim t shtpis qi zotnon n lagjen "Abdullah Bej" t Tirans, Abdurrahman Dibra, e cila i asht fal pr banim familjar familjes s t ndjerve Et-hem, Ismet dhe Tahsim Toto, familje e cila prbahet prej t vejave, fmijve t mitun, atit dhe vllait student. Asht nji me origjinalin. Sekretar i Prgjithshm i Kshillit t Ministravet. (Yzedin Beshiri) firma". (AQSH. F. 249 v 1940 D.III 263 f.120). Ndrsa shtpin ton ia dhan familjes s vllezrve Ismet e Et'hem Toto, ne na lan t banonim n bodrumin e saj, kurse n katin e tret solln familjen e nj mjeku italian. Ne do t na kishin hequr fare nga shtpia, por na lan t banonim n bodrumin e saj vetm n saj t ndrhyrjes s Xhaferr Ypit. Kurse n pasurin e paluajtshme q na u sekuestrua bnin pjes 60 dynym tok pjesa m e madhe e s cils ishte n aeroportin e Lapraks. Nj pjes t madhe t parave q u mblodhn nga shitja e tokave tona, iu dhurua Kryqit t Kuq Shqiptar. Pas nj qndrimi prej katr vjetsh n internim n Itali, ku babai Abdurrahmani ishte s bashku me miqt e ngusht Hiqmet Delvinn e Suat Asllanin, ai u kthye n Shqipri n shtatorin e vitit 1943 kur kapitulloi Italia. Me ardhjen e tij n Tiran gjat periudhs s pushtimit gjerman, babai krkoi dhe rimori nj pjes t madhe t pronave q na kishin sekuestruar italiant me pa t drejt. Deri n mbarimin e Lufts babai qndroi n shtpi dhe nuk u przie fare me politik. Edhe pas mbarimit t Lufts n fundin e vitit 1944, ndonse Abdurrahmani kishte shrbyer pr gati 19-vjet si deputet dhe Ministr i Monarkis s Zogut, komunistt q erdhn n pushtet nuk e trazuan fare at. Por peripecit e mdha pr familjen ton filluan n pranvern e vitit 1946 kur komunistt arrestuan vllan e madh, Qenanin, i cili kishte mbaruar studimet e larta dhe ishte diplomuar pr Jurisprudenc n Paris dhe n Akademin Ushtarake t Roms. Vllai Qenani u akuzua si kryetar i nj grupimi Monarkist i cili ishte bashkuar me dy grupime t tjera: Social-demokrat dhe t Rezistencs t kryesuara nga Musine Kokalari dhe Sami Qeribashi", kujton Urhan Dibra pr vllan e tij.
    Ndryshuar pr her t fundit nga Zogist : 01-05-2009 m 12:37

Faqja 1 prej 2 12 FunditFundit

Tema t Ngjashme

  1. Oliver Jens Schmitt "Skenderbeu"
    Nga white-knight n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 7
    Postimi i Fundit: 15-09-2011, 15:40
  2. Dibrant n Amerik
    Nga dibrani2006 n forumin Shqipe n SHBA
    Prgjigje: 23
    Postimi i Fundit: 28-04-2009, 17:57
  3. Probemi me shqiptart turqisht fols
    Nga Mila n forumin Historia shqiptare
    Prgjigje: 13
    Postimi i Fundit: 15-05-2003, 00:28

Ruaj Lidhjet

Regullat e Postimit

  • Ju nuk mund t hapni tema t reja.
  • Ju nuk mund t postoni n tema.
  • Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
  • Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
  •